burdensome, tiresome, wearisome, tedious, importunate, vexatious, insupportable.
φορτικός onerosus եւ այլն. Ծանր եւ տաղտկալի. դժուարաբառնալի. խորշելի. անտանելի.
իրաց ընկեցին զծանրատաղտուկ լուծն հեթանոսաց. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Ընկէց ամենեւին զծանրատաղտուկն լուծն մեղաց։ Ծանրատաղտուկ բեռինք են հոգք աշխարհիս. (Վեցօր. ՟Ե։)
Ծանրատաղտուկ վերակացութիւն, կամ կապանք, աղէտք. (Եւս. քր. ՟Ա։ Ոսկ. յհ.։ Արծր. ՟Դ. 12։)
Զի մի՛ ծանրատաղտուկ աշխարհասիրացն թուեսցին օրէնքն։ Զի մի՛ ծանրատաղտուկ զմեղադրութիւնն առնիցէ. (Շ. մտթ.։)
Ծանրատաղտուկ լինի ճառս բազմաբանութեամբն։ Ոչ ցուրտ է եւ ոչ ջերմն, այլ ծանրատաղտուկ եւ գարշելի. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. յայտն.։)
լսեն զծանրատաղտուկսն եւ զհակառակ սովորութեան բազմաց։ Ոչ միայն զծանրատաղտուկ (գոլն) առաքինութեանցն ածիցեմք զմտաւ, այլեւ զպսակէն եւ այլն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15. 16։)
disgust, distaste, loathing.
• «ձանձրութիւն, նողկանք, զզուանք, դժուարը գալը». այս իմաստով առանձին գործածուած չէ. փխբ. կայ միայն «յղի կա-նանց արտակարգ ցանկութիւնը» Բժշ. որից տաղտաղտ «ձանձրալի» և տաղտաղտիլ «ձանձրանալ» Պիտ. և Երզն. մտթ. առ լեհ. բայց յատկապէս -ուկ մասնիկով աճած՝ տաղտուկ «ձանձրալի» Ոսկ. մ. բ. 13. Վեռռռ. 170, «ձանձրութիւն» Բ. մկ. գ. 17 (ինչպէս և արդի գրականում), տաղտկութիւն Բ. մկ. գ. 17. տաղտկալից Ոսկ. մ. ա. 15, բ. 28. տաղտկալ, տաղտկանալ ՍԳր. Ոսկ. ա. թես. և եբր. (նիւթական իմաստով ունի Սարգ. բ. պետ. ե. էջ 464 (բ տպ.). «Ջուր զքարինս... ոչ ի խորս անդնդոց իջուցանէ՝ տաղտկաց-եալ ծանրութեամբն», իբր «ծանրութեան չդի-մանալ, ծանրութեան տակ ընկճուիլ»). ան-տաղտուկ Ոսկ. մ. ա. 15. ծանրատաղտուկ Վեցօր. Եւս. քր. Ոսկ. ես. և մ. ա. 15, 16 ևն։
• ՆՀԲ «համարել զիմն իբր աղտեղի և ախտաւոր» (որով ուզում է հանել աղտ, ախտ բառերից)։ Հիւնք. ախտ բառից։ Թերեաքեան, Բազմ. 1913, 342 տաղ-տատել բառի հետ կցում է թրք. [arabic word] daγdaγa «հոգ, նեղութիւն» բառին։ Պա-տահական նմանութիւն ունին ասոր. ❇ talet «ծուլանալ, դանդաղիլ, յա-պաղիլ», [arabic word] talāǰā «հեղգ, դան-դաղ»։
Արմատ բառիս Տաղտուկ. իբր Տաղտկութիւն. նողկանք. զզուումն. եւ առանձինն՝ Ախտ յղեաց, որով տաղտկան եւ յախորժ ճաշակաց։ (Բժշկարան.։)
cf. Տաղտկալի.
Իբր Տաղտկալի։ (Պիտ. առ Լեհ.։)
cf. Տաղտկամ.
ՏԱՂՏԱՂՏԻԼ. Որպէս Տաղտկալ։ (Երզն. մտթ. ՟Ժ՟Գ. ըստ Լեհ.։)
annoyance, pain, anxiety, anguish.
to annoy, to disturb, to importune, to trouble, to molest.
Տաղտկութիւն եւ տառապանս տալով՝ նեղել. հհարստահարել. ըստ յն. անիրաւիլ, զրկել. ἁδικέω injuriam infero.
Ոչ եթէ չարչարիլն ինչ չար իցէ, այլ տաղտապելն, եւ չտանել չարչարանաց. (Ոսկ. մտթ.։)
to be distressed, harassed, uneasy, annoyed, plagued.
