of exalted sentiments, noble-minded, magnanimous, generous, noble;
mysterious, involving a great mystery.
Զմեծախորհուրդ զօրս զայս։ Նաւակատիս մեծախորհուրդ տօնիցն. (Տօնակ.։ Ուռպ.։)
famous, celebrated, glorious, illustrious;
solemn, pompous, triumphant;
փառօք, տօնիւ, solemnly, splendidly, pompously, triumphantly.
ՄԵԾԱՀԱՆԴԷՍ. Ուր իցէ հանդէս բազմութեան. բազմաժողով. հանդիսական. Յօր յիշատակի քո մեծահանդէս տօնի։ Նոր մեծահանդէս տօնիւ սուրբ հայրապետիս։ Մեծահանդէս յաւուրս տօնի։ Գրել ի սիրտ մեծահանդէս այսմ ժողովոյ զյիշատակ անմարմնական վարուց նորա։ (Ճ. ՟Ը.։ Տաղ.։ Գանձ.։ Երզն. լս.։)
very intelligent, talented, witty, very wise.
Մեծահանճար վարդապետիդ իմոյ արիստոտէլի. (Պտմ. աղեքս.։)
of lofty stature, tall.
Եւ Մեծացեալ տիօք. չափահաս.
honourable, respectable.
Որոյ հարկիքն եւ յարդն է մեծ, մեծարգի. պատկառելի. մեծապատիւ.
grand dinner, magnificent repast;
sumptuous, splendid;
— գործել, to give a grand dinner-party.
Պատրաստիցէ առնել ուրախութիւն կոչնոց ընկերաց, մեծահաց գործիցէ. յն. լոկ, կոչունք, կամ գիներբուք. συμπόσιον. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 28։)
farfamed, very renowned, celebrated, of great repute;
aloud, loudly.
Արուեստիւք եւ նշանօք, եւ անաղտ վարուք, որ մեծահռչակ աղաղակէր քան զամենայն բարբառ. (Լմբ. առակ.։)
very great, grand, important, considerable;
— վարուք զարդարեալ, virtuous;
egregious, eminent;
—ք, the great;
high life, fashionable society;
great deeds, great things, great enterprises;
—, —ս, greatly, extremely, very much, excessively;
—ս գործել, to perform great actions;
—ս վազել, to run swiftly;
to gallop;
—ս խօսել, բարբառել, կոտորել, cf. Մեծաբանեմ.
Զերկուս լուասւորսն զմեծամեծս։ Կէտս մեծամեծս։ Քաղաքք մեծամեծք յոյժ։ Նշանս եւ արուեստս մեծամեծս։ Աւարօքն մեծամեծօք։ Մեծամեծ դատաստանօք։ Մեծամեծ հարուածս առնէին։ Ածեր ի վերայ իմ մեղս մեծամեծս։ Մեծամեծքն եւ պատուական աւետիք.եւ այլն։
Զի լսելիս լսողացն՝ մեծամեծս կոտորելով՝ խախտիցէ։ Ոչ եթէ մեծամեծս ինչ կոտորելով պատրէ. (Սեբեր. ՟Գ։)
Մեծամեծք նորա։ Մեծամեծք չուառացան։ Ինեւ մեծամեծք մեծանան։ Զսեդեկիա արքայ յուդայ, եւ զմեծամեծս նորա։ Բաղտասար արքայ արար ընթրիս մեծամեծաց իւրոց։ Եհար զամենայն մեծամեծս նորա։ Ընկճեսցին մեծամեծք։ Նստի դարանեալ ընդ մեծամեծս.եւ այլն։
honorable, worthy of honour.
Մեծապէս մեծարելի կամ մեծարեալ. պատուական. մեծապատիւ. պատուաւոր. մեծամեծ. մեծ. գերապանծ.
