common, ordinary, usual, trivial, vulgar, low;
common, public;
equal, alike;
half, semi, demi;
in common, together, equally, generally;
appellative;
— անուն, common gender;
— բայ, deponent verb;
—, —օր, noon, noon-tide, midday;
ի — աւուրն, զ— աւուրբ, at noon;
ց— օր, till noon;
— գիշեր, midnight;
— տարի, one year with another;
— տեղիք, the common places, general topics;
—աց կեանք, common life;
թշնամի —աց, the common enemy;
միտք, կարծիք, —աց, common sense;
—աց հաւանութեամբ, with one accord;
օգուտ —աց, the public interests;
իրք —աց, public affairs;
ծախիւք —աց, at the public expense;
—աց վարել կեանս, to live in common;
—աց ունէին զինչս, they had every thing in common.
Հասարակ բանիւ։ Վճիռ մահուն՝ որպէս հասարակ բնութեանս, եւ ինձ ի վերայ կայ. (Լմբ. տնտես. եւ Լմբ. պտրգ.։)
common, public;
cf. Հասարակ.
Խնամք հասարակաց։ Ի վերայ հասարակաց աղաչէր. (Ոսկ. յհ. եւ ես։)
cf. Հասարակօրէն.
Կամնասայլն հասարակաբար կասու զնոսա. նոյնպէս եւ բարիքն եւ չարքն հասարակաբար կան ի միում աշխարհի, եւ մահ հաւասարապէս հասանէ ի վերայ ամենեցուն. (Շ. մտթ.։)
Զի աստուծոյ գթութիւնն հասարակաբար է ի վերայ իւր եւ նոցա. (Լմբ. յովն.։)
common, general.
Ոչ բնաւ նեղութիւն ած ի վերայ, եւ ոչ ամենեւին անդորրութիւն. այլ հասարակախառն երկոքումբք կողմամբք յօրինէր զառաքինութիւնս արդարոցն. (Ոսկ. մտթ. ըստ Ճ։)
moiety;
equator;
զ—աւ գիշերոյ, at midnight.
Եհատ զդրօշակսն նոցա զհասարակածն մինչեւ ի վեր. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Թ. 1։)
to equal, to divide in two parts, in halves;
to share, to part equally, to portion out;
to accomplish;
— զսէրն ընդ ամենեսին, to love impartially, to be large-hearted;
մի —եսցեն զաւուրս իւրեանց, they shall not live out half their days.
Սկսանի հասարակիլ ի վերայ նորա անարգութեան օր կենցաղոյս. (Լմբ. սղ.։ (զի զբան սաղմոսին՝ որ ըստ ՟Ա նշ. թուին ձգել յայս ՟Գ նշ։))
to understand.
ռմկ. հասկընալ. Հասուկ կամ հասու եւ վերահաս լինել. իմանալ. ի միտ առնուլ. տեղեկանալ.
comprehension, understanding, intelligence, perception.
Բանին աստուծոյ մարմին լինելն ի վեր է քան հասողութիւն մտաց. (Խոսր.։)
happening: lively, clever, intelligent;
— լինել, to arrive, to reach, to attain;
to seize, to take, to catch, to entrap;
to comprehend, to conceive, to penetrate, to discover, to recognize.
Որ ի վերայ հասանէ. որպէս Տիրօղ. զբռամբ ածօղ. ժամանօղ. եւ Իշխօղ. ձեռնհաս. վարի ի մեզ էական բայիւ. իբրու յն. κρατέω, καταλαμβάνω obtineo, deprehendo. ձեռք ձգել, ափ ձգել
the arriving, arrival;
cf. Հասողութիւն.
Ոչ տան թոյլ գեր ի վերոյ լինել քան զհասումն մտացն իւրեանց. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
ripe, mature, grown up;
wise, prudent, judicious;
— հասակ, ripe or advanced age;
— այր, man of mature age, a discreet sober-minded man;
— օրիորդ, marriageable young lady;
— խորհուրդ, միտք, mature judgment;
— խաղաւարտ, ripe imposthume;
— գործել, to ripen, to make ripe, to mature, to bring to maturity.
Զի հասարակաց կազմեցեալ բուսոց ... ի ստեղծօղդ վերաբերեալ առ նոյն նիւթս կենաց հասուն ներգործէ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to cause to arrive, reach or attain;
to bring, to refer;
to cook, to dress, to get ready, to prepare;
to ripen, to mature;
հասոյց ինձ անբաւ աշխատութիան այս բառգիրք, this dictionary has cost much labour.
