orthodox, catholic.
· Calfa
Ուղիղ դաւանօղ. ուղղահաւատ. ուղղափառ. եւ Ուղղափառական. ողջամիտ.
Խոստովանօղ ուղղադաւան։ Ուղղադաւան հաւատացելոցս ի քրիստոս։ Առաքինի ուղղադաւանիցն. (Լմբ. ի շ.։ Ճ. ՟Ժ.։ Ժող. հռոմկլ.։)
in a direct line, direct, straight, vertical, perpendicular, upright.
· Calfa
εὑθυτείνων recte extendens εὑθυτενής, εὑθύτονος in directum tendens, extensus εὑθείος rectus, directus. Ուղիղ ձգօղ, եւ ձգեալ.
blowing straight.
· Calfa
εὑθύπνοος recte flans. Որ ուղիղ շնչէ. շիտակ փչօղ.
straight (road);
just, virtuous.
· Calfa
Ուղիղ ընթացօղ. արդար. առաքինի. եւ Ուր ուղիղ ընթացք կայցեն առաջի.
kind, bountiful, beneficent.
· Calfa
Պետրոս եւ պօղոս՝ ամոլք սուրբք, ումեկաւորք նախահարցն. (Ճ. ՟Ա.։)
drinking, drink;
drinking-bout, draught, sip, gulp;
ըմպել — առ —, to sip;
թէպէտեւ յ— էր, although he was about to drink.
· Calfa
Զնեստոր ոչ խաբեաց խօշիւն, թէպէտեւ յումպ էր». յն. զմպօղն իսկ գլխովին. (Թր. քեր.։)
cf. Ուն ;
habit, custom, accustoming, routine, practice;
ունակութեամբ, by routine, by rote;
ունակութեամբ յաղթի, custom conquers custom.
· Calfa
Հակառակ կան միմեանց որպէս ունակութիւն եւ պակասութիւն։ Ունակութիւնք քան զպակասութիւնս յառաջագոյն են, եւ ի բաց բարձօղք ունակութեանցն՝ պակասութիւնք. (Առ որս. ՟Գ։)
cf. Ընդունայնաբան.
· Calfa
ματαιολόγος, κενολογῶν vaniloquus, inaniloquus, inanis. Ընդունայն խօսօղ, եւ խօսեցեալ. փճախօս, փուճ.
vanity;
inutility, futility;
ունայնութեան պաշտամունք, superstition;
ունայնութեանց ամենայն ինչ ընդունայն է, vanity of vanities, all is vanity.
· Calfa
Կորեան յունայնութեան յուսոյ։ Ամաչեսցեն անօրէնք յունայնութեան իւրեանց։ Ընդունայն են որդիք մարդկան, եւ ինքեանք յունայնութեան են ի միասին։ Ունայնութիւն ունայնութեանց, ասաց ժողովօղն. ունայնութիւն ունայնութեանց, ամենայն ինչ ընդունայն է, եւ այլն.
feeding on legumes, vegetarian.
· Calfa
որ եւ ԸՆԴԱԿԵՐ. Ունդս կերօղ. շատացեալ ընդեղինօք.
holding, taking.
· Calfa
ἕχων, συλλάβων abens, qui comprehendit. Ունօղ. ունակ. եւ Ըմբռնօղ. զբռամբ ածօղ. ունեցօղ.
to have;
to take, to hold, to possess, to occupy, to enjoy;
to take, to stop, to retain;
to seize upon, to become master of, to subject, to subdue;
to contain, to enclose;
to carry, to support, to sustain;
to relate to, to refer to;
to be able, to know how;
— առ, իբրեւ, to esteem, to repute, to take for, to look upon as, to regard as;
— զտեղի, to stand instead of, to supply the place of;
— զոք, to stop one, to seize;
— զգուշութիւն, to take care, to watch;
— ի մտի, to form a design or project, to propose to oneself, to think to;
to retain;
զառաջս —, to oppose, to resist, to impede, to hinder;
to stand or go before;
զդէմ —, to make head against, to face, to resist, to oppose, to fight;
— առ իւր զխորհուրդս, to keep another's secret;
— զտունն, to maintain the honour of the house;
պինդ — զխոստովանութիւն, to keep the faith;
ի վայր — զբարկութիւն, to refrain from anger, to control one's anger;
գութ — զմէնջ, to have pity on us;
— զաղանդ, զուսումն, to follow the doctrine, to be of the sect of;
ոչ առ սուտս ունիմ զձեզ, I do not take you for liars;
զանձինս առ իմաստունս ունէին, they thought themselves wise;
իբրեւ զմարգարէ ունէին զնա, they looked on him as a prophet;
սրտմտութիւն կալաւ զնա, he was enraged;
զի՞նչ ունիս առնել, what have you to do ?
