hedge, fence, enclosure, boundary, wall;
index, catalogue, list, table;
desire, love, lust;
secundine, after-birth;
always, continually;
պատել, փակել —ով, to surround with hedges, to fence in;
— արկանել, to hedge in, to encompass, to surround.
· Calfa
Բանք սուրբ հօրն կրճիմն եւ ցանգ եդաւ ցեղընտիր լինելոյն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ցանկ դաւթայ մարգարէութեանն. (Սղ.։)
of a different tribe or clan;
ցեղընտիր առնեմ, ցեղընտիր լինիմ, to distinguish one tribe or family from another.
· Calfa
Ըստ աշխարհի պարթեւ, ըստ ցեղընտիր լինելոյ՝ յազգէ արշակունի։ Բանք սրբոյն հօրն կրճիմն եւ ցանգ եդաւ ցեղընտիր լինելոյն զայնքան ժամանակս. (Գր. վկ. յիշ. վարուց. ոսկ։ Լմբ. պտրգ.։)
knowing one's master or lord.
· Calfa
Ճանաչօղ եւ սիրօղ զտէր իւր. կամ Տիրուկ, սիրուն տէր. (որպէս ռմկ. աղաճան, վարդապետճան) կամ տիրօղ (որպէս դաւաճանն է դաւիչ).
plotting against one's master.
· Calfa
Նենգօղ ընդդէմ տեառն. տիրադաւ.
Ի բերանոյ տիրանենգն փիսակայ։ Տիրանենգք եւ ընկերադաւք։ Ի վերայ տիրանենգ եւ տիրասպան ժողովրդոց։ Ի տիրանենգ զարմէ. (Բուզ. ՟Գ. 20։ Տօնակ.։ Փարպ.։ Երզն. լս.։)
to lose strength, to become weak, to be weakened, to decay;
to become infirm, unwell, indisposed, poorly, to fall sick;
to be incapable, unable;
to have the weakness to;
to be scandalized;
— ի հաւատս, to be of little faith;
որում —նայ եւ ոչ ինչ, nothing is impossible with Him.
· Calfa
Տկարացայց, եւ եղէց իբրեւ զմի ի մարդկանէ։ Տկարացան ձեռամբ եւ զարհուրեցան։ Աչք իմ տկարացան յաղքատութենէ։ Ծանկք իմ տկարացան ի պահոց։ Տկարացան ի նոսա լեզուք նոցա։ Աղեղունք հզօրաց տկարացան։ Տունն դաւթի երթայր եւ զօրանայր, եւ տունն սաւուղայ երթայր եւ տկարանայր.եւ այլն։
cf. Տղայաբար.
· Calfa
Ի գիրկս կուսին տղայապէս բազմի մանուկ։ Բազմի եւ ի գիրկս դստեր դաւթի տղայապէս։ (Շ. տաղ.։)
to govern economically, wisely.
· Calfa
Քաջ բարդաւաճեալ բռունք փորձեցան տնտեսավարել զաշարհ. (Պիտ.։)
cf. Տնտեսաբար.
· Calfa
Եւ այս տնօրինաբար լինէր, զի նախ անդ քարոզեսցէ. ուստի եւ դաւաճանութիւնք առ նա ի դամասկոս տնօրինաբար լինէր. (Ոսկ. գծ.։)
family, tribe, house, race, line, lineage, extraction.
· Calfa
Ցեղն յուդայի ըստ տոհմից։ Տոհմն զարայի ըստ արանց։ Յազգէ տոհմին յուդայի։ Առաքեցին որդիքն դանայ ի տոհմից իւրեանց։ Ըստ տոհմից հարցն։ Յակոբեան տոհմիս։ Յազգէն դաւթայ, ի տոհմէն փարեսեանց, ի ցեղէն յուդայ։ Ամենայն տոհմք ազանց։ Որ յազգիս մերում, եւ ոչ ի տոհմի մերում, եւ ոչ ի ժողովրդեան մերում։ Յիսրայելեան տոհմէ անտի (յն. յիսրայելէ)։ Պատուհաս մահու զնա տոհմաւ հարցեն (յն. ամենայն տամբ). եւ այլն։
theory;
vision;
the eyes;
interview.
