to grow gray-haired, to grow old.
Սպիտականալ հերաց կամ մօրուաց իբրեւ զալիս փրփրեալ. աղարմագ.
undivided, indivisible, inseparable;
incessant, continual;
individual, one, atom.
(Ըստ հերայ գլխոյ)՝ բազմութեանն անհատ լինել՝ իբրեւ մի մարմին. եւ եթէ հատցին գիսակքն՝ բազմացն զօրութիւնքն անկցին։ Պնդեալ զնա կարի քաջ անհատ ջլօք։ (Փիլ.։)
that passes not away, eternal;
impassable.
Զանանց եւ զանկոխ հրապարակսն ի խոհերացն եւ ի տղմոցն. (Խոր. ՟Բ. 24։)
unformed.
to drop, to flow by drops, to fall drop by drop, to trickle;
to leak, to run out;
to stream, to flow.
Ի հատանել հերացն՝ շիթս արեան կայլակացեալ հոսի. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Կայլականամ.
Ի հատանել հերացն՝ շիթս արեան կայլակացեալ հոսի. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)
cry, scream, shriek;
— եւ կառանչ իմ, my cries shouts.
Կանայքն կանչիւք հերարձակ զայտսն ցտեն. (Մանդ. ՟Ի՟Գ. (նոր ձ. ՟Է. կանչելով։))
cf. Կուսակալ.
կասրն հերակլ զդաւիթ սահառունի կուրապաղատ արարեալ՝ իշխան հայոց կացուցանէր։ Մեծ կուրապաղատն վրաց ատրներսեհ։ Ի կալուածս կուրապաղատին ատրներսեհի։ Առ սմպատ կուրապաղատ։ Զաշոտոյ կորապաղատէ. եւ այլն. (Յհ. կթ.։ Արծր.։ Ասող.։ Լաստ.։ Վրդն. եւ այլն։)
knife;
scissors;
— դահեկանաց, clippings, shearings of coins, sizel.
Լինելով կտրոցին եւ հանդերձին ներքոյ սեղանոյն (վասն խուզման հերաց). (Մաշտ. մոնողոն.։)
cut, cutting.
Կտրումն հերաց, չափաւոր զգեստ՝ հպարտութիւն տանջէր. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
rooting or plucking up with the roots, radically, thoroughly, entirely.
ԿԱՐՃՆՈՎԻՆ կամ ԿԱՐՃՈՎԻՆ. Այս բառ Մաղ. ՟Կ՟Է. 22. դնի իբր Կարշնովին. Կաշիովին, կամ գագաթովին, այսինքն հանդերձ մորթով գլխոյն՝ յոր տնկեալ են արմատք հերաց.
Զգագաթն հերաց. Վասն որոյ Լմբ. իմանայ, կարճելով ի բաց. Վրդն, իմանայ զուղեղն, կամ կարշովին՝ իբր արմատով (Իսկ Հին բռ. դնէ կարճնով, ի. իբր Կաշի, շւոյ. գայիշ. եւ այլք այլազգ։)
siekness, illness, indisposition, infirmity.
to bore, to pierce, to perforate, to make a hole;
— զբանակ, to break out of camp.
Ծակեսցէ զունկն նորա հերամբ. (Ել. ՟Ի՟Ա. 6։ Օր. ՟Ժ՟Ե. 17։)
hair, head of hair;
կեղծ —, wig, periwig, peruke.
κύμη coma τρίξ capillus, crines, caesaries. հերք երկայն, ոլորեալ եւ յօրինեալ. զարդ եւ հիւսք հերաց գլխոյ մինչեւ ի ծամելիս. որպէս եւ ի մորուսս երբեմն. վարսք. գէսք. խոպոպիք. զարդարած մազ, մազերուն զարդը, շինծու մազ.
to rise, to mount in tree-shaped masses;
— հերաց, to stand erect or on end;
to bristle up.
bald, bald-headed or bald-pated.
