of four days;
the fourth day;
— տենդ, quartan, quart ague;
— տենդ թեթեւ, slight quartan-ague;
— տենդ սաստիկ, very bad quartan-ague;
չորեքօրէիւք պահել, to fast four days;
կերեկրիլ զչորեքաւուրբք միանգամ, to eat once in four days.
Զչորեքօրեայն արձակեաց. (Նար. յովէդ.։)
Զգործ յարութեան չորեքօրէին տեսանելով՝ սքանչացան յոյժ. (Ճ. ՟Գ.։)
fourth;
fourthly;
four;
quarter;
— տասն, forty;
չորից —աց զինուորք, four quaternions of soldiers;
—ք, the marrying four times;
the fourth marriage, or the fourth time married.
Իսահակ՝ առաջին էր յաբրահամէ. եւ երկրորդ՝ եսաւ. երրորդ՝ հռագուէլ. չորրորդ՝ զարէ. եւ զյոբաբ հինգերորդ թուեաց. (Իսիւք.։)
tetrameter.
Յորում կայ տիպ կամ չափ չորրեակ թուոյ. որպիսի է ազգ ինչ տաղաչափութեան առ յոյնս.
four;
— անգամ, four times;
ի չորս գնալ, to go upon all fours;
բարձեալ ի չորից, borne by four men;
որ օր — էին ամսոյն, on the fourth, on the fourth of the month.
Իբրեւ զմանուկս մատաղս եմք, որք ի չորից զեռան, եւ գնալ յոտից ոչ կարեն. (Կլիմաք.։)
way, road;
journey, travel, voyage;
departure;
decamping;
removal, removing;
march, marching;
campaign;
expedition;
— առնել, ի — անկանել, to begin a journey, to set out, to start, to go away, to leave, to remove;
— առնել զօրաց, to decamp, to break up the camp, to march.
Ի բա՛ց վարեա զչուն շրջագայութեան, որ ի սուգս խորագոյնս եկեսցէ. (Կլիմաք.։)
Ամենայն ախիւ իւրեանց չու արարեալ, յուղի անկեալ. (Ագաթ.։)
cf. Չուանեղէն.
Ունէր խարազան չուանեայ կարկամ յոյժ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
made of cord;
—եայ խարազան, scourge of cords, rope's end.
Ունէր խարազան չուանեայ կարկամ յոյժ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
cf. Չու առնեմ;
to die.
Չուեաց աբրամ, եւ գնաց բնակեցաւ յանապատի։ Խօսեա՛ց ընդ որդիսդ իսրայէլի, եւ չուեսցեն։ Չուէին որդիքն իմրայէլի։ Չուեցին (որդիքն իսրայէլի) յռամեսսեայ ... չուեցին ի բովթանայ ... չուեցին. եւ այլն։ Չուեաց յեսու եւ ամենայն իսրայէլ ընդ նմա։ Ի չուել քում յանդաստանացն եդովմայ՝ երկիր շարժեցաւ։ Չուել գնալ ի բետիղուա։ Չուէր գնայր անդրէն ի բանակն իւր։ Յարուցեալ չուեցաք ի գետոյն բերայ։ Չուեաց խաղաց գնաց յուդա։ Չուեաց եւ եկն ի պտղոմէոս, եւ այլն։
unfortunate country.
to reduce or bring to nothing, to annihilate, to dissipate, to destroy.
Կարօղ ես զամենեցունց զմեղս ընկղմել եւ չքացուցանել։ Հալեալ չքացուցին զթիւնաւոր եղեամնն. (Նար. ՟Ի՟Ը. եւ Նար. յովէդ.։)
to grow poor, to become needy, to want, to be in need, in extreme want, without resources, in straitened circumstances;
ոչ չքաւորէր անենազօր ձեռն քո արձակել, it was not difficult for Thy Almighty hand to send.
