Entries' title containing ձեռն : 101 Results

Ձեռնաձիգ լինիմ

See full entry →

sv.

to stretch out the hand;
to make an attempt on, to encroach.

NBHL (1)

Զգօսացեալսն ի բարեգործութեանն ձեռնաձիգս. (Սկեւռ. լմբ.։)


Ձեռնաղաց, ից

See full entry →

s.

handmill.


Ձեռնամած

See full entry →

adj. adv.

with joined or clasped hands.

NBHL (1)

Մածեալ ձեռօք. ձեռն ի ձեռն կցեալ.


Ձեռնամերձ լինիմ

See full entry →

sv.

to touch, to put the hand on.

NBHL (1)

Ի ձեռնամերձ լինելոյ մոլեգին կնոջն. (Վրք. հց. ՟Ե։)


Ձեռնամուխ լինիմ

See full entry →

sv.

to put one's hand to, to undertake;
to meddle with, to prepare or dispose oneself;
— անձամբ յանձն, to lay violent hands on oneself, to commit suicide.

NBHL (3)

ՁԵՌՆԱՄՈՒԽ ԼԻՆԵԼ. ἑπιλαμβάνω, προσχράομαι , ἑγχειρίζομαι, προσχειρίζω, προσέρχομαι apprehendo, sumo, praesumo, aggredior. որ եւ ՁԵՌՆԱՄԽԵԼ. Ձեռն մխել. ձգել զձեռն յիրս ինչ. ձեռն հարկանել. բուռն հարկանել. ձեռնարկել. սկսանիլ. միջամուխ կամ ձեռներէց լինել. իշխել. յանդգնիլ. ժպրհիլ. գուն գործել. մրցիլ. ձեռք խօթել՝ դպցընել, խօթուիլ, սկսիլ, ջանալ, համարձակիլ, չարիք ընել.

Չէր՝ որ ոչ ձեռնամուխ լինէր ի նա։ Իշխեաց ձեռնամուխ լինել ի սուրբն ամենայն աշխարհաց։ Բարւոք արարէք, զի ոչինչ ձեռնամուխ եղէք ըստ հրամանի գրոյ. (Ես. ՟Ի՟Է. 4։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 15։ Եսթ. ՟Ժ՟Զ. 17։)

Զշնորհ եկեղեցւոյ եւ զպտուղ գիւղիցն ձեռնամուխ առնէ (լինել) զո՛ եւ կամի. (Կանոն.։)


Ձեռնապետ, աց

See full entry →

s. fig.

chief foreman;
creator.

NBHL (1)

Զճարտարապետն ... զանձին քո զձեռնապետն. (Կոչ. ՟Թ։)


Ձեռնառութիւն, ութեան

See full entry →

s.

gout in the hands.


Ձեռնասուն

See full entry →

adj. s.

nourished, brought up by hand;
nursling, pupil, scholar;
creature.

NBHL (2)

Իբր զձեռնասուն իւր գտցի ի սակի հնազանդութեան. (Յհ. կթ.։)

Զվայրենի անասունսն, զոր ձեռնասուն արարեալ էր։ Զմին թռչուն ձեռնասուն առնեն թագաւոռք եւ պատուեն, եւ զմին առաջի նորա թռուցանեն ըմբռնել. (Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. ժղ.։)


Ձեռնատ, ի

See full entry →

adj.

one-handed, one-armed.

NBHL (3)

Ոյր ձեռն հատեալ է, կամ պակասի.

Եթէ ոք իցէ ունչատ, կամ ձեռնատ. (Կանոն.։)

Այր մի ձեռնատ. (Վրդն. առակ.։)


Ձեռնատուր լինիմ

See full entry →

sv.

to surrender, to give in.

NBHL (3)

Տեսեալ զբռնութիւն զօրութեան նոցա՝ ձեռնատու եղեն եւ յաւելան ի զօրս նոցա. (Ղեւոնդ.։)

Ողորմութիւն ձեռնատու է ամենայն բարեաց. (Ոսկիփոր.։)

Հատուածեալ՝ ի հոռոմս ձեռնատուր լինին վասն հարկաց. (Յհ. կթ.։)


Ձեռնարկ, ի

See full entry →

s.

enterprise, undertaking;
subscription, signature;
argument, reasoning.

NBHL (7)

Խորհուրդ կրկին ձեռնարկ վերստին. (Նար. գանձ խչ.։)

Ի մէջ ժողովոյն ձեռնարկ արարեր ի տումարին վասն արտասահմանութեան իմոյ. (Ճ. ՟Բ.։)

Ժողով եպիսկոպոսացն ձեռնարկ արարեալ։ Ձեռնարկ հաւատոյ նամակի. (Յհ. կթ.։)

Խնդրեաց ի ներսիսէ ձեռնարկ։ Տայ նմա խորհուրդ՝ առնել եպիսկոպոս, միայն թէ առցէ զնորին ձեռնարկն, զի այրեսցէ. (Կաղանկտ.։)

Սիմէովն երանելի ձեռնարկ արարեալ է, եւ հաւանեալ սահմանադրութեան ժողովոյն. (Շիր. քրոն.։)

Ետուն ձեռնարկ միաբանութեան արքայի. (Ուռպ.։)

Իբր վկայութիւն եւ ձեռնարկ առաջնոյ օրհնութեանցն. (Ի գիրս խոսր.։)


Ձեռնարկեմ, եցի

See full entry →

vn.

to put one's hand to, to undertake, to try, to attempt;
to lay hands on, to make an attempt, to attack, to encroach;
to argue, to reason, to dissert, to descant.

