to recollect, to remember;
to take it into one's head, to think, to purpose, to contemplate, to imagine, to conceive;
to make an attempt, to attempt, to dare, to will, to be inclined to, to bring oneself to;
to give oneself up to;
ի կերակրիկ ինչ —, to obtain a bare livelihood;
յապաշխարութիւն —, to repent, to be converted, to amend;
ի նախանձ —, to be envious, jealous;
cf. Խեղդ.
βιβάζομαι, ἑπεχειρέω, ἑπιτίθημι aggredior, impono եւ այլն. Մտօք բերիլ, կամ խորհել. կամիլ. յօժարիլ. անկղիտանալ. ցանկալ. թեւակոխել. ձկտիլ. շարժիլ. ձեռնամուխ կամ ձեռներէց լինել. երկնել. համարձակիլ. իշխել. դնել ի մտի առնել ինչ չար կամ բարի, եւ բուռն հարկանել.
Յապստամբութիւն մտաբերեցին։ Ի ցանկութիւն մտաբերէր ասպատակ սփռել. (Եւս. քր.։)
Ո՞ ոք էր՝ որ յայն մտաբերէր անհամբոյր չարութիւն. (Պիտ.։)
Մի՛ յորս ինչ մտաբերիցեն։ Ի նախանձ մտաբերեալք։ Ի բարձրութիւն փառաց մտաբերէ. (Մխ. առակ. Ճ. ՟Ը.։ Տօնակ.։)
Զի թէ ոչ ոք բարկանայցէ, եւ ոչ զգործ սպանութեան մտաբերէ։ Որք զաստուածն ոչ ճանաչեն, զիա՞րդ զաստուծոյ ճառել մտաբերիցեն. (Եզնիկ.։)
Ամենայն արուեստաւոր ի կամել իրս արկանել առաջի, ոչ առանց նիւթոյ գիւտի մտաբերէ. (Երզն. քեր.։)
Ի նոյն շաւիղ խորհրդոյ բարւոյ հանդիսացեալ մտաբերէին. (Նար. խչ. իբր թեւակոխել։)
clothed with skins.
Եւ էին ամենեքեան մաշկեազգեացք. գիտեն եւ ձեռակերտիկ արուեստի. (Եղիշ. երէց.։)
to be or become cupbearer, to present drinks, to fill the glasses, to pour out wine;
to administer, to distribute, to dispense.
Ոչ ասաց, թէ մատռուակեցէք կոչեցելոցս, այլ ասէ, բերէ՛ք տաճարապետին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
greed of human flesh.
Սովն եւ մարդախանձութիւնն յոլովեցաւ. (Սամ. երէց.։ (ըստ հին ձ. իսկ ըստ նոր ձ. մարդածախութիւն)։)
begetting a man;
fabulous tree feigned to produce men.
ՄԱՐԴԱԾԻՆ. Ըստ առասպելաց՝ Ծառ, որ պտղաբերէ զմարդ.
man-shaped, having the human form or figure;
human image.
Կառք՝ անիւք, մարդապատկեր, առիւծանման, արծուի եւ զուարակ։ Ի ձկանէ ասէ ուսեալ ի մարդապատկերէ (կամ ի մարդակերպէ). (Մագ. ՟Ե։)
human race, human creature, man;
human, rational;
— բուրաստան, garden planted by man.
Զայս ոչ ի տնկագործողէն մարդատունկս յինքն բերէ. (Խոսրովիկ.։)
made or built of marble, marmorean.
որ եւ ՄԱՐՄԱՇԷՆ ասի. Ի մարմարիոնէ շինեալ. մէրմէրէ շինած. իբր անուն մասնաւոր վանից։ (Սամ. երէց.։ Կիր. պտմ.։ Մագ. եւ այլն։)
bodily;
really, actually.
Կերինթոս մարմնաւորապէս ասաց զարքայութիւնն ի վերայ երկրի. (Սամ. երէց.։)
martyrdom.
Գոհացի՛ր զաստուծոյ (ի վիշտս) եւ տո՛ւր փառս, եւ այն մարտիրոսութեան պսակ բերէ քեզ. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
ink.
