very familiar, intimate.
Յակոբոս իբրեւ զնախընտել պաշտօնեայ ի տանն Յովսեփայ։ Յակոբոս տեառնեղբայր իբր նախընդել սպասաւոր (տիրամօր կուսի). (Լմբ. վերափոխ.։)
knowing, acquainted with beforehand;
prescient, provident.
Կրօնաւորքն նախիմաց եղեալ գնացին. (Ուռպ. ՟Լ՟Գ։)
bravery, valour;
great achievement, exploit, heroism;
struggle, fight, wrestling, match;
suffering, labour, tribulation, mortification;
martyrdom.
Յողոմպիական նահատակութիւնսն. (Տօնակ.։)
post, post-office;
գլխաւոր — տան, post-master;
պաշտօնեայք — տան, post-office clerk;
կնիք —տան, post-mark;
մնալի ի —տան, poste restante, to be left at the post-office.
damp, moist, humid.
ՆԱՄԷՏ կամ ՆԱՅԱՄԷՏ. (որպէս թէ Նամաւէտ կամ նայաւէտ). լծ. եւ յն. ναματώδης, νηρός huidus, riguus. Խոնաւուտ. տամկացեալ. թօնուտ. ջրի. ջրարբի. գէճ.
cf. Նաւաստ.
ναύτης nauta, navita ναύκληρος nauclerus. Նաւավար՝ որպէս պաշտօնեայ եւ գործաւոր ի նաւի.
cf. Նաւագործ;
— լինել, cf. Նաւակառեմ;
to navigate;
to steer.
Նաւակառուցաց պաշտօնն. (Պղատ. եւթիփռոն.։)
navigator;
cf. Նաւուղիղ;
seaman, boatman, gondolier, rower.
ՆԱՒԱՎԱՐ. ναύτης, ναυτικός nauta. Նաւազ. նաւորդ. թիավար. որ վարէ զպաշտօն ինչ ի նաւի.
cf. Նաւապետեմ.
Նաւավարի բանն հանդերձ իւրովք ի ձեռն ձայնի ի վերայ օդոյ. (Տօնակ.։)
small mantle, mantelet;
dalmatic.
Մերկացուցին զանկար պատմուճան նորա, եւ զնափորտիկն. (Մեկն. զկ։ եւ Տօնակ.։)
to defer, to put off, to procrastinate, to prorogue;
to retard, to hinder, to stop, to protract, to delay;
to prolong, to lengthen;
to temporize;
cf. Յապաղիմ.
Առ ո՞ր արդեօք ժամանակ յապաղեսցուք զհնազանդութիւնն Քրիստոսի. (Բրս. կրօն.։)
to prosper, to make prosperous, to favour, to second, to facilitate;
to direct, to govern;
to do, to operate, to act;
—եաց մեզ ըստ բաղդի տեսանել, we were so fortunate as to see.
Յաջողեա՛ առաջի իմ այսօր ... աջողեաց Տէր զճանապարհ նորա։ Եւ ինձ յաջողեաց Տէր ի տան եղբօր Տեառն իմոյ։ Որ յաջողեաց ինձ ի ճանապարհի աստ ճշմարտութեան։ Զամենայն զի՛նչ եւ առնէր, տէր յաջողէր ի ձեռս նորա։ Զարքայութիւն նորա յաջողեսցէ։ Արարին զտօն՝ յաջողելով տեառն.եւ այլն։
placed in the chief seat, seated in the highest place;
president;
—ք, precedence, primacy, the first, highest or most honourable place.
Պարտ է ճշմարտութեան յառաջագահ լինել քան զստուերն (կամ ստուերին). (Կամրջ.։ Տօնակ.։)
written beforehand.
Ի մոռացօնս դարձուցեալ զկենսաբեր աւետիսն յառաջագիրս. (Ագաթ.։)
advancing, progressing;
improving, making proficiency;
forward;
coryphaeus;
proficient;
— է, he is advancing in his studies;
երթալ — եւ մեծանալ, to improve;
to increase in prosperity;
իրք առնն — յաջողէին, that man prospered greatly.
Արք կրօնաւորք եւ յառաջադէմք յաւետարանական սպասաւորութեանն։ Վառեալք՝ յառաջադէմք ելով։ Յառաջադէմ եղեալ՝ զաւագութեան թեկն ածէ. (Կորիւն.։ Պիտ.։ Խոր. ՟Բ. 10։)
arrived before or first.
Քան զյառաջահասն տօնս՝ այսր աւուրս տօն մեծագոյնս ցուցանէ զաճումն սքանչելեացն. (Ճ. ՟Գ.։)
to advance, to go or move forward, to precede, to walk on;
to advance, to progress, to improve;
to have beginning, rise or origin, to be born.