Տաղտկանօք իմն տառապիլ եւ տապիլ. նեղիլ. դժուարիլ. դժկամակիլ.
Զի՞ յերկուս ոտս կաղաս, եւ յերկուս միտս տաղտապիս։ Տաղտապէին երթալ զհեռի ճանապարհն. (Մանդ. ՟Ի՟Բ։ Բուզ. ՟Դ. 20։)
Ընդ պահոց երկարութիւնս կարճամտաբար տաղտապին։ Դժուարի եւ տաղտապի ընդ լուր նախատանաց անձին. (Լծ. կոչ.։ Բրսղ. մրկ.։)
Յորժամ տուրիս առնումք ի սիրելւոյ, տաղտապիմք եւ տարակուսիմք փոխարէն հատուցանել։ Տրտմիմ եւ տաղտապիմ։ Տաղտապեալ տագնապի խիղճ մտացն։ Ընդ լսելն տաղտապեալ տագնապին։ Ինքն առ յինքենէ գարշի եւ տաղտապի։ Մի՛ տրտմութեամբ տաղտապիր։ Տաղտապեսցի ի փորձանացն, որպէս կինն յոբայ։ Միտքն ի խղճէ պատուիրանազանցութեանն տաղտապի։ Ի վերայ թշուառութեանս վտակօք արտասուաց տաղտապԻ. (Լմբ. ստիպ.։)
Դանդաղին, տաղտապին (կամ տաղտկապին). քանզի յամենայն կողմանց բազում իրօք (ալեօք) կոշկոճին. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.) յն. ξενοπαθέω . իբրեւ յօտար իրաց խորշիլ։
cf. Տաղտկալից.
ՏԱՂՏԿԱԼԻ ՏԱՂՏԿԱԼԻՑ. որ եւ ԾԱՆՐԱՏԱՂՏՈՒԿ. ἑπαχθής molestus, gravis. Արժանի տաղտկալոյ. ձանձրալի. եւ Լի կամ լցեալ տաղտկութեամբ. ծանր. գարշ. անբերելի. գանելի.
Ի տաղտկալի մեղաց առ լցեալք։ Զտիղմս տաղտկալի։ Տաղտկալի տառապանս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։ Նար. ՟Կ՟Զ։ Յհ. կթ.։)
Հրամանն յոյժ ծանրագոյն եւ տաղտկալից էր։ Զբարեկեցութեան կեանսն ... զծանր եւ զտաղտկալիցն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 28։)
displeasing, disgusting, tiresome, fastidious, loathsome.
ՏԱՂՏԿԱԼԻ ՏԱՂՏԿԱԼԻՑ. որ եւ ԾԱՆՐԱՏԱՂՏՈՒԿ. ἑπαχθής molestus, gravis. Արժանի տաղտկալոյ. ձանձրալի. եւ Լի կամ լցեալ տաղտկութեամբ. ծանր. գարշ. անբերելի. գանելի.
Ի տաղտկալի մեղաց առ լցեալք։ Զտիղմս տաղտկալի։ Տաղտկալի տառապանս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։ Նար. ՟Կ՟Զ։ Յհ. կթ.։)
Հրամանն յոյժ ծանրագոյն եւ տաղտկալից էր։ Զբարեկեցութեան կեանսն ... զծանր եւ զտաղտկալիցն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 28։)
tedious, wearisome to hear.
Տաղտուկ ի լսել. դժուրալուր. անախորժ.
Զառաջիկայն տրամաբանութիւն տաղտկալուր ճեմարանին բացատրէաք. (Մագ. կբ։)
cf. Տաղտկանամ.
ՏԱՂՏԿԱՄ կամ ՏԱՂՏԿԱՆԱՄ. προαχθίζω, -ομαι , ἅχθομαι, βαρύνομαι infensus sum, abhorreo, graviter sive moleste fero ἁποδυσπετέω stomachor. Տաղտուկ համարել զիմն իբր աղտեղի եւ ախտաւոր, եւ դժուարին եւ ձանձրալի. գարշիլ. յետս քարշիլ. նողկտալ, զզուիլ. խորշիլ. տաղտապիլ. դժուարիլ. նեղիլ. ծանր համարել. յափրանալ. գանիլ, քաշուիլ, պեղրիլ, ձանձրանալ, դժարը գալ.