Աշխատութիւն հասուցանել մարդկան։ Զօրս ի ձեռն հասուցանել։ Ի նեղ մեծ զամուրն հասուցանէր։ Ցաւս յայլոց մարմինս տանջանօք հասուցանէր։ Սաստիկ հարուածս ի վերայ թշնամեացն հասուցանէր։ Ի տեառնէ զարժանի տանջանս ի վերայ չարագործին հասուցելոյ (այսինքն հասուցանելով տեառն, կամ հասուցանելով ըստ յն, ի կողմանէ տեառն։) Անմարդի զերուսաղէմ հրէից հասուցանել (յն. առնել, կամ կացուցանել). եւ այլն։
firm, solid, strong;
hard, compact.
Ոչ եթէ ի վերայ հաստաբեստ ինչ զօրութեանց հիմունք մաղոցն հաստատեալ իցեն։ Իբրեւ զմորթ հաստաբեստս բառնալ զմեծաբեռն ծանրութիւնն. (Վեցօր. ՟Թ։)
well based or built, firm, solid, stable.
Հաստահիմն լինել եկեղեցւոյ։ Ի յայսպիսի հաստահիմն արմատոյ վերայ շինեցայք. (Լմբ. սղ.։)
solid, firm, stable;
sure, certain, positive;
solid;
solidly, firmly, strongly, steadily;
surely, truly, positively;
resolutely.
Կա՛մ ի յաստի կեանքս անընդհատ, կամ ի վերջին օրըն հաստատ. (Շ. այբուբ.։)
very firm, very solid;
firmly, surely.
Ի վերայ հաստատագոյն հիման դնել զգուշութեամբ։ Առաջին այս հաստատագոյն լուծումն. (Իգն.։)
to affirm, to sustain;
to prop, to confirm, to consolidate;
to fortify, to comfort, to invigorate, to strengthen, to encourage;
to restore, to mend, to revive, to refresh;
to assure, to guarantee, to attest, to certify, to witness, to approve, to corroborate;
to legalize, to ratify;
to institute, to found, to erect, to create, to make;
— անդրէն, to reestablish;
— զերեսս, զձեռն, զմիտս, to set out, to start, to proceed, to move on;
to deliberate, to resolve, to purpose;
to conduct or comport oneself, to act;
to threaten;
— զառաղջութիւն, to recover, improve or restore health;
—եալ էր ի խորհրդեան, he was resolute and decided in action.
Այսպիսի իցեն ախտիցն ալիքն, որ թէ նստիս նոցա գեր ի վերոյ, հաստատեցար հմուր ղեկավար կենցաղոյս. (Մաշկ.։)
stability, firmness, solidity, fixedness, consistence;
constancy, resolution;
strengthening, consolidation, confirmation;
prop, stay, support, base;
affirmation, assertion, acknowledgment, authorization, certifying, approbation, ratification;
solidification;
— երկնից, the firmament;
— մտաց, constancy, firmness of purpose;
— առնուլ, to be vouched for, of a certainty, to prove true, to be confirmed, attested, certified;
հաստատութեամբ, cf. Հաստատ;
հաստատութեամբ եդեալ էր ի մտի, he was resolved, he has taken a resolution, he decided to.
Հաստատութիւն խաղաղութեան։ Ընկեցին ի բաց զհաստատութիւնս իւրեանց եւ զդաշինս։ Ամենայն հաստատութեամբ ետու հրաման։ Հաստատութեամբ զօրութեամբ իմոյ։ Ո՞վ եկաց ի հաստատութեան տեառն։ Բեկանեմ զհաստատութիւն հացի։ Թագաւոր հանճարեղ՝ հաստատութիւն ժողովրդոց։ Հաստատութիւն իմ եւ ապաւէն իմ դու ես։ Ետուր նմա օգնական զեւայ, հաստատութիւն նմա զկինն նորա։ Եհաս թագաւորն յիրացն հաստատութեան վերայ.եւ այլն։
Ջուրն որ ի վերոյ երկնից՝ կոչի հաստատութիւն. (Ճշ.։)
stanchion, prop, stay, support;
counterfort.
