Definitions containing the research մարդ : 3624 results

Անբաժանութիւն, ութեան

s.

indivisibility.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ոք է ի մարդկանէ, որ ոչ որոշեաց զինքն յաստուածայնոյն կամաց ըստ մասին ինչ իրի կամ ժամանակի. բայց միայն Քրիստոսի անբաժանութիւն կամացն պահեցաւ. (Աթ. ՟Գ։)


Անբան, ից

adj. s. irrational;
dumb;
animal;
blockhead.

· Calfa


Անբանութիւն, ութեան

s.

stupidity, irrationality, brutality.

· Calfa

NBHL (2)

Զանբանութիւն բազմաց ի մարդկանէ նշանակէ. (Լմբ. սղ.։)

Զգայթագղեալ մարդն անբանութեամբ. (Նար. ՁԷ։)


Անբարեսէր

adj.

malevolent, evil-minded.

· Calfa

NBHL (1)

Անբարեսէր մարդիկ, կամ մարմին, միտք. (Սարգ. յուդ. ՟Գ։ ՃՃ.։)


Անբաւ, ից

adj.

infinite, unbounded, unlimited, innumerable, immense.

· Calfa

NBHL (3)

Ի վերայ անբաւ մարդկան։ Լինիցին առաջինքն քո սակաւք, եւ վերջինքն քո անբաւք. (Յոբ. ԼԶ. 28։ ՟Ը. 7։)

Նուազք յանբաւից։ Ի յաճախութիւն անբաւիցն։ Անբաւից ծննդոց մարդկան։ Անբաւից հրաշից։ Բարեաց անբաւից. (Նար.։)

Անբաւ է մարդոյ տեսանել զԱստուած գոյիւ իւրով. (Ագաթ.։)


Անբաւական, ի, աց

adj.

insufficient, incapable.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն անբաւական սիրոյն՝ որ սիրեաց զմարդիկ. (Ագաթ.։)


Անբաւելի, լւոյ

adj.

incomprehensible, immeasurable, infinite.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս անբաւելի՝ ինքեան եւ Հօր իւրոյ՝ մարդասիրութեանն. (Աթ. ՟Ը։)


Անբաւութիւն, ութեան

s.

infinity, immensity.

· Calfa

NBHL (2)

Անբաւութիւն մարդասիրութեան. (Արշ.։)

Անբաւութիւն մարդկան. (Խոսր.։)


Անբնակ

adj.

houseless;
uninhabited, desert;
— առնել, to depopulate, to unpeople.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր չկայցէ բնակիչ. անմարդի. անշէն. ամայի. զայրի մամուր, զայրի մեսքուն.

Հնգամասանց երկուս հաշիւ ընկալան մարդիկ, եւ անբնակք մնացին երեքն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Անձնաւոր, աց

adj.

animated, alive, rational;
personal;
hypostatical.

· Calfa

NBHL (2)

Սահմանի կենդանին, էութիւն անձնաւոր զգայական։ Բանդ Աստուծոյ ընդ անձնաւոր մարմնոյ զինքն միացուցեալ։ Ոչ անանձն առեալ զմարմինն, այլ անձնաւոր՝ հոգւով իմանալեաւ. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ. լ. եւ Կիւրղ. հանգ.։ Որպէս եւ Յհ. իմ. երեւ.։ Սարկ. մարդեղ. եւ Սարկ. հանգ.։)

Երկիր, կամ փող, կամ տունկ, կամ մարդ անձնաւոր. (Նար.։)


Անձնիշխան, աց

adj.

free, that has freewill, independent.

· Calfa

NBHL (1)

Անձնիշխան եղեւ մարդն առնել զբարի։ Թոյլ ետ անձնիշխանին ընդ անձնիշխանին ոգորել. (Եզնիկ.։)


Ագահ, ի, աց

adj.

avaricious, stingy, grasping, sordid;
դժոխային —, very greedy or insatiable avaricious.

· Calfa

NBHL (1)

Դժոխք եւ կորուստ անյագ են, նոյնպէս եւ աչք ագահ մարդոյ (կամ մարդկան). (Առակ. ՟Ի՟Է. 20։)


Ագան

adj.

early-rising, diligent.

· Calfa

NBHL (1)

Զի սիրելի իցես մարդկան, Լե՛ր յուսանելդ մանուկ ագան. (Տաղ.։)


Ազազեմ, եցի

va.

to cause to fade, to tarnish, to dry.