NBHL (16)

ἑπιχειρέω manum admoveo, aggredior ἑγχείρω tento. Ձեռն ի գործ արկանել. բուռն հարկանել. ձեռնամուխ եւ ձեռներէց լինել. իշխել առնել. Տե՛ս եւ ի վեր անդր՝ ՁԵՌՆ ԱՐԿԱՆԵՄ, արկի.

Ի պատերազմիլ ընդ նմա ձեռնարկեաց։ Մի՛ ոք ձեռնարկեսցէ խափանել. (՟Ա. Եզր. ՟Ա. 27։ ՟Բ. Եզր. ՟Է. 23։)

Ընդդէմ ասել ճշմարտութեանն ձեռնարկէք. (Աթ. ՟Դ։)

Յօժարութեամբ ձեռնարկեցաք (գրել) զայն ինչ, որ է մխիթարութիւն սիրելեաց. (Եղիշ. ՟Բ։)

Մեծաւ յուսով ձեռնարկեսցուք ի գործս. (Խոսր.։)

ՁԵՌՆԱՐԿԵԼ. որպէս Ձեռն ձգել. մխել. ձեռն արկանել.

Յիւրեանց բարերարսն ձեռնարկել մեքենայեն. (Եսթ. ՟Զ. 3։)

Խորհեցան նոքա ի զէնսն ձեռնարկել. (Նոննոս.։)

Նախ զմեր պարանոցս հատէ՛ք, եւ ապա յեկեղեցին ձեռնարկէ՛ք. (Եղիշ. ՟Գ։)

Ոչ ի մարդ ձեռնարկեցին, այլ ի տէր տաճարին. (Եղիշ. խաչել.։)

Յօժարութեամբ ձեռնարկեցաք զայս ինչ. (Եղիշ. ՟Ա.) իմա՛, սկսաք գրել։

Ձեռնարկեն այսպէս։ Զայսոսիկ այլուստ ձեռնարկեմք ցուցանել. (Անյաղթ վերլծ. արիստ. եւ Անյաղթ պորփ.։)

Յետ ձեռնարկութեան պղատոնականացն՝ ինքեանք ձեռնարկեն բաժանել. (Սահմ. ՟Ի՟Ա։)

Եպիփանոս՝ ճշմարիտ եւ արդարադատ զաստուած ձեռնարկէ ցուցանել. (Խոր. ՟Ա. 5։)

Մեծագոյնս ձեռնարկեաց մեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)

Անկնիք ոսկի դիւրաւ ձեռնարկելի է գողոց. (Բրս. մկրտ.։)


Ձեռնարկու, աց

See full entry →

s.

contractor, undertaker;
disputant, wrangler.


Ձեռնարկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Ձեռնարկումն.

NBHL (8)

ἑπιχείρησις, μεταχείρησις apprehensio, adgressio, tractatio եւ այլն. Ձեռնարկելն, եւ գործն բուռն հարեալ. ձեռներիցութիւն. ջան. հնարք. ձեռնտուութիւն.

Ձեռնարկութիւն սատանայի, կամ սատանայական ազդման։ Ձեռնարկութեամբ իւրեանց։ Իմով ձեռնարկութեամբ։ Ձեռնարկութիւն բժշկաց։ Ձեռնարկութեամբ սրբոյն սեղբեստրոսի. (Խոսր.։ Աթ.։ Փիլ.։ Պտմ. աղեքս.։ Եղիշ.։ Խոր.։)

Զբանին ձեռնարկութիւն ի կարողսն թողուլ. (Բրս. հց.։)

Հոգեւոր գործոյ ձեռնարկութիւն։ Արգելուլ ի ձեռնարկութենէ չարութեան։ Այսպիսի ձեռնարկութեամբ թարգմանեաց, կամ ապականեցին զաշխարհս, կամ ամայացաւ երկիրս. (Փարպ.։ Ոսկ.։ Վրք. ոսկ.։ Լաստ.։)

Մի՛ սքանչանայք ինչ, թէ ի վերուստ երբէք թուիցի մեզ ձեռնարկութիւն արարեալ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)

Ընկա՛լ յիսուս զպաղատանացս ձեռնարկութիւն քեզ ի հաճութիւն։ Փակեալ արտաքուստ ի ձեռնարկութեանց մերոց իմաստից։ Զի զձեռնարկութիւն իմ ընդդիմութեան կամաց քոց լքցես. եւ այլն. (Նար.։)

Գրեաց ձեռնարկութեամբ իւրով ի տումարին. (Ճ. ՟Բ.։)

Եւ է նախ առաջին ձեռնարկութիւն այնոցիկ։ Յայսմ ձեռնարկութեան՝ ըստ երկուց յեղանակաց պատահեմ ձեզ, եղծանելով զառաջին ձեռնարկութիւն. եւ այլն. (Անյաղթ սահմ. Անյաղթ պորփ. Անյաղթ պերիարմ.։)


Ձեռնարկումն, ման

See full entry →

s.

enterprise;
attack, encroachment;
argument, reasoning;
objection.

NBHL (1)

Եւ ոչ առընթեր բուռն հարկանելւոյն ձեռնարկումն. (Աթ. ՟Դ։)


Ձեռնարձակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

aggression, encroachment, usurpation.

NBHL (2)

χειροτονεία extensio manus. որ եւ ՁԵՌՆՁԳՈՒԹԻՒՆ. Արձակելն կամ ձգելն զձեռն յօտարին ինչս. եւ յարգելեալ իրս. ձեռք երկնցընելը. (եբր. արձակել զմատն)

Մերժեսցես դու ի քէն զկնճիռն եւ զձեռնարձակութիւն. (Ես. ՟Ծ՟Ը. 9։)


Ձեռնարուեստ, ից

See full entry →

s.

artisan;
art, business;
work.