· Calfa
(Յապաշխարհելն դաւթի՝) մեծի խորհրդոյն տեսաւորութեան պահեցաւ ի նմա վիճակն եւ շնորհք անջնջելի. (Բրս. ապաշխ.։)
cf. Տեսանողութիւն;
theorem;
vision, visibility.
· Calfa
ՏԵՍՈՂՈՒԹԻՒՆ. θεωρία contemplatio ὄραμα visio. եւ προφητεία prophetia. Խորհրդաւոր տեսութիւն, կամ Տեսանողութիւն. մարգարէութիւն. գուշակութիւն.
place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.
· Calfa
Անտի եդաւ անաթէմայն ի յոյն լեզու, որ է նուէր, եւ յանիծից տեղւոջ կայ. (Կիւրղ. օրին.։)
cf. Տենչիմ.
· Calfa
Ամփոփել զոսկերս մեր յօգուտ հոգւոյ իւրոյ տենչացեալ։ Յոյժ ագահելով տենչացար։ Որում պատուի մեծն դաւիթ տենչացեալ. (Փարպ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Խոսր.։)
cf. Տենչիմ.
· Calfa
Ամփոփել զոսկերս մեր յօգուտ հոգւոյ իւրոյ տենչացեալ։ Յոյժ ագահելով տենչացար։ Որում պատուի մեծն դաւիթ տենչացեալ. (Փարպ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Խոսր.։)
caduceus, wand;
Aaron's rod.
· Calfa
Քարոզիչ, ձայնատու, հնչօղ. եւս եւ Գաւազան ահարոնի ընկուզաբեր. (զի ի յն. κάρυον է ընկոյզ. եւ κηρύκιον , դաւաղան պատգամախօսի)
magian, magician, wizard.
· Calfa
Գիտաց եւ քաւդէից յառաջագոյն ասելով զայն՝ որ եղբարց թերեւս լինելոց է դաւումն, զի թուեսցին յիրաւի սպանանել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
chlamys, mantle, cloak.
· Calfa
Աղեքսանդրոս ... քղամիդաւն ծածկեալ զմարմինն դարեհի. (Պտմ. աղեքս.։)
lyre;
viol, harp;
Lyra;
— հարկանել, to play on or sound the lyre.
· Calfa
Սրինգ եւ թմբուկ եւ փող եւ քնար։ Երգեսցէ քնարաւն, եւ դիւր լիցի քեզ։ Առնոյր դաւիթ զքնարն, եւ նուարգէր ձեռամբ իւրով։ Արուեստականօք թըմբկաց եւ քնարաց։ Նա է հայր՝ որ եցոյց զերգս եւ զքնարս։ Երգովք սաղմոսաց, տաւղօք եւ քնարօք, եւ թմբկօք եւ ծնծղայիւք եւ փողովք.եւ այլն։
to veil, to conceal, to hide, to cover.
· Calfa
Ոչ ի տեսիլ բարւոյ ցոփութեան զչարս քողարկեցից։ Քողարկեալ զդաւաճանօղ կերծաւորութիւնն։ Քօղարկեալ եւ պատրուակեալ էր զյանդիմանութիւնն. (Նար. ՟Հ՟Բ։ Արծր. ՟Դ. 1։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։)
to sleep, to repose, to take rest;
to lie with, to sleep with a woman, to know her;
— ընդ հարս, to sleep with one's fathers.
· Calfa
Քունեսցես ընդ հարս քո։ Քունեաց յովաթամ ընդ հարս իւր, եւ թաղեցաւ ի քաղաքին դաւթի։ Քունեաց եզեկիաս ընդ հարս իւր, ե թաղեցին զնա. (՟Ա. Մնաց. եւ ՟Բ. Մնաց.։)
to whisper, to make false or indiscreet reports, to report, to tell tales, to detract, to intrigue, to denounce, to defame.