· Calfa

NBHL (1)

Ի չորացուցանել եւ յազազել առաւել փութան զմարդատունկս. (Սարգ. յուդ. շ ՟Բ։)


Ազատագունդ, գնդի

s. adj.

the noble corps, corps of nobles. formed, composed of nobles.

· Calfa

NBHL (1)

Ժողովեաց զամենայնազատագունդ մարդկանն մնացելոյն. (Բուզ. ՟Ե. 1։)


Ազատորդի, դւոյ

s.

free-born, son of a noble, nobleman.

· Calfa

NBHL (1)

Ապրեցուցին զազատորդիսն, զի մի՛ ծառայեսցեն ի ստրկութիւն մարդոյ. (Եփր. թագ.։)


Ազատորեար, երոյ

s. pl. the nobility, the peers.

· Calfa

NBHL (1)

զազատորեարսն արձակեմ. որպէս լինի եւ զմարդիկ, զմարդիկս։


Ազգաբանեմ, եցի

va.

to draw or write a genealogy, to number ancestors.

· Calfa

NBHL (1)

Ազգաբանէր զտէրն ըստ մարմնոյ։ Աստուածաբանի՛ բան, բայց ազգաբանի մարդ. (Աթան. ՟Դ։)


Ազգական, ի, աց

s. adj.

relation, kinsman or kinswoman;
մերձաւոր —, next of kin;
like, analogous.

· Calfa

NBHL (1)

Զի զգեցցի զմարմին մարդկեղէն, եւ ազգականաւն մերձեցուսցէ զմարդիկ առ քեզ. (Ագաթ.։)


Ազգականութիւն, ութեան

s.

relationship, consanguinity, kin, cognation;
race, family;
likeness, analogy;
զօդք ազգականութեան, the ties of relationship.

· Calfa

NBHL (2)

Ազգականութեան անուամբ պատրեալ։ Որ ի քում հարազատութեան ազգականութենէ տանն Յուդայի։ Որք հարազատ առ ի յարենէցն ազգականութենէ էին մարդիկ. (Խոր. ՟Բ. 71։ Նար. ՟Ի։ Պիտ.։)

Խաղայ սատանայ ընդ մերասեր ազգականութեանս (այս ինքն ազգի մարդկան). (Նար. մծբ.։)


Ազգակից, կցի, կցաց

s. adj.

parent, compatriot;
national, of the same nation;
allied to, near, like, similar, analogous.

· Calfa

NBHL (2)

Համասեռ. բնութենակից. եւ Մարդկային, մարդ.

Զազգակիցս ինքեան մարդիկ վարէին ի գերութեան։ Առ մարդիկ առ քո բնութեամբ ազգակիցս. (Պիտ.։ Փիլ. բագն.։)


Ազգակցութիւն, ութեան

s.

consanguinity;
affinity, alliance by marriage;
analogy, likeness, resemblance.

· Calfa

NBHL (1)

Ազգակցութիւն մարդկան ընդ վերնոց բնակութեանցն։ Եղբայրասէր կրօնաւոր ազգակցութիւն ունի առ Քրիստոս։ Լուսինն առ մեզ ունի ազգակցութիւն խոնարհութեամբն։ Ազգակցութիւն իմն առ նախկինսն համանգամայնքն ընդունին։ Խեցեաւն սրբէր զամանն խեցեղէն. ազգակցութեամբն զազգակիցն մխիթարէր։ (Յհ. իմ. եկեղ.։ Նեղոս.։ Շ. բարձր.։ Անյաղթ համանգ.։ Իսիւք.։)


Ազգապետ, աց

s.

chief, governor of a nation or family.

· Calfa

NBHL (2)

Գործակից լինէր ազգապետի մարդկան ամենայն ինչ։ Իսահակ այսչափ ազգի ազգապետ. (Փիլ. լին. ՟Ա. եւ ՟Դ։)

γεναρχής, ἑθνάρχης, gentis auctor, princeps Պետ եւ նախածնօղ ազգի մարդկան, եւ առանձին ազգի. նախահայր. նախահաւ. նահապետ.


Ազգատոհմ, ից

s.

family, house, generation, progeny.

· Calfa

NBHL (1)

Ազգ մարդկան.


