tribunal, court, audience, auditory, assembly of judges, seat, bar;
magistrate;
senate;
յ— մատնել, to call before a tribunal or council;
գումարել զ—, to convoke, to call together an assembly.
· Calfa
Յառաջնում ատենին ոչ ոք ինձ ի թիկունս եկաց. (՟Բ. Տիմ. ՟Դ 16.) ն. պատասխանատուութիւն.
Մտին երկոքեան ի նաւն, եւ եղեւ ատեան հողմոյ. եւ վաղվաղակի եհասն նաւն յեզրն ծովուն. (ՃՃ.։)
that belongs to courts of justice, judicial;
public, oratorical;
orator;
magistrate;
judge;
practitioner.
· Calfa
δικανικός judicialis, forensis Մին յերից ճարտասանական հանդիսից յատենի՝ ի ջատագովել կամ յամբաստանել փաստաբանին զոք կամ զգործ ինչ.
to graze, to pasture, to keep, to take care of;
— զհողմս, to cherish vain hopes, to build castles in the air.
· Calfa
Արածիցէ ոք զանգ կամ զայգի. (Եւ. ՟Ի՟Բ 25։)
vitious, faulty.
· Calfa
Մի՛ յոք հեպել արատաւոր, եւ մի՛ ունել չար մերձաւոր. (Շ. այբուբ. ՟Գ։)
to get drunk, to intoxicate, to drink to excess.
· Calfa
Բորբոքեալ բոցն ճարպովն, մինչ զի քաղաքն արբեալ լինէր ի հոտ ճենճերաց նոցա. (Մամիկ.։)
va. vn. to have pity or compassion, to grieve, to console, to comfort;
to conjure, to entreat, to demand, to intercede.
· Calfa
(որպէս լտ. րօ՛կօ, տճկ. իրճա. րէճա) Գութ արկանել. գթովք աղաչել. պաղատիլ. ողոքել թախանձանօք խնդրել. մաղթել. հայցել. (որ եւ յն. բարագալէօ)
binderance, obstacle, opposition, impediment, embarrassment, difficulty, delay, obstruction;
encumbrance;
prohibition, forbiddance, inhibition, interdiction;
arrest;
detention, prison;
contrary, opposing;
— եկեղեցական, interdict;
— առնել՝ արկանել՝ լինել, to arrest, to hinder, to contradict, to oppose, to embarrass, cf. Արգելուլ, cf. Խափանել;
յ— արկանել, to arrest, to imprison, to immure, to encloister, cf. Շրջափակել, cf. Շրջապատել.
· Calfa
Ոչ ոք է՝ որ արգել առնէ։ ՟Գ. (Մակ. ՟Ա 9։)
arrest, detention, prison;
lazaretto, quarantine;
դնել յ—ս, to arrest, to imprison.
· Calfa
Ամենայն հարսանաց եղեն արգելանք սգոյ սրսկապանք իւրեանց։ Ելին նոքա յարգելանէ անտի. (՟Ա. Մակ. ՟Ա 28։ ՟Զ 21։)
to hinder, to obstruct, to arrest;
to close, to shut, to enclose;
to sequester, to hold, to imprison;
to forbid, to interdict, to prohibit;
to amuse, to occupy;
to interrupt, to disturb.
· Calfa
Արգել զնոսա։ Մի՛ արգելուք զդոսա գալ առ իս։ Արգելուցուն յամուսնանալոյ։ Յովհաննէս ար գելու զնա։ Հրամայեաց հողոփեռնէս պահպանացն մի՛ արգելուլ զնա։ Զբարկութիւն իմ լցի, եւ արգելի։ Ոչ ոք արգելու ի քէն զշիրիմս։ Երկիր արգելցէ զարդիւնս իւր։ Մի՛ արգելուր ի նմանէ եւ զշապիկս. եւ այլն։
Փոքր ինչ արգելեալ զարտասուսն՝ ասէ ցիս. (Գ Վրք. հց. ՟Դ։)
որպէս Ստիպել զոք ի ճաշել ընդ իւր.