Մեծամեծար պատուով մեծարիցի։ Զնոյն եւ քրիստոսի մեծամեծար ընծայացուցեալ՝ ասէ, թէ զխաղաղութիւն թողում ձեզ։ Ի սակաւուցն մարթի զչափ առնուլ մեծամեծար պատկերին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։ ՟Բ. 7. 22.) յն. մեծ. պայծառ. արժանապատիւ։
sinning much, very sinful;
great sinner.
Մեծամեղին սակաւ (քան զարժանն) պատիժս հրամայէ դնել ի վերայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։)
high-minded, conceited, proud, lofty, presumptuous.
Պիղծ է առաջի աստուծոյ ամենայն մեծամիտ։ Մեծամիտ է ի թշնամանս այր խստասիրտ։ Ածցէ ի վերայ մեծամտին ... իշխանին ասորեստանեայց. (Առակ. ՟Ժ՟Զ. 5։ ՟Ի՟Ա. 4։ Ես. ՟Ժ. 12։)
Սպառնայ մեծամտին սատանայի զխորտակումն. (Նախ. ես.։)
hopeful, confident;
— լինել, to be hopeful, full of hope, buoyant with hope.
Առ բազմագութն այն աստուած եւ հայր տէր պարտիմք մեծայոյս լինել. (Խոսր. պտրգ.։)
to grow, to increase in stature or size;
to become larger, greater;
to grow rich;
to become renowned;
— մեծութիւն յոյժ, to become very wealthy or immensely rich.
Յեսու թէպէտեւ առաւել մեծացաւ քան զմովսէս, ոչ անցանէր ըստ կարգ վարդապետին իւրոյ. (Եղիշ. յես.։)
magnanimity, greatness of mind, generosity;
great stature, tallness.
Տեսանելով զմեծանձնութիւն, եւ զկորովութիւն բանիցն, եւ զանյաղթ իմաստութիւն նորա։ Զառ ի յաստուածուստ պատուեալ սրբոյ քահանայապետիդ ի մեծանձնութենէ ընկալաք զհրաման։ Զիսկն խաչիս մեծանձնութեան. (Շ. բարձր.։)
loaded with the highest honours;
magnificent, splendid, grand, pompous, majestic, sumptuous, solemn;
with great honour;
splendidly, pompously, sumptuously.
Շքեղ, եւ մեծապատիւ. փառացի. ահեղ. պատկառելի. վսեմ. ազնիւ.
Մեծաշուք փառք, փառաւորութիւն. (կամ պատիւ, կամ մեծարանք. Եւս. քր. ՟Ա։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։ եւ Ասող. ՟Բ. 2։ Բուզ. ՟Գ. 20։)
greatly, much, very, too much, extremely, beyond measure, infinitely;
remarkably, considerably;
— սխալիս, you are greatly mistaken;
եւ այս նոցա — տագնապ, it is a great embarrassment for them;
եւ այս — է, it is a great advantage;
վկայութիւն նորա — է յայսոսիկ, his testimony is highly important in this cause.
եւ մ. Առընթեր անուանց եւ բայանուանց՝ իբր ա. եւ մ. անխտիր.
very diligent, careful, studious, industrious;
toilsome, tiresome, hard, painful.
ՄԵԾԱՋԱՆ. մ. Մեծաւ ջանիւ. մեծաջանապէս. ամենայն փութով. սրտի մտօք.
severe, austere, authoritative, imperious;
awful, terrible.
Մեծասաստ ստիպով. (Արծր. ՟Ա. 3։)
Եւ Ոյր սաստն կամ հրամանն է սաստիկ.
Մեծասաստ սաստից, կամ ցասմամբ. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։ Լաստ. ՟Բ։)
Որ ինչ լինի մեծաւ սաստիւ կամ սաստկութեամբ.
cf. Մեծահրաշ.
Մեծասքանչ ճարտարապետին արարած է աշխարհս։ Մեծասքանչ իմաստութեամբն աստուծոյ։ Զարմանք մեծասքանչ են այս. (Վեցօր. ՟Ա։)
meritorious, deserving, of great merit;
cf. Մեծաջան.