Կանգնեսցի վերստին հաստարանաւ այս հառաչանաց ի քեզ յուսացեալ։ Լաստ հիմանն հաստարանի ընկղմեցաւ։ Ի քեզ տէր յեցեալ իբր ի հաստարան կենաց գաւազան. (Նար. ՟Գ. ՟Ի՟Ե. ՟Լ՟Բ։)
to create, to produce, to make;
to strengthen, to confirm, to consolidate;
— զոք ի բարիս, to confirm in the right way.
Օրհնութիւնն աստուծոյ ի վերայ իմ հաստէր. (Պիտ.։)
serious, grave, mortal;
— վերք, a deep wound;
տալ — հարուածս, to give the finishing stroke or death-blow, to despatch.
section, paragraph;
caesura;
cut, cut out;
—ք կոնի, conics, conic sections.
Կանգնէր կայր փոքր մի ի վերայ հատածի միջոյն. (Յհ. կթ.։)
to cut, to cut off, to break;
to carve, to cut;
to divide, to separate;
to retrench, to diminish, to curtail;
to castrate;
to resolve, to decide, to determine;
to cross, to traverse, to pass;
to stop, to interrupt;
— գծից զմիմեանս, to cross one another;
— զծով, to plough, cross or traverse the sea;
— զծով եւ զցամաք, to run over, to over-run or scour both sea and land;
— ճանապարհ, to open, to pave away or road;
to progress towards, to bend one's steps to, to traverse, to travel;
— անցանել, to cross, to traverse, to pass, to travel over or through, to go over;
— ի ստենէ, to wean;
— զծառս, to fell, to cut down;
to clear;
դատ —, to sentence, to judge, to decide;
ական —, to mine, to dig, to hollow;
— զգլուխ, to cut off the head, to behead, to decapitate;
— զանդամս, to cut off limbs, to amputate;
— յարքունիս, to confiscate, to forfeit;
— ի կենաց, to slay, to deprive of life, to kill;
— զանձն ի փափկութիւն, to give oneself up to effeminacy;
ի վատութիւն —, to make a coward of;
— զծարաւ, to quench, to slake the thirst;
— զանձն յիմեքէ, to abstain, to keep from, to refrain, to forbear, to deprive or debar oneself of, to do without, to dispense with;
ակօս —, to plough, to furrow;
— գունդ մի, to detach, to form a detachment;
— լուսոյ զգիշեր, to drive away darkness;
— զբոց հրոյ, to spark, to sparkle, to emit sparks;
— զբանակն, to fray a way, to pass through, to cross;
— զգրիչ, to make a penpop;
գետն զդաշտն —նէ, the river traverses the plain.
Հատանել զծուլութիւն, կամ զզօրութիւն, կամ զ՝ի վերայ դիմելն։ Ի բաց հատանել զաւելորդ պարծումն, կամ զխորամանկացն տաճանմունս. (Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. յհ.։)
Մի՛ յաւելուցուք ինչ ի բանն, եւ մի՛ հատանիցէք ի նմանէ։ Զսակ աղիւսարկին արկէ՛ք ի վերայ նոցա, մի՛ հատանիցէք ինչ անտի։ Զքաղցր արեւդ յաչացդ հատանէի։ Գաւառս բազումս հատէք զիմոյ տէրութեան։ Հատեալ քուն յաչաց իմոց.եւ այլն։
Հատին ի վերայ աշխարհիս հայոց հարկս հինգ հարիւրդահեկան. (Ղեւոնդ.։)
Զդատավճիռն չարեացն՝ զոր հատ վաղվաղակի։ Հատին արդարութեամբ, եւ ասեն։ Հատանեն ինքեանք ի վերայ անձանց իւրեանց, եւ ասեն։ Եփր. (յես. եւ Եփր. համաբ.։)
to render, to restore, to give back;
to pay, to discharge, to acquit;
to disburse, to lay out;
to recompense, to satisfy, to make amends, to compensate, to indemnify;
to cut;
— ի ստենէ, to wean, to take from the breast;
— զփոխարէնն, to render like for like, to requite;
— զվնասն, to make up for, to indemnify for;
— չար փոխանակ բարւոյ, չար — երախտեաց, to render evil for good;
— զմեղս հարանց՝ որդւոյ, to revenge the sins of the fathers upon the children;
—ցեր ինձ բարիս, եւ ես —ցի քեզ չարիս, I have rendered you evil for good;
աստուած հատուսցէ քեզ ի բարիս, may God reward you;
cf. Հատուցումն.
