to be distressed, harassed, uneasy, annoyed, plagued.
Տաղտկանօք իմն տառապիլ եւ տապիլ. նեղիլ. դժուարիլ. դժկամակիլ.
Դանդաղին, տաղտապին (կամ տաղտկապին). քանզի յամենայն կողմանց բազում իրօք (ալեօք) կոշկոճին. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.) յն. ξενοπαθέω . իբրեւ յօտար իրաց խորշիլ։
cf. Տաղտկանամ.
ՏԱՂՏԿԱՄ կամ ՏԱՂՏԿԱՆԱՄ. προαχθίζω, -ομαι , ἅχθομαι, βαρύνομαι infensus sum, abhorreo, graviter sive moleste fero ἁποδυσπετέω stomachor. Տաղտուկ համարել զիմն իբր աղտեղի եւ ախտաւոր, եւ դժուարին եւ ձանձրալի. գարշիլ. յետս քարշիլ. նողկտալ, զզուիլ. խորշիլ. տաղտապիլ. դժուարիլ. նեղիլ. ծանր համարել. յափրանալ. գանիլ, քաշուիլ, պեղրիլ, ձանձրանալ, դժարը գալ.
to be disgusted, wearied, sick or tired of, to loathe, to nauseate;
տաղտակացեալ եմ ի մարդկանէ, I am weary of men.
ՏԱՂՏԿԱՄ կամ ՏԱՂՏԿԱՆԱՄ. προαχθίζω, -ομαι , ἅχθομαι, βαρύνομαι infensus sum, abhorreo, graviter sive moleste fero ἁποδυσπετέω stomachor. Տաղտուկ համարել զիմն իբր աղտեղի եւ ախտաւոր, եւ դժուարին եւ ձանձրալի. գարշիլ. յետս քարշիլ. նողկտալ, զզուիլ. խորշիլ. տաղտապիլ. դժուարիլ. նեղիլ. ծանր համարել. յափրանալ. գանիլ, քաշուիլ, պեղրիլ, ձանձրանալ, դժարը գալ.
displeasure, disgust, dislike, aversion, nausea;
annoyance, vexation, trouble.
Ճշմարտութեամբ յաշխարհէ վասն տաղտկութեան մեղաց հրաժարիլ սիրեցին. (Կլիմաք.։)
temple, fane, church;
palace, court, hotel;
banqueting-hall;
banquet, feast;
— խորհրդոյ, council-hall, House of Parliament.
ναός, νεώς, νηός, ἰερόν templum, sacrarium. վր. տաձարի . պ. տայիր, տէյր. (ի տավէր, աստուած եւ դիք) որպէս Տուն եւ բնակարան աստուծոյ՝ շինեալն նախ ի սողոմոնէ, եւ ապա ի զօրաբաբելէ, եւ կանխագոյն տեղի խորանին կանգնելոյ ի դաւթէ. եւ յետ քրիստոսի՝ ամենայն եկեղեցի, կամ մատուռն. ժամ. քիլիսէ. եբր. հէյքէլ, տէպիր.
Կամ ո՞ւր սեղանն ամենալի, ո՞ւր են ազատքն իլ տաճարի. (Շ. եդես.։)
to give, to present, to offer;
to concede, to grant, to bestow;
to provide, to furnish, to lend;
to give up, to deliver, to abandon, to expose;
to make, to render, to produce, to cause;
— զանձն, to apply to, to addict oneself to;
to give oneself up to, to abandon oneself;
— խօսել, to cause to speak;
— պատասխանի, to answer, to reply, to respond;
cf. Պատասխանի;
չ— դուլ եւ դադար, to give neither peace nor rest, to disturb continually;
— իշխանութիւն, to invest or intrust with authority;
վկայագիր, անցագիր —, to deliver a certificate, to grant a passport;
մրցանակ, վարձս —, to decree rewards, to award prizes or premiums;
— ածել, to cause to bring;
— գերեզմանի, to bury, to inter;
— ի բանտ, to put in jail or prison, to imprison;
ժողով —, to come together, to assemble, to reunite, to meet, to hold a meeting;
քարամբք —, to strike with stones;
տաց զքեզ յազգ մեծ, I will make of you a great nation;
տացէ քեզ տէր լինել, may you be!
