Definitions containing the research երէ : 2300 Results

Որսօն

See full entry →

s.

hunter;
game-keeper.

NBHL (1)

Կացուցանէ որսօնս իսկ երէոց եւ հաւուց ի պէտս խորակաց. (Յհ. կթ.։)


Որցեմ, եցի

See full entry →

va.

to enrapture, to ravish.

NBHL (1)

Ի պարծանս գովեստից ազգիս մերոյ միտք իմ որցեալ զիս բերէ դեգերիլ ի ներբողումն։ Ի մեղադրութենէ աստուածայնոյն եւ մարդկայնոյն արտաքս զինքն որցեալ՝ տայր վաղվաղակի զխնդիրն. (Յհ. կթ.։)


Ուժգին

See full entry →

adj. adv.

strong, great;
violent, impetuous, vehement;
—, —ս, strongly, vigorously, violently, vehemently;
—ս գանել, to beat violently, unmercifully;
— առնուլ, to take by force;
—ս ակնարկել, to eye disdainfully, to regard ferociously;
—ս ընթանալ, to be swift-footed, to run swiftly.

NBHL (1)

Որ ի վաստակոցն ծնանի պտուղ, ոչ տայ թոյլ ուժգին լինել աշխատանացն։ Ուժգին տանջանս պատրաստեմք անձանց մերոց։ Այսու զնա ուժգին գործէր, եւ քաջալերէր վասն հաւատոցն։ Ուժգին ծառայիցն բազմութիւն. (Ոսկ. յհ.։)


Ուլ, ուց, ոց

See full entry →

s.

kid;
fawn.

NBHL (1)

Վասն զի ոչ մեղաւ երէց որդին, վասն այնորիկ եւ ո՛չ ուլոյ պիտոյանայր ի զենումն. (Մեկն. ղկ.։)


Ուխտադրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

making a vow;
concluding a treaty;
vow;
profession;
wish, desire.

NBHL (1)

Պատգամաւորութիւնս առ միմեանս առնէին, եւուխտադրութիւնս։ Այս ուխտադրութիւն հաստատուն կայցէ ի մէջ երկուց ազգաց մինչեւ ի կատարած աշխարհի։ Վստահ եղեալ յուխտադրութիւն ոստիկանին՝ դարձան ի հայս։ Ըստ ուխտադրութեան յառաջաբանին՝ եւ զյաբեթին արկցուք ձեռն ի գործ գրել. (Փարպ.։ Թղթ. դաշ.։ Ղեւոնդ.։ Սամ. երէց.։)


Ունիմ, կալայ, կալ

See full entry →

vn.

to have;
to take, to hold, to possess, to occupy, to enjoy;
to take, to stop, to retain;
to seize upon, to become master of, to subject, to subdue;
to contain, to enclose;
to carry, to support, to sustain;
to relate to, to refer to;
to be able, to know how;
— առ, իբրեւ, to esteem, to repute, to take for, to look upon as, to regard as;
— զտեղի, to stand instead of, to supply the place of;
— զոք, to stop one, to seize;
— զգուշութիւն, to take care, to watch;
— ի մտի, to form a design or project, to propose to oneself, to think to;
to retain;
զառաջս —, to oppose, to resist, to impede, to hinder;
to stand or go before;
զդէմ —, to make head against, to face, to resist, to oppose, to fight;
— առ իւր զխորհուրդս, to keep another's secret;
— զտունն, to maintain the honour of the house;
պինդ — զխոստովանութիւն, to keep the faith;
ի վայր — զբարկութիւն, to refrain from anger, to control one's anger;
գութ — զմէնջ, to have pity on us;
— զաղանդ, զուսումն, to follow the doctrine, to be of the sect of;
ոչ առ սուտս ունիմ զձեզ, I do not take you for liars;
զանձինս առ իմաստունս ունէին, they thought themselves wise;
իբրեւ զմարգարէ ունէին զնա, they looked on him as a prophet;
սրտմտութիւն կալաւ զնա, he was enraged;
զի՞նչ ունիս առնել, what have you to do ?
կալ զնա զեղջերացն, take it by the horns;
հրամայեցին նմա — զգլուխ բազմականին, they gave him the highest place at the feast;
տենդն կալաւ զնա, the fever has seized him, he has caught a fever;
ունիմ ի վենետիկ քսան եւ չորս ամ, I stayed twenty-four years in Venice;
ահ կալաւ զիս, fear seized me;
ի բանի մի ունիք, never mind, do not care for that;
— ունէին իւղ՝ այլ, they had indeed oil, but;
խօսել կալաւ, he began to speak;
կալարուք զկիրճս ջրոցն, seize the canals;
դիպող պատասխանեօք ունի զբերանս նոցա, he silences them with opportune replies;
խօսիլ ոչ ունիմ, ոչ ունիմ ասել, I cannot speak, I do not know how to speak.