ἁποδίδωμι, ἁνταποδίδωμι , ἁσοτίω, ἁμύνω reddo, rependo, retribuo, ulciscor. Անդրէն տալ. փոխարինել. վճարել. կշռել նովին չափով. առնել ինչ ումեք. կատարել. վերառաքել. մատուցանել. տալ. աւանդել. ընծայել. եւ Վրէժ առնուլ, կամ լուծանել. լծ. թ. էտա էթմէք
legitimate, authentic, genuine;
true, frank, sincere;
intimate, cordial;
related, near, familiar;
brother;
հարազատ որդի, legitimate son.
to pass quickly, to skip, to omit, to pass over in silence.
ՀԱՐԵՒԱՆՑԵԼ ՀԱՐԵՒԱՆՑԻԼ. Վեր ի վերոյ անցանել. քերել անցանել.
superficial, light;
futile, frivolous, vain, transitory, fleeting;
superficially, slightly, for form's sake, negligently, in passing, with an absent look;
— անցանել ընդ, to graze, to pass close to, to glide by;
to skim along or over, to glance at;
to touch lightly or briefly on.
որ եւ ՀԱՐԵՒԱՆՑԻԿ. (իբր հարմամբ կամ առ երիքերելով անցեալ) Վեր ի վերոյ. վարկպարազի. դուզնաքեայ. չնչին. վեր ի վերանց բան մը.
ՀԱՐԵՒԱՆՑԻ, կամ Ի ՀԱՐԵՒԱՆՑԻ. մ. ἑν παρόδῳ, ἑξ ἑπιδρομῆς obiter, cursim, in transcursu. Քերելով եւ անցանելով. վեր ի վերոյ. վարկպարազի. ձեպով. եւ Անխորհրդաբար. վեր ի վերանց, քովէն անցնելով.
even with the ground, plaid, flat, on the same floor, on a level, levelled;
— առնել, to pull down or raze to the ground, to level with the ground, to raze;
to level, to make even.
Հարթայատակ դաշտաձեւ առնէ զերեսս երկրի. (Պիտառ.։ Ծովն այն հարթայատակ է, եւ նաւ ոչ կարէ գնալ ի վերայ նորա. Ոսկիփոր.։)
to start with fear, to be scared, to take fright or umbrage at, to start or fly off, to bound away.
ՀԱՐԹՆՈՒՄ ἁναπηδάω resilio. որ լինի եւ ՀԱՐԹՉԻՄ. (լծ. սարտնուլ. շրտնուլ. խրտնուլ, եւ զարթնուլ) Ի վեր ոստնուլ. ընդոստնուլ. առ ահի ի վեր վազել. ահիւ խուսափել. օցտել. դուրս ցաթկել, վախէն վեր ցաթկել, քաշուիլ՝ փախչիլ.
level, levelling, planing, smoothing;
equality.
Թէ ըստ վերսաստութեան՝ շեշտիւն, թէ ըստ հարթութեան՝ բթիւն. (Թրակ. քեր.։)
to give umbrage, to scare, to startle, to fright away, to estrange, to alienate, to remove;
— զվարսս, to cause the hair to stand on end.
Հարթուցանելով զվարսս (գլխոյն). (Բրս. արբեց.) իբրու դիզացուցանել. մազերը վեր տնկել։
centuple, a hundredfold, hundred times as much.
ἐκατονταπλάσιος, -ον, -ως centuplus, -um, -pliciter. Հարիւր անգամ աւելի կամ կրկնեալ ի վերայ միոյ. հարուր խաթ.
a hundred, centenary;
centuple;
by hundreds, in great numbers;
centurion.
Արդիւնս ի վեր աճեցուցանել ի հարիւրաւորն թիւ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
cf. Հարիւրերորդ.
imposing of a tax or burden;
forcing, offering violence.