Անսայի, զի թերեւս արգելցէ ոք զիս անդ։ Գային ի հնձոց՝ ճաշակել. եւ երթեալ՝ ոչ օք արգել զնա. (Վրք. հց. ձ։)
just, upright, faithful, honest, loyal, well disposed, worthy, equitable, reasonable, legitimate;
justly, equitably, truly.
· Calfa
Եթէ առ Աստուածն իւր սուտ գտաւ, առ ո՞ ոք ի մահկանացուաց աստի դա արդար գտցի. (Եղիշ. ՟Է։)
equitable judgement.
· Calfa
Մի՛ ոք զմարդասիրութիւն Աստուծոյ առաջի եդեալ՝ զարդարադատութիւն ոչ ճանաչիցէ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
truly, in truth, certainly, surely, yes, yes truly, yes indeed, really.
· Calfa
Այլ ոչ արդարեւ այսոքիկ կարծեցեալ լինին։ Ամենեւին հաւատաց նմա արդարեւ զիւր իշխանութիւն. (Խոր. ՟Ա 2 եւ 16.) իմա՛ հաւաստի՝ իբր ա. կամ մ։
justice, equity, right, uprightness, loyalty, fidelity;
rectitude, reason.
· Calfa
Արտաքինքն սահման եդին արդարութեան. եթէ ոք զինչս բաժանէ հաւասարութեամբ ըստ չափոյ պիտոյից ընդունողացն, արդար ասի. (Շ. մտթ.։)
perhaps, never, if, not, still, even;
certainly, undoubtedly, indeed;
կամիք —, will you ? ոչ կարեմ —, I Cannot;
այնչափ իմաստուն է, որպիսի ոչ ոք —, he is as learned as any one;
չգիտեմ արարից — թէ ոչ, I know not whether I shall do it or not ? հարցանէք թէ — սիրեցեմ զձեզ, you ask if I love you? մի —, God forbid !
· Calfa
already, even now;
before.
· Calfa
Հուր եկի արկանելյերկիր, եւ զի՞նչ կամիմ, թէ արդէն իսկ բորբոքէր։ Արդէն իսկ յագեալ իցէք, եւ արդէն մեծացարուք։ Իբր ոչ եթէ արդէն առեալ իցէ, կամ արդէն կատարեալ իցեմ, եւ այլն։
present, new, recent, modern;
— ծնեալ, newly born;
—ք, the moderns.
· Calfa
ԱՐԴԻ, դիք, դեաց. ա. գ. ὀ, ἠ τὸ ἅρτι, νῦν, παρών recens, nuperrimus, praesens Արդեան. այժմու. առաջիկայ. ներկայ. եւ յոքն. Առաջիկայ մարդիկ, իրք, կամ կեանք կամ ժամանակք. ...
ԱՐԴԻ. ԱՐԴԻ՛ ԵՒՍ. (որ եւ յն. ա՛րդի) ἅρτι modo, nuper, recenter Ա՛րդ. ա՛րդ եւս. այժմ. այժմ իսկ. այժմիկ. այն ինչ. դեռ. արդէն իսկ. ահա այժմ. փոքր մի յառաջ.
cf. Արդիւնք.
· Calfa
Բանն տէրունական՝ արդիւն եղեւ յաւիտենական։ Զի հաստատեսցէ արդեամբն զբան։ Որ ինչ աստ է, ստուեր է. եւ որ ինչ անդ՝ արդիւնք անշարժքօ եւ հաստատունք։ Այս է ճշմարտութեան անհակառակելի արդիւնք, յորժամ զթշնամիս ոք կոչիցէ վկայս. (Ոսկ.։)
Նոքա բանւք հրամայէին, եւ մեք գործովք զարդիւնսն կատարէաք. (Եղիշ.։)
Ոչ անվճար (այսինքն անգործ) կամեցաւ թէ լիցի զմարդկային միտսն լինել ի բնութիւնս, այլ՝ ներգործել, եւ արդիւնքն (կամ արդեւք, արդեօք) լինել իւրաքանչիւր ոք որ անկ իցեն նմա. (Փիլ. լին. ՟Դ. 90. Փիլ. լծ.) մեկնէ, արդիւնականս։
cf. Արդիւնաբեր.