Ընդ այլ տաղտկամք։ Զի մի՛ տաղտկայցէք ի նեղութիւնս յայսոսիկ։ Տաղտկասջիք յերեսաց անօրէնութեանց ձերոց։ Տաղտկացաւ երկիրն ի բնակչաց իւրոց։ Ի հրամնաց իմոց տաղտկացաւ անձն նոցա։ Տաղտկացայ ազգաւն այնուիկ։ Յումմէ՞ տաղտկացաւ, եւ այլն։ Տաղտկամ իբրեւ ի գարշելեաց. (Նիւս. թէոդոր.։)
Ատեա՛ զպզերգութիւն, տաղտկա՛ ի չարութենէ։ Մի՛ տաղտկալ եւ մի՛ վհատել։ Եփր. (Արծր.։)
Որ սովորն իցէ նեղութեան՞ չտաղտկայ ինչ ընդ ճնշելն։ Զի՞նչ դիւրին քան զուտելն կայցէ. այլ բազումք առ զմայլութեան (գինւով) եւ ընդ ուտելն տաղտկան. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ. եւ Ոսկ. եբր.։)
Զի մի՛ տաղտկանայցէ եւ ձեօք երկիրն ի պղծել ձեր զնա, որպէս տաղտկացաւ ազգօքն՝ որ էին յառաջ քան զձեզ։ Յիւրաւանց իմոց տաղտկանայցեն անձինք ձեր. եւ այլն։
Սկսաւ ողողանել յանառակ ցանկութիւնս, մինչեւ տաղտկանալ (ի նմանէ) ամենայն նախարարացն։ Եթէ ես այսպէս տաղտկանամ ընդ այսր բանի թիւրութիւն, քանի՞սն առաւել Աստուած. (Խոր. ՟Գ. 63։ Լմբ. պտրգ.։)
Ընդ թթուութեան նռնենոյն տաղտկացաւ թզենի. (Մխ. առակ.։)
Իբր կր. Տաղտկալի լինել.
Տաղտկացաւ բանն արքայի՝ առ յովաբայ. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 6։)
Այսոքիկ (զարդք) յաւուրս հարսնութեան վայելեն, բայց յետոյ տաղտկանան. ((յն. թարշամին) Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
to be disgusted, wearied, sick or tired of, to loathe, to nauseate;
տաղտակացեալ եմ ի մարդկանէ, I am weary of men.
ՏԱՂՏԿԱՄ կամ ՏԱՂՏԿԱՆԱՄ. προαχθίζω, -ομαι , ἅχθομαι, βαρύνομαι infensus sum, abhorreo, graviter sive moleste fero ἁποδυσπετέω stomachor. Տաղտուկ համարել զիմն իբր աղտեղի եւ ախտաւոր, եւ դժուարին եւ ձանձրալի. գարշիլ. յետս քարշիլ. նողկտալ, զզուիլ. խորշիլ. տաղտապիլ. դժուարիլ. նեղիլ. ծանր համարել. յափրանալ. գանիլ, քաշուիլ, պեղրիլ, ձանձրանալ, դժարը գալ.
Ընդ այլ տաղտկամք։ Զի մի՛ տաղտկայցէք ի նեղութիւնս յայսոսիկ։ Տաղտկասջիք յերեսաց անօրէնութեանց ձերոց։ Տաղտկացաւ երկիրն ի բնակչաց իւրոց։ Ի հրամնաց իմոց տաղտկացաւ անձն նոցա։ Տաղտկացայ ազգաւն այնուիկ։ Յումմէ՞ տաղտկացաւ, եւ այլն։ Տաղտկամ իբրեւ ի գարշելեաց. (Նիւս. թէոդոր.։)
Ատեա՛ զպզերգութիւն, տաղտկա՛ ի չարութենէ։ Մի՛ տաղտկալ եւ մի՛ վհատել։ Եփր. (Արծր.։)
Որ սովորն իցէ նեղութեան՞ չտաղտկայ ինչ ընդ ճնշելն։ Զի՞նչ դիւրին քան զուտելն կայցէ. այլ բազումք առ զմայլութեան (գինւով) եւ ընդ ուտելն տաղտկան. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ. եւ Ոսկ. եբր.։)
Զի մի՛ տաղտկանայցէ եւ ձեօք երկիրն ի պղծել ձեր զնա, որպէս տաղտկացաւ ազգօքն՝ որ էին յառաջ քան զձեզ։ Յիւրաւանց իմոց տաղտկանայցեն անձինք ձեր. եւ այլն։
Սկսաւ ողողանել յանառակ ցանկութիւնս, մինչեւ տաղտկանալ (ի նմանէ) ամենայն նախարարացն։ Եթէ ես այսպէս տաղտկանամ ընդ այսր բանի թիւրութիւն, քանի՞սն առաւել Աստուած. (Խոր. ՟Գ. 63։ Լմբ. պտրգ.։)
Ընդ թթուութեան նռնենոյն տաղտկացաւ թզենի. (Մխ. առակ.։)
Իբր կր. Տաղտկալի լինել.