չէ տուեալ ամենեցուն, it is not every one that can;
զորս ընդ ձեռամբ ձերով ետու, which I put in subjection to you;
ես ետու տանել զուլդ, I have sent the kid;
հօրն իւրում ետ տանել, he sent to his father;
տուր բերել ինձ փայտս մայրս, send me cedar wood;
ետ զանձն իւր երթալ, he went;
զլէգէոնս այսոցն՝ անդնդոց տայ, he sends the legions of devils into the pit;
զպատիժս տայցեն յաւիտենից տանջանաց, they will suffer eternal punishment;
զմեզ ի կորուստ եւ յոչէութիւն տան, they load us with evil and annihilate us;
մի տայք մեռանել, do not leave to die.
Որպէս Յանձն առնուլ. դնել. ենթադրել. ներալ. զիջանիլ.
ԺՈՂՈՎ ՏԱԼ, որպէս Գրոհ կամ հորդան տալ. կամ գումարիլ.
ՏԱԼ ԳԵՏՈՅ, կամ ՄՕՐԱՑ, կամ Ի ՄՕՐԻՆ. Ստիպել մխիլ եւ խրիլ կամ ընկղմիլ։ (Մամիկ.։) Կամ ՏԱԼ ԶԱՆՁՆ ի բլուրն. որպէս (Դիմել. անդ։)
Յայնպիսում ժամանակի, յորում եւ օրէնք յաստուծոյ տուին. (Փիլ. ել. ՟Բ. 49։)
to be wet, moistened, to become humid, moist.
ὐγραίνομαι madesco, madefio. Տամուկ լինել. խոնաւանալ. թրջիլ. խոխոմիլ. թաց ըլլալ, թրջուիլ.
to carry, to carry away or off, to bear off, to take or convey away, to lead, to bring, to fetch away, to transport;
to drive at, to tend or lead to;
to hold, to contain, to comprise, to include, to comprehend;
to bear, to suffer, to endure;
to carry to an end, to accomplish, to crown;
to be brought, conducted, led;
յինքն —, to appropriate to oneself, to assume wrongfully, to arrogate, to lay claim to;
ընդ միտ —, to take exception or offence at, to find fault with;
— եւ ածել ինչ, to publish, to celebrate, to make public.
φέρω (լծ. բերել). ի կատարեալն ἥνεγκα (ի ἅγω լծ. ածել). porto, duco, fero, tollo, tuli եւ այլն. որ եւ ἁποφέρω, ἑκφέρω, ἁπάγω , διάγω, ἁνάγω, μετάγω, διακομίζω եւ այլն. Փոխադրել այլուր. աստի անդր տեղափոխել. վարել. եւ բառնալ բերել՝ յանձին կամ ի վերայ իւր. կրել. տանիլ.
Ի բա՛ց տար։ Ի բաց ա՛նդր տար. այսինքն քաւ լիցի. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ այլն։)
rack, instrument of torture.
Տանջանարան կետոսի. (Փիլ. յովն.։)
cf. Տանջանք.
Տանջիլն, տանջելն. տանջանք.
tantalizing.
Հասանել ի բաղձական տանտալական պատիժս պատուհասից։ Տարադատ տանտաղական՝ տիւռենական տարակուսեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Մագ. ՟Խ՟Ա։)
cf. Տանուտէր.
Զի եւ տուն կամի զմի մի իւրանքանչիւր եւ զտանտէրն այսպէս արժանաւոր գործել. (Փիլ. ել. ՟Ի. 10։)
mistress of a house, matron;
housewife.