NBHL (1)

Կալաւ զհերաց նորա։ Բերէ՛ք ի ձկանց այտի՝ զոր դուքդ կալարուք այժմիկ։ Ձեռն նորա ունէր զգարշապարէն եսաւայ։ Կալան զանցս յորդանանու, կամ ջրոցն.եւ այլն։


Ուռթեմ, եցի

See full entry →

va.

to fertilize, to render fertile;
cf. Յուռթեմ.

NBHL (1)

Ծծեալ սուրբ առաքելոցն ի կուսածին աղբերէ բանին՝ լցեալ ուռթեցին զամենայն երեսս երկրի. (Փարպ.։)


Շամբուշ

See full entry →

adj. fig.

foolish, mad;
extravagant, absurd;
carried away by passion, furious, maniac, mad for, dotingly fond of, lovestricken;
lewd, libidinous.

NBHL (1)

Շամբուշ է, որ ընդ վեհագունին քան զինքն բերէ հակառակութեան վէճ։ Շամբուշք, եւ կամ փառամոլեալք յանառակ շրջագնացութէան. (Պիտ.։)


Շանթ, ից

See full entry →

cf. Շանդ.

NBHL (1)

Երկրաւոր բժիշկ զերկաթն ի հուրն շողացուցանէ, մինչ զի կայծակունս հատանէ. դնէ ի վերայ մարմնոյն, շանդիւ այրէ. (Եղիշ. երէց.։)


Շատանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to content oneself, to be content, to take up;
to suffice, to be sufficient or enough;
to multiply, to increase;
սակաւուք, փոքու, to be satisfied or content with a little, with any thing.

NBHL (1)

Շատացաւ քաղաքն սաստիկ. (Մեսր. երէց.։)


Շարաբանեմ, եցի

See full entry →

va.

to compose, to write;
to ratiocinate, to make a syllogism.

NBHL (1)

Զգիրս՝ զոր հրապարակի առաջի բերէք, ո՞ շարաբանեալ գրեաց. (Ճ. ՟Գ.։)


Շարած, ից

See full entry →

cf. Շարագրած.

NBHL (1)

Եւսերէս յեկեղեցական շարածին ասէ. (Ասող. ՟Գ. 11։)


Շեր

See full entry →

s.

storax;
գաւազան —, stick of -.

NBHL (1)

Առնու երիս գաւազանս. շերթ, զոր շրշի ասեն. եւ պարսկերէն մութանաբի։ Շեր եւ սօսի չեն պտղաբեր. (Վրդն. ծն.։)


Շինողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

art of building, architecture.

NBHL (1)

Շինողութիւն (կամ շինութիւն) զաւազակացն աներկեղութիւն, եւ ի գիշերային անհոգ հանգիստ (բերէ). (Պիտ.։)


Շլացումն, ման

See full entry →

s.

cf. Շլացութիւն.

NBHL (1)

Աւելի քան զչափն յառել ի խորս գիտութեան աստուծոյ՝ շլացումն մտաց աչացն բերէ. (Նար. երգ.։)


Շնորհաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

to grant favours, to endue or adorn with favours;
to congratulate, to felicitate, to wish joy, to pay compliments.

NBHL (1)

Պատուի ի կայսերէ՝ շնորհաւորեալ նմա զանուն պատրիարգութեանն. (Վրդն. պտմ.։)


Շրջաբնակ, աց

See full entry →

adj. s. geog.

living in the neighbourhood, neighboring, adjacent, circumjacent;
—ք, perioecii, perioecians.