Բազումք ի յունաց՝ որ զընտրութիւնն այսպիսի ինչ իրաց ուսանել փութային, չքաւորեցան, եւ յանքնինս անկան. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
Երերնայ աստղն ի յունիսի ՟Ժ օրն. եւ սկսանի ինքն չքաւորիլ ի նոյեմբերի երեք օրն. (Վստկ. ՟Ժ՟Բ։)
rare, curious, admirable, charming, superb, excellent.
Զարմացուցանէ չքնաղ իրօքն։ Նոր իմն եւ չքնաղ իրս յայտ առնէ։ Յոյժ խռովելոց էին զնոսա իրքն նորք եւ չքնաղք։ Զչքնաղից, եւ արտաքոյ քան զյոյս եւ զակնկալութիւն՝ իրաց դիպելոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3. 4։)
Զոր եւ յոյնք յանուանելոց յեօթն չքնաղ հրաշակերտիցն համարին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
very charming, graceful, elegant.
Չքնաղագեղ եւ առատամիտ սպարապետն հայոց աշոտ. (Յհ. կթ.։)
rare, excellent, singular, matchless, unique, incomparable.
Յոյժ չքնաղագիւտն հասանէ շահից։ Որպէս չքնաղագիւտ իմն եւ յոյժ պատուականագոյն իրաց։ Զչքնաղագիւտն իւրեանց ստացեալ ինչս։ Չքնաղագիւտ ընչիւք կամ ընչից. (Պիտ.։)
admirable, beautiful.
Զայս զաղաւնոյս երեւեալ յատուկ չքնաղակերպ գոյութիւն ի բովանդակ երամս թռչնոցդ. (Պիտ.։)
cf. Չքնաղաշէն.
Զչքնաղակերտ եւ զհրաշազարդն զայն խորան (վկայութեան). (Անան. եկեղ։)
cf. Չքանամ.
Սեւագունդք դիւացն աներեւոյթք եղեալ՝ չքոտեալք ի տեղւոյն՝ իբրեւ զծուխ պակասեցան։ Որպէս փոթորկեալ հողմ ուժգին յոյժ չքոտեցաւ։ Անդէն չքոտեցաւ այսն չար ի միջոյ նոցա։ Չքատէին (դեւքն) ի նոցանէ՝ յորս էինն. (Ագաթ.։ Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Գ.։)
annihilation;
disappearance;
— խնդրոյ, the knotty point of a question.
studded, adorned or set with studs.
λαμπήνη, λαμπηνικός . (որպէս փայլուն գահաւորակ) lampena, currus regius contectus, lectica. Մակդիր գրաստու՝ յորոյ վերայ կապեալ է պալարաձեւ կազմած, այսինքն պաղպաջունք. կամ որ լծեալ է ի հովանաւոր կառս.
blame, contempt, reproach, reproof, reprehension.
to blame, to reprove, to rebuke, to reproach, to find fault with, to reprobate, to disapprove, to condemn, to censure.
money, effects, property, goods;
provisions, victuals;
cattle.
to fail;
to want, to be wanting in, to lack, to run short;
to lessen, to grow less, to diminish, to cease;
to weaken, to swoon;
to die;
— լուսնի, wane —եալ ի մտաց, mad, foolish;
—եալ են ոգիք նոցա, they are exhausted, worn out;
—եցին աչք իմ յարտասուաց, my eyes are weary with weeping;
մի թէ —եցա՞յք իմիք, have you perhaps wanted for any thing ?
զի՞նչ այլ —սէր ինձ ի բարեբաստութիւն, what was wanting to my happiness ?
to be eclipsed.
Մի թէ պակասեցա՞յք իմիք. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
want, failure, diminution, decrease;
deficiency;
fault, imperfection;
blemish, defect;
dearth, penury;
— լուսնի, wane;
eclipse.