Եկեալ մեսրոբ երանելին յաղուանս՝ մեծավաստակ ընտիր անօթ հոգւոյն սրբոյ. (Կաղանկտ.։)
iambus;
iambic.
Ինքն պտղոմէոս էր, որ եւ զմեծավերջ տաղս զայս բարբառեցաւ. Պիտանացո՛ւ է ինձ (ասէ), կաթիլ բախտի՝ քան խելք կարասով. (Նոննոս.։)
respect, honour, veneration, reverence, deference, homage, distinction;
ceremony, compliments, respects;
kind reception, welcome;
— հասարակաց, universal esteem;
—նօք, respectfully, honorably, with regard;
առնել —նս երեսաց ուրուք, to have regard for;
to hearken favourably to;
—նս դնել, առնել, ցուցանել, cf. Մեծարեմ.
τιμή honor μεγαλειότης, μεγάλομα magnificentia, reverentia ὔψος altitudo, dignitas. Մեծարելն, իլն. յարգանք. պատիւ. անկնածութիւն. պատկառանք.
Յորժամ գործն գովիցի՝ արուեստագիտին մեծարանս բերէ. (Սեբեր. ՟Դ։)
cf. Մեծարգոյ.
αἱδεστιμότερος, μεγαλεῖος reverendus, venerandus, magnificus πολύτιμος pretiosus եւ այլն. Մեծապէս յարգի կամ արգոյ. որոյ յարգն է մեծ. մեծապատիւ. ակնածելի. պատկառելի. մեծ եւ պատուական. մեծագին.
Քան զորպիսի՞ մեծութիւն մեծարգի չիցէ պատիւս այս. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)
Մեծարգի բան, կամ նիւթ, կատարումն, կամ պատիւ, կամ հայրապետ. (Պիտ.։ Գէ. ես.։ Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
very respectable, estimable, reverend, venerable;
— լինել, to be held in high esteem, to enjoy the esteem of, to be much esteemed by;
— առնել, cf. Մեծարեմ.
Մեծարգոյ հայրապետին բարսղի։ Իմաստասէրքն մեծարգոյ. (Ճ. ՟Բ. Ը։)
to respect, to honour, to reverence, to venerate, to treat with distinction, to compliment, to pay respect to.
τιμάω honoro, aestimo μεγαλύνω magnifico δοξάζω glorifico ἑγκομιάζω laudo. Մեծ առնել. մեծացուցանել. յարգել. պատուել, պատուասիրել. նախապատուել. մեծ համարել. գովել. փառաւորել. մենծցընել, պատիւ ընել.
cf. Մեծարգի.
Ամենայն ուրեք՝ քան զիմաստութիւն՝ զհաւատս մեծարոյ ցուցանէ. (Ոսկ. ես. (այսինքն նախապատիւ, կամ վերագոյն։))
Մեծարու լինել վարդապետին՝ աշակերտաց օգնականութիւն է։ Տաճարն շինուածովն մեծարու էր. (Ոսկ. կող. եւ Ոսկ. եբր.։)
to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.
Ուստի ՄԵԾԱՑՈՒՍՑԷ՝ է նոյն իսկ օրհնութիւն տիրամօրն.
majestic, glorious, august, illustrious.
Մեծափառ պատիւ, կամ փարթամութեան իրք, կամ եկաւորութիւն, կամ օր. (Բուզ. ՟Դ. 20։ Պիտ.։ Սհկ. կթ. արմաւ.։ Տօնակ.։)
Վասն նորա ունէին բազումք ի մտի մեծափառս, եւ պատշաճ կարծիս այնուհետեւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
majesty, glory, celebrity.
μεγαλοδοξία gloria magna, gloriatio. Մեծափառն գոլ. մեծ փառք. պատիւ պանծալի. շքեղութիւն. պարծանք փառաց.
cf. Մեծիմաց.