Աշխարանս տիկնացն եւ տանտիկնաց։ Բրգիշոյ եկեալ յաշխարհն հայոց տանտիկնօք. (Յհ. կթ.։ Փարպ.։ (Իսկ ի Հ. կիլիկ. վրիպակաւ գրի՝ տանտիկանօք։))
very hot, burning, ardent, scorching.
Բնութեամբ տապագին ինչ ... առ ի հրոյն տապ ընդդիմանալ ոչ կարացեալք՝ խորովեալ. (Փիլ. լիւս.։)
to fell or throw to the ground, to beat down, to prostrate, to overturn, to overthrow, to upset;
to subvert, to demolish, to destroy, to ruin, to roll, to turn;
— զխորհուրդս ուրուք, to destroy a person's projects;
cf. Խոչ.
καταστρέφω subverto, verto ἁποστρέφω averto ἁποκυλίω devolvo καταβάλλω dejicio, destruo κατασκάπτω effodio, diruo եւ այլն. կր. πίπτω cado ἁποσκαρίζω palpito եւ այլն. (լծ. հյ. Թաւալել. ռմկ. թապլել, թապլտըկիլ. թ. տէվիրմէք ). Շրջել զիմն կործանել. վեր ի վայր առնել. ի հիմանէ քանդել աւերել. դլել. գլորել. յատակել. ընկենուլ. տապաստ արկանել. եւ Քակտել քայքայել պատառել եւ Սատակել, իբր ցյատակել.
look, countenance.
Տեսիլ դիմաց. գիտակ. տեսք.
visible;
seeing;
—ք, organ of sight, the eyes;
cf. Շուրջ.
Տեսանելիք եւ լսելիք։ Լուսաւորեաց զտեսանելիս ձեր։ Զտեսանելիսն վնասեալ երթիցէ. (Փիլ. բագն.։ Ագաթ.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
to see, to perceive;
to regard, to contemplate;
to observe, to consider, to remark, to examine;
to know;
to provide, to supply, to furnish;
to take care of, to tend;
to go to see, to visit;
to spy, to watch;
— զմիմեանս պատերազմաւ, to engage in war amongst themselves;
to grapple with each other;
— զպէտս ուրուք, to provide with necessaries;
զտուն —, to manage household or domestic affairs;
չ-ոյն առնել, to pretend not to see;
տեսէք զինչ լսէքդ, pay attention to what you hear;
տեսջիր, զամենայն նշանսն արասցես, take care to work all the wonders;
աստուած տեսցէ իւր ոչխար յողջակէզ, God will provide himself with a lamb for the burnt offering;
հիւանդ էի եւ տեսէք զիս, I was sick, and you visited me;
տես ինձ, see, you see;
ապա թէ ոչ՝ տեսից վասն քո, if not you will see how I will pay you;
տես քեզ արս զօրաւորս, choose valiant men to accompany you.
ՏԵՍԱՆԵԼ. βλέπω, προσέχω attendo, sedulo caveo եւ այլն. Զգոյշ լինել. քամիտ դնել, ուշ ունել. աղէկ նայիլ.
seeing;
prophet, seer.
Իսրայէլ՝ տեսօղ զաստուած։ Ոչ տեսօղ աստհուծոյ, այլ աստուած ճշմարիտ անուանեալ։ Ամենայն տեսողացն երիկամունք դողային։ Տեսողացն ընթացեալք ի քաղաքն պատմէին։ Նա է իմաստուն, որ զտեսօղ միտքն գլուխ պահէ հոգւոյն. (Փիլ. իմաստն.։ Նար. կուս.։ Եղիշ. ՟Գ. Շար.։ Նախ. ժող.։)
ըստ որոյ եւ Փիլ. ի տեսիլ աբր.
visual;
prophetic;
—ն, the eyes.