Եղիցի յաւուր յայնմիկ պակասութիւն փառացն Յակովբայ։ Տեղի, յորում ոչ գոյ պակասութիւն ամենայն բանի։ Պակասութիւն եւ կարօտութիւն մեծ. (Ես. ՟Ժ՟Է. 14։ Դտ. ՟Ժ՟Ը. 10։ Տոբ. ՟Դ. 14։ Տե՛ս եւ Դտ. ՟Ժ՟Թ. 19. 20։ Սղ. ՟Լ՟Գ. 10։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Զ. 17. եւ այլն։)
Պակասութիւն է հեռաւորութիւն պատուականին՝ յորում բնաւորեցաւն գոլ. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Յընծայութեան կամ ի պակասութեան լուսնի լլկելով. (Երզն. մտթ.։)
to be amazed, surprised, petrified with astonishment;
to be frightened, appalled, terrified, dismayed, palsied or stupefied with fear;
to be struck with terror;
to shudder, to tremble.
Այնչափ քաղցրաձայն է, մինչ զի պակնուն լսողքն. (Վանակ. յոբ.։)
Զինքն անդրի ընդդէմ նորա հաստատել. յորմէ պակուցեալ՝ հնազանդեալ կայ շղթայիցն։ Հիացեալ պակեաւ ինքնին թագաւորն. (Խոր. ՟Ա. 32։ ՟Գ. 65։)
to give oneself up to lechery or lasciviousness, to lead a dissolute life, to live in debauchery.
to scare, to affright, to terrify, to strike with terror, amazement or stupor, to astound, to dismay;
to chill, to make one's blood run cold, to dispirit, to damp the courage;
— ահիւ, to chill with horror.
Դժոխըմբերագոյն իմն եւ պակուցանող յոյժ տեսողաց ամենեցուն՝ միայն յերեւութենէն իսկ ճանաչի (լեառն). (Պիտ.։)
cf. Պակնում;
to feel giddy, dizzy or stupefied with fear.
Ի վեր հանէ, եւ ապա հրամայէ ի վայր հայել. յորժամ պակչի, ի վայր իջուցանէ. (Ոսկ. եբր. ՟Ա։)
very vigilant guard.
keeper, guardian, warden;
guard, garrison;
guard, sentry;
— դուռն, Gates, straits;
pass, defile;
fortress, fortified place;
— մեղաց, մահու, կորստեան, the Genius of death, Satan;
— ունել, վարել, to compel, to constrain, to task, to force to villein service.
Ոչ գոյ իմ պահակ, զի յորժամ ջուրքն յուզին, արկցէ զիս յաւազանն։ Չգուցէ՞ պահակ (յն. մարդ), այլ ունիս զԱստուած. չիցէ՞ ոք՝ որ յաւազան իջուցանէ, այլ կայ այն՝ որ չառնէ կարօտ յաւազան իջուցանելոյ. (Եփր. համաբ.։ Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
ՊԱՀԱԿ. Ըմբռնեալն յակամայ կամս ի ծառայութիւն ինչ կամ ի ձեռնտուութիւն. ուստի
iron or wooden tie-piece, binding-piece, notched-rail, brace;
buttress, flying-buttress.
Տաց քարինս ռմբաքարաց ի պահանկս նոցա, եւ կործանեսցին։ Փայտեայ պահանգս կապէին ի մէջ որմոյն։ Փայտս պահանգս դնէին յորմսն. (Եղեկ. ՟Ժ՟Գ. 11։ ՟Ա. Եզր. ՟Զ. 9։ ՟Բ. Եզր. ՟Ե. 8։)
Զորօրինակ շինուածոց յորժամ պահանգքն՝ որ պինդ ունին զշինուածսն՝ փտիցին եւ ապականիցին, ապա որմքն ի հարկէ խարխարին եւ անկանին։ Ի շինուածին թէ ոչ կապիցեն պահանգքն, ոչ է հաստատուն. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. կողոս.։)
Ի դալարուտ պահանգի՝ որ արկեալ է յորմ. (Եփր. թագ.։)
to exact, to recover, to require, to claim, to lay claim to;
to examine, to discuss;
— զինչս, to claim, to challenge, to demand;
— ի դատաստանի, to require;
ի բաց — յումեքէ զոգին, to require one's soul of one;
— զամբարիշտս, to punish or chastise the impious;
վրէժս —, to avenge, to be avenged.
to be exacted, claimed;
դատաստան —, to be compelled to give account of;
հզօրք հզօրագոյնս պահանջեսցին, the rich shall suffer great torments.