Երուանդեանս տիգրան, մեծիմաստն եւ պերճաբան. (Խոր. ՟Ա. 23։)
of vast intellect, very wise, — learned, — ingenious.
Երուանդեանս տիգրան, մեծիմաստն եւ պերճաբան. (Խոր. ՟Ա. 23։)
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
Բարձրացաւ մեծութեամբ ի մէջ դատաստանաց։ Ոչ խորշի ի մեծութենէ, զի զփոքր եւ զմեծ ինքն արար։ Մեծութեամբ բազկի քո։ Ըստ սրտի քում արարեր զամենայն զմեծութւնդ քո տէր։ Պատմեսջի՛ր զայդչափ մեծութիւն զօրութեանցն աստուծոյ։ Մեզէն եղեալ ականատեսք նորա մեծութեանն.եւ այլն։
woman of quality, dame, lady, lady of rank.
Մեծազգի կամ մեծապատիւ կին. տիկին.
Ո՛վ կանայք պատուականք մեծուհիք։ Մեծ թագուհին թագաւորին, եւ ամենայն մեծուհիքն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։) (ռմկ. տօմնա, տօմնի՛սսա. որ է տիրուհի, տիկին։)
long day.
ՄԵԾՕՐ կամ ՄԵԾ ՕՐ. Օր մեծ. այսինքն երկայն տիւ.
distinct, one only;
cf. Մեկին.
ἔν, μόνος, μοναχός, μενόμενος unum, unicus ἀπλοῦς simplex μονοειδής unius formae ἑξαίρετος, διάφορος exemptus e numero, eximius, differens. Մեկին (առաւել ըստ ՟Ա նշ). միակ. միայնակ. զատուցեալ. առանձինն. սոսկ. պարզ. միատեսակ. մասնաւոր. աննման. մէկ, մինակ, մէկ հատիկ.
Եւ թուղթ եւս մեկնակ (այսինքն միակ եւ ընտիր) եթող նա մեզ. (Եւս. պտմ. ՟Է. 25։)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
Զոր աստուած զուգեաց, մարդ մի՛ մեկնեսցէ։ Ո՞վ մեկնեսցէ զմեզ ի սիրոյն քրիստոսի։ Մեկնեցէ՛ք զդոսա ի միմեանց ի բաց, եւ քննեսցուք զդոսա։ Մեկնեաց աստուած ի մէջ լուսոյն եւ ի մէջ քաւարին։ Մեկնեսցեն զչարս ի միջյ արդարոց։ Մահ մեկնեսցէ ընդ իս եւ ընդ քեզ։ Մեկնեսցուք զնոսա ի քաղաքէ անտի.եւ այլն։
Աստուածոյ փառաւորութիւն այն էր, թէ յարարածոցն մեկնեալ էր զպատիւ արարչին. (Եզնիկ.։)
to separate, to disunite, to part, to get loose;
to remove, to go away, to depart, to retire, to go out, to make off, to steal away;
to abstain, to forbear;
to leave off, to desist, to cease;
to stretch;
to explain oneself;
— ի ցամաքէ, to bear off from the shore, to take sea-room, to stand out to sea;
— ի կնոջէ, to give a bill of divorce;
— ի հիացումն, to go into ecstasies.
Մեկնեա՛ց յինէն։ Մեկնեցաւ իւրաքանչիւր յեղբօրէ իւրմէ։ Մեկնեցարո՛ւք ի միջոյ ժողովրդեանդ այդորիկ։ Մեկնեցաւ անտի ի լեառն ընդ արեւելս ի բեթէլ.եւ այլն։
Ի մսոյ անտի ուլուցն, զի մեկնեալ զատեալ է միս նոցա ի վայրենի էրէոց. (Եփր. ծն.։)
interpreter, commentator, expositor.