NBHL (2)

Երկրագործի, եւ ձեռնարուեստի։ Զձեռնարուեստս, զերկրագործս. (Ճ. ՟Ա.։ Սկեւռ. աղ.։)

Կերակրեալ լինէին սուրբքն ձեռնարուեստիւք իւրեանց. (Արծր. ՟Գ. 5։)


Ձեռնբեկ

See full entry →

adj.

broken-handed, one-handed.

NBHL (2)

Ոյր ձեռն է բեկեալ. որ եւ ՁԵՌՆԱԿՈՏՈՐ, ՁԵՌՆԱՏ. ձեռքը կոտրած.

Այր ձեռնբեկ, կամ ոտնբեկ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ա. 19. ի յն. ասի, ջախջախ՝ ձեռաց կամ ոտից։)


Ձեռներէց

See full entry →

adj.

enterprising, bold, audacious, daring;
arrogant, insolent;
այր —, a fussy fellow;
meddling person;
— լինել, to undertake, to venture, to dare, to have the boldness to;
to presume, to encroach;
to take too much liberty;
— առնել, to embolden, to render insolent or presumptuous.

NBHL (4)

Զոմանս ձեռներէց զօրութեամբ հարստահարեալ։ Ձեռներէց համարձակութեամբ. (Յհ. կթ.։ Լմբ. պտրգ.։)

ՁԵՌՆԵՐԷՑ ԼԻՆԵԼ. (ըստ ձայնին նոյն է ընդ ռմկ. էլպաշի օլմագ. իսկ յն. պէսպէս ոճով). Յառաջել եւ ջանալ առաջին լինել յիմիք կարգի. իշխել ձեռնամուխ լինել. համարձակիլ ձեռնարկել. յանդգնիլ. առաջ նետուիլ.

Ի քահանայութիւն ամենեքեան ձեռներէց լինիմք. (Լմբ. պտրգ.։)

Լինել ձեռներէց սկզբնաւոր. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)


Ձեռներիցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

presumption, hardihood, arrogance;
boldness, bravery, act of valour.

NBHL (1)

Ձեռներիցութեամբ իմն փոփոխումն արարեալ։ Ըստ իւրումն ձեռներիցութեան. (Յհ. կթ.։)


Ձեռնընդել

See full entry →

adj.

manageable, tractable, supple, tamed, familiar, domestic.

NBHL (1)

Աղաւնի՝ ընտանի եւ ձեռնընդել մարդկան։ Կենդանեացն ոմանք ձեռնընդելք են. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։ Ածաբ. աղք.։)


Ձեռնընդելութիւն, ութեան

See full entry →

s.

docility, suppleness, aptitude.


Ձեռնթափ լինիմ

See full entry →

sv.

to draw back one's hands, to withdraw from, to abandon, to forsake entirely;
to extend one's empire, to conquer, to dominate;
— յամենայնէ, to abandon all, to throw the helve after the hatchet;
to venture the saddle after loosing the horse.

NBHL (4)

Ձեռնթափ եղեւ, այսինքն եթող զնոսա ձեռնն բարձրացեալ. (Գէ. ես.։)

Յանարժանիցն ձեռնթափ լինի՝ ասելով, ոչ եղիցի անձն իմ ընդ նոսա. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)

ՁԵՌՆԹԱՓ ԼԻՆԵԼ. Տարածել զձեռն. ձերն արկանել. ձեռք երկնցընել. եւ բոլոր ձեռքին ուժը թափել.

Եւ ինքն ձեռնթափ լեալ ի գիւտս աշխարհաց բազմաց՝ զամենեսեան յանձանձէ։ Կուսակալք եւ կողմնապահք իւր ձեռնթափ լինին յաղթութեամբք մեծաւ յամենայն կողմանս. (Յհ. կթ.։)


Ձեռնկալիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be helped, succoured, to find aid or assistance.

NBHL (1)

Եթէ ի կանգնումն՝ անկեալ՝ փութասցի, ի նմանէ ձեռնկալեսցի. (Սկեւռ. լմբ.։)


Ձեռնկալեմ, եցի

See full entry →

vn.

to lend a helping hand, to help or succour.


Ձեռնկալու, աց

See full entry →

adj.

lending a hand, assisting, succouring;
— լինել, cf. Ձեռնկալեմ.

NBHL (6)

ՁԵՌՆԿԱԼՈՒ կամ ՁԵՌԸՆԿԱԼՈՒ. ἁντιλαμβανόμενος , ἁντιστηρίζων apprehensor, susceptor, auxiliator, confirmans. Որ կալեալ ունի զձեռանէ այլոյ. ձեռնտու. օգնական. զօրավիգն. պաշտպան. ձեռքէն կամ ձեռք բռնօղ, թեւ թիկունք.

Ձեռնկալու մեծ։ Եթէ չէր ձեռնկալու աստուած, արդարն կործանէր. (Նար. ՟Գ։ Լմբ. սղ.։)

Բարիոք հաղորդեցուցիչք եւ ձեռնկալուք. (Պրպմ. ձ։)

Տէր ձեռնկալու է նորա. յն. հաստատէ զձեռն նորա. (Սղ. ՟Լ՟Զ. 24։)

Ձեռնկալո՛ւ լեր աղքատին։ Մի՛ լինիր ձեռնկալու մեղաւորին. (Սիր. ՟Ժ՟Բ. 4։ ՟Ի՟Թ. 12։)

Դու մի՛ լինիր ձեռնկալու նորա, եւ մնացել լինի ընդունայն. (Վրք. հց. ձ։)


Ձեռնկալութիւն, ութեան

See full entry →

s.

aid, succour, assistance.

NBHL (5)

ἁνίληψις opitulatio, subsidium, patrocinium. Ունելն զձեռանէ, կամ զաջոյ որպէս զդաստիարակ. ձեռնտուութիւն. օգնականութիւն. նպաստ.

