to forge.
χαλκέω Դարբնութիւն առնել. շինել կամ թեքել ինչ որպէս դարբին.
forge, smithery, smithy.
χαλκεῖον, χαλκών, χαλκευτέριον officina fabri aerarii, vel ferrarii Գործատուն կամ խանութ դարբնաց.
lock-smiths trade or work, ironmongers trade, ironware, smithcraft.
Որ զդարբնաթիւնն ուսեալ, կամ զայլ արուեստս. (Յճխ. ՟Ե։)
Որպէս ի դարբնութենէ դարբինն։ Զնոյն դրօշէր դարբինն դարբնութեամբ. (Եզնիկ.։)
that lies on a litter, that is ill in bed.
Մինչեւ լնիլ (կամ լի լինել) քաղաքամիջաց մահճակալ եւ դարգճակալ հիւանդօքն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե.) յն. մահճօք եւ դարգճօք հիւանդաց։
to roost, to perch;
to remain, to stay.
Իբր Ի դարի ուրեք նստել, զկայ առնու. դղալ. կամ թառիլ որպէս զհաւս. յորմէ Դադարել, որպէս դարելով դարել.
return;
relapse;
new fall;
— առնել, to turn or return several times.
Առանց դարձադարձի յաւագամեծար տաճար անդր պնդեալ ժողովէին. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 11.) յն. անվերադարձաբար ἁνεπιστρέπτως
of routine, habitual.
Որ վերստին առնու զիմն. կրկնօղ. յամառ. ունակացեալ.
that loves to turn often.
Մի՛ յանհոգս լինիր (յետ յաղթութեան), զի դարձասէր եւ լիրբ է թշնամին. (Կիր. ՟ը. խհ.։)
penitentiary.
Զապստամբսն եւ զհայհոյիչսն, եւ զմահացուցիչն քո ընդունիս ի դարձարան. (Բենիկ.։)
that turns;
that is converted.
Որ դարձ առնէ, կամ դառնայ ի մեղաց. դարձուոր, եւ զղջաւոր.
Աղաչաւոր կռապաշտեալ, յամրային դարձաւոր. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
turned, returned;
converted.
again, anew;
moreover, besides, otherwise, even, likewise;
bis;
also.
πάλιν iterum, rursus, denuo, praeterea Դառնալով, դարձ առնելով. այսինքն Վերստին. անդրէն. միւսանգամ. երկրորդ անգամ. երկրորդ. եւ եւս. կրկին. եւ միւս եւս նորանց, մէյմալ
Կամ ἁναπάλιν , իբր դարձեալ վերստին. iterum, vel e contrario
Եւ բոցք՝ դարձեալ՝ զդիւրածախ անասնոցն զմարմինսն ոչ թառամեցուցանէին. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 20։)
Մեծարի ի նմանէ յոյժ, նախ՝ վասն ... դարձեալ՝ զի ... ։ Նախ՝ վասն փեսայի նորա համազասպայ. դարձեալ եւ վասն եւ այլն. (Խոր. ՟Գ. 51։)
circuit, return;
reward, retribution;
answer, report, signification;
— բանից, phrase, sentence, style.
ἁποστροφή conversio, aversio, reversio Դարձ. շրջումն. խոտորումն, ի բաց դարձումն. կամ Հատուցումն. զի յայլ եւ այլ միտս մեկնի ասելն.
Յառաջագոյն գիտէր զկամացն փոփոխումն եւ զբնութեանն դարձուած՝ ըստ իւրոյ վճիռն տալոյ. (Կիւրղ. ծն.։)
ԴԱՐՁՈՒԱԾ. στροφή flexus, versio, versutia Մանուած բանի. խրթնութիւն. խելամտութիւն.
ԴԱՐՁՈՒԱԾ. Փոխադարձութիւն բանի. պատասխանի բանիւ կամ գրով.
to return, to turn;
to avert;
to restore;
to bring or carry back, to reinstate;
to bring back, to recall;
to return, to send back;
to make over again;
to reduce;
to distract;
to abate;
to resolve;
to convert;
— յետս or ի բաց —, to revoke;
to reject;
to reflect;
— անդրէն, to cede, to resign, to yield;
— զերախտիս, to remunerate;
— զմաղձ, to vomit.
ἁποστρέφω, ἁναστρέφω, στρέφω , ἁποδίδωμι averto, converto, verto, reddo Տալ դառնալ ի նախկին վայր կամ ի վիճակ. շրջել. փոխել զդէմս յայլ կողմն, եւ զիրս յայլ ինչ. զառեալն յետս տալ. զտուեալն յետս առնուլ. դարձընել, ետ խաւրել, փոխել.