կալ զնա զեղջերացն, take it by the horns;
հրամայեցին նմա — զգլուխ բազմականին, they gave him the highest place at the feast;
տենդն կալաւ զնա, the fever has seized him, he has caught a fever;
ունիմ ի վենետիկ քսան եւ չորս ամ, I stayed twenty-four years in Venice;
ահ կալաւ զիս, fear seized me;
ի բանի մի ունիք, never mind, do not care for that;
— ունէին իւղ՝ այլ, they had indeed oil, but;
խօսել կալաւ, he began to speak;
կալարուք զկիրճս ջրոցն, seize the canals;
դիպող պատասխանեօք ունի զբերանս նոցա, he silences them with opportune replies;
խօսիլ ոչ ունիմ, ոչ ունիմ ասել, I cannot speak, I do not know how to speak.
· Calfa
Դիպօղ պատասխանեօք ունի զբերանս նոցա». այսինքն ըմբերանէ. (Իգն.։)
ear;
ունկունք, handle;
cf. Ականջ;
— դնել, մատուցանել, to give one's ear to, to lend an ear to, to listen, to hearken, to be attentive;
խօսել յունկանէ, to speak in one's ear;
to whisper;
— արկանել, to obey;
չդնել յունկան, to disobey;
զոր լուայք յունկանէ, what has been confided to your year;
եհաս յ— նորա, it reached even his ears;
— դիք, listen! attention !
cf. Թմբուկ.
· Calfa
ՈՒՆԿՆ ԴՆԵԼ. ἑνωτίζομαι, ἁκούω, ἑπακροάομαι, ὐπακούω auribus percipio, audio, ausculto, obedio (obaudio), subaudio . որ եւ ՈՒՆԿՆԴԻՐ ԼԻՆԵԼ. Ունկն մատուցանել ի լսել. ուշ ունել. լսօղ լինել. հնազանդիլ. անսալ. անկաճ դնել կամ տալ կամ կախել, մտիկ ընել.
shutting one's ears;
disobedient, contumacious.
· Calfa
Որ խցեալ ունի զունկն՝ զի մի՛ լուիցէ. անունկնդիր. անլսօղ. անսաստ.
Զի ատեցօղ՝ զմարդիկ տեսին, եւ ունկնախից ընդդէմ բանին. (Լմբ. ի շ.։)
auditor, listener, hearer;
listening, obedient, docile, submissive;
—ք, auditory, audience, the public.
· Calfa
Կալ ընդ ունկնդիրս. (Կանոն. (որպէս երախայք լսօղք ընթերցուածոց եւ խրատուց եւեթ։))
ἁκροατής, ἁκουιστής auditor εὑήκοος bene audiens, obediens. Ունկն դնօղ. ունկնդրօղ. ուշ դնօղ. անսացօղ. հնազանդ. մերձակայ խօսողին. եւ Աշակերտ. ատենակալ. եւ այլն.
cf. Մտադիր.
· Calfa
ՈՒՇԱԿԱԼ ՈՒՇԱԿԱԼՈՒ. προσέχων, προσεκτηκώς, προσεκτηκώτερος attentus, attentior. Որ ուշ ունի. միտ դնօղ. զգուշաւոր դիտօղ.
cf. Մտադիր.
· Calfa
ՈՒՇԱԿԱԼ ՈՒՇԱԿԱԼՈՒ. Որ ուշ ունի. միտ դնօղ. զգուշաւոր դիտօղ.
cf. Մտադիր.
· Calfa
Ուշադիր. մտադիր. ուշեղ. հանճարեղ. ուշը բանեցնօղ, խելք ծախօղ.
cf. Ուռկանաւոր.
· Calfa
ՈՒՌԿԱՆԱՐԿ ՈՒՌԿԱՆԱՒՈՐ. ἁμφιβολεύς piscator (mittens retia). Արկօղ զուռկան յորս. ունօղ եւ ի կիր առօղ զուռկան. ցանցորդ. ձկնորս.
fishing with a net;
fisher.
· Calfa
ՈՒՌԿԱՆԱՐԿ ՈՒՌԿԱՆԱՒՈՐ. ἁμφιβολεύς piscator (mittens retia). Արկօղ զուռկան յորս. ունօղ եւ ի կիր առօղ զուռկան. ցանցորդ. ձկնորս.
student, studier;
mathematician.
· Calfa
Ուսանօղ. աշակերտ. ուսումնասէր. եւ Ուսումնական, որպէս մաթէմադիկոս. μαθηματικός mathematicus.
scientific;
mathematical;
mathematician;
scholar, learned man.
· Calfa
ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ կամ ՈՒՍԸՄՆԱԿԱՆ. μεμαθηκώς, διδακτός edoctus, doctus μαθηματικός discendi cupidus, peritus. Ուսեալ. գիտնական. ուսանօղ. եւ Սեպհական գիտութեանց եւ ուսմանց.
fellow-student;
school-fellow.
· Calfa
Գայր առ ուսումնակիցսն իւր ի վարդապետարանն։ Եւ յովհաննէս գնաց առ ուսումնակիցս իւր։ Պօղոս անուն ուսմնակից նիւսացւոյն։ Լեալ էին միմեանց ուսմնակիցք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Վանակ. հց.։ Վրդն. պտմ.։)
Իգնատիոս աղաչէր զսուրբն պօղիկարպոս զուսմնակիցն իւր. (Ճ. ՟Գ.։)
fond of study, of learning, studious, diligent;
lettered, erudite.