Հայցեն ձեռնկալութիւն յաստուծոյ. (Խոսր.։)

Ի խաւարի ձեռնկալութիւն. (Եպիփ. խչ.։)

Առ ձեռնկալութիւն պատրաստ. Ընդ ձեռնկալութեանն՝ զօրավար։ Բազմերախտիս ձեռնկալութեան խնամողօրէնն պաշտպանութեան։ Գիշերայնոյն արհաւրաց ձեռնկալութիւն ձիթոյ. (Նար.։)

Այլ ես աղաչեցի զհայր, զի մի՛ պակասեսցէ հաւատք քո. տե՛ս տե՛ս զձեռնկալութիւն. (Լմբ. սղ.։)


*Ձեռնկախ

See full entry →

s.

pot, saucepan.


Ձեռնհաս

See full entry →

adj.

able, capable;
— լինել, գտանիլ, to be capable, able, clever, endowed with ability, cf. Կարեմ;
to be within reach of, in the way to.

NBHL (6)

Ոյր ձեռն հասանէ առ առնել ինչ. կարօղ. բաւական. ճոխ.

Ունեւորաց եւ ձեռնհասից ամենայն մարդիկ իցեն սիրելիք (այսինքն սիրօղք). (Ոսկիփոր.։)

Յորժամ ձեռնհաս իցես օգնել նմա։ Չիցէ ձեռնհաս բաւական լինել ոչխարաւ։ Ձեռնհաս էի առնել քեզ չար։ Ոչ ինչ էր ձեռնհաս առ նոսա եւ ոչ իւիք։ Օգնական լինել, որչափ ձեռնհաս լինէին։ Զի մի՛ այլ իշխան ձեռնհաս լիցի ի վերայ նոցա.եւ այլն։

Վասն զի ոչ են ձեռնհաս, ոչ իշխեն յայնպիսի իրս մտաբերել։ Թէ ձեռնհաս ինչ ոք էր օտարն ազատել, ընդէ՞ր ոչ բռնութեամբ կորզեաց. (Եզնիկ.։)

Իբրեւ այլ ոչինչ էր ձեռնհաս, փախստական անկանէր. (Եղիշ. ՟Ը։)

Չեն այլ ինչ առնել ձեռնհաս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ (Գտանի գրեալ վրիպակաւ եւ Ձեռնահաս կամ Ձեռնհասու։))


Ձեռնհասութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ability, capacity.


Ձեռնձգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

stretching or holding out the hand;
encroachment, usurpation.

NBHL (2)

Մերժեսցես ի քէն զկնճիռն եւ զձեռնձգութիւն. ձեռնձգութիւն զյափշտակութիւնսն ասէ, եւ կամ թէ զանխտիր իսկ ձեռնադրութիւնս. (Ոսկ. ես. ուր յունական բառն պարզաբանի։)

Ձեռնձգութիւն զյափշտակութիւն ասէ, կամ զանխտիր իսկ ձեռնձգութիւն ի հրարժրելիսն։ (Գէ. ես.)


*Ձեռնոց

See full entry →

cf. Ձեռէք.


Ձեռնոցագործ, աց

See full entry →

s.

glover.


Ձեռնոցավաճառ, աց

See full entry →

s.

glove-seller.


Ձեռնունայն

See full entry →

adj.

empty-handed.

NBHL (2)

Ունայնաձեռն. դատարկաձեռն. պարապ ձեռքով .... յն. ունայն. դատարկ. κενός inanis.

Մի՛ երեւիր երեսաց տեառն ձեռնունայն. (Սիր. ՟Լ՟Բ. 6։)


Ձեռնուրար

See full entry →

s.

maniple.

NBHL (1)

Զայս ձեռնուրարս, եւ բազպանս քահանայական՝ համարել ի սպասաւորութիւն սպասաւորաց քոց. (Մաշտ.։)


Ձեռնպահ լինիմ

See full entry →

sv.

not to touch, to take care, to avoid.

NBHL (2)

ՁԵՌՆՊԱՀ ԼԻՆԵԼ. Պահել զձեռն. զգուշանալ. չմերձենալ.

Դադարեցին խառնամուխ լինել յամենայն տեղիս անխտրութեամբ, եւ եւս առաւել (սկսան) ձեռնպահ լինել եկեղեցեացն. (Եղիշ. ՟Է։)


Ձեռնպատրաստ

See full entry →

adv.

immediately, forthwith, instantly.


Ձեռնտու

See full entry →

adj.

lending a hand, helping, succouring, aiding, assisting;
contributing, favourable;
— լինել, to cooperate, to lend a help, to succour, to aid, to assist, to relieve, to contribute, to second, to favour.

NBHL (9)

Ձեռն տուօղ. ձեռնկալու. օգնական. սատար.

Պղերգաց ձեռնտու ի գործս այգւոյն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)

Զանցեալ ժամանակնձեռնտու ունէին չարութեան իւրեանց. (Շ. մտթ.։)

Ոչ ոք էր՝ որ ձեռնտու լինէր քեզ. (Ես. ՟Ժ՟Ա. 18։ յն. ունել զձեռանէ։)

Այլ դու նաւապետ լե՛ր եւ ինձ ձեռնտու (որպէս պետրոսի). (Շար.։)

Քիրամ արքայ տիւրոսի ձեռնտու էր սողոմոնի եղեւնափայտիւք. (՟Գ. Թագ. ՟Թ. 11։ Տե՛ս եւ ՟Ա. Մակ. ՟Գ. 22։ ՟Ժ. 74. եւ այլն։)

Տկարութիւն եւ զօրութիւն ձեռնտու լեալ միմեանց՝ գովելի են։

Անչափ տրտմութեանցն կիրք՝ ծանրագոյն ինչ ախտի լինին ձեռնտու։ Ձեռնտու լինելով խաղաղութեան, կամ անտանելի հիքութեանց։ Կենցաղօգուտ ընծայից գոլ ձեռնտու. (Պիտ.։)

Եւ ոչ ձեռնտու եղէք ի թշնամի։ Աշխարհն ձեռնտու էր ի նոսա։ Հնդիկք յառաջագոյն ձեռնտու լիցին առ աստուած. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 26։ եւ ՟Թ. 24։ Սղ. ՟Կ՟Է. 32։)


Ձեռնտուութիւն, ութեան

See full entry →

s.

succour, aid, assistance;
cooperation;
means.