Ամենայն՝ որ տեսանէ մտացն աչօք, սոցա հասարակազօր է տեսականն եւ տեսանողականն. (Փիլ. տեսիլ աբր.։)
Ամենայն տեսանելեացն (իրաց) կերպարանք ի մաքրութիւն բբին իլ ներքս անկանելով՝ զտեսանողական զգործն կատարեն. (Նիւս. երգ.։)
Աստուածութեանն անուն զտեսանողական զօրութեան ունիլ նշանակ։ Զտեսանողական զօրութիւն վկայէ ձայնիւ աստուածութեան. (Առ որս. ՟Դ։)
fond of seeing.
Ոգւոյ տեսասիրի եւ աստուածասիրի։ Գործ տեսասիրին. (Փիլ. լին. ՟Դ. 187։)
theatre, spectacle;
scene;
sight, the eyes;
landscape, scenery;
watch-tower;
look-out man, top-man;
vedette;
շուրջ —, amphi-theatre;
— աշխարհի լինել, to be a subject of scorn or opprobrium.
Կեղծաւորելով իբրեւ ի տեսարանի։ Զորօրինակ ի տեսարանսն է տեսանել, որ ռամիկն՝ զօրավար եղեալ, եւ որ ծառայն է՝ թագ ի գլուխ ադեալ. (Փիլ. իմաստն.։ Նիւս. երգ.։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։)
ՏԵՍԱՐԱՆ. Տեսիլ հանդիսի. տեսութիւն եւ նշանակութիւն առաջի բազմութեան.
Ողորմապէս լինէր տեսարան մեծ։ Քանզի տեսարան եղեն հրեշտակաց եւ մարդկան։ Զի՞նչ իցէ՝ տեսիլ եղեաք. գո՛յ հնար մարդկան լինել տեսարան։ Չարագանեալ եւ կործանեալ, եւ տեսարան աշխարհի եղեալ։ Որ ի տեսարան հանէ զայնոսիկ, որք պհարկեշտութեամբ եւ ամօթխածութեամբ ի տան են սնեալք. (Վրք. հց. ՟Դ։ Շար.։ Ոսկ. ՟բ. կոր.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։ Լմբ. իմ.։)
Յանպատկանաւորութենէ տեսարանացն. քանզի են ոմանք՝ որ առողջ ունին զտեսարանն, եւ են որ տկար։ Որ զյօնն քան զտեսարանն բարձրագոյն ունէին, կոչիլ ի մարդկանէ ռաբբի ռաբբի. (Սահմ. ՟Ը։ Սոկր.։)
visible, apparent.
Տեսանելի. երեւելի. զգալի. ունօղ զտեսիլ զօշոտիչ ական.
to make oneself seen, to become visible, to be in sight, to appear;
to have an interview, a meeting.
Տեսանելի լինել. երեւիլ. յայտնիլ.
theory;
vision;
the eyes;
interview.
Զհինգսն զգայութիւնս, զտեսաւորութիւն, զլուսաւորութիւն, եւ այլն։ Տեսաւորութեան՝ գոյնս, եւ ձայնս՝ լուսաւորութեան։ Զերկնային իմաստութիւնն տեսաւորութիւն կոչեաց. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։)
special, formal.
Փորձեցայց դարձեալ ըստ իւրաքանչիւր ազգաց յարմարել զտեսլական օրէնս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
fond of seeing.
Մխիթարութիւն է տեսլասէր ոգւոյ։ Զտեսլասէրս ի զանզան նորահրաշ տեսութիւնս քաղաքաց. (Փիլ. լին.։ Պիտ.։)
circus, theatre, spectacle, scene;
sight, the eyes.
Ի տեսլարանին եցոյց կապիկ։ Ազգ փղաց անցեալ կացին ի մէջ տեսլարանին։ Մինչ ի տեսլարանէն ի բաց գնացին։ Ի հրապարակս եւ ի տեսլարանս եւ յատեանս. (Փիլ.։)
theatrical, scenic;
— ցոյցք, theatre, spectacle.
Ի տեսլարանական ցոյցսն ստացեալ մատուցանեն. (Փիլ. լիւս.։)
theatre-shaped.