· Calfa
ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԷՐ կամ ՈՒՍԸՄՆԱՍԷՐ. φιλομαθής cupidus discendi, doctrinae φιλόπονος studiosus. Սիրօղ ուսմանց եւ գիտութեանց. գիտնաւոր, բանասէր. ժիր. եւ Փոյթ. երկասէր.
loathing study, hating science.
· Calfa
Ատեցօղ ուսման. խորշեալն կամ անփոյթ յուսմանէ եւ ի խրատուց (անձն, կամ բարք).
snare, trap, net, springe;
ambush, ambuscade;
cf. Լարեմ;
անկանել յ—, to fall into a snare;
cf. Ըմբռնիմ;
լարել զ— եւ ի նոյն հարկանիլ, շաղիլ, to fall into one's own snares;
— դնել ումեք բանիւք, to convict a person by his own words.
· Calfa
(որով գայթէ ոք) παγίς, πάγη laqueus, decipulum, tendicula. Գործի գայթելոյ՝ գթելոյ, եւ ըմբռնօղ. թակարդ. լար. հաղբ. ծուղակ. մեքենայ հնարիմաց առ ի վնասել.
va. vn. cf. Որոճիմ.
· Calfa
Կճղակահերձ իցէ, եւ որոճիցէ ոչ։ Որոճէ ոչ։ Որք որոճիցեն։ Որ որոճեն։ Ուղտ զի որոճայ։ Նապաստակ զի որոճայ։ Զորոճօղ յանասնոց. (եւ այլն. Ղեւտ.։ Օրին.։)
sower of tares;
devil, sower of strife.
· Calfa
Ցանօղ զորոմն. բանսարկուն, եւ հետեւօղք նորա, որպէս եւ բան եւ գործք նոցա.
to seek, to search, to inquire after or into, to make search, to ferret, to investigate, to rummage;
to louse;
— զերկիր, զքաղաք, to explore, to spy out.
· Calfa
Զորոնօղն իշոյ արքայ կացուցանէր. (Մագ.։)
to distinguish, to discern;
to divide, to separate;
to decide, to determine;
to specify;
to choose, to select;
to excommunicate.
· Calfa
Որոշեցէ՛ք ինձ զբառնաբաս եւ զպօղոս ի գործ, յոր կոչեցեալ է իմ զդոսա։ Պօղոս որոշեալ յաւետարանն աստուծոյ։ Որոշեաց զիս յորովայնէ մօր իմոյ։ Իւրաքանչիւր ոք ի նոցանէ որոշեցին առաքել ի պէտս եղբարցն։ Ընտրեա՛ եւ որոշեա՛ զտնանկն եւ զտկարն.եւ այլն։
definitive, determinative, distinctive, decisive.
· Calfa
ἁφοριστικός, διακριτικός segregans, discernens, dijudicans. Կարօղ որոշել՝ դատել
to destroy, to do away with.
· Calfa
Սամոստացին պօղոս զառողջ կանոնսն որոշտեաց. (Եւս. քր. ՟Բ։)
lamb.
· Calfa
(իբր որոճօղ) ἁμνός agnus ἁμνίς, ἁμνάς agna. Ծնունդ ոչխարի. գառն. ամիկ. գառ.
pampering one's belly, addicted to intemperance, gluttonous, guzzling;
— լինել, to pamper oneself, to be a greedy-gut, to be given to over feeding, to gormandizing or to gluttony.
· Calfa
γαστρίζων ventri deditus, ventrem explens, vorax. Որ պարարէ զորովայն իւր. կերօղ եւ արբեցօղ. իր փորը բտօղ, շատակեր, ճթքօղ.
thundering;
frequently thundering;
suddenly rumbling.
· Calfa
Ամպք՝ փայլակնացայտ, որոտընդոստ, ցօղաբուղխ առատութեամբ զտիեզերս արբուցանեն. (Խոր. վրդվռ.։)
Որոտընդոստ ահագնագոչ շիփորայիւք։ Յորոտընդոստ յարութեանն։ (Բոյսք) որոտընդոստք՝ անձրեւաբախք՝ ցօղահարք. (Ագաթ.։)
to hide in a hole, to go to earth, to crouch or squat in a kennel;
to nestle, to creep into, to hide oneself.
· Calfa
Որջացեալ յամուրն անի, իբրեւ ի կաղաղի հանդարտութեան ղօղեալ, (Խոր.՟Բ. 74։)
hunting;
cf. Որսորդ;
շուն —, hound, greyhound;
բազէ —, trained hawk;
թռչուն —, bird of prey;
ձի —, hunter.
· Calfa
θεραπευτικός venatorius. Որսացօղ. որսող. որսորդ, եւ Որսորդական.
hunter;
devil.
· Calfa
θηρευτής venator. Որսացօղ, որսորդ. չարարուեստ պատրիչ բանսարկուն.