NBHL (6)

Ձեռնտու լինելն. ձեռնկալութիւն. օգնութիւն. սատարութիւն. նպաստ, մանաւանդ ունելով զձեռանէ.

Ղովտ (եգիտ) զհրեշտակացն ձեռնտուութիւն. (Լմբ. ժղ.։)

Ախտացեալ յօդիցն լուծմամբ. որում ոչ անխայեցեր զբժշկութեանն ձեռնտուութիւն։ Հայցեմք պաշտպան զտիրամօրդ ձեռնտուութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Ը. եւ Նար. կուս.։)

Անձնատուր ձեռնտուութիւն առ թագաւորն, եւ միամտութիւն. (Խոր. ՟Բ. 7։)

ՁԵՌՆՏՈՒՈՒԹԵԱՄԲ իբր Միջնորդութեամբ. ի ձեռն.

Բանք եւ խորհուրդք քրիստոսի հոգի են եւ կեանք՝ ձեռնտուութեամբ մարմնական նշանակաց. (Լմբ. պտրգ.։)


Ձեռնօդիկ

See full entry →

s.

muff.


Ունայնաձեռն

See full entry →

adj. adv.

empty-handed;
with empty hands.

NBHL (2)

κενός vacuus, vanus χεροκένως vacuis manibus. Ձեռնունայն. դատարկաձեռն. ձեռքը դարտակ, պարապ ձեռքով, ընծայ մը չբերելով.

Ոչ երեւեսցիս առաջի տեառն աստուծոյ քում ունայնաձեռն։ Մի՛ մտցես ունայնաձեռքն առ սկեսուրն քո։ Ելանէին ի մարտ պատերազմի պատերազմական գործեաւ ... օգնել դաւթի ոչ ունայնաձեռն. (Օր. ՟Ժ՟Զ. 16։ Հռութ. ՟Գ. 17։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Բ. 33։)


Վերաձեռնեմ

See full entry →

va.

to give a helping hand.

NBHL (2)

Իբր հայր գորովագութ խոնարհեալ ի յանկեալ, եւ վերաձեռնել սկսցի. (Երզն. մտթ.։)

Երկաքանչիւր ոք առ ինքն դարձուցանել վերաձեռնելով. (Բրս. սղ.։)


Վեցձեռնի

See full entry →

adj.

six-handed.

NBHL (1)

Գազանք անծանօթք՝ վեցձեռնիք. (Խոր.։)


Սակաւաձեռն

See full entry →

adj. adv.

of little strength, few in number, inconsiderable, accompanied by but few people;
thinly attended;
— գունդ, a handful of soldiers.

NBHL (6)

ὁλιγοστός, -οι paucus, -ci, paucissimi, paucis comitatus. Ունօղ կամ ունենալով զսակաւ ձեռն զօրաց, եւ կամ զնպաստ իրաց. սակաւագունդ. սակաւաթիւ. սակաւաւոր. տկար. դոյզն. չափաւոր. անձեռնհաս. քիչ. քիչուոր.

Զիա՞արդ կարասցուք մեք սակաւաձեռն՝ մարտնչել ընդ այնչափ պնդակազմ գնդի. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 17։)

Սակաւաձեռն գնդաւ գայ. (Եղիշ. ՟Գ։)

Ըստ սակաւաձեռն կարի դիմակաց հինից թշնամեաց գտանէր. (Յհ. կթ.։)

Սակաւաձեռն՝ այսու արամբ, յաղթեմք զօրաց. (Ներս. մոկ.։)

Սակաւաձեռն ծերութեամբն։ Ընդ համօրէն աշխարհ քարոզել զսակաւաձեռն իւղոյն յարգաւորութիւն. (Նար. ՟Գ. ՟Ղ՟Գ։)


Աջողաձեռն

See full entry →
NBHL (1)

Միջամուխ լեալ աջողաձեռն նետաձգութեամբ. (Յհ. կթ.։)


Ձեռնդրութիւն, ութեան

See full entry →
NBHL (1)

Ի ձեռնդրութենէ երիցանց, այսինքն եպիսկոպոսից։ Ընդ ձեռնդրութեանն եպիսկոպոսութեան՝ զոր առ, ընկալաւ նա եւ զմարգարէութիւնն. (Եփր. ՟ա. տիմ.։)


Definitions containing the research ձեռն : 1609 Results

Արուեստապէս

See full entry →

adv.

skilfully, ingeniously, with art.


Արջ, ոց, ուց

See full entry →

s.

bear;
— մատակ, she-bear;
կորիւն արջու or արչուկ, bear's cub.

NBHL (1)

Ի ձեռն երկնային արջոցդ. (Շիր.։)


Արտաբերեմ, եցի

See full entry →

va.

to utter, to pronounce.


Արտաշնչութիւն, ութեան

See full entry →

s.

perspiration, exudation, exhalation;
vapour.

NBHL (2)

ἑκπνοή exspiratio, exhalatio Արտաքս կամ ի դուրս տալն զշունչ կամ զոգի. որպէս Սփռումն շոգեաց կամ գոլորշեաց ի ձեռն բնութեան.