Եփեալ մելանաւ գրեալ էր։ Բե՛ր ինձ քարտէս եւ մելան։ Միտք մարդոյ քարտէս է. եթէ գայ չարն, մեղան եւ բան բերէ, չէ՛ արժան տալ ի նա զխորհուրդն, այլ ի ձեռս հոգւոյն ճարտարի. եւ զլեզուն նոյնպէս. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ժ՟Դ. եւ ձեռ։)
all powerful, omnipotent;
very strong, of a great force;
powerful, potent, mighty.
Մեծազօր արքայն տրդատ. (Սամ. երէց.։)
of lofty stature, tall.
Որդի իւր մեծահասակ եւ ուժեղ։ Առաւել ուժեղ եւ մեծահասակ լինի։ Էր նա մեծահասակ, եւ վայելուչ երեսօք։ Տայր շինել գլուխ արծաթեղէն՝ յարմար մեծահասակ անձինն. (Խոր. ՟Բ. 54։ Շիր.։ Մեսր. երէց.։ Ճ. ՟Ը.։)
boastful, bragging;
superb, eminent, excellent, glorious;
— յաղթութիւն, signal victory;
— լինել, to praise or vaunt oneself too much, to pretend to, to boast.
Մեծապանծ պարծանօք գիրկս արկեալ (մովսէսի) զայն տախտակօք՝ բերէր ի նոսա. (Լմբ. ովս.։)
respect, honour, veneration, reverence, deference, homage, distinction;
ceremony, compliments, respects;
kind reception, welcome;
— հասարակաց, universal esteem;
—նօք, respectfully, honorably, with regard;
առնել —նս երեսաց ուրուք, to have regard for;
to hearken favourably to;
—նս դնել, առնել, ցուցանել, cf. Մեծարեմ.
Յորժամ գործն գովիցի՝ արուեստագիտին մեծարանս բերէ. (Սեբեր. ՟Դ։)
majestic, glorious, august, illustrious.
Մեծափառ կաթուղիկէն յանի. (Սամ. երէց.։)
interpreter, commentator, expositor.
producing or causing sin.
Որ բերէ զմեղս որպէս պտուղ չար. մեղսածին. մեղսառիթ. եւ բերեալն ի վերայ՝ վասն մեղաց.
flowing with honey.
Որ բղխէ կամ բերէ զմեղր առատ.
solitude, lonesomeness.
Ի միմեանց բաժանեալք (ի բաբելոն) մի մի ի նոցանէ զմէնութիւն (հին տպ. զմեկնութիւն) զկեցութեան յանձինս իւրեանց բերէին. (Ագաթ.։)
having the warp of silk.
Բերէին զգոյնագոյն նարօտս պատանաց, զմետաքսառէչս եւ զոսկեթելս կերպասուցն. (Ագաթ.։)
our;
ours;
—ս ազգի, to our nation;
զ—ս սիրեմք, we love our own;
ի մերայնո՞ց իցես, are you one of ours?.
Մերայինս ազգի։ Զմերայինն լուսաւորչի. (Սամ. երէց.։ Լմբ. հանգ.։)
assembly, company, party, troop, band;
— երէոց, herd, drove;
— թռչնոց, flight;
— մեղուաց, swarm.
airy, well aired.
Որ բերէ զհովութիւն կամ զզով օդ.
airy, well-aired, fresh, cool;
brought up in a fresh, breezy place;
— վայրք, cool, airy places.
Զհովասնունդ եւ զփափկասէր արս. (Գր. երէց.։)
chief shepherd;
Jesus-Christ;
pontiff, archbishop.
Վիճէին ընդ հովուապետսն եւ ընդ հօտերէցսն. (Փիլ. իմաստն.։)
valley-shaped, valleyed;
concave.
Եւ ինքն կատար լերինն հովտաձեւ գոգացեալ. (Եղիշ. երէց.։)
heat, ardour, outburst of passion, sally or fit of wrath.
Տղայք ողորմագին ձայնիւք զգառանց բերէին զնմանութիւն՝ որ դեռադեռ ի մարցն բաժանեալ՝ ի հորձիցն ելեւել առնէին վասն անժոյժ գոլոյ բնութեանն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
command, order, injunction, ordination, behest;
permission, authorization, license, leave;
decree, edict;
հակառակ —, counterorder;
—ք, destiny, fate, lot, fatality;
doom;
— հաւատոց, doctrine of faith;
— պատասխանւոյ, oracle;
անդարձ —, irrevocable order;
— հանել, դնել, տալ, to command, to order, to dispose;
to appoint, to decree;
to give leave, to permit;
— առնուլ, — պատուիրանի առնուլ, to obtain leave;
to receive orders or directions;
— տալ վասն տանն իւրոյ, to make one's will;
ես եդի զ—ս զայս, յինէն ել —ս այս, I have signed this decree;
cf. Զէն;
fire-pot.