ἁναγκάζων coactor. Որ հարկ ի վերայ դնէ. բռնադատիչ. հարկեցուցիչ. հրամանատու.
to beat, to strike, to give or deal a blow;
to strike or sweep the chords of the lyre, to vibrate, to touch, to play or perform on;
to ring;
to knock, to thump;
to prick, to bite;
to wound, to hurt, to harm;
to knock down, to beat to death, to kill;
to spoil, to taint, to gnaw, to eat away;
to ill-treat, to punish, to abuse;
to strike against, to shock;
to feel remorse;
to pay tribute;
to write down, to put into writing, to set down;
— զքաղց եւ զծառաւ, to stay hunger;
to quench, slake or allay thirst;
— այսոյն պղծոյ, to possess with a devil;
ի շամփուր —, to spit, to put on the spit;
— զոք ի ցից, to empale;
— ի մահ, — զոք յոգի, to give the death-blow, to despatch, to slay, to kill;
— ի գլուխն, to cause a headache;
— գինւոյ ի գլուխն, to mount to the head;
to intoxicate;
տաւիղ կամ ջութակ —, to harp, to play on the harp or violin;
խորան —, to set up a pavilion;
— զմիմեանս, to strike one another, to knock against each other;
to come in collision, to collide, to come into contact with;
— ընդ միմեանս, ընդ միմեանս — համեմատութեամբ, to compare, to confront with;
— զճանապարհս, to go, to be on a journey, to travel;
մարտ ընդ միմեանս —, to fight, to combat, to make war;
— զպատերազմ, to gain the battle, to conquer;
— զթշնամին, to beat the enemy, to discomfit, to defeat, to rout;
— հուր զտամբ, to set a house on fire;
— գաւազանաւ, to cudgel, to cane, to whip, to thrash, to belabour;
խրախոյս խընդութեան —, to shout with joy;
— զպէտս ուրուք, to supply the needs of, to provide or furnish the needful;
— զմիտս, to strike, to impress;
— զամանակ, to beat the measure;
զծայրս —, to dawn, to rise;
— զանձն, to be afflicted, grieved, mournful, desperate;
ընդ միտ —, to think, to reflect;
—նէ զդաւիթ սիրտն իւր, հարեալ գտանի ի խղճէ մտաց, David is struck by or eaten up by remorse;
ընդէ՞ր —նէ զքեզ սիրտ քո, why is your conscience afflicted and why is your heart heavy within you ?
արեւն ընդ ծայրս —նէր, the sun gilded the mountain tops;
ժանգն —նէ զերկաթ, rust consumes iron;
կօշիկ իմ —նէ զոտս, my shoe pinches.
Եհար զդդմենին, եւ ցամաքեցաւ։ Հարայ ես որպէս խոտ։ Եհար կարկուտն յամենայն երկիրն եգիպտացւոց։ Հարից զամենայն սահմանս քո գորտիւ։ Հարցէ զքեզ տէր կեղով։ Հարին կուրութեամբ կամ շլացութեամբ։ Հարի զքեզ ապականութեամբ։ Հար կարկտիւ զայգիս նոցա։ Եհար տէր զմանուկն։ Հարաւ այս չար յաստուծոյ ի վերայ սաւուղայ։ Հա՛ր հարուածովք քով։ Ի մեծամեծ հարուածս հարկանէին զհեղիոդորոս։ Արագ արագ եհար զիս ի ծնունդս.եւ այլն։
cf. Հարող.
ՀԱՐԿԱՆՈՂ կամ ՀԱՐՈՂ. որ եւ ասի ՀԱՐԿԱՆԵԼԻ. տե՛ս ի վեր. Որ հարկանէ.
striker;
knocker;
— ցուլ, a butting or mad bull.
ՀԱՐԿԱՆՈՂ կամ ՀԱՐՈՂ. որ եւ ասի ՀԱՐԿԱՆԵԼԻ. տե՛ս ի վեր. Որ հարկանէ.
exacter, tax gatherer, collector, receiver.
Ըստ հարկապահանջ խնդրողին ոչ կարացի վերջացեալ գտանիլ. իբր հարկաւ պահանջողին. (Նար. երգ. յիշ։)
receiver-general.
to necessitate, to oblige, to force.
Որք են հոգիք հարկաւորեալ, եւ ի սպասու միշտ առաքեալ. իմա՛, Հարկաւոր, ըստ վերջին նշ։
blow, knock, beating, striking, percussion;
bastinado;
slash, cut, wound;
bruise, contusion;
sore;
scourge, blow, chastening, tribulation, misfortune;
repulse, rout, defeat, overthrow, considerable loss;
—ք, — paean;
—ք եգիպտոսի, the plagues of Egypt;
օրհասաբար —, mortal blow;
—ս ածել, to give many blows, to cudgel, to chastise;
հարկանել ի —ս մեծամեծս, to make great slaughter, havoc, carnage, butchery.