Անյայտս վտառս կոչեն զարտաշնչութիւն ամենայն մարմնոյն, ըստ որում շոգիք իմն բազում ի ձեռն անգայտութեան մորթոյն թափանցիկ լինի. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Բ։)


Արտօսր

See full entry →

s.

tear;
cf. Արտասուք.

NBHL (1)

Յաչսն արտաքս մղեալ յարձակի ի ձեռն կաթլոց գիջութիւն. եւ կաթիլն արտօ՛սր ասի. (Նիւս. կազմ.։)


Արքայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

royalty, reign, kingdom;
heaven, paradise.

NBHL (1)

Որպէս Աստուծոյ սեպհական է արքայութիւն, եւ մեզ կամեցաւսեպհական առնել զարքայութիւն ի ձեռն ուղիղ հաւատոց եւ ճշմարիտ վարուց. (Խճխ. ՟Ի։)


Արքեպիսկոպոս, աց

See full entry →

s.

archbishop, metropolitan.

NBHL (1)

Արքեպիսկոպոսք, որ թարգմանին եպիսկոպոսապետք, կամ առաջին եպիսկոպոսք. եւ գո՛րծ է նոցա ձեռնադրել զմետրապօլիտս. (Լմբ. պտրգ.։ եւ Մխ. դտ.։)


Արքեպիսկոպոսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

archiepiscopacy.


Աւազան, աց

See full entry →

s.

basin of a fountain;
bath, bathing tub;
pool, reservoir of water;
horsepond;
basin;
— մկրտութեան, font, baptistery.

NBHL (2)

Ի ձեռն աւազանին միւսանգամ ծննդեանն. (Տիտ. ՟Գ. 5։)

Վերստին առցուք արտասուօք զաւաղանին լուացումնն ի ձեռն հաւատարիմ խոստովանութեանն եւ ապաշխարւոթեանն։ Զհանապազորդ սխալանսն հանապազորդ արտասուօք որպէս աւազանաւ լուանալ։ Արտասուաց աւազանաւն ժառանգաւոր արքայութեանն եղիցին. (Յճխ. ՟Թ. ՟Ժ՟Թ։)


Աւար, աց

See full entry →

s.

booty;
pillage, sack, capture, recapture, prey;
plunder, marauding;
devastation, depredation, disorder;
— ածել՝ առնուլ հարկանել, յ— մատնել, յաւարի առնուլ՝ տանել, to spoil, to make booty, to pillage, to sack, to plunder, to ravage;
լիաձեռն աւարաւ, charged with plunder;
յ— մատնիլ, to be a prey, to be given to pillage.


Աւարառութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sack, pillage.

NBHL (1)

Աւերէին զաշխարհս աւարառութեամբ։ Արգելցես զսուր քո յարենէ, եւ զձեռն քո յաւարառութենէ. (Ղեւոնդ. ՟Դ. ՟Է։)


Աւելաստացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

acquisition of superfluous things, avidity.

NBHL (1)

Նաեւ քան զամենեսին՝ որք ի զօրութիւն, յիւրմէ առաւելաստացութենէ ձեռնհաս եղեալ՝ յամենայն կամս վայելեաց. (Փիլ. նխ.։)


Աւետիք, ետեաց

See full entry →

s.

good news, notification of good news;
երկիր աւետեաց, land of promise;
աւետիս տալ, cf. Աւետեմ;
տօն աւետեաց, Lady-day.

NBHL (1)

ՏՕՆ ԱՒԵՏԵԱՑ՝ է Օր աւետեացն, զոր ընկալաւ սուրբ կոյսն ի ձեռն գաբրիէլի. ռմկ. աւետում։


Աւիւն

See full entry →

s.

fury, transport, enthusiasm.

NBHL (1)

Աւիւն մոլեգնութեան (յն. մի բառ), որ ըմբռնէ զոք, անհնար է կատարած առնուլ ի ձեռն միոյ ուրուք բաղձութեանց. (Փիլ. ՟ժ. բան.)


Ափ, ոյ, ով

See full entry →

s. adv.

palm of the hand, handful;
— յ—ոյ, in haste, on a sudden;
—ս զ—ի հարկանեմ, to clap the hands, to applaud.

NBHL (2)

Կորզէին հասկ, շփէին ընդ ափ. (Ղկ. ՟Զ. 1.) յն. ընդ ձեռն։

Եթէ գոյ ի քեզ իմաստութիւն, տուր պատասխանի մերձաւորի, ապա թէ ոչ՝ քո (յն. ձեռն քո) լիցի ի վերայ բերանոյ քոյ. (Սիր. ՟Ե. 14. յորմէ եւ Սարկ. հանգ.։)


Ափշութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Ապշութիւն.

NBHL (1)

Թարգմանի քետացին՝ ափշութիւն. եւ առակէ ի ձեռն ափշութեանն՝ մոլութիւն եւ ազնգամութիւն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 79։)


Աք, ից

See full entry →

s.

leg

NBHL (1)

Որպէս թաթք առ ի գնալ եւ յընթանալ, եւ այլքն որ ինչ միանգամ ի ձեռն աքից գործին. (Փիլ. բագն.)


Աքցան, ի, աց

See full entry →

s.

tongs, pincers;
— ասամնախիլ, forceps.

NBHL (1)

Հեփեստոս՝ ասեն, ունի ի ձեռնն աքծանս եւ կռանս, եւ նստեալ դարբնէ մարդկան. (Արծր. ՟Ա. 3։)


Բագձաձաբար

See full entry →

adv.

collectively.

NBHL (1)

Որ իբր ի ձեռն միո՛յ մահու՝ միահաղոյն բագձաձաբար ... կենդանութիւն շնորհելով. (Թէոդոր. խչ.։)


Բազկակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj.

helper, coadjutor.