Զհրամանն աստուծոյ եւ զօրէնս նորա։ Զհրամանացն աստուծոյ եւ զօրինաց նորա։ Գնալ ըստ հրամանաց նորա։ Ըստ հրամանի թագաւորին։ Բռնաւորաց հրամանաւ։ Տղայակոտոր հրամանին։ Ել հրաման յօգոստոս կայսերէ։ Յինէն ել հրամանս այս։ Ես եդի զհրամանս զայս։ Հրաման ինչ ի տեառնէ ոչ ունիմ։ Ոչ հնազանդեցան հրամանի քում.եւ այլն։
commanding, permitting.
Բարձեալ բերէ զհրաման հրամանատուին. (Եզնիկ.։)
inhabited by angels.
Շինեաց հրեշտակաբնակ վանքն։ Ի հրեշտակաբնակ ուխտէ յսկեւռայ. (Սամ. երէց.։ Յիշատ.։)
living, behaving in an angelic manner, leading an angelic life.
Որ բերէ յինքեան զկրօնս կամ զքաղաքավարութիւն հրեշտակաց.
in hebrew;
cf. Հրէական;
— ուսանել, խօսել, գիտել, to learn, to speak, to know hebrew, the hebrew language or tongue.
Ոչ գիտէին խօսել հրէերէն կամ հրէարէն). (Նեեմ. ՟Ժ՟Գ. 24։)
Հրէերէն լինել, կամ գնալ. (Ոսկ. գաղ.։)
Հրէերէն ուսուցանել. (Եւս. պտմ. ՟Է. 29։)
Զհրէերէն ժպրհութիւն նոցա անգոսնէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Բազմապատիկ քան զհրէերէնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։)
Ոչ գան ի ճշմարտութիւն աւետարանին, զի հեթանոսերէնք էին, եւ հրէերէնք. (Եփր. գաղ.։)
Ուսուցանէր նոցա հրէերէն (մոլորութիւն). (Շիր. քրոն.։)
Ոչ հրէաբար դատարկանալ ի նմա (ի կիւրակէն) հրաման ընկալաք, մինչ զի եւ զկերակուրս անգամ հրէերէն ոչ պատրաստել ի սմա. (Ղեւոնդ.։)
cf. Յօտեմ.
Այգի հօտեալ ի ժամանակս գարնայնոյ առաւել պտղաբերէ. (Ճ. ՟Ա.։)
cousin, son of father's sister.
Որդի հօրաքեռ. հօրաքրոջ որդի, հալայի տղայ. (Ճ. ՟Ա.։ Սոկր.։ Մեսր. երէց.։)
cf. Ձանձրալի;
cf. Ձանձրութիւն;
— առնել, to tire, to annoy, to plague, to importune, to tease.
Բերէ համառօտ բանիւք, եւ ձանձիր առնելոյ փախչի։ Ոչ թէ լալն ինչ ձանձիր է, այլ լալոյն արժանի իրս վճարել. (Ոսկ. եբր.։)
cf. Ձանձրանալի.
ՁԱՆՁՐԱԼԻ ՁԱՆՁՐԱԶԼԻՑ. Որ ինչ բերէ զձանձրութիւն. տաղտկալի. թանձր եւ ծանր, եւ դժուարակիր.
cf. Ձեռակերտ.
Ամենեքեան մաշկազգեացք. դիտեն եւ ձեռակերտիկ արուեստ. (Եղիշ. երէց.։)
to put one's hand to, to undertake;
to meddle with, to prepare or dispose oneself;
— անձամբ յանձն, to lay violent hands on oneself, to commit suicide.