Տաղտկացաւ բանն արքայի՝ առ յովաբայ. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 6։)
Այսոքիկ (զարդք) յաւուրս հարսնութեան վայելեն, բայց յետոյ տաղտկանան. (յն. թարշամին) (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
cf. Տաղտկութիւն.
ἁκηδία taedium. Տաղտկալն. տաղտկութիւն. գարշումն. ձանձրութիւն. լքումն.
Ոչ կամեցաւ ասէ մխիթարել անձն իմ. տեսանե՞ս զտաղտկանացն բանս, եւ զհրաժարելոյն։ Անգործ խենեշութեանն տաղտկանք հրաժարեալ առաջիկայիւս. (Առ որս. ՟Ժ՟Է։ Պիտ.։)
to tire, to disgust, to put out of conceit, to annoy, to sicken, to plague.
προσοχθέω offendo ἑκλύω dissolvo եւ այլն։ Տալ տաղտկանալ. տաղտկալի կացուցանել. զզուեցուցանել. գարշեցուցանել. ձանձրացուցանել. գանեցնել, զզուեցնել, ձանձրացնել.
Զզարդ մարմնոյ յերկարութիւն ժամանակի տաղտկացուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
Եւ այնոցիկ մանաւանդ թէ լուրն զլսելիս մեր տաղտկացուցանէր. (Խոր. ՟Ա. 31։)
Հանապազ զսիրտն տաղտկացուցանեն նողկալովն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Դեռ ընդ յարկաւ մարմնոյս եմք, որ ծանծանայ եւ տաղտկացուցանէ զմեզ։ Մի՛ բազմութեամբ բանիցս զլսելիսն աստուծոյ տաղտկացուցանել. (Լմբ. սղ.։ Երզն. մտթ.։)
Ոչ շլմորեցոյց զմիտս յայլեւայլ բանիցն եւ տաղտկացոյց։ Եւ զերկիրն մի՛ տաղտկացուցանիցնես (անխնայ վարելով). (Կիւրղ. ծն. եւ Կիւրղ. օրին.։)
squeamish.
Որ փութով տաղտկայ. դժկամակ. չուզօղ, քաղուօղ.
Գիտէ զվեհերոտ բնութիւնս մեր, որ տաղտկոտ է դժուարութեան. (Ոսկ. ղկ.։)
displeasure, disgust, dislike, aversion, nausea;
annoyance, vexation, trouble.
Տաղտկանք. զզուումն. ձանձրութիւն. նեղութիւն.
Սրտին տաղտկութիւն (կամ տաղտուկ. յն. ցաւ). (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 17։)
Զի մի՛ երկայնութիւն բանիցն տաղտկութիւն ընթերցողացն լինիցի։ Տաղտկութիւն լսողաց՝ երկայնաբանութիւն։ Որ ինչ իւր տաղտկութիւն առաջի կայ։ Ի նոյն ցաւս դառնիճ տաղտկութեան. (Խոր. ՟Բ. 56։ Լմբ. պտրգ.։ Խոսր.։ Յհ. կթ.։)
Դժուարին է մահ, եւ լի տաղտկութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 21։)
Ճշմարտութեամբ յաշխարհէ վասն տաղտկութեան մեղաց հրաժարիլ սիրեցին. (Կլիմաք.։)
wearisome, tedious, tiresome, bothering, troublesome;
idle, cowardly, tedious to oneself;
cf. Տաղտկութիւն.
Տաղտկալի (ի բառէս Տաղտ). գարշելի. խորշելի. ծանր. ձանձրալի. անբերելի.
Մեղքն կարի աշխատութիւն, եւ տաղտուկ է, եւ ծանրաբեռն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)
Զդեղ կանանց դոյզն մի որպէս նկան մի տաղտուկ հացի կոչէ, եւ կայծակն հրոյ։ Համամ առակ.։
Զտաղտուկ զաւուրս կենցաղոյս։ Տաղտուկ թուի։ Զի մի՛ տաղտուկ երեւեսցի։ Տաղտուկ ձանձրութիւն։ Անարի տաղտուկ վատութիւն. (Փարպ.։ Վեցօր. ՟Ը։ Տօնակ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Ա։ Պիտ.։)
Կամ Տաղհտկացօղ. տաղտկոտ. ծոյլ. պղերգ.
Էր այր սէգ, եւ յորս էրէոց նահատակ. իսկ առ ի պատերազմունս վատ եւ տաղտուկ։ Մի՛ յուսմանէ լինիր տաղտուկ. զի միեւ վայ տաս անձինդ յատուկ. (Խոր. ՟Բ. 50։)
Յայնմ ամենայնէ յայտնի էր տեսանելեացն զսրտին տաղտուկ.