NBHL (1)

Աջակից, ձեռնտու. օգնական. թեւ թիկունք.


Աղաչեմ, եցի

See full entry →

va.

to supplicate, to pray, to conjure.

NBHL (1)

Արհամարհեցաք, յորժամ աղաչէրն զմեզ։ Աղաչեցի զՏէր Աստուած։ Աղաչեցէ՛ք առ Տէր Աստուած ձեր։ Զերեսս Տեառն չէր աղաչեալ։ Աղաչեա՛ զերեսս Տեառն Աստուծոյ քո։ Աղաչեաց այրն Աստուծոյ առաջի Տեառն։ Ժողովրդովքն հանդերձ աղաչէին զԱստուած։ Աղաչեմ զձեզ՝ յիշել ձեզ զերախտիսն։ Աղաչեսցէ զքեզ եղբայր քո։ Աղաչեաց զերեսս արքային Մովաբայ։ Անկեալ աղաչէիք զկուռսն ձեր։ Աղաչէ, եւ ոչ ամաչէ։ Վասն կենաց զմեռեալն աղաչէ։ Մո՛ւտ, եւ աղաչեա՛ զարքայ։ Մի՛ աղաչեր վասն դոցա։ Աղաչել սկսան նոքա զնա, զի դաշինս արասցէ։ Աղաչէին ձեռն տալ նոցա։ Յաղաչել քում առ նա՝ լուիցէ քեզ։ Յաղաչել իւրում առ Տէր՝ ընդունելի եղիցի նմա։ Աղաչել ի խաղաղութիւն, եւ այլն։


Աղերսանք, նաց

See full entry →

s. pl.

supplication, petition;
գիր աղեբսանաց cf. Աղերսագիր.

NBHL (1)

Զձեռն շարժեաց ի պատճառս աղերսանաց. (Յհ. կթ.։)


Աղերսեմ, եցի

See full entry →

va.

to supplicate, to implore, to entreat, to petition.

NBHL (1)

Ի ձեռն սիրոյն մտերմաբար աղերսեցեր. (Նանայ.։)


Աղէտ, ետի, իտի, ից

See full entry →

s.

misfortune, misery, evil, calamity, disaster;
ո՜վ աղետիցս, alas! oh how unfortunate I am !

NBHL (1)

Պատմէ զանցս կրից մարդոյն ի ձեռն Յոբայ աղիտիցն։ Կոծել զանցս անհնարին աղէտիցն. (Արշ. ՟Ժ՟Զ։ Յհ. կթ.։)


Աղի, աղւոյ

See full entry →

adj.

salt, saline, brackish;
cf. Աղիք.

NBHL (1)

Որ ի սրտին շունչն է, ի ձեռն մերձաւորին մտանէ աղւոյն, որ կոչի թոքք։ Շարժէ զաղին՝ ձգելով առ ինքն զաղին. (Նիւս. կազմ. ԼԲ։ Իսկ Սիրաք. ԼԴ. 24.)


Աղտ, ի, ից

See full entry →

s.

salt;
saltness;
ծով աղտից, salt-marsh.

NBHL (1)

Արտաքս վտարի ի ձեռն ականջացն աղտն որ ի նմանէ. (Նիւս. բն. ԻԲ.)


Աղքատ, աց

See full entry →

s. adj.

beggar, mendicant, pauper;
poor, indigent, needy, necessitous, miserable, beggarly.

NBHL (1)

Ի ձեռն մեր աղքատս բանի. (Լմբ. թղթ.։)


Աղօթական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

of or belonging to prayers;
that prays to God.

NBHL (1)

Ի ձեռն աղօթական եղբարցդ ուխտաւորաց. (Շ. թղթ.։)


Աճառապատ

See full entry →

adj.

cartilaginous.

NBHL (1)

Նմանեցուցանէ իմն զի ձեռն փողոցն եղեալ ձայնն՝ աճառապատ արտուղութեանն զանցիւք շուրջ զիւրեաւ հնչեցեալ. (անդ. ՟Ժ.)


Ամբառնամ, բարձի

See full entry →

va.

to raise, to raise up, to take up, to heighten, to lift up.

NBHL (2)

Որք ամբառնային զձեռն՝ միապետել ի վերայ սկայիցն. (Խոր. ՟Ա. 9։)

Վերանալ ի պատիւ. զարգանալ. եւ ձեռներէց լինել մեծանալ. ամբարտաւանիլ. փքանալ.


Ամբառնամ, բարձայ

See full entry →

vn.

to rise, to get up, to go up, to ascend.

NBHL (2)

Որք ամբառնային զձեռն՝ միապետել ի վերայ սկայիցն. (Խոր. ՟Ա. 9։)

Վերանալ ի պատիւ. զարգանալ. եւ ձեռներէց լինել մեծանալ. ամբարտաւանիլ. փքանալ.


Ամբարհաւաճութիւն, ութեան

See full entry →

s.

presumptuous, ness, haughtiness, pride, arrogance.

NBHL (1)

Տրուպքն ի վեհագոյնսն ոչ կարեն անցանել՝ վասն եւ ոչ պարտ իսկ գոլոյ նոցա յայսպիսի անպարհաւաճութիւն ձեռնարկել. (Դիոն. եկեղ. ՟Ե։)


Ամբոխ, ի, ոյ, ից

See full entry →

s. adj.

mob, riotous assembly, bear-garden;
crowd, multitude;
rabble, populace, the vulgar;
riot, tumult;
tumultuous.

NBHL (1)

Զի ի ձեռն խաղաղական ողջունիս այսորիկ ի բաց հանցէ զամբոխն ի մտաց նոցա. (Ոսկ. հռ.։)


Ամենաբաւական, ի, աց

See full entry →

adj.

all-sufficient, omnipotent.