Բայց ինձ բան վասն առաջին գալստեանն յառաջասցի, որ է մերձակայ տօնս. (Բրս. ղկ.։)
Ի Լուսաւորչէն յառաջացան կրօնք եկեղեցւոյ. (Շ. բարձր.։)
cf. Յասպիս.
Յասպիս տեսլեամբ զմրըխտոյ է. է՛ որ թխագոյն դեղին, այլ եւ բազմագոյն եւ այլն. (Տօնակ.։)
jasper.
Յասպիս տեսլեամբ զմրըխտոյ է. է՛ որ թխագոյն դեղին, այլ եւ բազմագոյն եւ այլն. (Տօնակ.։)
to be appropriated, separated, distinguished.
Ի Յուդա ի կոչեցեալն իսկարիովտացի. քաղաքաւն յայտնէ, զի յատկասցի ի միւս Յուդայէն. (Տօնակ.։)
to heap up, to agglomerate;
to compound;
to add.
Թիւս ամսոց եւ ամանակաց յիրեարս յարաբարդելով. (Տօնակ.։)
to insolate, to expose to the sun or to the open air;
to hang.
ἑξηλιάζω, αἱθριάζω soli expono, ad solem exsicco, sub dio expono. Առաջի արեգի դնել. պարզել յարեւու. տարածել կախմամբ յանդիման արեգական, եւ ի բացօթեայ վայրի. (գուցէ՝ որպէս ձօնելով. որով լինի եւ արմատ բառիս Պատարագել)
ever merry, cheerful, joyous.
Յարազուարթ պաշտօնքս անդադար, եւ մշտամատոյց աղօթիցս սահման. (Ոսկիփոր.։)
to continue, to prolong, to cause to last.
Զժուժկալութեանն զգուշութիւն ուղղել, եւ յարաձգել յամենայն վնասակարացն զ՝ի բաց հրաժարումն։ Պաշտօն յարաձգեալ եւ հանապազորդ. (Բրս. հց.։)
perpetual motion;
mutation, alteration.
Յարաշար շարայարեալքն սուրբ եւ խօսուն քարինքն. (Տօնակ.։)
Ի փոփոխմունս տուընջեանց եւ գիշերաց՝ աւուրց եւ ամանակաց՝ եօթնաթիւ յարաշարժութեամբ. (Տօնակ.։)
dwelling under the same roof, in the same house, cohabiting.
Որք արժանի եղեն լինել յարկակից տեառն. (Տօնակ.։)
befitting, suitable, fit, proper, congruous, decorous;
commodious, easy;
competent, sufficient;
capable, clever, apt, fit, qualified;
cf. Յարմարապէս.
(իբր յարումար. կամ յարեւյար) ἀρμόνιος, ἀρμόδιος , ἀρμοστός aptus, concinnus, idoneus, congruus, conveniens, moderatus. Կարի դիպող. համեմատ. յանկաւոր. վայելուչ. պատշաճ. (ուստի եւ յն. արմօ՛նիօս. լտ. հարմօնիօ՛զուս)
cf. Յարմար.
Յարմարականք քեզ։ Յարմարական իմաստնոյն խրատու. (Նար. ՟Ղ՟Գ։ Տօնակ.։)
cf. Յանդգնութիւն.
Զյօնիցն զաւակնութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
addition, increase, overplus, surplus, accession, augmentation;
rest, residue;
— գրոց, մատենից, addition, supplement, appendix;
— չարեաց, redundant malice;
—ք որովայնի, excrement;
թափել զ—ս որովայնի, to ease oneself, to go to stool.
Զի կրօնաւոր երեւեսցի եւ խստամբեր, յաւելուածովքն վարի պատուիրանօքն. (որ լինի գ. եւ ա) (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
to be perpetual, to last for ever.
Յաւէժանայ մինչեւ յաւիտեանս. (Տօնակ.։)
cf. Մշտախաղաց.
Հարկեալ յաւէտախաղաց գթոյ՝ զոր ունիս միշտ առ մեզ. (Անան. ի պետր. յորմէ եւ Տօնակ.։)
admirable, most wonderful, stupendous, marvelous.
Մշտնջենահոս լուսով անթառամ պսակեալ տօն՝ յաւէտահրաշ եւ ճառագայթաւէտ։ Յաւէտահրաշ եօթնալուսեան ճառագայթիւք ճոխանալ. (Խոր. վրդվռ.։ Անան. եկեղ։)
incestuous;
lecherous, libidinous, lewd;
name of various ancient sectaries.