զսրտին տաղտկութիւն։
Աղտեղի հանդերձիւ. որպէս եւ դնի ի յն. μετὰ ῤυπαρᾶς ἑσθῆτος sordida veste աղտոտ լաթով.
Ոչ աղտեղահանդերձ մտանել ի սեղան այսր. (Ոսկ. յհ.։)
Որ աղտեղացուցանէ.
Սրբութեան աղտեղացուցիչ. (ՃՃ.։)
goddess.
Զաստուածուհին ի տօնիս ներբողեսցուք ... Ասացից ի սակս աստուածուհոյն. (Պաղտ. տիմ։)
spot, stain, blemish;
vice, fault, defect;
sign, natural mark;
blot, disgrace;
յ— հայել, to regard amorously or indecently.
Այր յորում իցէ արատ ... այր կաղ եւ կոյր։ Ի թաթից ոտից իւրոց մինչեւ ի գլուխ ոչ գոյր ի նմա արատ։ Զի մի՛ ունիցի ինչ արատ կամ աղտեղութիւն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ա 18։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Դ 25։ Եփես. ՟Ե 27։)
to spot, to stain, to soil, to spoil, to blot, to vitiate, to contaminate.
μωμέω vitio vel tabe affico, vitupero Արատաւոր կացուցանել. արատով զգածել. աղտեղել. եւ աղարտել. վնասել. եւ վնաս դնել.
to get drunk, to intoxicate, to drink to excess.
Ո՞չ ապաքէն զուարթուն եւ իմաստուն իշխան ի վերայ արբեցելոց կացուցանել պարտ է, եւ ոչ զներհակն. (Պաղտ. օրին. ՟Ա։)
to have pity or compassion, to grieve, to console, to comfort;
to conjure, to entreat, to demand, to intercede.
Զամենապարգեւդ արգահատեցից։ Արգահատեցիր, եւ ոչ երբէք լուայ։ զայս՝ պուետիկոս ոմն բարեշնորհ արգահատէր։ Նենգողացն իմոց՝ հաշտութեան արգահատեցի։ Գիտողիդ գաղտնեաց արգահատեցից։ Հասատատեսցէ ըստ սրտի արգահատելոյս։ Արգահատեա՛ (սուրբ կոյս) միշտ զողոմութիւն՝ որոց պանդխտիմք ի վիհս ներքին. (Նար.։)
silver;
coin, money, species;
—ոյ տալ, վաճառել, to sell for ready money;
քերել զ—, to take or wear the silver off;
անօթ —ոյ, a silver vase.
Օրինակ քաջապէս հնազանդութեանն կենդանի արծաթն մեզ լինիցի, որ ի ներքոյ ամենեցուն գլորի, եւ յամենայն աղտոյ մարմնոյ անկցորդ. (Կլիմաք.։)
anger, wrath, ire, indignation, passion;
harshness;
disgrace;
զիջանել, ցածնուլ, դառնալ ի բարկութենէ, to be appeased, to allay one's anger;
թափել զ—, to give vent to one's anger;
— or հրացան —, thunder-bolt;
սրտմտիլ բարկութեամբ, to rage, to get into a passion;
— սրտմտութեան, սրտմտութիւն բարկութեան, furry, ire, wrath.
Անցցէ սրտմտութիւն բարկութեան եղբօր քո ի քէն։ Դարձաւ ի բարկութենէ։ Խօսեսցի ընդ նոսա բարկութեամբ իւրով։ Մի՛ բարկութեամբ քով խրատեր զիս։ Բան խիստ յարուցանէ զբարկութիւն։ Տուրք գաղտնիք դարձուցանեն զբարկութիւն։ Բարկութիւն մարդոյ զարդարութիւն Աստուծոյ ոչ գործէ։ Գանձես անձին քում բարկութիւն յաւուր բարկութեան.եւ այլն։
scarab, beetle;
stag-beetle;
cockchafer.
ԲԶԷԶ ԲԶԻԶ. որ եւ ԲՆԴԵՌՆ. κάνθαρος, κανθαρίς scarabeus, scarabelaphus Ճճի բզզօղ՝ ո՛րպիսի եւ իցէ. մանաւանդ՝ որոյ թեւքն եւ ամփոփեալ ի պատեանս, եւ առաւել աղտաղասէրն.
cf. Բզէզ.
ԲԶԷԶ ԲԶԻԶ. որ եւ ԲՆԴԵՌՆ. κάνθαρος, κανθαρίς scarabeus, scarabelaphus Ճճի բզզօղ՝ ո՛րպիսի եւ իցէ. մանաւանդ՝ որոյ թեւքն եւ ամփոփեալ ի պատեանս, եւ առաւել աղտաղասէրն.
blearedness.