NBHL (1)

Զաշխարհ ձեր առաջի ձեր օտարք կերիցեն, այլազգիքն շրջաբնակք։ Զշրջաբնակ քաղաքսն աւերէին. (Գէ. ես.։)


Ոգեմ, եցի

See full entry →

vn.

to utter, to pronounce, to say;
to sing.

NBHL (1)

Եղբայր երէց գոլ յարգանդէ, իմ ներսէսի՝ որ զայս ոգէ. (Շ. յիշ. սողոմ.։)


Ողկուզաբեր

See full entry →

cf. Ողկուզաբոյծ.

NBHL (1)

βοτρυφόρος uvas ferens. Որ բերէ զողկոյզս, կամ տայ զխաղող.


Ողողանիմ

See full entry →

vn.

cf. Ողողանամ.

NBHL (1)

Փոխանակ սուրբ մկրտութեանն հանապազ ողողանիլ (այլազգեաց) ջրով։ Ողողանիլ ջրով գետին՝ մաքրել միայն զերեւելին. (Արծր. ՟Բ. 4։ Սամ. երէց.։ Շ. եդես.։)


Շողացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to shine or to glitter, to give brightness to, to brighten;
to warm, to inflame, to render incandescent;
to brandish, to rotate.

NBHL (1)

Երկրաւոր բժիշկ զերկաթն ի հուրն շողացուցանէ, մինչ զի կայծակունս հատանէ. (Եղիշ. երէց.։)


Շուայտ

See full entry →

cf. Շուայտաբարոյ.

NBHL (1)

Զնուիրական գլուխն (յհ. մկ) եւ զհրեշտակաց պատկառելին՝ շուայտ եւ անյագ աղջիկն բերէ. (Ժմ. յն.։)


Շուշանաբեր

See full entry →

adj.

bearing or producing lilies.

NBHL (1)

Որ բերէ յիւրմէ զշուշան.


Շուշտակ, աց

See full entry →

s.

handkerchief;
hairband;
— աբեղայ or վարդապետ, a widowed priest.

NBHL (1)

(Իսկ ռմկ. Շուշտակ վարդապետ ասի երէցն անցեալ ի վանական կեանս՝ յետ վախճանելոյ զուգակցին։)


Շուրջանակի

See full entry →

adv. adj. gr.

cf. Շուրջ;
round about;
in a circle, circularly;
circumjacent;
circumflex.

NBHL (1)

Ի պատկերէն իսկ յայտ է, եւ ի շուրջանակի գրոյն. (Երզն. մտթ.։)


Որմարգելոց, աց

See full entry →

cf. Որմափակ.

NBHL (1)

Սպանաք զգնէլ ի կատար լերինն մօտոր մարգելոցի (կամ յորմարգելոցն երէսորսի). (Մեսր. երէց.։)


Պապաս

See full entry →

s.

priest.

NBHL (1)

Որպէս յն. բա՛բբաս. յորմէ եւ ռմկ. բաբազ. πάππας . (Թջթթջփ՞) Հայր հոգեւոր. քահանայ. երէց.


Պասքութիւն, ութեան

See full entry →

s.

excessive thirst, thirstiness;
siccity, dryness, aridity.

NBHL (1)

Որ միշտ քեզ բերէ զզովացումն պասքութեան։ Ջուրն զովացուցանէ զծարաւումն պասքութեանն. (Նանայ.։)


Պասքումն, ման

See full entry →

s.

cf. Պասքութիւն.

NBHL (1)

Որ միշտ քեզ բերէ զզովացումն պասքութեան։ Ջուրն զովացուցանէ զծարաւումն պասքութեանն. (Նանայ.։)


Պատառատուն

See full entry →

adj.

used, torn, old, worn out, threadbare, shabby, ragged, tattered;
— հանդերձ, torn, ragged or tattered coat, rags, tatters;
—ս զգենուլ, to be reduced to tatters.

NBHL (1)

Զիւր զգեստիկն քճքճեալ պատառատուն ի դուրս բերէր. (Ագաթ.։)


Պատատուկ, տկի, տկաց

See full entry →

s. bot.