Տեղեկացեալ նոցա մծղնեայ կրօնիցն. (Լաստ. ՟Ի՟Բ։)
squill, sea-onion, scilla;
գինի — ի, wine of squills, vinum scilliticum.
Մկնասոխ կամ մկնսոխ. եունսէլ. օնսուլ։
mouse-hunter, mouser;
— գործի, mouse-trap;
քաջ —, good mouser.
Մկնորսակացն լինելով պաշտօնամատոյց. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
daffodil, daffadown-dilly.
Մկնասոխ կամ մկնսոխ. եունսէլ. օնսուլ։
baptism;
washing, ablution, purification;
martyrdom.
Կոչեմք մկրտութիւն (յն. վաբդիսմա ), իբրեւ ընդ նմին թաղեալք ի ջուրն զմեղսն. եւ լուացումն (յն. լուդրօն ) իբրեւ զմկրտութիւն (յն. է՛գբլիսին ). (Ածաբ. ի մկրտ.։)
mile.
μίλιον, μιλιάριον miliare, -rium, mile passus. ռմկ. միլոն. միլ. (յն. մի՛լօն, միլիա՛րիօն. լտ. միլիա՛րէ, մ՛իլլէ բասսուս. իտ. մի՛լիօ. պ. միյլ ). Չափ ճանապարհի եւ հեռաւորութեան ցհազար քայլ երկրաչափական. որ եւ երկու հազար քայլ հասարակ.
to cultivate, to till, to plough, to manure;
to cultivate;
to administer, to furnish, to supply;
to serve, to wait on.
γεωργέω terram colo, agriculturam exerceo. Գործել զերկիր, արդիւնացուցանել, յարգել զպաշտօնն՝ մարմնաւոր կամ հոգեւոր. երկիրը բանեցնել՝ բանիլ.
Սկսաւ նոյ այր լինել մշակ երկրի. զանազանեալ է մշակ լինել, եւ գործօնեայ երկրի. (որպէս՝ կային) գործեսցէ զերկիր, ոչ մշակեսցէ. զսա վատթարն եւ չարն գործեսցէ իբրու վարձկան անարուեստ. իսկ առաքինին մշակեսցէ. մշակն փո՛յթ յանձին է պտուղս օգտակարս ստանալ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 66։)
cultivation, husbandry, tillage, agriculture;
culture, cultivation;
servitude.
γεωργία, -ιον, γεώργημα agricultura, agricolatio. Երկրագործութիւն. արդիւնաւորութիւն. ծառայութիւն. վաստակ. պաշտօն (մարմնաւոր կամ հոգեւոր).
always merry;
ever reviving.
Որոց անդն տօնել՝ մշտազուարճ եղեալ՝ հնչումն է անդադար. (Վանակ. յուրախ.։)
cf. Մշտագոյ.
Ընդ մշտակային. (Տօնակ.։)
wailing constantly;
continually begging, praying, beseeching.
Տեսի անդ արս կուսակրօնս մշտամռունչ յաղօթս. (Յհ. կթ.։)
priest's attendant.
Պաշտօնեայ մոգութեան կամ մոգուց.
to remain, to last;
to augment, to increase.
Մեծանալ. առաւելուլ. զօրանալ. (յն. մի՛զօն եւ ագմա՛զօն.)
furious, raging, mad, outrageous, demoniacal, fanatical, enraged, desperate, rude, violent;
cf. Մոլեգնաբար.
Կամ զմոլեգին յայլոց կրօնից անառակութիւնս բերեալ։ Ազգ եղեւ նմա մոլեգին գնացքն փիլիպպեայ. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 23։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 23։)
wandering, vagrant;
false, erroneous, heretical;
deceitful;
fallible;
— աստղ, erratic star;
—ն, demon;
antichrist.
Հեթանոսականն (պաշտօն) մարմնական եւ մոլորական էր. (Ոսկ. հռ.։)
fire-worship.
Պաշտօն մոխրոյ՝ այսինքն մոխրելի կրակի. հրապաշտութիւն.
Մոխրապաշտութիւն նախնեաց մերոց։ Մազդեզական մոխրապաշտութեանն։ Զմոգակրօն զքաղդէական մոխրապաշտութեանցն զիղձս. (Ագաթ.։ Արծր. ՟Ա. 14։ Անան. եկեղ։)
prone on the ashes;
— խշտի, a bed sprinkled with ashes.
Քրձազգած, եւ մոխրատարած խշտեաւ զամենայն աւուրս կենաց իւրոց կրօնաւորէր. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14. յն. լոկ՝ քրձազգած։)