Եւ ականջք ժողովեալ տեսլարանաձեւ շրջանակօք. (Փիլ. լին. ՟Գ։)
very perspicacious, of subtle intelligence.
Առ ի յայլոց թերեւս տեսողագունից իմացութեանց եղեն տեսեալ։ Կամ տեսողագոյն քան զնա, կամ աստուածագոյն վարկանիլ. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. ածայ.։)
intelligence, flash of wit, conceit, witticism.
Զսոցայցն օրէնս հաստատըունս եւ տեսուածս։ Ընզդ միտ ածից զառ ի յինէն ասացեալ տեսուած։ Աներկբայ տեսուած։ Բարի եւ պատուական տեսուածս եւ իմացուածս։ Հանճարոյ խրատու տեսուածք. (Փիլ.։)
ՏԵՍՈՒԱԾ. իբր Տեսիլ, երեւոյթ.
sight, vision, look, view;
theory, plan, speculation;
visit;
contemplation, consideration;
idea, conception, knowledge, notion;
vision, dream;
prophecy;
ecstasy;
տեսութեան or դիտական ասպարէզ, field of view or vision;
համառօտ —, cursory view, short notice, sketch;
հասարակաբար տեսութիւն, at or with a single glance, in a summary way.
Տեսութիւն է՝ որ ի ձեռն աչաց՝ յամենեսին ի զգայութիւնսն գեղեցիկ։ Ըստ բաւականութեան աչաց տեսութեանց։ Ընդ տեսութիւն եղբարցն խնդամք։ Մարիամ առիթ տեսութեան նոցին զանզնին որդւոյն կերպարան։ Եւ ոչ տեսութեամբ աչաց բացայայտի. (Փիլ. իմաստն.։ Արծր. ՟Ա. 11։ Վրք. հց. ՟Թ։ Նար. կուս.։)
ՏԵՍՈՒԹԻՒՆ. Տեսիլ. տեսք.
cf. Տեսութիւն.
Լսումն առ տեսումն երկրորդիւք պատուեալ է։ Տեսումն նորա իբրեւ զտեսումն հրեշտակի. (Փիլ.։)
visible.
Եկն, եւ մարդկային աչաց տեսուն եկաց. (Փիլ. սամփս.։)
Providence;
direction, inspection, superintendence, survey, watch;
incarnation;
police;
government;
աստուածական, վերին —, Divine Providence.
ՏԵՍՉՈՒԹԻՒՆ. իբր Տեսողութիւն. տեսութիւն. տեսիլ.
Բազում արտասուօք ժտէր ի տեառնէ զտեսչութիւն իրացն (այսինքն տեսանել եւ իմանալ) թէ յորո՛ւմ պատուի էր նա։ Տեսանեմ զարհաւիրս գեհենին, եւ զսոսկալի աղետիցն զտեսչութիւնն (այսինքն զտեսիլն). (Վրք. ոսկ.։ Մանդ.։)
deprived, stripped of leaves, leafless;
stripping or despoiling of leaves;
— առնել, to pluck or strip off leaves;
— լինել, to shed or lose leaves.
Որպէս զծառս տերեւաթափս։ Ծառ տերեւաթափ եւ պտղակորոյս։ Որթք տերեւաթափ եղեալ՝ զարդարին ըստ ժամանակին։ Յաշունն տերեւաթափ լինին եւ ցամաքին տունկքն։ Այս դրժանք տերեւաթափ լինելոյ. (Մեսր. երեց։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։ Տօնակ.։ Փիլ. ել.։ Լմբ. սղ.։)
heaps of dried leaves.
Ի պրակս եւ ի ցամաք տերեւակոյտս ի ներքս գալարել (նապաստակին). (Փիլ. լիւս.։)
to leaf, to put forth or produce leaves, to be covered with foliage, to become green.
Զիլ կակղանայ եւ տերեւի յառաջ քան զանմենայն ծառս (թզենին). (Եփր. համաբ.։)
cf. Տեւականութիւն.