Ազդ

s.

sensation, feeling;
advice;
— առնել, to give notice or information, to notify;
to instruct;
to advise, to admonish;
to announce, to publish;
— առնել յառաջագոյն or կանխաւ, to precaution, to premonish, to put on guard;
— լինել, to be aware of, to be informed of;
to be announced or published.

· Calfa

NBHL (1)

Զննելի հուրն մերձեցաւ ի մարմինս, եւ ազդ ինչ հրոյ ոչ եցոյց։ Ազդ ետուն, ժողովեցան։ Ո՞վ իցէ որ ազդ տացէ՝ գուշակ լինիցի անգեղց զմահուանէ մարդկան. (Ոսկ. ես. ՟Զ։ Եփր. դտ.։ Վեցօր. ՟Ը։)


Ազդեցիկ

adj.

efficacious, energetic.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մարդկեղէն կերպարանաց զԱստուծոյ ազդեցիկ զօրութիւնն դրոշմէ։ Գալուստ զազդեցիկ զօրութիւնն կոչէ. (Ոսկ. ես. ՟Բ. եւ ՟Դ։)


Ազդեցութիւն, ութեան

s.

notice, warning, admonition;
perception, instinct;
inspiration;
suggestion, instigation;
efficacy, force, power;
emphasis, energy.

· Calfa

NBHL (1)

Հոգեւորն խորհի սրբութիւն ի Սրբոյ Հոգւոյն ազդեցութենէ։ Ոչ ի մարդկեղէն մտաց, այլ ի յազդեցութենէ Հօրն լուսոյ։ Վերին ազդեցութեամբ լուցեր զտաճար կռոց նոցա։ Որ յիս բնակեալ է, եւ ո՛չ որ յիս ազդեցութիւնս գործէ։ Այս ամենայն ազդեցութիւնք՝ բնական են յանասունսն, եւ ոչ խորհրդականք. (Յճխ. ՟Ժ։ Սարգ. յկ. ՟Դ։ Ժմ.։ Սեբեր. ՟Ե։ Եզնիկ.։)


Ազդողական, ի, աց

adj.

efficacious, energetic.

· Calfa

NBHL (1)

Միայն մարդ բնաւորեցաւ ընդունել ըստ ազդողականին զգիտութիւն։ Երկաւորութեամբ ազդողական շնչոյս զօրացեալ։ Մասունս չափոց զազդողականաց հինգ զգայութեանց. (Սահմ. ՟Դ։ Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Խ՟Զ. եւ ՟Ղ՟Գ։)


Ազդումն, ման

s.

cf. Ազդեցութիւն;
ազդմամբ, cf. Իրաւ, cf. Իրօք, cf. Արդարև, cf. Իսկապէս;
— առնուլ, cf. Զգամ.

· Calfa

NBHL (1)

Ասացաք՝ զօրութեամբ բաժանել զշարունակն, եւ ոչ ազդմամբ. զի ազդմամբ բաժանելն՝ տարորոշ առնէ։ Բանական գոլով մարդոյ՝ ոչ երբէք բաժանի, ոչ ազդմամբ եւ ո՛չ մտածութեամբ։ Եկեր (Ադամ), եւ մեռաւ զօրութեամբ, թէպէտ եւ ոչ ազդմամբ. (Սահմ.։ Լծ. պորփ.։ Իգն.։)


Ազնուականութիւն, ութեան

s.

nobility, birth, gentility;
civility, genteelness;
generosity, nobleness.

· Calfa

NBHL (1)

Ազատական առատաձեռնութիւն. մարդասիրութիւն. բարութիւն. ճէօմերտլիք, քէրամէթ.


Ալէխառն

adj.

gray, gray-haired.

· Calfa

NBHL (1)

Սուրբն Մարկոս էր ալէխառն։ Յերրորդ մասն հասակի խառնին ալիք, եւ լինի մարդն ալէխառն. (Հ=Յ.։ ՃՃ.։ Ոսկիփոր.։)


Ալի, լւոյ, լոյ

s.

axle;
millstone;
pulley;
phantom.

· Calfa

NBHL (1)

Ալի ծովու, եւ ալի մարդոյ. (Երզն. քեր.)


Ալիք, ալեաց

s. pl. wave, billow, surge, swell of the sea;
gray hairs, old age;
ծաղկիլ ալեաց, խոնարհիլ յալիս, to grow gray-haired, to get old;
ալիս յարուցանել, to agitate the waves;
հերձանել՝ պատառել գալիս, to cleave the waves.