American bindweed, liane;
— կարմրածաղիկ, quamoclit, scarlet convolvulus, red jasmine.

NBHL (1)

Ընդ գետինն տարածելոյ պատատուկ խոտն. (Մեսր. երէց.։)


Պատարագաբարձ

See full entry →

adj.

carrying or bringing gifts.

NBHL (1)

αἵρων τὰ δῶρα . Որ բարձեալ բերէ զընծայս.


Պատարագամատոյց, տուցի

See full entry →

adj. s.

offering, making a present;
sacrificer;
officiating priest;
missal, massbook;
liturgy.

NBHL (1)

Զայս աղօթս մատուցանէր երէցն յառաջ քան զմատուցանելն պատարագին. եւ յետ այսորիկ մատոյց կատարեաց զպատարագամատոյցն զամենայն. (Բուզ. ՟Ե. 28.) (կամ ըստ այլ ձ. պատարագամատոյցն զամենայն. որ հայի ի ՟Ա. նշան)։


Պատգամաբեր, աց

See full entry →

s.

messenger, news-bearer.

NBHL (1)

Զսա ստացեալ օրէնսդիր՝ պատգամաբեր զօրավար. (Սամ. երէց.։)


Պատգարակ, աց

See full entry →

s.

hand-barrow, litter, sedan;
հրեղէն —, instrument of torture, gridiron.

NBHL (1)

κλίνη, κλινίδιον lectus, lectulus, lectica. Դագաղաձեւ մահճակալ ցաւագարաց. անկողին տախտակամած. եւ Երկաթի մահիճք կամ կասկարայ տանջանաց. թէճկերէ.


Պատենազէն, զինաց

See full entry →

adj.

cuirassed, furnished with armour;
— նաւ, armoured ship.

NBHL (1)

Զրահաւորք, որ պատենազէնք, սաղաւարտաւորք։ Ի փայլումն պատենազէն վառելոց իբրեւ նշոյլք ճառագայթից արեգական հատանէին։ Ճեղքէր ռազմ արանց քաջաց պատենազինաց. (Բուզ. ՟Դ. 20։ Եղիշ. ՟Զ։ Մեսր. երէց.։)


Պարագրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

circumscription, limitation;
description;
outline, sketch, rough draught.

NBHL (2)

Ի վերայ բերէ զյորժամ եղեւն, զերբն ըստ պարագրութեան. (Փիլ. այլաբ.։)

Ի տեղւոջն իմացեալն ոչ է արտաքոյ պարագրութեան։ Ոչ տեղեօք եւ պարագրութեամբք զաստուածային եւ զգերազարդն բերէ բնութիւն։ Տեղական իմն պարագրութեամբ բարգձաձել զանմարմին բնութիւնն. (Պրպմ. ՟Ի՟Է. եւ լ։ Նիւս. կազմ. ՟Ծ՟Գ։)


Պարապ, ոյ

See full entry →

s. adj. adv.

leisure, leisure-time, cessation, respite, vacation;
being without work or employment, want of occupation, rest, having nothing to do, idleness;
convenient time, favourable opportunity;
cf. Պարապորդ;
ժամանակ, օր —ոյ, favourable moment;
vacation, holidays;
—ով, leisurely, at one's leisure or ease;
— առնուլ, to rest, to cease from work, to be unoccupied, at leisure;
to take time, to find a favourable moment;
ի —ս դեգերիլ, to be idle;
—ոյ լինել, to rest, to repose;
— խնդրել, to seek a convenient time, to lose no opportunity;
— բերել, տալ, լինել, — կացուցանել զինքն, to take time to, to occupy oneself with, to give oneself to, to apply oneself to;
— ժամ տալ, to give time;
— ունել, to have time or leisure;
— առնել, to empty;
զի՞ կայք —, why are you idle ?
եթէ իցէ քո —, if you have time.

NBHL (1)

Ի դատարկութիւն եւ ի պարապս դեգերէին. (Ոսկ. ես.։)


Պարապորդ, աց

See full entry →

adj.

unoccupied, idle, unemployed, lazy, slothful;
vacant, void, empty.

