that surrenders;
addicted, subject;
determined, desperate;
— լինել, to abandon himself, to be addicted;
to surrender, to capitulate;
to refer.
Ոչ եղէ անձնատուր ի տունն Դաւթի։ Անձնատուրք եղեն. (Թագ. ՟Գ. 8։ ՟Ժ. 19։)
to be the vital or principal to an organized body, to animate;
to vivify, to personify, to personate.
Էառ ի սրբուհւոյ Կուսէն մարմին անձնաւորական, ո՛չ անձն, այլ եւս առաւել յինքն անձնացոյց զսկզբունս բնութեան մերոյ։ Յանձն իւր անձնացոյց մարմին հոգեւոր, եւ հոգի բանաւոր եւ մտաւոր. (Դամասկ.։)
animated, alive, rational;
personal;
hypostatical.
որպէս յն. ἕμψυχος, ἑμψυχώμενος. animatus, anima praeditus. Հոգիաւոր. շնչաւոր. բանաւոր. հոգի ունեցօղ. ճանլը. եւ հոգեւոր. հոգեկան. իմանալի. րուհանի.
Երկիր, կամ փող, կամ տունկ, կամ մարդ անձնաւոր. (Նար.։)
personal;
hypostatical.
Մարմնոյ ընդունել զանձնաւորական ազդմունս։ Վասն անձնաւորական ներգործութեանցն. (Սահմ. ՟Թ։ Լծ. պորփ.։)
personality;
hypostasis;
person.
Յօդուածոյքն ի պարզականացն ունին զանձնաւորութիւն. (Եզնիկ.։)
free, that has freewill, independent.
Անձնիշխանք են (հրեշտակք), ունակութեամբ ստացեալ զառաքինութիւնսն. (Մաքս. ի դիոն.։)
freewill, choice, free agency, independence.
Ոչ կամէր, թէ որպէս զանասունս ի հարկէ վարիցին. եւ ապա անձնիշխանութիւնն այնուհետեւ չլինէր անձնիշխանութիւն. (Եզնիկ.։)
Ոչ հարկաւոր կեանս ունիմք, եւ ո՛չ վասն նախախնամեցելոցն անձնիշխանութեան՝ այստուածայինն լոյս նախախնամականին լուսափայլութեան բլշանայ. (Դիոն. երկն. ՟Թ։)
father;
abbot;
cf. Աբբայ.
Պատմեաց աբասուն։ Ուրախ եղեւ աբասն։ (Վրք. հց. ԺԴ.)
avarice, niggardliness, stinginess.
Ագահութիւն ի զանազան իրս տեսանի, յինչս նմանապէս եւ ի փառս եւ յուսմունս, եւ յաշակերտացն յոլովութիւնս, եւ յայլս սոյնպիսիս։ Առ ագահութեանն (շուն) ի փսխածն իւր դառնայ ուտել. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
cloud;
— փոշւոյ՝ ծխբյ, a cloud of dust, smoke.
Որպէս բառ ռմկ. (լծ. ընդ հյ. ումպ, ըմպել. եւ թ. էմմէք, որ է ծծել. ) Բոյսն եւ ճճին սպնդոյ, կամ սպունգ. սպունկ. սիւնկէր.
Սպունկն աման որ ի ծովն լինի. զոր մարդիկ ամպ անուանեն. (Զքր. կթ.։)
moving towards the clouds, rising to the clouds.
Կամ ուր ամպք խաղան եւ յածին. պարունակ օդոց.
Յերկրէ մինչեւ յերկինս հինգ պարունակք են. առաջին՝ ամպախաղացն, երկրորդ՝ լուսինն, եւ այլն. (Ոսկիփոր.։)
to be struck by lightning.
Յանկարծօրէն ամպահարեալ՝ անփառունակ տգեղանայր. (Սկեւռ. լմբ.։)
voluntary.
Կամական շարժմունք. (Եզնիկ.։)
crooked, bent, curved, tortuous, sinuous;
indirect, crafty;
cf. Յամառ;
— շաւիղ, winding path, crooked way;
crookedly, against the grain.
Օձ կամակոր։ Կամակոր շաւիղք, կամ Ճնապարհք։ Բերան կամակոր։ Կամակոր եւ խեղաթիւր ազգ։ Խորհի զկամակորս։ Կամակոր գտանիցիմ։ Ոչ միայն բարերարացն եւ հեզոցն, այլ եւ կամակորացն, եւ այլն։ Զոր կոչէ բերան կամակորաց, եւ շրթունս սուտ (զրպարտչաց). (Համամ առակ.։)
to wring, to twist;
to bend, to bow, to curve;
to distort, to overstrain a phrase, to strain, to misinterpret;
to pervert, to deprave;
— զարդարութիւն, to pervert justice.
Զոր անուսմունքն եւ յողդօղդքն կամակորեանն. (՟Բ. Պետ. ՟Գ. 16։)
crookedness, tortuosity, winding;
perversity, depravation;
cf. Յամառութիւն.
Բնութիւն ունելով զբարձրայօնութիւն եւ զկամակորութիւն. (Խոր. ՟Բ. 89։)
consent, accord, complicity.
Եթէ աստուծոյ կամակցութեամբն դարձցուք ի տուն. (Աթ. ՟Բ։)
voluntary, spontaneous, free;
— եւ ակամայ, willingly or unwillingly, nolens-volens, willing or unwilling.
Պատահման մահուն կամայի եւ ակամայի. (Մխ. դտ.։)
Կամայքն յայտնի ամենեցուն են. (Կանոն.։)
cf. Կամայորդոր.
Որք կամայօժար եւ դիւրահաւան ընդունին զչար սերմանս սատանայի. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
wilful, selfwilled, stubborn.
Ընդունայն եղեւ հրաժարումն քո յաշխարհէս, յորժամ ի կամապաշտ բարուցդ ոչ մերկացար. (Մաշկ.։)
vaulted, arched;
— գործել՝ յօրինել, to arch, to vault.
Կամարաձեւ իբրեւ զգունտ բոլորշի։ Լոյս կամարաձեւ. (ՃՃ.։)
spring of an arch.
girdled;
enclosed.
spontaneous, voluntary, free.
Կամաւորաբար մատուցանել կամ տալ, ընդունել, մեռանել յանձն առնուլ, կրել կիրս, երթալ զկնի. (Յհ. կթ.։ Նար.։ Խոսր.։ Սարգ.։ Շ. մտթ.։)
cf. Կամաւոր.
Կամաւորական նուէր, կամ լքումն շնորհին. ընդունելութիւն. կիրք. խաչ. (Նար. ՟Ա. ՟Խ՟Ե։ Կանոն.։ Ճ. ՟Ա.։ Գանձ.։)
cf. Կամովին.
Կամաւորաբար մատուցանել կամ տալ, ընդունել, մեռանել յանձն առնուլ, կրել կիրս, երթալ զկնի. (Յհ. կթ.։ Նար.։ Խոսր.։ Սարգ.։ Շ. մտթ.։)
willing, desirous.
Հաւաստեալ ունի հեշտալի կամեցողս զընդհանուրս երկնաւ ազնս կենդանեաց. (Պիտ.։)
to will, to intend, to mean;
— ընդ, to like, to wish, to please;
to be pleased with.
Այն ինչ արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր։ Իբրեւ օրն հինգօրեայ շաբաթուց լուսանալ կամէր. իմա՛, ունէր, կամ հանդերձեալ էր. յն. ընդ ծաւալելն, ի ծագելն։
cf. Կամն.
ԿԱՄՆ ԿԱՄՆԱՍԱՅԼ որ եւ ԿԱՄ. ἄμαξα, ἄμαξις plaustrum, currus, bublarium. ռամկ. եւս կամ, կամն. ճառճարք Այն է կառք կամնելոյ, այսինքն Սայլ՝ որով կասուն զցորեան, է՛ որ միով, եւ է՛ որ կրկին անուօք.
Որպէս կամն զի ի վերայ ցորենոյ անցանէ, այնպէս հրեշտակնէ որ առակեալ է ի կամն, կասու։ Ոչ կամունս ածէ՛ ի վերայ, այլ գաւազան։ Անիւ գունդն է սայլի. եւ զսղոցաձեւն այլ թարգմանքն սրաբերան ասեն. զոր սովոր են այնպէս առնել զկամն, եւ այնու կասուլ զօրան. (Գէ. ես.։)
Արօր կազմել, եւ լուծս յօրինել. եւ սայլս եւ կամունս (յն. մի բառ), զօրանն կտրել եւ կասուլ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
Ի մանրել զցողունն կամնասայլիւն։ Հատ ցորենոյ ոչինչ վնասի ի կամնասայլիցն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Շ. մտթ. ՟Գ. 12։)
cf. Կամշանամ.
Անուսմունք ոգւովն աչօք կուրացեալք եւ կամշոտեալք ... հայել ոչ կարեն առ ի տեսիլս իմանալեացն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 168։)
will, determination, intention, design;
wish, desire;
humour, fantasy, whim, caprice;
ի կամաց, կամօք եւ ախորժիւք, voluntarily, willingly;
կամօք, on purpose, designedly;
ըստ կամի, ըստ կամս, at will, ad libitum, arbitrarily, at pleasure;
at discretion;
յոչ կամաց, unwillingly, in spite of oneself, against one's will, reluctantly, grudgingly;
յօժար —, readiness, inclination, willingness;
յեղյեղուկ —, caprice, fickleness;
ինքնիշխան, բացարձակ —, absolute will, arbitrariness, despotism;
անձնիշխան —, free-will;
անձնահաճ —, humour, whim, caprice, fancy;
ըստ կամս անձին գնալ, to indulge one's fancy or caprice;
փոխել զկամս, to change one's mind;
անձնատուր լինել ի կամս ուրուք, to submit to the guideness of;
to comply with all the whims of;
ի կամս ուրուք դնել զիմն, to depend on another's will;
եթէ Տէառն — իցեն, if God wills, God willing;
Տէռն — լիցին, God's will be done;
եթէ — իցեն քո, if you wish or like;
ըստ հաճոյից կամց քոց, at your will or pleasure;
as well as you could wish;
— էին ինձ, I wished to, I wanted to;
— են ինձ ասել, I would say, I mean;
— եղեն նմա, it pleased him to, he liked to;
— էին նորա, he desired or wished;
հակառակ կամաց նորա, against his will;
որ ինչ ի կամս մեր, as much as we can.
Զամենայն կամս ցանկութեան զգայութեացն։ Զանձինս իւրեանց ետուն ի կամս շռայլութեան. (Յճխ. ՟Թ։)
Ո՛չ մեծութիւնն՝ երկնից առիթ լինի, եւ ո՛չ աղքատութիւն՝ գեհենի. այլ երկոցունց կամքն (ընտրութիւն կամ յօժարութիւնք) բարիք եւ չարք. զկա՛մս ուղղեսցուք. (Ոսկ. փիլիպ.։)
ԿԱՄԱՒ Տե՛ս ի վեր՝ (= որպէս մ. Բայց վարի եւ իբրեւ անուն, այսինքն Կամօք.
firm, solid, stable, stationary;
chant, plain-song.
στάσιμος stativus, stabilis, constans, firmus. Կայուն. հաստատուն. եւ որ ինչ լինի յոտին կալով. տեղը կեցօղ, կեցած.
to be composed;
cf. Կամ.
ἴσταμαι sto, consisto. Կայս ունել. անշարժ առնուլ. կալ. զետեղիլ. հաստատիլ. դադարել.
Կայանան եւ զտեղի առնուն եւ մնան. (Փիլ. այլաբ.։)
Որպէս խաւար ոչ ունի կայանալ մերձ անստուեր լուսոյ. (Շ. ամենայն չար.։)
Ասել զբնութիւն ծընունդ շարժման՝ որք կայանան։ Ի ըստորին կոյս կայացեալ հող ծանրական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
cf. Կայանամ.
Լուսաբերն կայանանայ, յորժամ ի հետեւեալ արեգականն բացակայանայցէ մասունս ՟Խ՟Ը. (Շիր.։)
cf. Կայան.
Կայեան բնակութեան։ Զտունս եւ զկայեանս ուխտականացն. (Յհ. կթ.։)
clapping of hands;
stamping;
shouting, applause, cheers, acclamations;
caper;
clattering.
Սաստիկ եղեալ լինի ի շարժմանէն կայթիւնք։ Կայթումն յամենեցունց իբրեւ ի միասին խնդութեամբ։ Իրանին կայթմանէ դէ՛պ է պատառել մասին այնմ ամպոյն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 48։)
Բագնօքն հրովն եւ աղբերբն ահագին իմն տեսիլ եւ փայլումն, եւ թնդմունս եւ կայթմունս գործէին. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
Եւ ոչ կուրետացն հնչմունք, կայթմունք, եւ կաքաւն զինուք զաստուծոյ լալոյն զձայնն թաքուցանելով. (Ածաբ. ի ծն.։)
Հնչմունք եւ կայթմունք եւ կաքաւք զինուց նոցա եւ վահանաց հնչեցուցանէին զերեսս երկրին. (Յհ. կթ.։)
to drop, to flow by drops, to fall drop by drop, to trickle;
to leak, to run out;
to stream, to flow.
ԿԱՅԼԱԿԱՆԱՄ ԿԱՅԼԱԿԵՄ ԿԱՅԼԱԿՆԱՆԱՄ. σταλάω, καταστάζω stillo, destillo. Բղխել, հոսել իբրեւ զկայլակս. ծորիլ. թորթորիլ. ցայտել. յորդել. վազել՝ ցաթկել արունի, ջրի, եւ այլն.
cf. Կայլականամ.
ԿԱՅԼԱԿԱՆԱՄ ԿԱՅԼԱԿԵՄ ԿԱՅԼԱԿՆԱՆԱՄ. σταλάω, καταστάζω stillo, destillo. Բղխել, հոսել իբրեւ զկայլակս. ծորիլ. թորթորիլ. ցայտել. յորդել. վազել՝ ցաթկել արունի, ջրի, եւ այլն.
leaking;
trickling.
Աղբերց կայլակմունք. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
mixed with live coals;
smouldering.
ԿԱՅԾԱԽԱՌՆ ԿԱՅԾԱԿԱԽԱՌՆ. Խառն ընդ կայծս կամ ընդ կայծակունս հրոյ.
to sparkle, to throw out sparks, to emit rays of light, to lighten;
to fulminate.
ἁστράπτω fulguro, corusco, fulmino Կայծակունս արձակել, փայլատակել. շանթել. կածկըտել, կածկըլտալ. եւ կայծակ զարնել.
thunder-struck;
thundermg;
fulminating;
startling;
— ծառ, tree struck with lightning, ablasted tree;
— առնել, սատակել, to blast or strike with lightning, to thunders trike;
— եղեւ տուն նորա, his house has been struck with lightning.
lightening, flashing.
Որ ցայտէ զկայծակունս, զկայծս, եւ զշանթս հրոյ.
to be established, consolidated, rooted.
βεβαίομαι stabilior. Կայուն լինել. ամենայնիւ հաստատիլ. (հակառակն քայքայելոյ, եւ դրդուելոյ)
stability, firmness.
ԿԱՅՈՒԹԻՒՆ ԿԱՅՈՒՄՆ. στάσις, τὸ στάσιμον, κατάστασις statio, quies, constantia θέσις situs. Կալն. կայանալն. կայուն գոլն. դադարումն. եւ Կայան, կայ, կայք. դիրք.
Թիւրեալն ոչ կարասցէ կայութիւն (իբր կայունութիւն) ընդունել. (Երզն. մտթ.։)
Զերկոսեան ունելով յինքեան, շարժումն եւ կայումն. (Բրս. ծն.։ Մաքս. եկեղ.։)
Միօրինակ է կայումն մատուցելոցն յաղօթս, եւ բազում բաժանմունս խնդրուածոց ունի. (Կլիմաք.։)
cf. Կայութիւն.
ԿԱՅՈՒԹԻՒՆ ԿԱՅՈՒՄՆ στάσις, τὸ στάσιμον, κατάστασις statio, quies, constantia θέσις situs. Կալն. կայանալն. կայուն գոլն. դադարումն. եւ Կայան, կայ, կայք. դիրք.
Թիւրեալն ոչ կարասցէ կայութիւն (իբր կայունութիւն) ընդունել. (Երզն. մտթ.։)
Զերկոսեան ունելով յինքեան, շարժումն եւ կայումն. (Բրս. ծն.։ Մաքս. եկեղ.։)
Միօրինակ է կայումն մատուցելոցն յաղօթս, եւ բազում բաժանմունս խնդրուածոց ունի. (Կլիմաք.։)
imperial.
Յանկաւոր կայսեր կամ կեսարու. արքունի.
rejoicing, exultation;
capering, friskiness, frolicsomeness, playfulness;
aquatic animal, fish.
ԿԱՅՏԻՌՔ. Ի թանձրացեալն, որպէս Կայտառք. լողակք զեռունք.
to rejoice, to exult, to leap, to frisk or skip for joy, to romp, to sport, to frolic, to play, to be all alive.
Լերինք եւ բլուրք կայտռեսցեն ընդունել ուրախութեամբ. (Ես. ՟Ծ՟Ե. 12։)
Կայտռէին յերեսս երկրին (որպէս զձկունս թօթափեալս ի ցանցոյն). (Խոր. ՟Բ. 82։)
Իբրեւ զճճիս եւ զազրատեսիլ զեռունս կայտռեալ խլրտէին. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Կայտռամ.
Լերինք եւ բլուրք կայտռեսցեն ընդունել ուրախութեամբ. (Ես. ՟Ծ՟Ե. 12։)
Կայտռէին յերեսս երկրին (որպէս զձկունս թօթափեալս ի ցանցոյն). (Խոր. ՟Բ. 82։)
Իբրեւ զճճիս եւ զազրատեսիլ զեռունս կայտռեալ խլրտէին. (Ճ. ՟Բ.։)