(կր. իբր հ. հյց. խնդրով) ἁπαιτέομαι, ἐτάζομαι reposcor, expetor, exigor. Հելլենաբանութեամբ ասի՝ Պահանջիմ զայս ինչ, փոխանակ ասելոյ ըստ հայումս՝ Պահանջեն յինէն զայս ինչ.
Մի եթէ մեղադրիցէ՞ ծառայն, յորժամ պահանջիցի զաւանդն տեառն իւրոյ. (Իսիւք.։)
object serving to contain another or others, trunk, box, case, scrutoire, sheath, scabbard, cover;
*vestry-room;
— նամակի, envelope, cover;
— թղթոյ, pocket-book, portfolio.
Արկեղքն առցին ի քէն. բայց զայս պահարանս (այսինքն զանձն աղքատի՝ յորում գանձես զողորմութիւն, կամ զգանձատունն Աստուծոյ) ոչ մահ կարէ ապականել, եւ ոչ պէտք են մեզ դրանց եւ նգաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
(Պղատոն ասէ) որպէս ահա յումեմն ի պահարանում եմք (ի մարմնի). (Սահմ. ՟Ը։)
to guard, to mount guard, to garrison, to mount sentry.
abstaining, abstinent, fasting.
Էր եւ յոյժ պահացող երանելին Յոհան։ Քրձազգած, պահացող, բոկագնաց. (Ճ. ՟Գ.։ Լաստ. ՟Ի՟Բ։)
to preserve, to keep, to maintain;
to guard, to watch over;
to preserve, to guarantee;
to keep, to observe;
to hide, to keep secret, to conceal;
to abstain from, to fast;
լռութիւն, — to keep silence;
— զանձն յիմեքէ, to refrain, to forbear, to avoid;
նմա պահեալ կայ or է, it is reserved or destined for him to;
cf. Խոստումն.
reserve;
keeping;
deposit, consignment;
maintenance, keep;
sequestration;
placed or kept in reserve;
— հօտք խաշանց, fattened sheep;
դնել ի —ի, to put in reserve, to reserve;
դնել ի —, to deposit, to consign;
to put in prison;
կալ or լինել ի — or ի —ի, to be in custody, in arrest, in prison.
Դիցես զնա (այսինքն զսափոր մանանային) առաջի Աստուծոյ ի պահեստ։ Դի՛ր զգաւազանդ Ահարոնի առաջի վկայութեանցն ի պահեստ։ Ետու ձեզ զպահեստ պտղոց իմոց։ Եղիցի ժողովրդեան իմոյ ի պահեստ ջուր սրսկման. (Ել. ՟Ժ՟Զ. 33։ Թուոց. ՟Ժ՟Է. 10։ ՟Ժ՟Ը. 8։ ՟Ժ՟Թ. 9։)
Ոչ խնդրել տունս գեղեցկաշէնս, եւ ոչ պահեստս եւ կամ շրջագայունս հօտս խաշանց. այսինքն առտնին բուծեալս. (Վրք. հց. ՟Գ։ 2)
preservative, defensive;
phylactery.
Աստուած ... ծախեսցէ զնիւթն, ո՛չ յոշ դարձուցեալ, այլ ընդդէմ անդրէն յոչնչէ ի գոյանալ ածումն պահպանական. (Փիլ. տեսիլ աբր.։)
conservatory;
post, post-house;
shelter, refuge, asylum.