· Calfa
Կարծիցէ ոք զինքն բաւական ի ճարտասանականն հանճար, այլ ոչ արդիւնական ինչ համեղութիւն գուցէ ի բանս նորա. (Տօնակ.։)
meritorious, useful, fruitful.
· Calfa
Ըզհուր սիրոյ քո արդիւնաւոր՝ բորբոքեցին ի մեզ հոգեւոր. (Գանձ.։)
balcony.
· Calfa
Կա՛մ է նմանութեամբ որպէս Փոքրիկ արեգակն, լուսաւոր եւ պայծառ վայր. եւ կամ Տեղի արեւահայեաց ի բարձունս ապարանից.
objection;
proposition;
purpose.
· Calfa
Չար՝ առարկութիւն է. ոչ ոք առարկութիւն գոյացութիւն է. (Նիւս. ամենայն չար.։)
redundant, superfluous, excessive;
trascendent;
more, rather;
too much;
— եւս, more, over and above, besides, so much, the more, cf. Աւելի, cf. Առաւելապէս, cf. Առաւելագոյնս, cf. Մանաւանդ;
— քան, more than;
— քան զ—, —ագոյն, more and more, too much;
— եմ, լինիմ, գատնիմ, cf. Առաւելում.
· Calfa
Առաւել նոքա գտան կարօտեալ մարդասիրութեան. (Նար. ՟Ժ՟Գ։)
Ամենայն իրաց հաստատութիւն՝ առաւել երկուք այսոքիւք են. (Պիտ.։)
excess, exaggeration.
· Calfa
Առաւելազանցութիւն եւ նուազութիւն ներհական իւրոքանչիւրոց որպէս տեսանի։ Արութիւն ունի իւր ծայրս ըստ առաւելազանցութեան զյանդգնութիւն. (Անյաղթ հակակ.։)
adj. s. envoy, messenger;
apostle;
emissary;
missionary.
· Calfa
ԱՌԱՔԵԱԼՔ կոչին սեպհականեալ անուամբ երկոտասան աշակերտք քրիստոսի, եւ լայնաբար եօթանասունքն, եւ աշակերտեալքն նոցա, կամ առ նոքօք երեւելի քարոզք բանին. որպէս եւ Լուսաւորիչն մեր, եւ նմանօղք նորա.
apostolically.
· Calfa
Վարին առ այսոքիւք՝ եւ առաքելական ձայնիւն, ոչ առաքելաբար իմանալով. (Առ որս. ՟Ժ։)
companion of the apostles, companion of mission.
· Calfa
որպէս են նոքա քաղաքացիք, նմանապէս եւ եղեն առաքելակից. (Եպիփ. ծն.։)
to send, to dispatch, to expedite;
անդրէն —, to send back, to return.
· Calfa
ի ձայնէս աք. այաք. իբր յոտս հանել) ἁποστέλλω, ἑξαποστέλλω , ἑπαποστέλλω, πέμπω. mitto, dimitto. եւ այլն. Դնել զոք ի ճանապարհ. արձակել ի տեղի ուրուք. յղել զմարդիկ կամ զիրս կամ զբան կամ զգիր. ուղղել. կարգել. արկանել. ձգել. խրկել, խաւրել. որ է յղել, յուղի արկանել.
valour, bravery;
virtue, probity;
goodness;
politics, government;
conduct, behaviour.
· Calfa
Առաքինութեան նշանակ ոչ կարացաք ցուցանել։ Եթէ զարդարութիւն ոք սիրէ, վաստակք նորա առաքինութիւնք են. (Իմ. ՟Ե. 13։ ՟Ը. 7։)
Երկոքումբք կազմի առաքինութիւն՝ եւ աստուծոյ տալովն, եւ մեր ջանալովն։ Սիրելն զառաքինութիւն՝ զանձն է սիրիել. (Խոսր.։)
rape, abduction;
— առնել, cf. Առեւանգեմ.
· Calfa
Եթէ ոք առեւանկ արասցէ, պսակն անվաւեր լիցի։ Կատաղի աղտեղութիւն, զոր առեւանկն ասեն։ Վասն առեւանկի. (Կանոն.։)
to take away, to carry off.
· Calfa
Յորժամ յեկեղեցւոյ կարգաց ոք ի բաց ելանէ, չկայ յակաստանի. առ եւ գնաց առնէ զնա մոլորութիւնն. (Սեբեր. ՟Ե։)
to occasion, to cause, to produce, to engender.