Առ ի կատարեալ կեանսն (պէտք են) տեւողութիւն եւ կրօնաւորականին կեանք։ Իսկ տեւողութիւնն՝ գործք բարեացն։ Զօրէն հիման՝ ճաշակաւորութիւն պատճառք կենդանեացն յաւէժ տեւողութեանն է. (Փիլ.։)
cf. Տեւականութիւն.
Որպէս զտունկս մաքրել եւ յատանել, որ պտուղն բերել կարէ ի տեւութիւն։ Տեւութիւն ազգակից է յիշատակի։ Համբերութիւն տեւութեան. (Փիլ.։)
Առ ի տեւումն հաստատելոյ այնորիկ՝ որ եղեւն։ Առ ի տեւումն տարածանաց ջրոյն՝ եւ ի բարձանցն ձեռտուութիւն եղեւ։ Տեւումն կալոյ եւ մնալոյ ջրհեղեղին։ Որ ի փրկութիւն եւ ի տեւումն եղելոց. (Փիլ.։)
cf. Տեւականութիւն.
Որպէս զտունկս մաքրել եւ յատանել, որ պտուղն բերել կարէ ի տեւութիւն։ Տեւութիւն ազգակից է յիշատակի։ Համբերութիւն տեւութեան. (Փիլ.։)
Առ ի տեւումն հաստատելոյ այնորիկ՝ որ եղեւն։ Առ ի տեւումն տարածանաց ջրոյն՝ եւ ի բարձանցն ձեռտուութիւն եղեւ։ Տեւումն կալոյ եւ մնալոյ ջրհեղեղին։ Որ ի փրկութիւն եւ ի տեւումն եղելոց. (Փիլ.։)
Lord's, dominical;
— աղօթք, the Lord's prayer;
— տուն, church;
— օր, sunday;
— գիրք, Holy Scriptures.
Տէրունական գիրքն. այսինքն աստուածաշունչ. (Փիլ. իմաստն.։)
Պանծանլի եւ տէրունական։ Ի տէրունականացն կերակրիլ. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Տէրունական.
Ի վերայ տէրունեան աշտանակին։ Ի տէրունեան ժողովրդենէն։ Տէրունեան անուն։ Վասն տէրունեան եօթներեկին. (Փիլ.։)
cf. Տէրունական.
Իսկ սորա այսօր տեառնս վիճակ՝ տէրունի մարդասիրութիւն, որոյ հարկ է զծառայն կերակրել. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
discontent, malcontent, dissatisfied.
ՏԺԳՈՀ ԼԻՆԻՄ, ՏԺԳՈՀԻՄ, եցայ. Անգոհ գտանիլ. տրտնջել. բողոքել. ճժգոհալ, տռտռալ, մրմռալ.
Դադարեսցուք տժգոհ լինելով զբնութենէս։ Որքան տժգոհ նախախնամութենէն լինին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Լմբ. պտրգ.։ Տօնակ.։)
to be discontented, displeased.
ՏԺԳՈՀ ԼԻՆԻՄ, ՏԺԳՈՀԻՄ. Անգոհ գտանիլ. տրտնջել. բողոքել. ճժգոհալ, տռտռալ, մրմռալ.
Դադարեսցուք տժգոհ լինելով զբնութենէս։ Որքան տժգոհ նախախնամութենէն լինին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Լմբ. պտրգ.։ Տօնակ.։)
wounded by a lance or pike;
— առնել, to wound with a lance.
Տիգախոց արարեալ սպանին (զսուրբն թովմարս). (Հ. կիլիկ.։)
growing, new (beard).
Տէգք մօրուացն բուսանիլ սկսեալ.
fore-arms, arms.
Մի՛ զտիգս մերկանել (յն. մերկանալ), մի՛ զայտս ցտել։ Զտիգսն հատեալս (այսինքն ցտեալս ի վերայ մեռելոց), զերեսս պատառեալս. (Ոսկ. փիլիպ.։ Բուզ. ՟Ե. 31։)