Դարձոյց զամենայն աւարն, եւ զժողովուրդն։ Դարձուցանելով դարձուցի՞ց զորդի քո յերկիրն՝ ուստի ելեր։ Զարծաթն այսրէն կշռով դարձուցաք։ Ոչ դարձոյց զերեսս իւր յինէն։ Դարձոյց զերեսս իւր յորմն։ Դարձո՛ զոտն քո ի ճանապարհէ չարէ։ Դարձոյց զթիկունս իւր։ Դարձուսցէ զբարկութիւն իւր ի նմանէ։ Դարձոյց զվէմն ի վտակս ջուրց։ Դարձուցից զսուգ նոցա ի խնդութիւն։ Դարձոյց զմիտս իւր։ Կենաց ի կեանս դարձուցանէ։ Զամենայն զօրսն ի փախուստ դարձուցանէին։ Դարձոյց զարծաթն առ մայր իւր։ Դարձուցաւ ինձ այսրէն արծաթն։ Եւ զյափշտակութիւնն դարձուցանիցէ։ Դարձուցից քեզ զամենայն անդս սաւուղայ.եւ այլն։
Դարձուցանել ի մեզ զտէրութիւնն քուշանաց։ Ի մի օրէնս դարձուցանես զամենայն ազգս. (Եղիշ. ՟Ա։)
Զգերանդիսն հրամայի ի պատերազմական անօթս դարձուցանել. (Արշ.։)
curing.
Ի քաղցական եւ դարմանաւոր աշխարհիս՝ լի եւ անկարօտ ամենալցոյցն շրջէր. (Ագաթ.։)
to nourish, to sustain, to feed;
to fodder;
to cherish, to foment;
to physic, to dress, to heal;
to repair.
ἑπιμελέομαι, ἑπισκοπέω, θάλπω, θεραπεύω եւ այլն. curo, medeor, alo, colo եւ այլն. Դարման տանել. հոգալ. խնամարկել. յանձանձել. սնուցանել. տածել. մշակել. տնտեսել. պէտ ընել.
Ած զնա ի պանդոկի մի, եւ դարմանեաց զնա։ Դարմանել քաղցրութեամբ, կամ խնամութեամբ, ողորմութեամբ։ Դարմանել զտուն, կամ զինչս եւ զընտիրս, զդաշտ, զերկիր, զանձն, զոտս.եւ այլն։
careful of;
who nourishes.
Որ դարմանէ. խնամօղ. սնուցիչ, եւ այլն.
cf. Սուսերաւոր.
Ունօղ կամ կրօղ զդաշոյն. սուսերաւոր.
factious;
contriver.
Որ ոք կամ որ ինչ բերէ զդաւ.
Դաւաբեր թշնամի։ Դաւաբեր վտանգ. (Պիտ.։)
fraudulent, fallacious, disloyal;
impostor;
felon, cheat, prevaricator, sycophant, traitor.
Ի դաւաճան խորամանկութեանց. (Լմբ. սղ.։)
Դաւաճանս կրեալ յիւրայոցն՝ փախեաւ ի մադիամ. (Նախ. ել. ՟Ե։)
Խաբէութեամբք եւ դաւաճանօք վարատեալ. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
Ինձ առիթ եւ դաւաճան ապականութեան փորեցին։ Դաւաճանօք թշնամեացն, կամ յանցուցելոցն. (Լմբ. սղ.։)
deceitfully, craftily, slily.
to betray, to defraud, to deceive, to prevaricate.
Դաւաճանիս ի տարադէպ ժամու. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Դաւաճան.
Դաւաճանօղ եւ ամբարտաւանագոյն գազան լինիցի. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
treason, deceit, intrigue, rebellion, fraud, prevarication;
stratagem;
ambush.
ἑπιβουλή, ἑνέδρα, σύνδεσμος insidiae, conjuratio Դաւ. դաւելն. նենգութիւն. չարարուեստ խաբէութիւն. դարան. ... եւ Համախոհութիւն.
cf. Դաւաճանութիւն.
Նենգապատիր դաւաճանմամբ. (Անան. եկեղ։)
to confess, to avow, to profess, to protest.
ԴԱՒԱՆԵՄ ԴԱՒԱՆԻՄ. ὀμολογέω confiteor, profiteor Հաւան լինել, եւ յանձն առնուլ զիմն իբրեւ ճշմարիտ. խոստովան լինել. վկայել, խոստանալ զհաւատարմութիւն. հաստատել՝ զոր հաւատայ կամ ընդունի.
Դաւանիմք (կամ դաւանեմք) ընդ սրովբէից զկենդանարդ համայնից։ Լուսաւոր ձայնիւ յերկնից զքեզ դաւանեաց հայր էակից. (Շար.։)
Բելիարայ զանձն դաւանեաց։ Ասեմ զիս քեզ դաւանել։ Դաւանեմք ի հաւատ ուղիղ։ Արդար դաւանեցայ ամենայն իրօք ամբարիշտս. (Նար.։)
confession or declaration of faith.