λήμα, λημία gramia, lippitudo Գիճութիւն եւ աղտ աչաց՝ խառն ընդ արտօսր. աղտ թանձրացեալ զաչօք. աչքի աղտ, ճպուռ, ճպռոտութիւն.
Պարտի զպղտորութիւն աչացն՝ զաղտն եւ զբիժն ի բաց պարզել. (Եզնիկ.։)
spotted, Stained, faulty
Ուր իցէ բիծ ինչ խառնեալ. արատաւոր, աղտեղեալ. աղտոտ.
cf. Բծախառն.
որ եւ ԲԾԱԿԱՆ. σπιλωτός maculosus Արատաւոր. պակասաւոր. աղտեղի, կամ ախտաւոր. յանցաւոր.
to spot, to soil.
σπιλάω maculo Արատաւորել, աղտեղել, ապականել, պղծել.
louse;
քաղել զ—ս, to louse, to free from lice.
Ոջիլ ծնեալ ի բծից, կամ յաղտեղութեանց մարմնոյ.
spot, soil, fault, ugliness, deformity.
Ո՞ ի բաց քերեսցէ ի մէնջ զչարաչար աղտեղութիւնս զաստի ամբարեալ բծկանութեանցն. (Սարկ. քհ.։)
բծոտեալ. Բծաւորեալ, կամ պիսակացեալ, աղտեղեալ.
cantharides.
ԲՆԴԵՌՆ կամ ԲՆԴԻՌՆ. κάνθαρος, κανθαρίς scarbeus, scarabelaphus Բզիզ աղտեղասէր՝ սեւագոյն. եւ այլ ճճիք նման նմին. բզէզ. գրի եւ ՓՆԴԵՌՆ, կամ ԲՆԴԵՐՆ.
to mouldy, to grow mouldy, to become musty.
Քանզի զազրագործք էին եւ բորբոսեալք յամենայն աղտեղութիւնս. (Վրդն. ել.։)
that loves mire or mud;
lascivious, lewd.
Առնամոլին եւ վավաշ շամբուշ բորբորիտն պիղծն Սմբատ (առաջնորդ թոնդրակեցւոց)։ Բողքն այն բորբորիտոն կաթոտքն՝ ի տղմատիպ՝ տաղտկալին մեղկեալք. (Մագ. ՟Ա. ՟Ե։)
cf. Բորբորիտ.
Առնամոլին եւ վավաշ շամբուշ բորբորիտն պիղծն Սմբատ (առաջնորդ թոնդրակեցւոց)։ Բողքն այն բորբորիտոն կաթոտքն՝ ի տղմատիպ՝ տաղտկալին մեղկեալք. (Մագ. ՟Ա. ՟Ե։)
impost, duty, tax, contribution, levy, custom;
— անցից, toll.
Թողցուք զամենայն հրէայ ի հարկաց, եւ զբաժ զաղիցն (կամ զաղտիցն) եւ զպսակաց. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 29. յն. զգին աղիցն.)
pretext, colour, cloak;
calumny, false accusation;
cf. Բաղայք.
Գաղտագող բաղբաղայց այսպիսեաց. (Մագ. ՟Ա։)
key;
lock;
explainer, expounder;
— նուագարանաց a, tuning key;
— հասարակաց, master-key;
— ժամացուցի, watch key;
գաղտ —, false key.
without deformity, without defect, perfect.
inscrutable, impenetrable, hidden, secret.
որ եւ գրի ԱՆՔՆՆԻՆ. ἁνεξιχνίαστος. investigabiis, inscrutabilis. Անքննելի. որ ոչ քննի. անհետազօտելի. գաղտնի յոյժ.
inscrutability;
want of examination.
τὸ ἁνεξιχνίαστον. invetigabile esse, inscrutinabilitas. Անքննելի եւ անհետազօտելի գոլն. անհաս խորութիւն եւ գաղտնիք.
slender;
rare;
fine, subtile, thin, delicate;
feeble, meager, lean;
light.
Աննիւթ. հոգեղէն. հոգեւորական. իմանալի. գաղտնի. ներքին. վսեմ.
more or very thin, very subtile.
Ծանուցեալ թէ որքան է քոյդ անօսրագոյն խորհուրդ քան զնորայն։ Անօսրագունիւքն (այսինքն գաղտնագոյն մեղօք) խրատեն յանցանել. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
diligent labour, elaborate study, industry;
work, production.