NBHL (1)

Ամենաբաւական աջ, ձեռն, կամ ձեռք Աստուծոյ։ Ամենաբաւական ողորմութիւն, կամ ողորմութեան Շ. կամ զօրութեան ամենաբաւականի. (Պիտ.։ Խոսր.։ Լմբ. ատ. եւ Լմբ. իմ. եւ Լմբ. ստիպ.։ Շար.։ Ժմ.։) (Համամ առակ.։)


Ամենազօր

See full entry →

adj.

omnipotent, all-sufficient;
most powerful, very strong.

NBHL (1)

Ամենազօր, ամենայն իրաց բաւական։ Ամենազօր ձեռն քո, կամ բան քո. (Իմ. ՟Է. 23։ ՟Ժ՟Ա. 18։ ՟Ժ՟Ը. 15։)


Ամենածախ

See full entry →

adj.

all-consuming.

NBHL (1)

Ամենածախ գանձիւք՝ առատաձեռն պատուով. (Արծր. ՟Ա. 3։)


Ամենակար

See full entry →

adj.

omnipotent, all-powerful.


Ամենայն, ի, իւ, ից

See full entry →

adj. s.

all, total, whole;
each, every;
all, every thing;
— ոք, every one;
who ever, whosoever, whatever, whatsoever;
— ինչ, every thing, whatever;
ամենայնիւ, յամենայնի, altogether, entirely, quite;
— ուստեք, from all sides, from all parts;
— ուրեք, ընդ — տեղիս, every where, in all places;
զգիշերն —, all the night;
զ— աւուրս, every day;
յառաջ քան զ—, before all;
յետ —ի after all;
պատրաստ լինել —ի, to be ready for every thing;
ի վեր քան զ—, above all or every thing.

NBHL (1)

Ի ձեռն ամենայնիցն (տպ. ամենիցն) ուսուցանէ զնա խոնարհամիտ լինել. (Ոսկ. յհ.։)


Ամենապարգեւ, ի

See full entry →

adj.

that gives to all, generous, liberal;
given to all.

NBHL (1)

Զամենապարգեւդ արգահատեցից։ Ամենապարգեւ ձեռն. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Լ՟Բ։)


Ամոլ, լոյ, լի, ամլոյ

See full entry →

s.

cf. Ամոլ.

NBHL (1)

Լուծն Քրիստոսի բարւոք ուղղեցաւ ի ձեռն ամոլիցդ.


Աստուածամարտ, աց, ոց

See full entry →

adj.

that wars against Heaven, that is repugnant to God;
յ— մատչել, to declare against Heaven.

NBHL (1)

Ամբարձ զձեռն աստուածամարտ ընդդէմ բարեպաշտութեան. (Բրս.։)


Աստուածամերձ

See full entry →

adj.

that is near God.

NBHL (1)

Աստուածամերձ ձեռն. (Նար. խչ. իբր յԱստուած կամ յաստուածային մերձեցեալ։)


Աստուածացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make a god of any thing, to deify, to admit into the number of gods, to idolize.

NBHL (1)

Աստուած մեր ի սկզբանէ աստուածացուցանել կամեցաւ զմարդն ի ձեռն պատուիրանին պահպանութեան. եւ իւրով մարմնանալովն եւ մկրտութեամբն աստուածացոյց զմարդն. (Լաստ. ըթիերց։)


Աստուածգիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

knowledge of God, theodicy.

NBHL (1)

Որ զխորհուրդս փրկականս աստուածագիտութեան շնորհեցեր մեզ ի ձեռն քահանայապետին քո եւ վկային. (Շար.։)


Ասրաբեր

See full entry →

adj.

lanigerous.

NBHL (1)

Ասրաբեր եւ ձեռնընդել ոչխարացն. (Նիւս. երգ.։)


Ատամնախիլ առնեմ

See full entry →

sv.

to extract or draw out a tooth.

NBHL (1)

Հրամայեաց ատամնախիլ առնել. եւ բժիշկն զգործիսն ի ձեռն առեալ, սակաւ խլել զառամունս նորա. (Ճ. ՟Ա.։)


Արագագոյն

See full entry →

adj.

very quick, quicker.

NBHL (1)

Արագագոյն ի ձեռն մտերմաց պատմէ եղբօրն զնենգութիւնն. (Խոր. ՟Ա 28։)


Արարչագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

creation.

NBHL (2)

Աստուածային արարչագործութիւն, այսինքն որ ի ձեռն մկրտութեան վերստին ծնունդն, ըստ որում աստուածայինք գոլ սկսանիմք. (Մաքս. անդ։)

Պատկերագործն փիդիա զդէմ անձին իւրոյ յօրինեաց (ի վահանին աթենայ) ի ձեռն ումեմն աներեւան արարչագործութեան. (Առիստ. աշխարհ։)


Արարչական, ի, աց

See full entry →

adj.

that belongs to the creator;
that creates;
efficient, plastic.

NBHL (1)

Համբարձեալ զձեռն իւր զարարչական՝ օրհնեաց զնոսա. (Զքր. կթ. համբարձ.։)


Արգել

See full entry →

s.

binderance, obstacle, opposition, impediment, embarrassment, difficulty, delay, obstruction;
encumbrance;
prohibition, forbiddance, inhibition, interdiction;
arrest;
detention, prison;
contrary, opposing;
— եկեղեցական, interdict;
— առնել՝ արկանել՝ լինել, to arrest, to hinder, to contradict, to oppose, to embarrass, cf. Արգելուլ, cf. Խափանել;
յ— արկանել, to arrest, to imprison, to immure, to encloister, cf. Շրջափակել, cf. Շրջապատել.