Քրիստոսաւանդ, կամ խոստովանողական դաւանութիւն։ Դաւանութեան բարեաց ուսուցիչք։ Ըստ բանի աստուածազգացիկ քում դաւանութեան։ Զհերձուածողականն խիստ դաւանութիւն. (եւ այլն. Նար.։)
cf. Դաւանութիւն.
Ստոյգ դաւանմամբ։ Դաւանման ճշմարտականի։ Ուղղահամբոյր դաւանմամբ։ Ստայօդն թիւր դաւանման. (Նար.։)
Առնուլ ընդ քեզ դաւանմամբ՝ զթոշակ հաւատոցն. (Մաշկ.։)
cf. Դաւ.
Զխոստովանութիւն մերոյս դաւանից։ Բարեկամ ձեր դաւանիցդ. (Ոսկիփոր.։)
Այլ զայն ի դաւանացն պատրումն արուեստակէ։ Ի բռնաւորէ եւ ի հարստէ, կամ յաշխարհիս մասանց դաւանս կրել. (Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
to defraud, to cheat, to contrive.
Դաւ գործել. դաւաճանել. նենգել. վնասել կամ սպանանել չարարուեստ հնարիւք. խաբել.
Ի ձեռն սիրոյ դաւել։ Դաւել կամիցի զարքայ. (Խոր. ՟Ա. 26։ ՟Բ. 36։ Դաւել նմա, կամ անձին իւրում. Զքր. կթ.։ Նանայ.։ Մաշկ.։)
Դաւող ամպարհաւաճութիւն, կամ ցանկութիւն, կամ կարծիք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. բագն.։)
Ըստ բազմապատիր նենգութեան բարոյից դաւօղ աղուեսուց խորամանկեալ. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
fraud, deception, cheat.
Ստահամբաւ դաւողութեամբ զամենեսեան ի մի վայր գումարէին. (Յհ. կթ.։)
cf. Դաւողութիւն.
Շրջեալ զդաւումնն՝ ի վնաս նոցա յառնէր։ Որ եղբարց թերեւս լինելոց է դաւումն. (Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
the sound of a tabour;
uproar, noise, rumour.
ԴԱՓԻՒՆ ԴԱՓՈՒՄՆ. χορός strepitus Շչիւն շառաչիւն իբրեւ զձայն թմբաց. եւ Դոփիւն. դրնդիւն. ձայն ամբոխի. եւ Մեծաբանութիւն.
cf. Դափիւն.
ԴԱՓԻՒՆ ԴԱՓՈՒՄՆ. χορός strepitus Շչիւն շառաչիւն իբրեւ զձայն թմբաց. եւ Դոփիւն. դրնդիւն. ձայն ամբոխի. եւ Մեծաբանութիւն.
to tap, to stamp with the foot, to scrape the ground.
Եղնգամբ ձեռացն զերկիր դաբր հարկանէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Դրգալ.
ԴՐԳԱԼ կամ ԴԳԱԼ կամ ԴՔԱԼ կամ ՏԱՐԳԱԼ. Մի ի սպասուց ի վերայ սեղանոյ առ ըմպելոյ զթան կամ զօշարակ. գործի գոգեալ կիսաբոլոր կամ կէս ձուաձեւ, մեծ կամ փոքր.
Ի տախտէ եւ յաթոռոյ՝ մինչեւ ցպնակ եւ ցդրգալ (կամ ցդգալ). (Կանոն.։)
Երեւէր այրն սկաւառակովն, եւ տայր նմա երիցս անգամ դքալով. (Հ=Յ. մայ. ՟Ի՟Զ.։)
cf. Դդըչիւն.
ԴԴԸՉՈՒՄՆ կամ ԴԸԴԸՆՉՈՒՄՆ. որ եւ ԴԸՆԴԸՆՉՈՒՄՆ.
Ձայն հոսանաց ջուրց, խոխոջիւն. ... եւ Շչիւն անհեթեթ ձայնից եւ բանից. ... եւ Ծածանումն. կամ շարժլումն աչաց .
Ընդ որ անցանէ ահագին դըդընչմամբ գետն որոտան. (Ուռպ.։)
Խրախոյս տային խաւարային դդըչմամբ. (Յհ. կթ.։)
Հեշտալի եւ գողտրիկ աչացն դդչումն ժպտելոյ. (Փիլ. սամփս.։)
cf. Դդըչիւն.
ԴԴԸՉՈՒՄՆ կամ ԴԸԴԸՆՉՈՒՄՆ. որ եւ ԴԸՆԴԸՆՉՈՒՄՆ.
Ձայն հոսանաց ջուրց, խոխոջիւն. ... եւ Շչիւն անհեթեթ ձայնից եւ բանից. ... եւ Ծածանումն. կամ շարժլումն աչաց.