Ոչ ինչ պէտք են քեզ հմայից եւ յուռթաց ... տաս նմա զերրորդութիւնն՝ զմեծութեանն պահպանարան. (Ածաբ. մկրտ.։)
cf. Պահպանող.
Պահպանիչ եւ յոյս հաւատացելոց, Քրիստոս Աստուած մեր. (Ժմ.։)
Զծառն կենաց տնկեաց յեկեղեցւոջ. եւ փոխանակ սրովբէիցն զքահանայս կացոյց պահպանողս. (Նար. յովէդ.։)
preserver, guardian;
defender, protector.
Պահպանիչ եւ յոյս հաւատացելոց, Քրիստոս Աստուած մեր. (Ժմ.։)
Զծառն կենաց տնկեաց յեկեղեցւոջ. եւ փոխանակ սրովբէիցն զքահանայս կացոյց պահպանողս. (Նար. յովէդ.։)
prison.
Արտաքս ա՛ծ ի պահպանոցէ զանձն իմ. (Բրս. յուդիտ.։ 1)
preservation, guard, protection, defence;
maintenance;
observance, observation.
Պահպանութիւն Աստուծոյ պատուիրանացն։ Պահեսցեն ղեւտացիքն զպահպանութիւն խորանին վկայութեան։ Ամենայն պահպանութեամբ պահեա՛ զսիրտ քո։ Խնամ խրատու՝ սէր. եւ պահպանութիւն օրինաց նորա՝ գութ։
Շինէ քաղաք զտեղի պահպանութեան գնդին հայոց, ուր յառաջագոյն զգուշանային Եփրատու։ Բազում ժամանակք են մեր՝ զի յանձն է մեզ պահպանութիւն բանտիս. (Խոր. ՟Բ. 26։ Եղիշ. ՟Ը։)
abstinence;
fast;
մեծ, քառասնորդական —, Lent;
օր պահոց, fish-day, fast-day;
պահս պահել, to abstain from meat;
to fast.
νηστεία jejunium, abstinentia. (ա՛յլ է եւ Պահ, ու) Ժուժկալութիւն ի կերակրոց՝ եթէ ի պարարտաց, եւ եթէ յորպիսեաց եւ իցէ զօրն ողջոյն. պաք, պաս. բէրհիզ, բէհրիզ, օրուճ. եբր. ծիւմ. ասոր. ծաւմ. յորմէ ծոմ.
Զի՞նչ օգուտ իցէ ի պահոցն, յորժամ սիրտն չարեօք լի իցէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)
Գտանի եւ Պահս՝ յուղղ. իբր ռմկ.
supplication, imploration, instance, entreaty, prayer, invocation, request, solicitation;
rogation.
cf. Պաղատիտ.
to freeze, to be frozen, to congeal, to coagulate, to thicken;
to catch cold;
— յերկաթս, to arm with cuirass.
(լծ. եւ յն. բա՛ղօս զի՛նօմէ, բի՛զնիմէ ). πήγνυμαι յորմէ լտ. pangorm gelo, congelo. որ եւ ՊԱՂԱՆԱԼ. Ի պաղ փոխիլ. այսինքն սառիլ. պնդանալ կամ ձուլիլ որպէս սառն միապաղաղ. տօնմագ, պուզ պաղլամագ կամ տէսիլմէք, բէքլէնմէք.
oscillating, swinging, shaking.
(Ի յն. ձայնէս բա՛լմա. յորմէ լտ. բալբիթա՛ցիօ, տրոփումն. թնդումն. դողումն) Անուն մասնաւոր սասանութեան երկրի, իբր դողացուցիչ. παλματίας vibrator, quidam terrae motus.
splendor, brightness.
(Ի չորից գլխաւոր գունոց) բաղկանան երանգք, երփունք, փայլմունք, պաղպաջմունք, եւ այլք զանազանեալք ի միում ենթակայում. (Տօնակ.։)