· Calfa
Զայս առթեալ նիւթէր նմա։ Սոքա զարքայութիւն, եւ նոքա զգեհենն առթեն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 19։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
recent, new;
presently, immediately;
soon, forthwith, directly, suddenly;
առժամայս, at present, now;
for the present.
· Calfa
Նոքա առժամայն ոչ մեծ ինչ կարծէին լինել զանհնազանդութիւնն։ Առժամայն վասն բանին աստուծոյ ոչինչ խօսէր։ Իսկ նա առժամայն ըստ կարծեաց նոցա անկատարելագոյն խօսէր։ (Ոսկ. յհ. Ա. 29)
cf. Առնչութիւն.
· Calfa
Լինիմ եւ առինչ, յորժամ իմ յաջմէ կողմանէ ոք է, կամ յահեկէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Առինչ ասի այն, յորժամ ոք յասելն զնա եւ յանուանելն՝ հարկաւորաբար յանուան տայ իմանալ եւ այլ ինչ. (Երզն. քեր.։)
cf. Առնչական.
· Calfa
Այսոքիկ առինչունակին են, եւ առինչունակն՝ որքանաբար մինն ասի՝ նոյնքանաբար եւ միւսն եւս։ Առինչունակն համանգամայն պարտի գոլ. (Անյաղթ պորփ.։)
to fill, to fill to the brim, to brim.
· Calfa
Սրբութեամբ առլցցին երկին եւ երկիր։ Փրկութիւնքս այսոքիկ յանկեալ առլցան. (Նար. խչ.։)
to settle, to fix, to determine.
· Calfa
Բարւոք առկայանան երկոքեանն, մեռանիլն, եւ է՛ մեռանիլն։ Վասն է՞ր առկայացան երկոքին (ձայնքս՝) արդարն եւ սուրբն. (Սահմ. ՟Ը. ՟Ժ։)
to flame very little, to be nearly extinguished.
· Calfa
ԱՌԿԱՅԾ եւ ԱՌԿԱՅԾԵԱԼ ԱՌԿԱՅԾԵԼԻ. Ի փոքր կայծ իմն վերացեալ. նուազեալ, նուաղեալ, մերձեալ ի շիջումն. պլպլացօղ, մարելու մօտ.
earnest, earnest money;
pledge, essay, token, sign, testimony.
· Calfa
Զի առհաւատչէիւ փոքու հասցէն երկնաւոր մեծութեանն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Եթէ ոք ծախէ ինչ (այսինքն վառէ), եւ առնու առհաւատչեայ. (Մխ. դտ.։)
he-lamb.
· Calfa
Առն, առին. վագր, վագեր։ Առն, խոյ, գոնչակ, վիդոն, դուար, մալ. այսոքիկ արականք ի վերայ հօտից ասացեալ են. (Երզն. քեր.։)
married woman.
· Calfa
Կին առնակին է։ Կին՝ որ առնակին իցէ։ Այր ոք՝ եթէ շնասցի ընդ առնակնոջ։ Պահել զքեզ յառնակին կնոջէ։ Որ մտանէ առ առնակին՝ առանց պատժի ոչ լիցի։ Ընդ առնակնոջ ամենեւին մի՛ նստիր։ Կին առնակին ի կենդանի այր կապեալ է օրինօք. (Ծն. ՟Ի. 3։ Թուոց. ՟Ե. 29։ Ղեւտ. ՟Ի. 10։ Առակ. ՟Զ. 24. 29։ Հռ. ՟Է. 2։ Սիր. ՟Թ. 12։)
Լուարո՛ւք կոյսք, առաւել եւս առնականայք իսկ։ Զայս ոչ առ այրիսն միայն ասեմ, այլ եւ առ առնականայս։ Առնակնոջ ո՛չ ազնիւ այր ոք ցանկայ, այլ ժանտ ոք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։ եւ Եբր. ՟Ի՟Ը։)
dormouse.