Խառնելով զողբ եւ զօրհնութիւնս եւ զհարուածս ընդ երկադուռն մեծավերջից. (անդ։)
marriage-place;
bride-chamber;
talamus, nuptial-bed;
Holy Church, etc.
Եկեղեցի՝ հոգւոցն հարսնարան։ Առագաստն վերին՝ հարսնարան անմահ բանին։ Մի՛ հարսնարանին արտաքոյ գտցուք։ Վերին հարսնարան. (եւ այլն. Խոսր.։ Շ. թղթ. եւ եվես։ Յիսուս որդի.։ Մաշտ.։)
to oppress, to subdue by violence, to vex, to molest, to crush, to overburden, to surcharge, to extort, to maltreat;
— զիւր կամս, to persist doggedly, to be obstinately resolved, to be stubborn.
Ոչ թող առն հարստահարել զնոսա։ Ելին ի վերայ յուդայ, եւ հարստահարէին զնա. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Զ. 21։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 17։)
Նախանձն յարոյց զկորխ եւ զդադան ի վերայ մովսեսի, եւ ո՛չ թէ հարստահարեցան ի նմանէ. (Լմբ. ժղ.։)
to become powerful, to be predominant, to domineer, to lord it, to rule over, to reign;
to get or grow rich, to prosper, to thrive;
to abound;
— զբարեպաշտութիւն, to be rich in piety, to be very pious.
Հարստացեալ տիրէ ի վերայ երկոցունցն եւս. (Խոր. ՟Ա. 5։)
cf. Հարցափորձ.
Հարցփորձ (կամ հարցափորձ) ի վերայ հասարակաց կապելոցն ածէին. (Յհ. կթ.։)
cf. Հարցափորձ.
Հարցփորձ (կամ հարցափորձ) ի վերայ հասարակաց կապելոցն ածէին. (Յհ. կթ.։)
bread;
food, victuals, livelihood;
meal, repast, table;
— առաջաւորութեան, առաջադրութեան or երեսաց, show-bread;
— կենաց, երկնաւոր —, the bread of life;
the Eucharist;
— սգոյ, նեղութեան, the bread of pain, of affliction;
թարմ, կակուղ, քաջեփ or կսկուծ, ջերմ —, new, soft, well baked, hot bread;
օթեկ՝ գահ or քարտու, կարծր, անեփ —, stale, hard, half-baked bread;
սպիտակ, սեաւ or թուխ —, white, brown bread;
տան, հացագործի —, household, baker's bread;
— համեմաւոր, gingerbread;
անխմոր —, unleavened bread;
գետնոյ —, hog's-wort, sow-bread;
կեղեւ —ի (կողինձ), bread-crust;
ներքին կամ վերին կեղեւ, under-crust or upper-crust;
միջուկ —ի, crumb;
շերտ —ի կոգեզանդ, slice of bread and butter;
կոտոր —ի, a morsel of bread;
փշրանք —ի, crumbs;
— յարգանակի, sopped bread, panado;
— խորովեալ, toast, slice of toast;
քրտամբք երեսաց իւրոց գտանել զ— իւր, to get one's bread by the sweat of one's brow;
— թրել, գործել, to make, to bake bread;
— ունել, to have bread;
առանց —ի լինել, not to have bread to eat;
չոր — ուտել, to eat dry bread;
թանալ զ— իւր արտասուօք, to eat the bread of affliction;
—ի բերան վարձու գործել, to serve for his bread;
ի — կոչել զոք, to invite to dinner;
— մեծ գործել, to give a grand dinner;
հաղորդլ ընդ ումեք —իւ, to eat with one;
արկանել —, to serve up;
to give to eat;
— կտրել, բեկանել, բրդել, to cut or break bread;
to crumble, to crum;
կեղեւել զ—, to cut off the crust, to chip it off;
հատանել զ— քաղցելոց, to keep the bread from the hungry;
անարժան է —ին զոր ուտէ, he is not worth his salt.
abounding in bread, in victuals;
sated.
Որք հացալիցք էին, հասին ի ծայրս վերջին աղքատութեան. (Գէ. ես.։)
to become bread, to be made into bread.
Մի օր հացացաւ ի վերնատանն, եւ հանապազ հացանայ յեկեղեցիս ի վերայ սուրբ սեղանոյն. (Եղիշ. հայր մեր.։)