· Calfa

NBHL (1)

Փառք ծերոց ալիք։ Ալիք՝ իմաստութիւն մարդոյ են. (այս ինքն բուն ալիք մարդոյ՝ իմաստութիւն իւր է)։ Մի՛ խորշեսցուք ի բազմաժամանակեայ ալեաց ծերոյն։ Ծաղկեցին ալիք նորա, եւ նա ոչ զգաց։ Յառաջ քան զժամանակն ածեն ալիս հոգք։ (Առակ։ Իմ։ Ովս։ Սիր. լ. 26։)


Ախմար, ի, աց

adj.

cf. Տխմար.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ոչն էր ախմար գիտութեամբ։ Ախմարաց է ձեռնարկութիւնս։ Ըմբռնել զախմարս եւ պարզամիտս ի մարդկանէ։ Փոփոխմամբ խաբէութեանն զրկեն զանձինս ախմարաց։ Ըստ ախմարացն կարծեաց։ Որով տուաք՝ ո՛չ թէ գիտնոց, այլ ախմարաց եւ տղայոց. (Առ որս. ՟Է։ Անյաղթ ստորոգ.։ Յհ. իմ. պաւլ.։ Պիտ.։ Լմբ. պտրգ.։ Շ. եդես.։)


Ախորժակ, աց

s.

taste;
appetite;
affection, will, inclination, willingness;
passion, sentiment;
ունել —, to be hungry;
to have a taste;
չունել — իմիք, to have a taste for nothing;
պակասութիւն ախորժակի, want of appetite;
ախորժակաւ ուտել, to eat with appetite;
շարժել՝ բանալ զախորժակ, to excite the appetite;
բառնալ զախորժակ, to take away the appetite;
ընտիր՝ կիրթ —, անկիրթ —, good, bad taste;
ըստ իմոյս ախորժակի, according to my taste.

· Calfa


Ախորժեցուցանեմ, ուցի

va.

to inspire gratification, taste, pleasure.

· Calfa

NBHL (1)

Մեռոնն ըստ ինքեան ե՛ւ զմարդիկ ախորժեցուցանէ, եւ զխոզսն սատակէ՝ ոչ կարացեալ բերել զանուշահոտութիւնն. (Մաքս. ի դիոն.։)


Ախտակիր, կրի, րաց

adj.

subject to diseases or passions.

· Calfa

NBHL (2)

Անախտանալի բանին, եւ ախտակրի մարդոյ. (Սարկ. պատկ.։)

ԱԽՏԱԿԻՐ ԼԻՆԵԼ. Կամաւ կրել զկիրս մարդկայինս, կարեկիր եւ կարեկից գտանիլ.


Ախտակրեմ, եցի

vn.

to be ill, to suffer.

· Calfa

NBHL (1)

ԱԽՏԱԿՐԻՄ. πάσχω patior Ախտակիր լինել. կրել զմարդկային կիրս եւ զչարչարանս. քաշել չարչարուիլ. չէքմէք. ինճինմէք.


Ախտակրութիւն, ութեան

s.

illness, sickness, distemper;
suffering.

· Calfa


Ախտակցութիւն, ութեան

s.

compassion, pity;
vice, passion.

· Calfa

NBHL (1)

Ախտակցութեանն յուզումն ... Մարդ՝ առ ի նմանապէս ախտակցութեանց։ Զանմարդութիւնն իբրեւ զազատութիւն ողջունեմք, իսկ զախտակցութիւնն իբրեւ զգարշելի ինչ անպատուեմք։ Սէրն շարժի ի յախտակցութիւն միմեանց։ (Աթ. ՟Դ։ Ածաբ. աղքատ.։ Շ. մտթ.։)


Ախտանամ, ացայ

vn.

to be sick or ill;
to have bad habits, to be vicious.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մարդկային իմն ախտէ ախտացեալ էին յայն։ Համբոյրն պղծութեան, որով ախտանայ հոգին. (Իգն.։ Բրսղ. մրկ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. 12։)


Ախտասիրութիւն, ութեան

s.

sensuality, love of vice, dishonest desires.

· Calfa

NBHL (1)

Զախտասիրութիւնն ընտրեալ քան զաստուածսիրութիւնն։ Զոր յախտասիրութենէ իւրմէ գտանելոց էր մարդն։ Յանասնական ախտասիրութենէն դարձուսցէ. (Փիլ. այլաբ.։ Խոսրովիկ.։ Երզն. լուս.։)


Ախտարմոլ, Ախտամախ

s.

astrologer, one who professes judiciary astrology, magician, sorcerer.