· Calfa
ԱՌՆԷՏ ռմկ. եւս առնէտ. μυοξός. (մուկն սուր) mus alpinus, glis. կամ bufo կամ talpa Վայրի մուկն մեծ՝ որպէս նապաստակ փոքր, նման ըստ իմիք եւ խլրդան. եւ այն պէսպէս ըստ գաւառաց.
to be cured, to heal, to recover health.
· Calfa
Ի ձեռն սուրբ եւ ճարտար բժշկին առողջացան երկոքին կողմանք. (Վրք. հց. ՟Զ։)
health, life;
salubrity, healthfulness;
cure, recovery of health;
յ— ձեր, to your health ! հաստանիլ յառողջութեան, to be convalescent, to return in health;
քնքուչ, ակար, յեզյեղուկ —, a delicat, feeble, wavering health;
պահպանել զ—, to keep one's health;
խանգարել —, to destroy, to ruin the health;
զօրանալ սակաւ յ—, to be convalescent.
· Calfa
Ոչ ունիմ ինչ առողջութիւն ստամոքսի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)
to make young, to make look younger.
· Calfa
Եթէ ոչ կարէ ոք ամենայն մարմնովն առոյգ լինել, գոնեա զայն՝ զոր կարէ, առոյգացուցանել կրթեսցի, (Փիլ. լին. ՟Բ 63։)
trench, channel;
brook, small stream of water;
հեղուլ՝ հոսել —ս արտասուաց, to shed tears profusely.
· Calfa
(լծ. յն. րի՛աքս. լտ. ռի՛վուս տ. ըռմագ) ῤύαξ. rivus. Վտակ հոսեալ. ուղխ. գետ փոքր, (ջրոյ, արտասուաց, արեան, եւ այլն. վազուկ ջուր, պղտի գետ.).
diurnal;
ephemeral;
daily;
inconstant, uncertain, temporal, perishable.
· Calfa
Այսոքիկ առօրեայ պատմութիւնք կեսարուն, որ թագաւորեաց ամիսս վեց. (Լաստ. ՟Թ։)
needle;
ծակ ասղան, eye of a -;
մագնիսեալ —, magnetic;
անցուցանել դերձան ընդ ծակ ասղան, to thread a -.
· Calfa
Եթէ ոք ասղամբ սպանանէ զոք, այնպէս դատապարտեալ լինի, որպէս ոք աշտէիւ սպանանէ. (Եփր. աւետար.։)
to say, to express, to speak, to relate, to recite, to tell, to recount, to declave, to pronounce, to utter, to dictate;
— յառաջագոյն, to foretell;
— վերստին, to repeat;
բարիս՝ չարիս — զումեքէ, to speak well, badly of a person;
ասա՜ ինձ, tell me;
պարտ է —, one must say;
որպէս ասացաք, as we have said;
համառօտ —, briefly, in one word;
չգիտեմ զի՞նչ —, I know not what to say;
զի՞նչ ասիցեն զքէն, what will they say of you ? անհիմն է զոր ասեսդ, what you say is without foundation;
չգիտէ զոր ինչ ասէ, he does not know what he says;
ցանգ զնոյն —, to repeat always the same thing;
— զկարծիս իւր զիմեքէ, to give one's opinion on some thing;
սուտ —, to tell falsehoods or lies;
— զճշմարտութիւն, to speak the truth;
այո՝ ոչ —, to say yes, no;
զի՞նչ կամիցի — այս, what does that mean ? այլ զի՞նչ ասեմս, but what do I say ? ըստ ասելոյ իւրաքանչիւր, as every one says;
— ընդ միտս, to say to one's self;
զայս իրրեւ ասաց, when he has said that, at these words;
զայս ասացեալ, that said.
· Calfa
Պիտոյ է, որպէս ես ասեմ, ըստ նաւորդացն ճարտարութեան միշտ բարւոք գնալ. իմա՛, որպէս ինձ թուի։
Իսկ արդ՝ ասիցես, ոստքն փշրեցան, զի ես պատուաստեցայց։ Այլ ասիցէ ոք, զիարդ յառնեն մեռեալք. եւ այլն։
huntsman, hunter.
· Calfa
Եւ նոքա յարձակէին ի ներքս՝ հետավորեալ զասպականեացն հոյլս. մարթ է իմանալ զորսորդս, կամ զորսորդ շունս։