NBHL (1)

Սատանայ բերէ քեզ գործ եւ հոգս, զի մի թողցէ զքեզ պարապորդ՝ յագիլ ի քաղցրութէն որ լինին քեզ յողբոց քոց. (Վրք. հց. ՟Դ։)


Պարապումն, ման

See full entry →

s.

cf. Պարապութիւն ;
scholium, commentary;
— առնուլ, to take time or leisure.

NBHL (1)

Ո՛րքան փոյթ բերէր յանձին՝ միայն աւետարանական քարոզութեանն պարապմանց. (Նանայ.։)


Պարարտաբեր

See full entry →

cf. Պարարտաբեր.

NBHL (1)

Բերիւք պարարտ. որ բերէ յինքեան զպարարտութիւն.


Տռփական, ի, աց

See full entry →

adj.

concupiscible, sensual, libidinous, amorous.

NBHL (1)

Տռփական կերակրօքն ի ծառոյն (գիտութեան)։ Համբերէր վասն տռփական (կամ տրփական) սիրոյն։ Ուսանել անասնոյն այնմիկ եւ զտռփական կեղծաւորութիւնս. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։ Փիլ. լիւս.։)


Տրամագիծ

See full entry →

cf. Տրամաչափ.

NBHL (1)

Այս հրամանք աստուածայինք եւ տիրականք՝ տրամագիծ եւ ճշմարիտ տուեալ եղեւ. (Սամ. երէց.։)


Տրամադրութիւն, ութեան

See full entry →

s. gr.

dispositio;
class of verbs.

NBHL (1)

Մի տեսակ որակութեան՝ ունակութիւն եւ տրամադրութիւն ասասցին. եւ տարբերէ՛ ունակութիւն ի տրամադրութենէ վասն տեւողագոյն գոլ։ Տրամադրութիւնք ասին, որք են դիւրաշարժ եւ արագափոփոխք. հի՛կէն, ջերմութիւն եւ ցրտութիւն, հիւանդութիւն եւ առողջութիւն. (Արիստ. ստորոգ.։)


Ցաւաբեր

See full entry →

adj.

causing pain, dolorons;
hurtful, unwholesome.

NBHL (1)

ՑԱՒԱԲԵՐ ՑԱՒԱԲԵՐԱԿԱՆ. ἁλγεινός dolorem adferens, molestus, gravis. Որ ինչ բերէ զցաւ, զհիւանդութիւն. առիթ ցաւոց եւ ախտից.


Վարնկենի, նւոյ, նեաց

See full entry →

s.

cucumber-plant.

NBHL (1)

ՎԱՐՆԿԵՆԻ կամ ՎԱՐՆԳԵՆԻ. Բոյս՝ որ բերէ զվարունկ. խնյարի բոյսը.


Վաւեր

See full entry →

cf. Վաւերական.

NBHL (1)

Վկայ վաւերական։ Ժամանակագրութիւն վաւերական։ Մատեան վաւերական։ Վաւերական վարկան։ Զի եւ տուն այս վաւերական է քան զայն. (Եւս. քր. ՟Բ։ Յհ. կթ.։ Սամ. երէց.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)


Վաւերական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

authentic, valid, legitimate;
—, —ն, seal, signet, ring;
— մատանի, signet-ring;
— արքունի, great seal.

NBHL (1)

Վկայ վաւերական։ Ժամանակագրութիւն վաւերական։ Մատեան վաւերական։ Վաւերական վարկան։ Զի եւ տուն այս վաւերական է քան զայն. (Եւս. քր. ՟Բ։ Յհ. կթ.։ Սամ. երէց.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)


Վեհագոյն

See full entry →

adj.

superexcellent, supreme, eminent.

NBHL (1)

Շամբուշ է՝ որ ընդ վեհագունին քան զինքն բերէ հակառակութեան վէճ. (Պիտ.։)


Վեհերեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Վեհերիմ.

NBHL (1)

Դանդաղիմք եւ վեհերեմք այնմ պարապել։ Ոչ երբէք զանգիտէ եւ վեհերէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։ ՟Բ. 8։)