ՁԵՌՆԱՄՈՒԽ ԼԻՆԵԼ. ἑπιλαμβάνω, προσχράομαι , ἑγχειρίζομαι, προσχειρίζω, προσέρχομαι apprehendo, sumo, praesumo, aggredior. որ եւ ՁԵՌՆԱՄԽԵԼ. Ձեռն մխել. ձգել զձեռն յիրս ինչ. ձեռն հարկանել. բուռն հարկանել. ձեռնարկել. սկսանիլ. միջամուխ կամ ձեռներէց լինել. իշխել. յանդգնիլ. ժպրհիլ. գուն գործել. մրցիլ. ձեռք խօթել՝ դպցընել, խօթուիլ, սկսիլ, ջանալ, համարձակիլ, չարիք ընել.
to put one's hand to, to undertake, to try, to attempt;
to lay hands on, to make an attempt, to attack, to encroach;
to argue, to reason, to dissert, to descant.
ἑπιχειρέω manum admoveo, aggredior ἑγχείρω tento. Ձեռն ի գործ արկանել. բուռն հարկանել. ձեռնամուխ եւ ձեռներէց լինել. իշխել առնել. Տե՛ս եւ ի վեր անդր՝ ՁԵՌՆ ԱՐԿԱՆԵՄ, արկի.
presumption, hardihood, arrogance;
boldness, bravery, act of valour.
Ձեռներէցն լինել. համարձակութիւն. յանդուգն ազատութիւն. ինքնագլխութիւն.
nose-bag;
wallet, saddle-bags, valise.
Յամենայն տանէ առեալ ՟Դ դրամ, եւ ՟Գ մոթ խորբալ, եւ ձիատօպրակ մի. (Սամ. երէց.։)
cf. Ձիընթացք;
— առնել, խաղալ, cf. Ձիարձակ՞՞՞արշաւեմ.
Հոնն այն ձիարշաւ արարեալ ի վերայ մուշեղայ որպէս զթռչուն։ Ձիարշաւս յախոյեանն իւր արշաւէր. (Մեսր. երէց.։)
olive-tree, olive;
— վայրենի, wild -;
ծաղիկք —նւոյ, olive-blossom;
լեառն —նեաց, Mount of olives.
ἑλαία olea, oliva, olietum, olivetum. Տունկ՝ որ բերէ զձիթապտուղ, յորմէ եւ զձէթ. եբր. զայթ.
snow;
հատ ձեան, snow-flake;
մանր, խոշոր —, fine snow;
large flakes;
հալեալ —, thawed -;
կոյտ ձեան, snowdrift;
հիւս ձեան, snowslip;
մոյկ ձեան, snow shoe;
սպիտակ իբրեւ զ—, as white as snow, snowy white;
— գայ, իջանէ, it snows;
—ն դիզանի, the — gathers;
— բազում եկն, it had snowed very hard, there had been a heavy fall of -;
ձեան գնտակս արձակել, ձգել, to snow-ball.
Եկն ի յերկիր ջահնայ ձիւն կարմիր. (Գր. երէց.։)
Ձիւն սպիտակ եւ մոխրախառն. (Գր. երէց.։)
clothes-producing, furnishing the material for cloth, lanigerous.
Որ բերէ յիւրմէ ի պէտս ձորձոյ.
cf. Ճաւշ.
Վրան, եւ զաւշան, եւ այլ սլեհ, որ ոչ գոյ թիւ։ Լցաւ քաղաքն անի ամենայն հասրտութեամբ, մինչ զընտիր ճաւշանն երկու դանկ ծախէին. (Գր. երէց.։)
bearing or producing hair, hairy;
cf. Հերագործ.
ἑριοφόρος laniger. Որ յանձին իւրում բերէ ի բնէ մազ առատ. գեղմնաւոր. մազոտ, բրդոտ.
Mazdeisnan, follower of Zoroaster;
օրէնք, դեն -զանց, mazdeism.
Կալաւ զօրէնս մազդեզանցն, այսինքն զմոգուցն։ Զանաստուած մազդեզանց աղանդան յանձն առեալ պաշտէին։ Աւերէր զատրուշանսն մազդեզանցն. իսկ զմազդեզունսն հրաման տայր հրով խորովել. (Բուզ. ՟Դ. 23. 59։ ՟Ե. 1։) Յորս հին տպ. եւ այլ ձ. ունի, մազդեզաց։
to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.
Երրեակ տառիւ վերաբերէ, զմարդիկ յերկինս մակագրէ. (Շ. յիշ. սողոմ.։)