· Calfa
Քսեցին առ դաւիթ կիւրապաղատն, եթէ զգլուխ քո խնդրեն. (Պտմ. վր.։)
adj. s. christian.
· Calfa
ՔՐԻՍՏՈՆԵԱՅ գրի եւ ՔՐԻՍՏՈՎՆԵԱՅ ՔՐԻՍՏՈՆԱՅ. որմէ ռմկ. քրիստոնէ. յն. խրիսդիանո՛ս. (ի խրիսդօ՛ս. հյց. խրիսդօ՛ն ). χριστιανός christianus. Քրիստոսեան. աշակերտ եւ հետեւօղ Քրիստոսի. որ դաւանի զքրիստոս աստուած. քրիսդիան, մեսիհի. (որպէս եւ իսավի, յիսուսեան. նասրանի ՝ նազովրեան)
offered, consecrated to J.-C, holy, divine.
· Calfa
Դարձուցանել զնոսա ի քրիստոսանուէր օրինացն յանօրէն օրէնս իւրեանց։ Քրիստոսանուէր մերն աստուածային դաւանութիւն։ Որ քրիստոսանուէր կոչմամբն ծագեցար ոպէս զարեգակն. (Յհ. կթ.։ Մագ. ՟Ա.։ Շար.։)
transmitted, given or taught by J.-C.
· Calfa
Ըստ ամենայն մասանց պատուելիք. իսկ ըստ քրիստոսաւանդ դաւանութեան աննմանք. (Նար. խչ.։)
Ի մերոց քրիստոսաւանդ դաւանութեանցս։ Քրիստոսաւանդ կարգօք Մագ. (՟Ա.։ Յհ. կթ.։)
"the thirty seventh letter of the alphabet, the eighth of the vowels. It was introduced in the Armenian alphabet towards the end of the XIIth century to facilitate or distinguish the two different pronunciations of the syllable աւ, which is generally pronounced ""av"" when followed by a vowel, as աւետարան;
on the contrary, when followed by a consonant, it is pronounced like the English ""o"", as աւգնեմ, աւրհնեմ, աւրէնք."
· Calfa
to anoint;
to consecrate;
— ոսկւով, to gild;
— արծաթով, to silver;
— զանձն իւղով անուշիւ, to pomatum, to perfume one's person.
· Calfa
Առցե՛ս յիւղոյ անտի օծման, եւ արկցես ի գլուխ նորա, եւ օծե՛ս զնա։ Օծ զսեղանն, եւ սրբեաց զնա։ Օծ զխորանն, եւ զամենայն որ ինչ ի նմա։ Արկ մովսէս յիւղոյն օծութեան ի գլուխն ահարոնի, եւ օծ զնա։ Արի՛ օ՛ծ զդաւիթ։ Եւ օծ զնա։ Օծանել իւրեանց թագաւոր, եւ այլն։
Օծեր իւղովն՝ որ յեղջերին (զդաւիթ), առ ի բեկումն՝ որ յապակին (ի վերայ գլխոյ փրկչիդ) Յիսուս որդի.։
Եթէ քահանայապետն օծեալ՝ մեղանչիցէ։ Որ է ինքն յազգէ քահանայիցն յօծելոց սակի։ Առնել ողորմութիւն ընդ օծելոյ նորա ընդ դաւթի։ Յօծեալս իմ մի՛ մեղանչէք։ Օծեալն տեառն։ Փրկել զօծեալս քո։ Այսպէս ասէ տէր աստուած զօծեալն իւր զկիւրոս.եւ այլն։
cunning, artful.