ՄԵԿՆԻՉ. χωριστής, χωρίζων amovens, sejungens. Ի բաց որոշիչ, զատիչ.
cloak, mantle, surtout.
Որպէս ոմն յումեմն մեկնոցի հուր ծրարելով՝ վերաձայնէ ոչ կիզուլ մեկնոցին ի հրոյ անտի. (Խոսրովիկ.։)
short cloak;
mantlet.
Մեկնոց փոքրիկ կամ աղքատին.
apart, aside, separately, in private, singly;
— առնել, to remove, to alienate;
— կալ, լինել, to remain aloof, to withdraw, to retire, to stand in dispart.
Խրատ տայր, յիրացն՝ զոր եդ ի մտի, մեկուսի կալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Իբրեւ զօտարոտիս մեկուսի դնէր. (Եզնիկ.։)
Առեալ մովսէսի զխորան իւր՝ եհար արտաքոյ բանակին՝ մեկուսի յամբոխէ անտի. (Մրկ. ՟Է. 33։)
Առեալ մեկուսի ի բանակէ անտի. (Ել. ՟Լ՟Գ. 7։)
separation;
retirement.
διάστημα, τὸ διάστατον, ἁπόστασις , ἁπουσία distantia, abscessio, absentia, discrepantia, interstitio, spatium, intervallum. Մեկուսի գոլն. մեկուսանալն, եւ հեռաւորութիւն. տարբերութիւն, որոշումն. անջատումն. անջրպետ. միջոց. խտիր.
Սկզբնատիպն ոչ կարացեալ ժուժալ՝ հեռանալ պատկերի իւրոյ, տարամերժիլ մեկուսութեամբ. (Պիտառ.։)
office or duties of a neocorus.
Զմեհենազարդութեանցն զմոլութիւն փայլակնադէտ նետիւն հարեալ շիջոյց. (Անան. եկեղ։)
of a heathen temple or belonging to a heathen temple;
hieroglyphical.
Մեհենական պատիւս արկեալ. (Մագ. ՟Ե։)
cf. Մեհենազերծ.
ἰερόσυλος sacrilegus. Կապտիչ կողոպտիչ սպասուց մեհենին. գողացօղ նուիրական իրաց. մեհենազերծ. տաճարակապուտ. սեղանակապուտ.
blamable, blameworthy;
— լինել, cf. Մեղադրեմ.
Մեղադիր եմք յոյժ, զի ամենայն սրտիւ միտեցեր զհետ հեթանոս թագաւորին ... ե՛ւս առաւել յայսմ մեղադիր եմք, զի եւ այլն. (Խոր. ՟Գ. 57։)
cf. Մեղանչական.
Զմեղականսն յանապատին սպառեալ մահուամբ. (Վրդն. թուոց.։)
repentance, contrition, compunction, hearty sorrow;
— ! mea culpa ! I have sinned !.
Զդաւթին, ընդ մեղայն ասել, իսկոյն անցուցեր զպատիժ պարտուցն։ Ահա արդարեւ օրհնեալ է հատուած բանի՝ յուսադրական սրտի՝ այսր մեղայի. (Նար. ՟Ծ՟Է. եւ ՟Ի՟Է։)
subject to sin, peccant, sinful;
peccable;
hurtful, detrimental, mischievous, pernicious, noxious.
Հատուցանէ զպարտիս՝ յինքն առեալ զմեղանչականն. (Իգն.։)
Մեղանչական անմեղանչականի օգնական լինել ոչ կարէ, այլ անապականն եւ անմեղն զմեղանչականացս քաւեաց զպարտիս. (Ի գիրս խոսր.։)
guilty.
Ինձ մեղապարտիս։ Մեղապարտ մաքսաւորն. (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Ի՟Թ։)
Որ անճառ խոնարհութեամբ եկեալ յերկիր մեղապարտ, եւ մեղապարտից. (Ի գիրս խոսր.։)