Ընդ որ անցանէ ահագին դըդընչմամբ գետն որոտան. (Ուռպ.։)
Խրախոյս տային խաւարային դդըչմամբ. (Յհ. կթ.։)
Հեշտալի եւ գողտրիկ աչացն դդչումն ժպտելոյ. (Փիլ. սամփս.։)
pumpkin, gourd.
κολοκύνθη cucurbita Բոյս դդմոյ. եւ այլ տունկ համասեռ. գապագ։ (Յոնան. ՟Դ. 6=10։ Նար. կ.։)
frequenting company;
evagation, distraction, dissipation.
διατριβή commoratio Դեգերիլն. դեգերումն. թարթափումն, ընդերկարելն. յարանելն. պարապումն. զբաղումն. եւ Տատանումն վարանմամբ.
to frequent company;
to trifle;
to wander, to recreate one's self.
διατρίβω, ἑνδιατρίβω moror, commoror, incumbo, studeo Թարթափիլ. կալ մնալ ուրեք, եւ պարապիլ կամ կրթիլ յիրս ինչ. պատաղիլ. յամել առ ժամանակ մի. եւ Տատանիլ. բանի մը հետ ըլլալ, ատէն անցընել, տիտիկ ընել, զբաղիլ, կենալ, մնալ.
Դեգերեսցին (կամ դեգերեցին) յիմաստասիրութեան. (Եղիշ. ՟Ա։)
Յարաժամ դեգերիմ յընթեռնուլն։ Յողոք դեգերիմ. (Նար.։)
Դեգերեցան ի բանս ինչ։ Դեգերիլ ի ներբողումն, կամ ի բանս գովեստից, կամ ի նմին պատմութեան. (Յհ. կթ.։)
cf. Դեգերանք.
Բազմաժամանակեայ դեգերմամբք մաշէին զաւուրս իւրեանց ի դպրոցս ասորի գիտութեան։ Բազում թախանձանօք եւ յերկար դեգերմամբ խնդրեսցէ. (Փարպ.։)
Անցեալ ընդ ամենայն դեգերմունս (կենցաղոյս). (Լմբ. սղ.։)
to vacillate, to stagger, to totter.
Իբրու զանհաստատ եւ զաննեցուկ նաւամակոյկն շարժեալ դեդեւացուցանեն։ Ամենայն ախտ հոգւոց չար են, որք շարժեն եւ դեդեւացուցանեն զնա. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to vacillate, to totter, to waver, to shake, to fluctuate.
Իբր Դեհդեհ (ասդիս անդին) շարժիլ. աստանդիլ. շարժլիլ. տարուբերիլ. տատանիլ. իրօք կամ մտօք. դանդաչել. երերալ. գլորտըկիլ.
Սնափառն ի սաղմոսել կանգնի, եւ անձամբ դեդեւի. (Կլիմաք.։)
Յայս կոյս կամ յայն խաւարեալ աչօք դեդեւէին. (Լմբ. իմ.։)
vacillation, unsteadiness, uncertainty, irresolution.
Յորժամ ոչ է ըստ աստուծոյ եւ վասն աստուծոյ գործն, միշտ ի դեդեւումն է գործօղն. (Լմբ. առակ.։)
apothecary;
that prepares tinctures, physic or poison.
ԴԵՂԱԳՈՐԾ. Կազմօղ կամ պատրաստօղ զմահադեղ. զէհիր շինօղ
to prepare physic or tinctures.
Ծեփեա՛ զապարանս քո, զի դեղագործեցից։ Ո՛չ այդպէս, այլ նախ դեղագործեա՛, եւ ապա ծեփեցից։ Ոչ դեղագործողի աղօթիւք տացի գիծ եւ գեղեցկութիւն նկարից, եթէ ոչ ուսմամբ ընդունի զհմտութիւն արհեստին. (Ոսկիփոր.։)
who applies a plaister or administers medicine;
hair-pencil to dye the eyes.
Միայն զտեսսն պատուեալ անշուշտ, որպէս հարօր ի վար, կամ դեղադիր ի դեղոցի. (Յհ. կթ.։)
spice, aromatic or medicinal drug.
Խունկ՝ որ լինի դեղ, կամ առողջարար հոյզ.
seed;
dried fruit fortable.
Ունդ կամ սերմն՝ որ ի դեղ դալարի.
Բանջար ինչ, կամ հաց լոկ, կամ դեղահունդք (կամ դեղակունդք), թէ բեւեկն, թէ ձիթապտուղ, թէ թուզ. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)
poisoned.
Կամէր երկոցունց կողմանցն՝ դեղատուին եւ դեղառելոցն զփրկութիւն գործել. (Աբր. մամիկ.։)