ԱՇԽԱՏ ԱՌՆԵԼ, կամ ՈՒՆԵԼ. ἕγκοπον ποιέω, κοπιάζω , σκύλλω. laboriosum vel laborare facio, fatigo, vexo, molestiam exhibeo, ἑνοχλέω, obturbo. Աշխատեցուցանել. վաստակեցուցանել. նեղել. ճգնել. տալ տաղտկութիւն. աշխատցնել, յոգնեցնել.
desert, uncultivated.
Փոխանակ թանձրահող դաշտացն զաղտաղտուկ անդաստանս, եւ զքարուտ եւ զապալերկ վայրն սերմանեն. (Փիլ. տեսական.։) ուր յն. է ἁπόκροτος, durus, asper, rigidus, praeruptus.
cf. Ապալեր.
Փոխանակ թանձրահող դաշտացն զաղտաղտուկ անդաստանս, եւ զքարուտ եւ զապալերկ վայրն սերմանեն. (Փիլ. տեսական.։) ուր յն. է ἁπόκροτος, durus, asper, rigidus, praeruptus.
to corrupt, to spoil;
to alter, to change, to falsify;
to contaminate, to soil, to dirt, to spot;
to cause to rot, to putrefy;
to deform, to disfigure;
to deprave, to seduce;
to pollute, to profane;
to poison, to infect;
to vitiate;
to debauch, to lead astray;
— զկոյս, to deflour, to debauch;
— զսիրտ, to corrupt the heart;
— զտեսիլ մորուաց, to shave;
— զառողջութիւն, to ruin the health;
— զբարս, to corrupt the morals;
— զօդ, to infect the air;
— զհամբաւ, to libel;
— հրոյ զլերինս, to consume, to burn, to devour the mountains;
— զխորհուրդս ուրուք, to render useless advice;
— զմիտս, to seduce.
μολύνω, polluo, inquno, σπιλόω, maculo, foedo, labem adspergo, διαφθείρω, decorrumpo. Պղծել. աղտեղել. արատել. մուրտարլամագ.
refuge, resource;
confidence, security.
Բառ անստոյգ՝ կարծեցեալ իբր արմատ բառիս ԱՊԱՒԱՌ. որպէս Աւելորդ հիւթ հոսեալ. բիժ. աղտ.
unwitnessed.
Գաղտնին անվկայ է, եւ անհաստատ. (Շ. ընդհանր.։)
unfailing, punctual, exact, regular, correct, sure, certain;
without fail, punctually, precisely, exactly, correctly.
Անվրէպ գոլ ի գոռոզիցն գաղտնի նենգութեանց. (Մագ. ՟Դ։)
deep, hollow, excavated;
profound, deep;
ի —, deeply, profoundly;
thoroughly;
grievously;
— տգիտութիւն՝ վէրք, profound ignorance;
deep wound;
խաւար —, thick, dreadful darkness;
— աղքատութիւն, profound misery, abject poverty;
ի — ձմերան, in the depth of winter;
ի — ամարան, in the middle of summer;
պեղել ի —, to excavate deeply.
Նմանութեամբ Խրթին. Դժուարիմաց. թաքուն. գաղտնի.
thought;
design, intention, resolution;
imagination, fancy, inspiration;
sentiment, disposition;
idea, fantasy, revery;
advice, counsel;
deliberation, consultation;
secret;
mystery;
symbol;
sacrament;
designedly, intentionally, on purpose, purposely;
փրկական —, the Holy Sacrament;
տուն, տաճար խորհդոյ, council-hall;
խորհրդեան դպիր, secretary;
— չար, pernicious advice;
— առնել՝ ի մէջ առնուլ՝ ունել, to consult, to determine, to decide on, to resolve on;
to deliberate, to confer together, to take counsel, to advise with;
— տալ, to counsel, to give advice, to advise;
— հարցանել, to ask advice, to consult, to take counsel;
ի մի — միաբանել, to think together, to deliberate unanimously;
շրջել ի խոհրդոց, to change or alter one's mind;
շրջել զոք ի խորհրդոց, to dissuade from, to advise against;
— ի մտի եդի գիտել, I had conceived the idea of knowing;
— արարի ընդ միտս իմ, I deliberated with myself;
— կալաւ, he conceived the idea to;
զյանդուգն զայն խորհեցաւ —, he formed the hardy design to;
մինչդեռ յայսմ խորհրդի էր, in the midst of these thoughts, while thus deliberating.
ԽՈՐՀՈՒՐԴ. μυστήριον mysterium, arcanum, sacramentum. Գաղտնի կամ սրբազան եւ աստուածային ինչ. գաղտնիք.
ԽՈՐՀՐԴՈՎ. մ. Խորհրդաբար. գաղտ.
figuratively;
sacramentally;
mysteriously;
confidently.