· Calfa

NBHL (1)

Ոմանք ի հեթանոսաց պարուց ընդ մեզ վիճին, թէ գոն մարդիկ ախտարմաղք (կամ ախտարմախք), որ զլուսին իջուցանեն յերկիր. (Շիր.։)


Ախտացուցանեմ, ուցի

va.

to make one ill.

· Calfa

NBHL (1)

Կարօղ էին ախտացուցանել զնոսա ախտ մարդկեղէն։ Ախտացուցի զՅուդա արծաթսիրութեամբն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ Ճ. ՟Ա.։)


Ախտաւոր, աց

adj.

vicious, passionate;
ill, infirm;
morbid.

· Calfa

NBHL (1)

Որքան ի բնութիւնս եմք ախտաւոր։ Ոչ ըստ մարդկան ծննդեան ախտաւոր եւ հոսանուտ. (Շ. թղթ.։)


Ած, ածք

s.

shooting, slip, cutting.

· Calfa

NBHL (1)

Պատուաստս, եւ ածս, եւ արմատս արուեստիւ հանեալ տնկեն մարդիկ։ Սերմանել կուտս, կորիզս, արմատս, եւ ածս, որ սերմանական զօրութիւնս ունին պէսպէսս։ Իբրեւ ածս ոստոց ծառոց, եւ կամ մատունս որթոյ. (Վրդն. ծն.։)


Ածանցական, ի, աց

adj.

derivative.

· Calfa

NBHL (1)

Ածանցական է, որ յէէն (այս ինքն ի նախեղակ բառէ) ունի զգոյութիւնն. որպէս ի մարդոյ՝ մարդկայինն, ի ծովէ՝ ծովայինն. Երզն. քեր.։ Իսկ ի բայս՝ ըստ յն. եւ լտ. չի՛ք անցողական, որպէս ի հյ. եւ ի տճկ. փախչիմ, փախուցանեմ, եւ այլն. այլ կայ ածանցական, այս ինքն բայ՝ որ կազմի միջանկեալ թարմատար մասնկամբ իւիք բաղդատութեան, որ ոչ այնչափ փոխէ զնշանակութիւնն, որչափ պճնազարդէ.


Ածեմ, ածի, ա՛ծ

va.

to carry, to fetch, to bring;
to strike;
— ընդ իւր, to conduct;
— ի ներքս, — ի մէջ, to introduce;
— ի վերայ or — թափել, to infer;
— ի or վերածել, to reduce;
— ընդ քարշ, to drag along;
— զբոցով, to pass through flame, to enflame, to burn;
— զմտաւ, to consider, to think, to reflect;
— զբռամբ, to seize, to lay hold of;
— զձու, to lay eggs;
առանց ընդ բանս ինչ ածելոյ, without making any objection, readily;
— զհերս, to raze;
— զիրեւ՝ յինքն, to seduce, to entice.

· Calfa

NBHL (1)

Զամենայն պղծութիւնս ընդ բերան ածեն։ Է ինչ՝ զոր ցերեկ ընդ բերան ածիցէ մարդն։ Ի գիշեր եւ ի տիւ զայն ընդ լեզու ածեմք. (Ոսկ.։ Եզնիկ.։ Լմբ.։)


Ականատես, ի, աց, ից

adj. adv.

ocular, witnessed by the eye;
visible, apparent;
— վկայ, eye-witness;
— ճշմարտութիւն, an evident truth;
visibly, seeing with one's own eyes.

· Calfa

NBHL (1)

Անտեսանելին՝ եղեւ ի միաւորութենէ անտի ականատես մարդկան. (Խոսրովիկ.։)


Ականջ, ի, աց

s.

ear;
— ծովու, cove, creek;
— ձկան, mussel;
ձգել զականջ ուրուք, to pinch the ear of some one;
to rub his ears;
խնուլ զականջս, to stop one's ears;
ասել՝ խօսել յականջս, to speak in one's ear;
ցաւ ականջաց, ear-ache;
գէջ ականջաց, ear-wax.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հարաւոյ ականջն (ովկիանոսի) գնացք մարդկան. (Շիր.։ եւ Վրդն. ծն.։)