· Calfa
ՕՁԱԲԱՐՈՅ ՕՁԱԲԱՐՈՒ. Ունօղ զբարս օձի. խորամանկ. նենգաւոր. դաւաճան.
cheer, shout of encouragement;
— առնում, to cheer up, to pluck up courage;
Օ՛ն առ, Օ՛ն առեալ, now! come! cheer up! courage! bravo! օ՛ն անդր, oh fie! for shame! pshaw! avaunt! back ! stand back ! off or away with you! օ՛ն անդր, իբաց կաց, be off! go away! begone! get you gone! օ՛ն արի, rise up! come! օ՜ն եկայք, come along ! օ՜ն եկայք եւ մեք, let us go too;
օ՜ն արիք, arise! get up! օ՜ն եւ օն, so, in this or that way, thus, such;
certainly, to be sure, assuredly;
օ՛ն եւ օն արասցէ ինձ Աստուած եւ օ՛ն եւ օն յաւելցէ եթէ ոչ մահու մեռանիցիս, may God strike me if you die not ! օ՛ն եւ օն արասցեն դիք աստուածք եւ օ՛ն եւ օն յաւելցեն եթէ, the gods do so unto me, more also, if...;
օ՛ն եւ օն արասցէ ինձ Աստուած եւ օ՛ն եւ օն յաւելցէ եթէ, may the gods load or afflict you withevery evil if ...;
օն իբաց թողցուք, oh too much! leave off ! have done !
· Calfa
օն իսկ իբրեւ որդի աստուծոյ դաւանեաց. (Եպիփ. ծն.։)
meddling with anothers things, bearing envy, envious.
· Calfa
Իբրեւ զչարագործ, կամ իբրեւ զօտարատեսուչ. (՟Ա. Պետ. ՟Դ. 15։) ( Սարգիս իմանայ զկախարդս եւ զվհուկս. Իսկ ի Հին բռ. դնի որպէս աղանդաւոր եպիսկոպոս։)
Ephionithes, daily baptists.
· Calfa
Աղանդաւորք եբիոնիտք՝ օր ըստ օրէ մկրտօղք արդէն մկրտելոց. յամենայն աւուր լուանալ կամեցօղքն.
cf. Օրհնիչ.
· Calfa
Օրհներգուն դաւիթ ասէ։ Զոր աստուածաշունչ ձայնն նուագեաց օրհներգուին (կամ օրհներգոյին կամ օրհներգոյն) դաւթի։ Օրհներգուք գոլովտեառն ընդ դաւթայ. (Ճ. ՟Ա.։ Նար. ՟Կ՟Ա։ Երզն. մտթ.։)
bringing bless-ing or benediction;
— ցուցակ, Ritual.
· Calfa
Զաւետաւորեալն զաւակ դաւթի եւ աբրահամու զօրհնութիւնաբերն հեթանոսաց։ Օրհնութիւնաբեր կոյս. (ՃՃ.։)
փոխանակ գրելոյ՝ ԱԿԱՆՀԱՏՈՒԹԻՒՆ, կամ ԱԿԱՆԱՀԱՏՈՒԹԻՒՆ։ Գողութիւն. դաւաճանութիւն. խորելը.
Գունդ կազմէր այրընտիր բազմութեամբ ի պարսից եւ ի յունաց։ Բազում այրընտիր գնդաւ յարձակէին։ Այրընտիր զօրօք դիմեալ. (Փարպ.։)
(Աղանդաւորաց) յերկնից բերեալ, եւ յաստուածայնի բնութենէն հայթայթեալ քրիստոսի մարմին։ Յհ. (իմ. երեւ.։)
Հերձուածողական դաւանութիւն, կամ կարծիք, կամ չարափառութիւն, կամ պտոյտք. (Նար. մծբ.։ Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ը։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ե։ Պրպմ. ձ։ Լծ. կոչ.։)
Զայս եւ յըմբշամարտս է տեսանել, միայնամարտութեամբն ի գուպարս հանդիսիցն յաղթողք լինելով։ Զմիայնամարտութիւնս ի ցամաքի։ Զբռնացեալ հովիւն հալածել (յակոբայ) միայնամարտութեամբն։ Արտասանութիւն միայնամարտութեան դաւթի եւ գողիաթու. (Պիտ.։)