Եւ κρυφαίως arcane. Ընդ գաղտնութեամբ. ծածկապէս. լռելեայն.
astute, shrewd, wary, cautious;
initiated, adept;
— առնել, to let into a secret, to initiate into a mystery;
— լինել, to be initiated.
Գիտակ խորհրդոց եւ իմաստից. Խելամուտ. խորհրդազգած. տեղեակ գաղտնեաց.
cf. Խորհրդագէտ.
μεμυημένος, μυστής (լծ. մաշտոց) μυσταγώγος sacris initiatus, sacrorum doctor, mysteriorum peritus. Զգածեալկամ զգեցեալ սրբազան եւ աստուածային խորհրդովք. կրօղ յինքեան զգաղտնիս խորհրդաւորս. տեղեակ եւ ուսուցիչ գաղտնեաց հոգեւորաց. որ եւ ասի ԻՒՂԱԳԼԽԵԱԼ.
ԽՈՐՀՐԴԱԶԳԱԾ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. μυόω, μυούμαι initio, -or μυσταγωγέω sacra trado, doceo, edoceor. Ուսուցանել կամ զսրբազան խորհուրդս եւ զգաղտնիս. եւ ուսանել զնոյնս, կամ տեղեակ լինել նոցունց. (Դիոն. եկեղ. Շ. հրեշտ.։ Լմբ. պտրգ.։ Պրպմ. լ։)
thinker;
counsellor;
the initiated;
minister, priest.
Մանաւանդ որպէս Խորհրդազգած. խելամուտ եւ ուսուցիչ աստուածային խորհրդոց գաղտնեաց. μυσταγώγος, μυστής mysta, ad sacrorum arcana admissus, sacrorum doctor.
thought, reflection;
deliberation;
secret;
mystery;
administration of the sacraments;
celebration of mass.
ԽՈՐՀՐԴԱԾՈՒԹԻՒՆ. μυσταγωγία mystica actio, sacra, mysterium, arcanum. Սրբազան եւ աստուածային խորհուրդ, բան գաղտնեաց հաւատոյ. եւ Կատարումն ամենայնսուրբ խորհրդոց. պատարագ. պաշտօն. նուէր. եւ Արարողութիւն.
mystical;
mysterious;
sacramental;
emblematical, symbolical;
rational, thinking, prudent;
adviser, counsellor;
— իմաստ, rhapsody, religious rapture.
ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆ. μυστικώτερος magis arcanus μυστικός mysticus. Ծածուկ. Գաղտնի. խորին. Գաղտնախորհուրդ. ունօղ յնիքեան զխորհուրդ մասնաւոր. խորհրդաւոր. մեծախորհուրդ. ...
deliberation, council, consultation;
mystery, sacrament;
mysticalness, mysteriousness;
wisdom, prudence, wariness, cautiousness.
Որպէս Գաղտնի խորհուրդ սուրբ հաղորդութեան. կատարումն սուրբ խորհրդոյ պատարագի.
adviser, counsellor;
confident.
σύμβουλος, συμβολευτής consiliarius κοινωνός particeps եւ συνέδριον consessus կամ բայիւ συμβουλεύω consulo. Խորհրդական. ատենակալ. եւ Խորհրդատու. համախոհ. հաղորդ գաղտնեաց, եւ գործակից. ի մարդկայինս եւ աստուածայինս.
to consult, to confer, to hold a parley or conference.
ὀμοουσέω consentio κοινωνός ειμι particeps sum. Հաղորդ լինել խորհրդոց կամաց եւ գաղտնեաց.
council, consultation;
conference, parley;
confidennce.
Եւ Մասնակցութիւն գաղտնեաց, կամ սուրբ խորհրդոյ պատարագի.
cf. Խորհրդարան.
Խորհրդարան. տեղի կամ տուն եւ տաճար խորհրդոյ, եւ գաղտնեաց կամ պաշտամանց. տիվան.
Բացաւ առաջի նորա խորհրդանոց, եւ սկիհն էր աղտեղեալ. (Միխ. աս.։)
secret, discreet, prudent.
Որ պահէ զգաղտնիս խորհրդոյն.
prime adviser or counsellor.
Գլխաւորի խորհրդականս՝ կամ ի խորհրդակիցս. խորհրդազգած. խելամուտ գաղտնեաց.
mysterious, mystical, arcane;
figurative, emblematic, symbolical;
hieroglyphical;
— նշան՝ պատկեր, emblem.
μυστικός mysticus. Պարունակօղ յինքեան զխորհուրդ ինչ, կամ զգաղտնի եւ զսրբազան դիտումն. որ ասի եւ ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆ.