to investigate.
· Calfa
ՇՐջախոյզ արասցէ հաւաստեաւ զստուգագոյնիմացումն ճառելոցս. (Կիւրղ. գանձ.։)
ՇՐՋԱԽՈՅԶ ԱՌՆԵԼ. περιεργάζομαι investigo. Խուզարկել. հետազօտել.
to cut out or trench all round;
to prune or lop round.
· Calfa
Սրբէ, այս ինքն շրջակտուր առնէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
ՇՐՋԱԿՏՈՒՐ ԱՌՆԵԼ. περικόπτω incido circum. Շուրջ կտրել. յատանել.
observation, attention, exploring, spying out;
circumspection, caution, prudence, consideration, discretion.
· Calfa
Շրջահայեացն լինել. դիտողութիւն. արթուն զննութիւն.
Գէտն ամենայն շրջահայեցութեամբ դիտեալ զկողմանս առանց քնոյ եւ հեղգութեան. (Սարկ. քհ.։)
Շրջահայեցութիւնն եւ զգուշութիւն ի ներկայ մոլութեանց. (Ի գիրս առաքին.։)
cf. Շրջանակումն.
· Calfa
ՇՐՋԱՆԱԿՈՒԹԻՒՆ ՇՐՋԱՆԱԿՈՒՄՆ. Շրջանակելի գոլն. շրջանակիլն.
Զգունդսն յաղագս թեթեւութեան ձեւոյ. իսկ զստեղէն գինդսն վասն շրջանակութեան. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Անիւ ծննդեան զկենաց մերոց անուապէս շրջանակումն անուանէ. (Շ. յկ. ՟Խ՟Բ։)
roundness;
rotation, circulation;
framing.
· Calfa
ՇՐՋԱՆԱԿՈՒԹԻՒՆ ՇՐՋԱՆԱԿՈՒՄՆ. Շրջանակելի գոլն. շրջանակիլն.
Զգունդսն յաղագս թեթեւութեան ձեւոյ. իսկ զստեղէն գինդսն վասն շրջանակութեան. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Անիւ ծննդեան զկենաց մերոց անուապէս շրջանակումն անուանէ. (Շ. յկ. ՟Խ՟Բ։)
cf. Շրջաչափումն.
· Calfa
Բնակեալ, եմք ի կղզւոջ. եւ շրջաչափութիւն (կամ շրջափակութիւն) իւր՝ տարւոյ գնաց. (Պտմ. աղեքս.։)
Սա է, որ ամեն քաղաք պղնձի, որոյ էր շրջաչափումն ասպարիզաց հարիւր եւ քսան. (անդ։)
circuit, ambit, circumference.
· Calfa
Բնակեալ, եմք ի կղզւոջ. եւ շրջաչափութիւն (կամ շրջափակութիւն) իւր՝ տարւոյ գնաց. (Պտմ. աղեքս.։)
Սա է, որ ամեն քաղաք պղնձի, որոյ էր շրջաչափումն ասպարիզաց հարիւր եւ քսան. (անդ։)
circuit.
· Calfa
Իբր Շրջապատ. շրջաչափութիւն.
Շրջապատութիւն սարդոնեայ (կղզւոյն) եօթնհարիւր ութսուն մղոն. (Խոր. աշխարհ.։)
rotation;
circumlocution, ambages.
· Calfa
Շրջան. եւ դարձուած. պտոյտ. մանուած բանից. եւ Խարդախանք.
Յորում ոչ ամք եւ ոչ ամիսք՝ են թուական, ո՛չ հազարաց շրջապատումըն բիւր անգամ. (Շ. իմ. եղակ.։)
Զի՞նչ պիտոյ էր նմա այս ամենայն շրջապատումն, եւ առակքս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)
Ոչ եմ ես մոռացեալ զշրջապատումն իրացդ. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ։)
turn, gyre.
· Calfa
Շրջան առնուլն. շրջաբերութիւն.
Այլեւ երեքտասան շրջառութիւն թուոցն լուսնականաց զարեգակնայոքն խորհուրդն մին համարեցաւ ... թիւ երեքտասան շրջառութեան լուսնականաց. (Շիր. զատիկ.։)
to walk, to take or lead about;
to turn, to twirl, to wind.
· Calfa
Կրէ զամենայն բանիւ զօրութեամբ իւրով, եւ շրջեցուցանէ ո՛ւր եւ կամի. (Լծ. կոչ.։)
Փորձին համանգամայն ամենայն ուստեք ի մի յանտեղեացն շրջեցուցանել զմերսս. (Աթ. ՟Բ։)
Յաճախապէս շրջեցուցանէր յաղագս խորհրդոյն զբանն, եւ յայտ առնէր զկարեւորութիւն իրացն։ Զայս ի վեր եւ ի խոնարհ շրջեցուցանէր բանիւ։ Ամենայն ուրեք զանուն կենացն շրջեցուցանէ, որ էէր նոցա ճանաչական. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1. 5. 13։)
Ո՛րչափ եւ շրջեցուսցես զբանն. գտեալ լինի՝ զի, եւ այլն. (Եփր. թագ.։)
(Ձանձղացկոտն) ի կալն՝ ի սաղմոսելն՝ զաչսն զվայրօքն շրջեցուցանէ. (Կլիմաք.։)
Շրջեցուցի զձեզ յանապատ ամս քառասուն։ Եւ զնոսա ընդ հրապարակսն առ առակէ, կամ շալակաւ շրջեցուցանէին։ Շրջեցոյց զիս ընդ չորս կողմանս սրահին։ Շրջեցոյց զիս շուրջ զոսկերօքն։ Զքորս կանայս շրջեցուցանել ընդ մեզ։ Զվրան ժամուն եւ զտապանակ կտակարանացն ընդ իւրեանս շրջեցուցանել.եւ այլն։
Առեալ կիտոսին զյովնան՝ շրջեցուցանէր ընդ ամենայն խորշս անդնդոց. (Անան. եկեղ։)
Տայր զգրեալսն շրջեցուցանել ընդ աշխարհս հայոց. (Փարպ.։)
Ի չար ճանապարհս եւ թիւրս շրջեցուցանեմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. (որ հայի եւ ի ա նշ)։)
Վարձուորս առաջի շրջեցուցանել. (Երզն. մտթ.։)
στρέφω, περιστρέφω verso. որպէս Շրջել. շրջշրջել. այսինքն դարրձուցանել. յեղափոխել. յեղյեղել. դարձմըշտըկել.
Ե՛կ շրջեցուցից զքեզ եւ ընդ այլ բանսն աստուածաբանի. (Ասող. ՟Գ. 21։)
ՇՐՋԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. περιάγω circumdo, conduco եւ այլն. Տալ շրջիլ. շուրջ ածել. յածեցուցանել. ընդ իւր տանել. ժուռ ածցընել, քալցընել, պտըտցընել.
straying, wandering, vagrant;
cf. Հուր.
· Calfa
Շրջօղ ըամ շրջուն որպէս զմոլի. մոլար. մոլորաշաւիղ. թիւր.
Այսպէս եւ այս հարցումս պատասխանեաւս շրջմոլիկ. (Լմբ. պտրգ.։)
turning, wheeling;
turn, change, vicissitude.
· Calfa
Զտեսիլ կնոջ պոռնկի, եւ զշրջշրջումն ակնարկելով աչաց նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
ՇՐՋՇՐՋԻՒՆ ՇՐՋՇՐՋՈՒՄՆ. διαστροφή versatio, conversio. Շրջշրջիլն. դարձդարձումն. յեղյերումն. փոփոխումն.
Շրջշրջումն տէրութեանն փոփոխելոյ. (Ագաթ.։)
turning in every direction or way, versatile.
· Calfa
Սեփենդոն՝ գլուխն ասի մատանւոյն, եւ էր շրջշրջուն (կամ շրջշրջիւն). (Նոննոս.։)
change, mutation;
turn, circuit.
· Calfa
Դարձուած. փոփոխութիւն.
Եղեւ շրջուած (իսրայէլի ի ռոբովամայ), բայց ոչ եթէ յարքայէ. զի թէպէտեւ ի պատճառս բանին արքայի եղեւ, բայց սակայն ի տեառնէ եղեւ։ Յեսու զսաստիկ շրջուածսն երկնից արգելոյր. (Եփր. մն. եւ Եփր. յես.։)
act of walking, walk, going and coming;
turn;
change;
overturning, upsetting.
· Calfa
Միտքն երբեմն ի վար տուեալ զինքն զգայութեանցն՝ ընդ ամենեսին սովորեալ է շրջիլ. արդ այս շրջումն նմա մոլորութիւն եւ անճանապարհութիւն գործէ։ Աստեղացն շրջմունք։ Տարեւորական շրջմամբքն (այսինքն եղանակօք)։ Երգոց չափականաց, կայականաց, պարաւորաց, շրջմամբք եւ բազմաշրջմամբ գեղեցիկ եւ լաւ չափեցելոց։ Ոչ շրջեցաւ, եւ ի վատթար բարուց ի լահւութիւն ոչ փոխեցաւ. քարոզութիւնն շրջումն նշանակէր, եւ շրջումն քարոզեալքն ընկալան. (Փիլ.։)
Յաղագս անուաձեւ շրջմանց ժամանակացս. (Մխ. այրիվ.։)
Ոչ թիկանց շրջումն, եւ ոչ երեսաց անդրադարձութիւն. (Նար. ՟Հ՟Զ։)
Հողմոցն շրջմունք ցուցին զարուեստ ուղղչին. (Իսիւք.։)
Շրջմունք տարեաց։ Շրջմանց տարեաց՝ ամսոց եւ ժամանակաց։ Ժամանակաց շրջմունք. (Ագաթ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։)
Սակս առաջնոյ երկնին, որ անթուականզ ունի շրջումն։ Ի չորրորդ շրջմանն լուսոյն. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. պտմ.։)
περιόδευσις obambulatio, motus περίοδος periodus, circuitus στροφή, τροπή conversio, versatio. Յածումն. երթեւեկութիւն. մանաւանդ՝ Շրջան, դարձ. շրջաբերութիւն. փոփոխութիւն. յեղյեղումն. յեղանակումն. եղանակ.
to take fright, to be startled, to start with fear;
to take umbrage at, to be scare;
to be dazzled.
· Calfa
Շրտեան լքան կասեցին, ի փախուստ դարձան. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 34։)
Եկաց շրտուցեալ եւ անմռունչ։ Շրտուցեալ ընդդէմ նորա, կարէին պատասխանի առնել նմա. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Ը.։ Ճ. ՟Գ.։)
Զարթեաւ ի քնոյ եղբայրն՝ շրտուցեալ ի տեսլենէն։ Եւ ահա գայր շրտուցեալ եղջերու մեծ յանապատէ. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ը։)
Պօղոս շրտնոյր յաչացն. (Տօնակ.։)
Ի ձեռն ծխելոյ եւ շրտուցելոյ բոցոյ, որ շամանդաղ եւ խաւար գործէ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 15։)
διαφύγω fugio եւ τυφόομαι fumo infestor, stupefio, obcaecor . Խրտնուլ. սարտնուլ. կամ սերտեալ մնալ առ ետեղ. եւ Պակնուլ. շուարիլ. մոլեգնիլ. եւ Ապշիլ, իբր ապուշ եւ պուշ լինել. շլանալ. միգամած լինել. եւս եւ.
umbrage, start;
digression, alienation;
dazzling.
· Calfa
Շամանդաղ եւ խաւար գործէ, եւ զաչաց շրտումն, ո՛չ զմարմնոյ, այլ զոգւոյ։ Շրտումն հպարտութեան. (Փիլ.։)
Զշրտուցումն աչացն (պօղոսի) բժշկել ձեռնադրութեամբ. (Նար. երգ.։)
Եթէ առ բոլորակ ծիր արեգականն յառիցի, շրտումն սակաւ տեսութեանն գործիցէ. (Ոսկիփոր.։)
(Բա՛րձ) զթմբրութիւնսն ընդ շրտմանցն. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
τύφος fumus, stupor, attonitus, obcaecatio. Շրտնուլն (ըստ ամենայն առման).
to scare, to startle, to start;
to dazzle, to hallucinate.
· Calfa
Շրտոյց զնա յաչաց սաստկութեամբ լուսոյն, որ երեւեցաւ. (Նախ. թղթ. պաւղ.։)
τυφόω fumo infesto, stupidum reddo, ocaeco. Տալ շրտնուլ. խրտուցանել. սարտուցանել. պակուցանել. բթել զաչս. բլշակնեցուցանել. շլացուցանել.
Զի եւ պօղոսի սակաւ տեսութիւնն շրտոյց եւ կուրացոյց զնա յաչացն. (Նար. երգ.։)
Ընդոստուցանէ զխաղաղացեալ ոգին, եւ շրտուցանէ, որպէս զաչս լոյս կայծակեալ. (Նար. երգ.։)
Որպէս արեգակն ցուցանէ զիւր ճառագայթսն՝ ընդելացուցանելով լուսոյն՝ զի մի՛ փոխանակ լուսաւորելոյ շրտուցանիցէ զտեսողսն. (Մեկն. ղկ.։)
cf. Խենեշութիւն;
taking away, ravishing.
· Calfa
Շփանալն. սիգութիւն. ամբարհաւաճութիւն. սնապարծութիւն. պարծանք. ճոխութիւն.
Հեռանալ յամբարտաւան շփացութենէ, եւ յափշտակելոյ. (Նախ. ՟Ժ՟Զ։)
Անփառասէր եւ առանց շփացութեան բարս ունելով։ Ոչ ասաց շփացութեամբ, թէ աւանդեցին մեզ հոգիընկալքն, այլ՝ թէ ինքնատեսքն եւ սպասաւորք։ Ոչ շփացութեամբ իբրեւ առ ցոյցս ինչ յերկարէ զբանս։ Յոյժ խոնարհութեամբ եւ առանց շփացութեան սկսաւ պատմել նոցա կարգաւ. (Ոսկ. գծ.։)
confusion, broil, embarrassment, trouble, disorder, tumult, uproar;
confused, mixed, confounded, troubled, disordered, out of order;
deranged, complicated;
indistinct;
—ս յուզել, յարուցանել, to excite confusion, trouble, sedition;
աղմուկ —ի յարուցանել, to make a clatter, racket or uproar, to kick up a row;
յայն աղմուկ —ի, in that disorder;
cf. Աղմուկ.
· Calfa
, ի, ո հլ. «խառնակութիւն, իրարան-ցում, տակնուվրայութիւն» Խոր. Պիտ. Յհ, կթ. «խառնակ» Լմբ. իմ. «կռիւ» Վրք. հց. բ. 108, 371. որից շփոթել ՍԳր. Եփր. ծն շփոթական Սեբեր. շփոթանք Եփր. ծն. էջ 26, շփոթումն Խոր. անշփոթ Պիտ. դիւրաշփոբ Թէոփ. խ. մկ. բազմաշփոթ Ճառընտ. հեշտա-շփոթ Թէոփ. խ. մկ. (սխալ հնչմամբ գըր-ուած ունինք անըշփոթ, շփոյթ, բազմաշը-փոյթ). նոր բառեր են շփոթութիւն, խառնա-շփոթ ևն։
ՆՀԲ լծ. յն. σπουδή, վրաց. շփոթի, որ-պէս թէ ըփումն ընդ միմեանս կամ փոյթ յաղթասիրութեան, շտապ և խուճապ. արմատն է շիփ։ Այվազեան, Ուղղագր. էջ 38 արմատը դնում է շուփ։ Հիւնք կա՛մ փոթորիկ բառից և կամ պրս աշիւֆթէն, աշուպ։
ԳՒՌ (dialectal) Կր. շփօթիլ, Երև. շփօթվէլ, Շմ. Տփ. չփօթվիլ, Սլմ. շփոտվել «շուարիլ, սխալիլ», իսկ Հմշ. շփօթիլ «բարկանալ, տակն ու վրա լինել»։ Այստեղ է պատկանում նաև Երև. Ղրբ. շփօթ «ալիւրով, ջրով, կաթով, շաքա-րով ու իւղով պատրաստուած հասարակ խիւս», որ յիշում է արդէն Բառ. երեմ. էջ 249 շփոթ «փոշեայ կերակուր կամ ջուրխը-մոր» ձևով։ Հմմտ. աւելի հնից՝ Մխ. ապար. «Յաղաւնոյ և յոչխարի մսոց լեսեալ և ըփո-թեալ քուֆ(տ)այն ո՛չ է աղաւնի պէսպէս ան-դամօք կամ ոչխար մի»։
ՓՈԽ (borrowing) Վրաց. მუოთი շփոթի «խռովութիւն. վէճ, կռիւ», მუოთიანი շփոթիանի «կռուող» მემუოთე մեշփոթե «խռովարար», ამუოთებ, աշփոթեբա, აღმუოთება աղշփոթեբա, գამუო-თება գաշփոթեբա, მუოთებაշփոթեբա «բար-կանալ, խռովիլ, յուզուիլ» (հմմտ. Հմշ. շփօ-թիլ «բարկանալ, տակնուվրայ լինել»), აღმამფოთებელი աղմալփոթեբելի «խռովա-րար», უმუოთველი ուշփոթվելի «անշփոթ», უმუოთველობა ուշփոթվելոբա «անդորրու-թիւն, խաղաղութիւն»։
Եղեւ շփոթ մեծ։ Արարից իրաւունս, եւ ելս շփոթոյն այնմիկ։ Ո՛չ փութով կամ շփոթով, այլ հանդարտ սրտիւ. (ՃՃ.։)
Զի մի՛ ի շփոթս արկցես զքեզ։ Ընդունայն շփոթիւք խարբալին. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Կասկած շփոթից։ Աղմուկ շփոթի կամ շփոթից. (Խոր. ստէպ։)
Շփոթ ամբոխից։ Շփոթ աղմկի։ Խառնումն ինչ շփոթից ընդ անարգութիւնս հեթանոսացն մեզ բերիցի. (Յհ. կթ.։)
Սաստիկ շփոթս կացուցանէին. (Պիտ.։)
Շփոթ մեծի տագնապի. (Իգն.։)
Զհամաշխարհական շփոթ ջրհեղեղին ասէ. (Գէ. ես.։)
Ի շփոթից սատանայի ոչ կարէ զդէմ ունել ստիպման ախտի. (Թէոփիլ. պհ.։)
Շփոթոց բազմացումն. (Կլիմաք.։)
Եթէ շփոթ առնիցէ, մեղաւ կրկին. ընթերցի՛ր կամ իմա՛, չփոյթ կամ անփոյթ առնիցէ. (յետին թարգ". թէ անցցէ ընդ երդումն)։
ՇՓՈԹ. ա. իբր Շփոթեալ. խառնակ. պղտոր.
Միաբանեցան շփո՛թ խորհրդով յաշտարակաշինութիւնն. (Լմբ. իմ.։)
σύγχυσις, ταραχή, στάσις (լծ. եւ σπουδή ). confusio, perturbatio, seditio, studium partium, factio. վր. շփո՛թի. (գրի եւ Շփոյթ. որպէս թէ շփումն ընդ միմեանս. կամ փոյթ յաղթասիրութեան, շտապ եւ խուճապ. արմատն եւ Շիփ) Շփոթութիւն. խառնակութիւն. խռովութիւն. աղմուկ. վրդով. պղտորումն. իրարանցում, տակնուվրայ ըլլալը.
confused discourse.
· Calfa
Խառնակ զրըոյց. խառնախօսութիւն.
Վեհ ինձ նոցա հաւանիմ ելով քան զյոգունցն շփոթաբանութեան ձերոյ ելլենական կարծեցելոցն. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
confusedly, indistinctly, topsy turvy.
· Calfa
Շփոթմամբ, շփոթեալ գոլով. աղմկաւ, խառիխուռն. անխտիր.
ոմն այսպէս՝ ոմն ա՛յնպէս շփոթաբար կեցեալ անիշխանութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 6։)
Ամենայն սեռքն ելլենացւոցն ընդ միմեանս շփոթաբար խառնեալ էին, եւ բարբարոսք ընդ ելլենացւոց. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
cf. Շփոթ.
· Calfa
Ես ի հայր, եւ հայր յիս, ոչ որպէս թէ շփոթական ինչ իցէ բնակութիւն. (Սեբեր. ՟Է։)
Իսկ ոմն եւ զոր ունէր՝ ընկեցեալ ի շփոթական փախստենէն. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
συγκεχύμενος confusus. Շփո՛թ. շփոթեալ. խառնակ. եւ Խուճապական.
cf. Շփոթումն.
· Calfa
Ոչինչ տարբերութիւն առնէ շփոթանաց. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
Յապականութենէ շփոթանացն չարեաց լիրբ օձին. (Եփր. ծն.։)
to confound, to mix, to jumble, to embroil, to complicate;
to trouble, to put in disorder, to disorder, to derange, to harass, to embarrass, to bewilder.
· Calfa
Ոչ կամեցաւ շփոթել զտուն հօր իւրոյ, եւ ոչ զթագաւորն մեծամեծօքն։ Եթէ տեսանեմ զեղբայր ոմն՝ զի շփոթի, եւ ես շփոթիմ ընդ նմա։ Շփոթիս ընդ շփոթօղսն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Բ։)
Շատ զոք ընդ իրեարս շփոթեաց։ Ի միաբանութիւն չարութեան ազգացն շփոթելոց։ Որոտաց տէր, եւ շփոթեցան եւ անկան առաջի իսրայէլի. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 30։ Իմ. ՟Ժ. 5։ ՟Ա. Թագ. ՟Է. 10։ Շարժեաց շփոթեաց զաշխարհն հայոց. Եղիշ. ՟Դ։)
Որպէս շփոթեաց եւայ մայր նոցա զկեանս մարդկութեան, սոյնպէս ուղղեաց զկեանս աշխարհի մարիամ կոյս։ Արասցէ կարգ գործոց իւրոց, զի մի՛ կթարծիցի աշխարհս՝ թէ շփոթեալ է. (Եփր. ծն.։)
συγχύω confundo συστρέφω converto, contorqueo. Խառնակել. յուզել. պղտորել. վեր ի վայր առնել. վրդովել. խառմըշտըկել, իրար անցընել.
to be confounded, in disorder, to become intricate, complicated;
to become confused, troubled, to be overthrown, upset;
—եալ ես, you look troubled.
· Calfa
cf. Շփոթ.
· Calfa
σύγχυσις confusio. Շփոթելն, իլն, եւ Շփոթ. խառնակութիւն. պղտորումն.
Յայսպիսի շփոթման խորհրդոց. (Խոր. ՟Ա. 24։)
Զտրտմութիւն զշփոթումն անձին։ Արթուն եւ զգաստ իցէ, եւ ժողովէ զինքն ի շփոթմանց բազմաց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ամենազարդն բաբելոնի շփոթմամբ կատարումն. (Լմբ. յայտն.։)
Վասն կասկածի շփոթման թողին զզօրսն ի կալանիկոս. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Զ.։)
Ոչ ըստ չարափառացն կարծեաց՝ շփոթումն արկանելով ի միաւորութիւնն քրիստոսի. (Վրդն. պտմ.։)
friction, rubbing.
· Calfa
Շփելն, իլն. եւ Շաղախումն. յարումն. մածումն. ծեփումն.
Որպէս ոք պայծառ պատմուճան զիւրեաւ արկեալ՝ խնամ տանի, մի՛ գուցէ շփումն ինչ կամ աղտ հասանիցէ։ Պէսպէս շփումն սեւութեան ի նմա միացուցանեմք։ Այսպիսի շփմունք ի դիւրաց կեղծեաց լինին. (Ճ. ՟Գ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։ Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
dried in the shade.
· Calfa
Ի շքի չորացուցեալ. ի հովանւոջ ցամաքեալ.
Բուռ սպիտակ, եւ շքաչոր, եւ որ մգլահոտ չլինի. (Վստկ. ՟Ճ՟Խ՟Գ։)
pompously, with great parade.
· Calfa
αἱδημονέστερος, αἱδεσιμότερος, -ον venerabilior, -ius;
verecundior, -ius եւ այլն. Առաւել կամ կաթրի շքեղ. մեծաւ շքով. մեծաշուք. պատկառելի, եւ ամօթխած. պատկառանօք.
Շքեղագոյնք եւ պատուականագոյնք երեւեսցին նոքա քան զչափ ծերութեան։ Որպէս շքեղագոյն էր եւ զգաստ։ Կինս այս քան զնա շքեղագո՛յն ասէր, տէր դու քանզի եւ դոյլ իսկ ոչ ունիս։ Ալեօք պատկառելի է եւ շքեղագոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2. 30։ ՟Բ. 12։)
Երկնային զօրութիւնքն զնա շքեղագոյն տեսանէին. (Իսիւք.։)
Զոր դու շքեղագոյն ունէիր պատուով (այսինքն պատուէիր). (Ճ. ՟Գ.։)
very beautiful, august, most superb;
cf. Շքեղազարդ.
· Calfa
Ունօղ զշուք շքեղ. շքեղազարդ. մեծավայելուչ. մեծափառ. վեհափառ. վայելչապանծ. գեղեցիկ. պայծառ. փառաւոր.
Շքեղաշուք ծերունի հասակ։ Շքեղաշուք դիտակ։ Շքեղաշուք դէմք կենդանի. (Ճ. Գ։ Յհ. կթ։ Լմբ. վերափոխ։)
Շքեղաշուք աթոռ, կամ զարդ, կամ պատիւ. (Ագաթ։ Յհ. իմ. եկեղ։ Տէր իէլ։)
Շքեղաշուք քողընծայ ամենածին կուսի թագուհւոյ. (Նար. ԶԲ. (իմա զշուքն՝ որպէս պատիւ, եւ գլխաշուք։))
to decorate, to adorn, to beautify, to embellish;
to honour, to glorify.
· Calfa
Յայնժամ թագաւորն առաւել շքեղացոյց զսեդրագ, զմիսաք, եւ զաբեդնագով յերկիրն բարելացւոց. (Դան. Գ. 97։)
Զթագաւորս շքեղացուցանեն ի նմանութեան արտախոյրն պսակի ի վերջաւորն փողփողելոյ։ Կայսերակերպ զարդու շքեղացուցեալ մեծարեաց զնա. (Ագաթ։)
Եւ ի մէջ զօրաց իւրոց շքեղացոյց զնա. (Բուզ. Դ. 50։)
Զադամ եւ զեւայ շքեղացոյց լուսով՝ եդեալ ի դրախտին աստուածային անկոցն. (Տաղ։)
Երեւելի զարդուք ցանգ զմեզ շքեղացուցանէր։ Շքեղացուցանեն զթագաւորն գագիկ կրկին փառաւորութեամբ. (Արծր. Դ. 12։ Ե. 3։)
Գիւտ յանդիման լինէր աւադաց դրանն. որոց առաջի շքեղացուցեալ (աստուածոյ) զսուրբ այրն զօրութեան, տեսանէր ամենայն մարդ զերեսս նորա իբրեւ զերեսս հրեշտակի. (Փարպ։)
κατευθύνω, exalto, honore vel dignitte decoro. Շքեղ կացուցանել. երեւելի առնել. պատուասիրել. շքեղազարդել. փառաւորել.
cf. Շքեղ.
· Calfa
Զպատկեր քաջաց արականս եւ շքեղաւորս կենդանադրեալ. (Արծր. Ա. 1։)
Տունք եւ տաճարք զարմանաւոր՝ շինեալ ի գիրկս իմ շքեղաւոր. (Շ. եդես։)
splendour, magnificence, pomp, sumptuousness, majesty;
glory, honour, celebrity;
beauty, elegance, comeliness;
solemnity.
· Calfa
Շքեղն գոլ. շուք. փառաւորութիւն. փառք եւ պատիւ. գեղ վայելչութեան. մեծավայելչութիւն. մեծանունութիւն.
Զհոյակապ շքեղութիւն յաղթութեան ընդ ամենայն աշխարհ կացուցանէր. (Ագաթ.։)
Պատուեալ բազում պարդեւօք եւ մեծապէս շքեղութեամբ։ Խոստանայր նմա շքեղութիւն մեծ։ Գայր մատնէր ի խորանսն արքունի մեծաւ շքեղութեամբ. (Փարպ.։)
Հասկիցն կարմրազգեստ շքեղութեամբ. (Պիտ.։)
Տալ նոցա իմաստիցն գեղ, եւ շքեղութիւն. (Լմբ. սղ։)
to agitate, to stir, to dabble, to paddle.
· Calfa
որ գրի Ժքթել. cf. Շքթեմ. (լծ. եւ ժայթքել) Ցայտեցուցանել. ծախել զշիթս կամ զխոնաւութիւն. ցնդել, կամ խառնել զջուրս.
Գիշերի՝ յորժամ առ ծովեզեր կայցես, եւ զջուրն ժքթիցես, նշոյլք լուսոյն հատանին. (Եզնիկ։)
Զօդոյն՝ որ ցայգ առնու ի խոնաւութենէ ջուրց, հասեալ ջերմութեան ճառագայթից արեգականն՝ շքթեցուցանէ ի բաց զտամկութիւնն. ուստի ընդ արեւածայրս ցօղ անկանի. (Անդ։)
to starve, to die with hunger.
· Calfa
Իբր Յոյժ նքողիլ, նուաղիլ. (կամ Սքօղիլ, ծածկիլ ընդ շքով.)
Գտանէին զնա հովիւք յայրի միոջ շքողեալ ճնշեալ ի ճգնողական վարուցն. (Տէր իէլ. փետր. ԻԷ։)
cf. Բարեբախտանամ.
· Calfa
Բարեբաստանալ, կամ բարեբաստեալ ի կենցաղումս. (Պիտ.։)
cf. Բարեբախտանամ.
· Calfa
Մինովս զայսոսիկ օրէնս եդ իւրոցն քաղաքացւոց, ի ձեռն որոց կրետէ զամենայն ժամանակս իւր բարեբաստի. (Պղատ. մինովս.։)
productive of good, fruitful, fertile, abundant.
· Calfa
Ի յամուլ երկրէ այսօր բուսաւ մեզ բարեբեր բոյսն բարի. (Շար.։)
Բարեբերք (պտղովք առաքինութեանց), եւ չարահալածք. (Սարկ. քհ.։)
Բուսեալք ի բարեբեր որթոյն։ Մերձ եկեալ էին բարեբեր ժամանակին. (Վրդն. ծն.։)
beautiful, graceful, charming, genteel, pretty, handsome.
· Calfa
Վայելչագեղ. չքնաղ. աղուոր.
Ծնաւ զորդի իւր զՍիսակ՝ բարեգեղ. (Խոր. ՟Ա. 11։)
that runs, walks, converses, lives well.
· Calfa
Որ բարւոք գնայ կամ ընթանայ. աղէկ գնացօղ.
Տեսեալ զկարկանջասահութիւն գետոց բարենացից. (Խոր. ՟Ա. 15։)
becoming, suitable, fit, proper.
· Calfa
Բարւոք ի դէպ եկեալ, վայելուչ.
Զի՞նչ ունիցիս պատճառս բարեդէպս առաջի դնել այդպիսի չարեացդ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
well adorned;
reformed.
· Calfa
εὕκοσμος bene ordinatus, concinnus Բարւոք զարդարեալ. շնորհազարդ. բարեկարգ, վայելուչ. պատշաճական.
Պատուեալ բարեզարդ գեղեցկութեամբ։ Բարեզարդ վայելչութիւնք. (Պիտ.։)
Բարեզարդ դաշամբ այս բանի։ Բարեզարդ բառիւք միշտ բարեբանեալ։ զուդամասն կրօնից բարեզարդն եպիսկոպոսութեամբ. (Նար.։)
Ի կարբերդ (շինեցաւ) Մովսիսի վանքն՝ բարեզարդ կարգադրութեամբ՝ բազմութեամբ եղբարց. (Ասող. ՟Գ. 7։)
to embellish, to adorn;
to reform.
· Calfa
εὑκοσμέω bene orno, exorno Շքեղացուցանել. վայելչացուցանել.
Լուսաւորք զարարածս բարեզարդեն. (Նար. առաք.։)
Զերկիր յեղանակօք բարեզարդէ։ Բարեզարդեցէ՛ք զձեզ արքունիսդ առաջնոցն սովորութեամբ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առ լեւոն.։)
of good family, noble.
· Calfa
εὑγενής, εὑγένειος generosus, nobilis Ազնուազարմ, քաջատոհմիկ.
Զայս ասացեալ վայելուչն այն եւ բարեզարմն՝ ննջեաց խաղաղութեամբ. (Ճ. ՟Ա.։)
Իսկ յասելն ի հոլով քերթողական.
Եւ համօրէն՝ նոցին ծննդոյ, յոգնաշաւիղ՝ բարեզարմոյ. (Յիսուս որդի.) իմա՛ բարեզարմի, կամ բարի զարմի։
very good, very useful.
· Calfa
καλοκάγαθος bonus, optimus, probus Բա՛րի եւ լաւ. քաջալաւ. ընտիր յոյժ. աղէկ ու լաւ, շատ աղէկ.
Ճանաչել զշահս ճշմարիտ բարելաւ կենդանեացս։ Բարելաւ կատարումն կենաց։ Բարելաւ ունակութիւն, կամ ախորժակ. (Պիտ.։)
sober, temperate, moderate.
· Calfa
εὕκρατος temperatus Բարւոք խառնեալ, ոյր խառնուած է լաւ կամ միջակ. միջասահման.
Հաւասարելով զլեռնայինն եւ զջերմայոտն ի բարեխառն. (Խոր. ՟Բ. 6։)
Այլեւ տարերց բարեխառնիւք տո՛ւք ըզպտղոց առատութիւնս. (Շ. ոտ. Շ. հրեշտ.) իմա՛ իբր գ. բարեխառնութեամբ, կամ բարեխառն տարերբք։
Կամ Գաղջ, եղկ. պաղը կոտրած.
(Ջուր ըմպելի), զոր եւ բարեխառն անուանեն. (Եղիշ. միանձն.։)
Եւ Վիճակեալ լաւ խառնուածոյ բնութեան.
Ամենայն մարմին խառնուած ունի ... ինն գոլով խառնուածոցն. նոյնպէս եցոյց ... ութ՝ զվատախառնիցն, եւ մի՝ զբարեխառինն։ Եւ թէ զբարեխառինն ասէ խառնել զմարդն, բայց ոչ զամենայն, այլ զմիջակին խառնուածոյ. (Նիւս. բն.։)
to temper, to moderate, to soften, to modify.
· Calfa
Բարեխառն, կամ միջասահման առնել. մեղմել. անուշցնել.
Բարեխառնել զօդս, կամ զբնութիւն ճաշակողացն. (Պիտ.։)
Բնակեն մարդիկք բարեխառնեալք եւ յաջողեալք. (Վրդն. ծն.։)
careful, that provides for wants, for an affair
· Calfa
Բարւոք եւ քաջ խնամօղ, ամենախնամ, բարեգութ.
Եւ իբր Բարեխնամական. խնամողական.
Բարեխնամ հայրենի քաղցրութիւն։ Բարեխնամ կերակրողութիւն. (Պիտ.։)
to be careful, to provide.
· Calfa
Հրաշափառ Աստուած, եւ միշտ բարեխնամող. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
ներգործական բայ չէզոքական բայ Բարւոք խնամել, գթասիրել.
Ընդ որ յաւէտ իմն ճմլեալ սիրտ ոստիկանին՝ ողորմել բարեխնամէր. (Յհ. կթ.։)
Այլ առաւել զԱստուծոյ ասի.
Բարեխնամող տէր ամենեցուն. կամ Բարեխնամող երկայնմտութիւն. (Նար. ՟Ի. ՟Հ՟Գ. եւ այլն։)
that gives good advice, good instruction;
well instructed.
· Calfa
καλοδιδάσκαλος honesta docens, monens Որ տայ զբարի խրատ կամ զխորհուրդ.
εὑπαίδευτος recte institutus Բարւոք խրատեալ, քաջ կրթեալ, ի բարին հրահանգեալ.
Մի՛ բանսարկուս, մի՛ դինեմոլս, այլ՝ բարեխրատս, զի զգաստացուցանիցեն զմանկամարդս. (Տիտ. ՟Բ. 3։)
Լսօղ եղեալ բարեխրատուցն իւրոց. (Ասող. ՟Բ. 2։)
Որպէ՛ս զիմաստուն եւ զբարեխրատ իմացող պատուեալ (զնաթանայէլ). (Կիւրղ. գանձ.։)
Յայնժամ բարեխրատքն՝ յիւրեանցն ողջախոհասցին յառաքինութեան կալ հաստատուն. (Պիտ.։)
Կարծեմ զնա անպիտան տգիտաց, եւ բարեխրատից. զի եւ բարեխրատքն զայսոսիկ զխօսս ըստգտանեն. (Սոկր.։)
adj. s. intercessor, mediator;
— լինել, cf. Բարեխօսեմ.
· Calfa
ԲԱՐԵԽՕՍ ի. ից կամ աց. ա. παρακαλών, παρακαλέσας, πρεσβευτής, μεσίτης advocans, advocatus, intercessor, mediator, legatus Որ բարի խօսի զայլոց, որպէս հաշտարար, կամ յորդորիչ. միջնորդ եւ աղաչաւոր.
ԲԱՐԵԽՕՍ՝ ասի եւ Քրիստոս առ հայր ըստ մարդկութեանն վասն մեր. որպէս յն. εὑτυγχάνων (որ յանդիման լինի). եւ παράκλητος (որ մխիթար բանիւք աղերսէ).
ԲԱՐԵԽՕՍ. Սեպհականեալ անուն է հոգւոյն սրբոյ, նովին առմամբ՝ որով կոչի Մխիթարիչ. ըստ յն. παράκλητος paracletus, consolator. Եւս որպէս ὐπερτυγχάνων Գերօրինակ յանդիման եղեալ՝ միջնորդ.
Որպէս Քաղցրաբան. անուշ լեզու.
Եկին բարեխօսք՝ ստիպէին։ Իբրեւ թէ բարեխօ՛ս էր (կամ բարեխօսէր) ի խաղաղութիւն աշխարհին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 3։ ՟Ժ՟Գ. 3։)
Ոչ կաշառաւ եւ ոչ բարեխօսիւ փրկութիւն է գտանել. (Խոսր.։)
Բազում բարեխօսիւք. (Եղիշ. ՟Ը։)
Առաքեաց բարեխօսս. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Ե.։)
Եթէ բարեխօս ոք կամ քարոզ եւ կամ առաքեալ՝ ստելով զքաղաքէն պատմիցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
ԲԱՐԵԽՕՍ՝ ասին եւ են առ Աստուած՝ վասն մեր, սուրբք, եւ սրբազան իրք.
Աստուածածին եւ կոյս ... բարեխօս խոստովանողացս։ Որ բարեխօսդ ես միշտ աշխարհի։ Լե՛ր բարեխօս։ Զքեզ ունիմք բարեխօս. եւ այլն. (Շար.։)
Ընդ անարատ սրբութեանդ՝ եւ խնամակալ բարեխօս. (Նար. ձ։)
Զօրք լուսեղինաց՝ բարեխօս լերուք ընդ մեղաւորացս եւ այլն։ Սոքա բարեխօսք հանդերձեալք, այլ եւ խնամակալք. (Շար.։ Նար. ՟Ձ՟Ա։)
Սոքա են մեզ բարեխօս յարքայութեանն Աստուծոյ։ Զճգնութիւնս սոցա բարեխօս քեզ ունիմք. (Շար.։)
Ամենայն միջնորդ եւ բարեխօս՝ բանիւ ունի բարեխօսել ... մարտիրոսք անբարբառ բարեխօսք են չարչարանօքն եւ հեղմամբ արեամբն իւրեանց։ Բարեխօս ունիմք զչարչարանսն տեառն։ Առանց բանի է բարեխօս նշան խաչիս. (Շ. բարձր.։)
Աղաչանօք սրբոյ խաչին՝ եւ անբարբառ բարեխօսին։ Ի յերկրի երկինք, եւ ի յերկինս մեզ անբարբառ բարեխօս. (Շար.։)
Եւ է ընդ աջմէ Աստուծոյ, որ եւ բարեխօս իսկ է վասն մեր։ Միշտ կենդանի է՝ լինել բարեխօս վասն նոցա. (Հռ. ՟Ը. 34։ Եբր. ՟Է. 25։)
Ունիմք բարեխօս առ Աստուած զՅիսուս Քրիստոս զարդարն եւ զանարատ. (՟Ա. Յհ. ՟Բ. 1։)
Բարի բարեխօս, միջնորդ կենդանի, պատարագ անմահ։ Առ հաշտարարն միջնորդ, եւ մշտնջենաւոր բարեխօս. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Ժ՟Ա։)
Առ հայր քո՝ եւ ինձ լիցիս բարեխօս. (Մխ. աղ.։)
Ինքն հոգին բարեխօս լինի ի հեծութիւնս անմռունչս. (Հռ. ՟Ը. 26։)
Զմի որդի գիտեմք, որ խոստացաւ մեզ առաքել առ մեզ առ ի հօրէ զբարեխօսն զհոգին սուրբ։ Արդ գեղեցիկ է այս եկեղեցւոյ սրբարար եւ օգնական եւ բարեխօս հոգին սուրբ։ Բարեխօս կոչեցեալ է վասն մխիթարութեան բարեխօսութեան եւ օգնականութեան տկարութեանս մերոյ։ Ամենայնի վարդապետ եւ բարեխօս յԱստուծոյ եւ սրբարար հոգին սուրբ բարեխօս է։ Ծածկէ զայս ամենայն ամենաբարի զօրութիւն բարեխօսին. (Կոչ. ՟Ժ՟Ղ. ստէպ։)
Յուսամ ես տէրն իմ, յորդին համագործ, եւ ի հոգին սուրբ բարխօս։ Բնակեալ է յոսկերս սոցա բարեխօս հոգին. (Ագաթ.։)
Անդ բարեխօսն թռուցեալ (աղաւնակերպ) ... ի վերայ հանգչէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
ԱՌԱՆՑ ԲԱՐԵԽՕՍԻ. իբր մ. այսինքն Անմիջնորդելի, անհրաժեշտ օրինակաւ.
Առանց բարեխօսի՝ բազմապատիկ տանջի։ Առանց բարեխօսի վրէժ առնուլ յանցանաց մերոց. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Է։)
ԲԱՐԵԽՕՍ ԱՌՆԵԼ, ԱՐԿԱՆԵԼ, ՈՒՆԵԼ. Միջնորդ ընդ մէջ ձգել հաշտութեան, եւ ընդունելութեան հայցուածոց.
Սուրբ զաստուածածինն եւ զամենայն սուրբս բարեխօս արասցուք, եւ այլն. (Պտրգ.։)
Զնորա անմեղ չարչարանսն ... բարեխօս արկեալ. (Լմբ. պտրգ.։)
Զքեզ ունիմք բարեխօս առ Քրիստոս վասն անձանց մերոց. (Շար.։)
ասի եւ Բարեխօս ունել զԱստուած առ սուրբս, յորժամ աղաչեմք զի հրամայեսցէ նոցա.
Զհարսն մեր զառաջինս բարեխօս կալցուք առ Աստուած, մանաւանդ թէ զԱստուած առ նոսա, զի նախ նոքա թողութիւն շնորհեսցեն արդարապէս անիծիցն, զոր հեղին ի վերայ որդւոց ժողովրդեան իւրեանց. (Շ. թղթ.։)
ԲԱՐԵԽՕՍ ԼԻՆԵԼ. Միջնորդել. բարեխօսել.
Եւ ինքն խոստանայր լինել բարեխօս. (Խոր. ՟Բ. 18։)
Բարեխօս լերուք առ տէր վասն քաւութեան մեղաց մերոց. (Ժմ.։ եւ Շար. ստէպ։)
to intercede.
· Calfa
ներգործական բայ չէզոքական բայ παρακαλέω advoco, deprecor, εὑτυγχάνω, πρεσβέω, ἰκετεύω intercedo, interpello, suplico Բարեխօս լինել եւ թախանձել որպէս միջնորդ եւ աղաչաւոր. միջնորդել.
Բարեխօսեալ առ մեծի թագաւորիդ՝ օգնեսցես մեզ. (Խոր. ՟Գ. 57։)
Զի բարեխօսեսցէ թագուհոյն. (Ճ. ՟Բ.։)
Առ Քրիստոս բարեխօսեա՛, փրկել զժողովուրդս իւր։ Բարեխօսեա՛ վասն անձանց մերոց։ Բարեխօսեցէ՛ք առ տէր. եւ այլն. (Շար.։ Ժմ.։) Իսկ զասելն զհոգւոյն սրբոյ.
Ըստ Աստուծոյ բարեխօսէ վասն սծբոց. (Հռ. ՟Ը. 27.) իմա՛ յանդիման լինել գերօրինակ միջնորդութեամբ. զորմէ տե՛ս ի բառն ԲԱՐԵԽՕՍ։ Գեղեցիկ է եւ առաջիկայս մեկնութիւն.
Բարեխօսել նորա (այսինքն Քրիստոսի) վասն սրբոց, եւ բարեխօսել հոգւոյն սրբոյ՝ առ ի վարդապետելոյ մեզ, զի ընդ միմեանց բարեխօսիցեմք. եւ ոչ եթէ առ բարձրագոյն ոք՝ միածնին կամ հոգւոյն սրբոյ բարեխօսելն գիտելի է. քանզի միապատիւ է աստուածականն, եւ աչ բազմաբար. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)
friendly, familiarly, domestically.
· Calfa
որ եւ ԲԱՐԵԿԱՄԱՊԷՍ. φιλικῶς, φιλίως aamice Իբրեւ բարեկամ. ընտանեբար.
Աստ եւ անդ վնասնէ զմեզ (չարն), եւ մեք բարեկամաբար ողջունեմք զնա. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
to be friendly, familiar, to make one's self familiar.
· Calfa
φιλοποιέομαι, φιλεόμαι amicus et benevolus reddor, concilior որ եւ ԲԱՐԵԿԱՄԻԼ. Բարեկամ լինել. ընտանի սիրով կապիլ. դաշնաւորիլ.
Բայց Շապուհ էր ցասմամբ ընդ Խոսրովայ՝ ի բարեկամանալն Արկադայ. (Խոր. ՟Գ. 50։)
Բարեկամացեալ էր նորա ընդ Հեռանայ հոնի. (Եղիշ. ՟Է։)
Բազում զօրագլուխք յունաց ընդ իս բարեկամացան ուխտիւ եւ երդմամբ. (Փարպ.։)
cf. Բարեկամանամ.
· Calfa
Զնոսա բարեկամեալ ... առ ինքն մատուցաներ. (Ագաթ.։)
Բարեկամեցաւ ընդ նմա, եւ ցածոյց զցասումնն։ Անտիոքոս բարեկամեալ ընդ Պտղոմէի՝ դաշինս հաշտութեան կռէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Վասն այնորիկ իսկ արար զբարեկամութիւն Աստուած, ոչ ի չարութիւն բարեկամացն եւ ի բարեկամեցելոցն, այլ ի բարութիւն եւ ի շահ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
well regulated, corrected, reformed, policed.
· Calfa
εὕτακτος bene ordinatus, dispositus Ուր իցէ բարի կարգ. բարւոք կարգեալ. կարգաւուրեալ.
Բարեկարգ շինութիւն տանց։ Օրինաց բարեկարգ յարմարութիւնք. (Պիտ.։)
Բարեկարգ աւանդութիւն, կամ ընթացք. (Լմբ. պտրգ. եւ Ժղ.։)
Բարեկարգ ունելով զգիրս մարմնոյ. (Լաստ. ՟Բ։)
to order properly, to dispose, to put in order;
to amend, to reform.
· Calfa
Բարւոք կարգաւորել, գեղեցիկ տնտեսել. ուղղել.
Քաղաքական օրինօք բարեկարգել։ Յանապատս նոքօք բարեկարգին. (Մխ. դտ.։)
ասի եւ Կարգելն Աստուծոյ զիմն, որ է միշտ բարի. որպէս եւ գործելն Աստուծոյ՝ ասի Բարեգործել.
cf. Բարեկեցիկ.
· Calfa
Մանաւանդ՝ τρυφών, τρυφήλος delicatus, deliciis deditus, εὑημέρων, εὑθηνούμενος, εὑπαθών bene agens եւ այլն. փափկակեաց. հեշտակեաց. հեշտասուն. զեղխեալ բարօրութեամբ.
εὕζωος bene vivens Որ բարւոք կեայ ըստ աշխարհի. եւ այն ինչ՝ որով լինի հանգստեամբ կեալ ի կենցաղումս. աղէկ ապրօղ կամ ապրելու.
Բարեկեաց շատակեաց կենօքս յերկրի՝ զձեզ վայելուչս ցուցանիցէք. (Ագաթ.։)
Բարեկեաց փարթամութիւն (մատուցանէ) մարդկանս ազին. (Պիտ.։)
Զմտաւ ած եւ զՂազարոս, իմա՛ զմեծատունն եւ զբարեկեացն ... Ղազարոս ի գոգն Աբրահամու՝ բարեկեաց, յղփացեալ եւ փափկացեալ. (Ոսկ. ղկ.։)
Զբակեկեցին զտրտմութիւնն նախ ասասցուք։ Զբարեկեցացն ակնարէ աստ։ Մի՛ բարեկեցացն երանի տացուք, այլ՝ վշտահանացն. զի սոքա յերկինս փութան, եւ նոքա ի գեհեն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Սարդանապաղղոս՝ թագաւոր թուլամորթ եւ բարեկեաց. (Սամ. երէց.։)
that has a good figure, handsome, graceful, genteel, pretty, well-made.
· Calfa
Որ ունի զկերպարանս բարւոյ. աղէկ էրնջօղ
Չարն՝ ի ներքոյ դառն ապաժոյժ ղեղւոյն. Իսկ ի վերոյ բարեկերպ գունեալ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
happy, prosperous, in good circumstances, rich.
· Calfa
Ամենեւին բարեկեցիկն եւ յաջողեալն. (Յոբ. ՟Ի՟Ա. 2։)
Զարհուրեցարո՛ւք բարեկեցիկք. (Ես. ՟Լ՟Բ. 11։)
Դարձցի Յակոբ, եւ դադարեսցէ, եւ բարեկեցիկ լիցի. (Երեմ. լ. 10։)
Բարեգործքն բարեկեցի՛կք են ի բարութեան նորա. (Յճխ. ՟Է։)
(Տային) յորդառատ գոհութիւն ըստ նմանութեան բարեկեցիկ մարդկան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ի սոդոմ փափկանային, բարեկեցիկ լինէին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)
Բարեկեցիկ եւ խրախճան կեանք։ Բարեկեցիկ փարթամութիւն անձանց. (Փիլ.։ Պիտ.։)
Ամայի էին բարեկեցիկ տունք. (Բրս. գորդ.։)
well instructed, civil.
· Calfa
Այն ինչ՝ յոր իցէ ոք քաջ կրթեալ.
Զայսպէս նուրբ, եւ ոչ բարեկիրթ խնդրոյս՝ ոչ է պարտ օրինադրական վճիռ հատանել. (Պրպմ. ՟Ի՟Է։)
of good morals, pious, virtuous, honest, religious.
· Calfa
Բարւոք կրօնաւորեալ, այսինքն քաղաքավարեալ. բարեպաշտ. առաքինի. որպէս լտ. եւ յն. εὑσεβής religiosus
Եկեղեցականացն բարեկրօն լինել. (Խոսր.։)
Եթէ բարեկրօն (տեսանեմ), յանդիմանութեան (ակն ունիմ)։ Ժողովք բարեկրօնից. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Լ՟Ա։)
to vouchsafe, to accept, to receive favourably, to please.
· Calfa
Օրհնեալ է անուն սուրբ փառաց նորա, որ այսպէս բարեհաճեցաւ։ Գոհանամ զքէն Քրիստոս Աստուած իմ, զի այսպէս բարեհաճեալ յիս՝ զօրացուցաներ զիս։ Բարեհաճեցաւ ի քեզ հայր բարերար. (ՃՃ.։)
Բարեհաճեցի՛ր, եւ ընկալ տէր ի հաճոյս քո զվերակացու եւ զտեսուչ հոգւոց մերոց. (Եփր. քրզ.։)
Մերթ որպէս Բարեհաճոյանալ.
tasteful, savoury.
· Calfa
εὕχυμος sapidus Համեղ. քաղցրահամ, ախորժաճաշակ. անուշ, համով.
Հոսանք ջուրց բարեհամաց ի լեռնէն իջանելով. (Խոր. ՟Ա. 15։)
Չոգայ ի բարեհամ աղբիւրիկն. (Յհ. կթ.։)
Որպէս աղբիւր յստակ եւ ցուրտ եւ բարեհամ հեշտալի է ի տօթ ժամու. (Ոսկ. գծ.։)
of good renown, of great reputation, famous, renowned, celebrated.
· Calfa
εὕφημος bonae famae, fausti nominis, καλώς ἁκούων bene audiens Որ ունի զբարի անուն կամ զհամբաւ. բարեհռչակ. գովեալ. օրհնեալ. աղէկ անուն ունէցօղ, անուանի.
(Պա՛րտ է) բարեհամբաւ լինել եւ գովիչ ի վերայ այսպիսի օգտակար իրաց. (Փիլ. բագն.) յն. εὑφημητέον
Բարեհամբաւն ի ժողովս ազգաց. (Նար. մծբ.։)
Բարեհամբաւ գովութեամբ։ Լաւ զբարեհամբաւ գովութիւն համարեալք։ Էին զօրութիւն յամենայն բերանոց բարեհամբաւ գովեալ լիցի. (Փիլ.։)
որպէս Բարեհամբաւօղ. գովիչ. գովաբան.
to celebrate, to publish with praise.
· Calfa
εὑφημέω, εὑφημίζω celebro, laudo Բարեհռչակել, ներբողել, գովել. եւ Օրհնել.
Մեղապարտ մաքսաւորն բարեհամբաւեալ. (Նար. ՟Ի՟Բ։)
Զաշխարհս մեր բարեհամբաւեսցուք. (Խոր. հռիփս.։)
Բարեհամբաւելով ընդ ամենայն տիեզերս. (Պիտ.։)
Բարեհամբաւեալ ես մաքրութեան շաւիղ։ Հոգեշարժ քնարիւք զքեզ բարեհամբաւեմք. (Նար. կուս.։)
Որք գրովն իւրեանց բարեհամբաւեն զմեր ճշմարտութիւնս. (Լմբ. առ լեւոն.։)
Զնորին հնազանդութիւնն բարեհամբաւէ. (Կլիմաք.։)
Թէ գոհութեամբ բարեհամբաւես զնոյն։ Այլք կուռս բարեհամբաւեցին. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)
Կին գեղեցիկ՝ փոյթ եւ ժրագլուխ՝ բարեհամբաւի եկեղեցի սուրբ. (Համամ առակ.։)
Մովսէս որպէս օրինադիր բարեհամբաւի. (Ոսկ. ի կոյսն.։)
that demands good things.
· Calfa
Հայցօղ զբարին. որոյ խնդրուածն է բարի.
Բարեհայց ժողով. (Ճ. ՟Գ.։)
very sensible, -wise, — learned.
· Calfa
Որ ինչ լինի մեծաւ հանճարով, կամ ճարտարութեամբ.
Առաքելոց ձեռինն աջոյ բարեհանճար հիմնարկութիւն. (Նար. ՟Հ՟Է։)
having a fine shape or stature.
· Calfa
Ունօղ զբարւոք հասակ, կամ զտիս՝ ըստ պատշաճի. չափահաս.
Վասն հոգեւոր առաքինի արգասեացն՝ բարեհասակ. (Բուզ. ՟Գ. 5։)
obedient, submissive.
· Calfa
εὑπειθής qui facile obsequitur Դիւրահաւան, անսացօղ. հլու. դիւրալուր.
Բարւոք սկսեալ. բարեյաջող. բարեբար.
Եղիցի քեզ ապրել՝ ի նուէս նաւի՝ յոր երթասն լիցես (ի փոր կիտին). (Փիլ. յովն.։)
Հարք բարեսէրք, եւ որդիք բարեհաւանք. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Զայս՝ ոչ վասն յանդգնելոց ասէ, այլ բարեհաւանիցն. (Ոսկ. գծ.։)
Բարեհաւանն հօրն՝ միշտ զնորա կամացն զհաւանութիւնն փութայր կրել. (Կլիմաք.։)
very ingenious, — clever.
· Calfa
εὑμήχανος ingeniosus, industrius Քաջ հնարագիւտ. հանճարաւոր. ճարտար.
Բարեպարգեւ եւ բարեհնար է Աստուած. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)
Արուեստաւոր բարեհնար. (Նար. ՟Յ՟Դ։)
cf. Բարեհամբաւ.
· Calfa
Բարւոք հռչակօղ, եւ հռչակեալ.
Աճեցուցեալ զտարփանս նոցա խանդաղատանօք բարեհռչակ բարբառոյն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Բարեհամբաւեմ.
· Calfa
Զշնորհ նորին առ ամենեսին բարեհռչակեմ։ Զբարեհռչակեալ անունդ հզօր՝ գովելի. եւ այլն. (Նար. ստէպ։)
Զմերս բարեհռչակեն բարեկարգութիւն։ Որով բարեհռչակիմ. (Լմբ. առ լեւոն.։)
that invites, exhorts to good things.
· Calfa
Ի բարին հրաւիրօղ. բարեյորդոր.
Կանոնս բարեհրաւէրս եւ կենդանատուրս՝ գրեալս հոգւովն Աստուծոյ. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
of a good shape, well made, genteel;
graceful.
· Calfa
εὑσχήμων decorus, honestus Վայելուչ ձեւով. բարետեսիլ. պարկեշտ. համեստ.
Այլ ոմն կին, որ ունէր հանդերձս բարեձեւս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Ուր գեղեցիկ ոչ է, եւ ոչ բարեձեւ (է գործն). (Արիստ. աշխ.։)
Այր բարկացօղ՝ ո՛չ է բարեձեւ. (Կլիմաք.։)
Կարգաւորաբար կայցէ ի բանս բարեձեւս. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Մի եւ նոյն բարեձեւս բաբելոնի հնոցն՝ եւ բաբելացի անօրինացն բոցանայր. (Փարպ.։)
Բարեձե՛ւ շրջեսցուք, եւ զվերինն խորհեսցուք. (Լծ. կոչ.։)
cf. Առատաձիր.
· Calfa
Խրախ լեալ ընդ բարեձիր պարգեւս նորա, եւ ընկալեալ մեծաւ շնորհակալութեամբ. (Յհ. կթ.։)
well matched, lucky, fortunate.
· Calfa
Որ ունի մասն բարի. բարեվիճակ.
Առաջնորդ կարգաց եւ ուղղութեանց, եւ բոլոր բարեմասն լրութեան. (Յհ. կթ.։)
Մեծութիւն եւ փառք, եւ որք նման ինչ սոցին են, ի բարեմասին բազումք դնեն։ Բնութամբ բարեմասին հասեալ են, եւ կրթութեամբ զբնութիւնն զարդարեցին. (Փիլ.։)
coaxer, cajoler, gallant, complaisant;
յ— լինել, to please, to flatter, to coax, to cajole, to adulate.
· Calfa
ԲԱՐԵՄԱՐԴԻԿՔ. κολοκεύοντι adulantes Մարդահաճոյք. շողոմարարք. երեսպաշտներ.
ԲԱՐԵՄԱՐԴԻԿ ԼԻՆԵԼ. εὑπροσωπῆσαι honestam speciem habere Բարի ձեւանալ առ մարդիկ. մարդահաճել. երեսպաշտութիւն ընել
Որ միանգամ կամին բարեմարդիկ լինել մարմնով. (Գաղ. ՟Զ. 12։)
sincere, ingenuous, frank, naive;
innocent, good, well disposed.
· Calfa
ἁθῷος innocens, εὑγνώμων proba mente praeditus, fidelis Ոյր միտք են բարի եւ անկեղծ. ողջամիտ. առողջախորհուրդ. անխարդախ. միամիտ. հաւատարիմ. բարէմիտ ու բարէսիրտ.
Եւ ո՛չ ազատիլն յայնպիսի ախտէ՝ բարեմիտս արար զնոսա. (Իգն.։)
Բարեմիտ ունկնդիր (հնազանդ) մեռեալս յարուցանէ. (Կլիմաք.։)
Ոչ ոք բարեմիտ եղեւ առ մեզ, թէպէտ եւ բազում ամօք բնակեցան առ մեզ. (Լաստ. յիշ.։)
Կայծ մի փոքրիկ յանդունդս անկեալ՝ վաղվաղակի շիջանի. սոյնպէս եւ տրտմութիւն ի սիրտս բարեմտաց. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Զծառայս՝ ոչ յորժամ կապեալս ունիցիս, բարեմիտս կարծիցես զնոսա. (Մաշկ.։)
Բարեմիտ իցէ բնութեամբ, եւ սիրելւոյ ումեք կամ ընտանւոյ տուրս տացէ արտաքոյ վաստակոց եւ երախտեաց։ Երբեմն բարեմիտ գոլով տամք, եւ երբեմն յեղափոխեալ յայնց բարուց՝ զղջանամք զտալն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Ի զուարճութիւն բանասիրի, եւ բարեմիտ ընթերցողի. (Յիսուս որդի.։)
Բարեմիտ խորհրդոց է՝ ոչ հեռանալն, եւ այլն. (Բրս. յուդիտ.։)
Բայց դու մի՛ ակն ունիցիս ողջանդամ բարեմիտ ապրել. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 19.) իմա՛ անվնաս, իբր անմեղ։
ingenuously, frankly, naively.
· Calfa
Բարեմտութեամբ. անկեղծութեամբ. հաւատարմութեամբ. ի բարի սրտէ. սիրով.
Ծառայք հաւատարիմք զհաւատացեալն (բան) բարեմտաբար կատարելագործեն. (Մաքս. եկեղ.։)
Զդուզնաքեայս բան առ ի մէնջ ընկալցիս բարեմտաբար. (Ոսկ. լս.։)
Իսկ յասելն ի գործսն (բռնաւորին) խորամանկէր. յն. բարեմտեալ. իմա՛ կուսակից կամ անձնատուր լեալ։
Ես՝ որք բարեմտաբար առ իսն լինին, զշնորհս հոգւոյն սրբոյն բաշխեմ։ (Եփր. աւետար.)
well adjusted, well agreed;
symmetrical.
· Calfa
εὑάρμοστος aptus, commodus Բարւոք յարմարեալ. քաջայարմար, վայելուչ.
Յորում բարեյարմար մեծն Աղեքսանդրիա է շինեայ քաղաք. (Խոր. ՟Գ. 62.) որ լինի եւ մ. իբր εὑαρμόστως apte
Առ ի լինել յարմարումն քնարի՝ պարտ է զամենայն աղիսն բարեյարմարս գոլ. (Սահմ. ՟Գ։)
Բարէյարմար փարթամութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
well inclined, very willing, benevolent.
· Calfa
Բարւոք կամ քաջ յօժարեալ. յօժարամիտ առ բարին. բարեսէր.
zealous.
· Calfa
Որ ունի զնախանձ բարի, կամ առ բարին.
Բարենախանձ լինելով ի նախանձ հոգեւոր. (Յհ. կթ.։)
Կամ Ունօղ զնախանձ ընդդէմ բարւոյ ընկերին. նախանձոտ.
Բայց զի մի՛ երեւեցայց ումեք բարենախանձ, որ ոք կամի երթալ՝ չարգելում. (Փարպ.։)
of good sign;
signalized, remarkable, famous.
· Calfa
εὕσημος bene significans, insignis, clarus, εὑήμερος prosper, felix Ունօղ զնշան բարի. բարւոյ նշանակ. բարեգուշակ. բախտաւոր. նշանաւոր. բարեհռչակ. աջողակ. վայելուչ. պայծառ.
Իբրեւ գրովք ոմամբք բարենշանիւք յօդացեալք. (Նիւս. երգ.։)
Փողեցէ՛ք ասէ ի նոր ամսեան փողով ի բարենշան աւուր տօնի մերոյ. (Բրս. պհ.։)
Հայելով ի մանկանցն բարենշան յառաջադիմութիւն. (Արծր.։)
Ծնաւ բարենշան որդի մի, եւ անուանեաց զանուն նորա Ներսէս. (Մեսր. երէց.։)
Հզօր եւ բարենշան լինելոց է. (Եզնիկ.։)
Հռաքս ոմն անուն ... մարդասէր յոյժ բարենշան բարեհամբաւ. (՟Բ. Մակ. 37։)
Օր բարենշան՝ զուարթութեամբ պատրաստեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 28։)
Բարենշան նշան յաղթութեան առաջի աչաց տեսանէին. (անդ. ՟Ժ՟Բ. 11։)
Բարենշան իմն յարմարութեամբ։ Զկազմած խորանացն՝ քրովբէաբնակն յարկաց՝ բարենշան կերպիւ հիմնադրեաց. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
well settled, rich, happy, prosperous.
· Calfa
Բարւոք շինեալ. շէ՛ն. եւ Բարելից. անքոյթ. երջանիկ.
Բարեշէ՛նք են ամենեքին, որ գործեն զանօրէնութիւն. (Մաղաք. ՟Գ. 15. յն. վերաշինեալ։)
Կամ Լի շինութեամբ եւ բնակութեամբ, եւ ամենայն վայելչութեամբ.