ԿՆՏԱԿ φαλακρός calvus. որ եւ ԿՆԴԱԿ. Կունդ. կունտ. հերաթափ գլխով. ճաղատ.
to become bald.
ԿՆՏԱՆԱԼ կամ ԿՆԴԱՆԱԼ. φαλακρόομαι calvesco. Կունա կամ կունդ լինել. թափիլ հերաց գլխոցն. ճաղատ գտանիլ.
texture, tissue;
tress;
braid;
intertwining, interweaving, wreathing;
knit;
դեղձան —ք, golden tresses;
— ձեան, avalanche, snow-slip.
πλοκή, ἑμπλόκιον, πλέγμα plexus, nexus, torques. Արմատ Հիւսելոյ. Հիւսուսած, հիւսակ. ոլորք. ծալք. յօրինուած հերաց, խոպոպիք. զարդ պսակի, եւ այլոց իրաց, եւ բանից. հուսուածք.
woven, plaited.
Յայլ օրինակս հիւսածու ասէ, որ է ի հերաց կազմեալ կանանց. (Նչ. եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 10։)
tress;
braid;
plait;
— վարսից, tresses, plait of hair.
Յաղագս հիւսակին բերինիկեայ։ Զհիւսակս իւր հատեալ։ Վերադրեաց բերինիկէ զհիւսակս իւր. (Նոննոս.։ (որ եւ կոչի անդ պսակ հերաց։))
bodkin;
awl, pricker.
Առցես զհերիւն, եւ ծակեսցես զունկն նորա։ Ծակեսցէ զունկն նորա հերամբ (կամ հերեամբ). (Օր. ՟Ժ՟Ե. 17։ Ել. ՟Ի՟Ա. 6։)
Հերիւնաւ կամ հերիւնով, կամ հերոյնով. (հերամբ. ՃՃ.։ Երզն. մտթ.։)
hydra.
Յաղագս հիւդրասայ. առասպելեալ եղեւ գազան ինչ։ Հիւդրա, որ է օձ յիսնագլուխ, կամ իննագլուխ, զոր սպան հերակլէս. (Նոննոս.։)
bosom, lap;
cavity;
pocket;
— ծովու, gulf, the bosom or depth of the sea;
— գետոց, channel of a river;
— լերանց, cavern, grotto;
— կառաց, the interior of a carriage;
— անկեան, sinus.
— նաւու, the keel of a ship;
գորք ամփոփման —ոյ նաւին, the hold of a ship.
Ծոց առնուլ յաջակողմն հերակլեան արձանացն. (Արիստ. աշխ.։)
cf. Ծուփ;
surging of the sea;
wave, billow, swell;
trouble, care, perturbation;
— հերաց, hair floating in the breeze;
ի —նի, afloat;
in trouble;
ի —նի կալ, to waver, to fluctuate, to be agitated, billowy, vacillating.
the seizing, taking, laying hold on;
detention;
relation, dipendance;
constitution, composition.
to compare, to confront, to confer;
to put in comparison with, to equal, to parallel;
to be in symmetry;
— զգիրս, to collate.
Ընդ քաջին հերակլեայ նահատակութեանցն զնա համեմատեալ. (Յհ. կթ.։)
to be beaten, struck, wounded;
to be smitten with, enamoured of;
to approach, to incline to;
— զագահութեան, to be avaricious, too fond of riches;
— զախտի, to addict oneself to vice;
— ի վերայ ուրուք, to assault, to attack;
— ի սէր ուրուք, to fall in love with to conceive a great affection for, to be desperately in love with;
ի գութ —, to be moved, touched with compassion;
ընդ զգայութիւնս —, to strike the senses;
— զիւիք, to tend do, to have the mind occupied with;
— յաստուածս օտարս, to idolize;
ի շահս կամ ի գնողս —, to traffic;
ընդ միտս —, to be understood;
այսր անդր —, to waver, to be unsettled, bewildered, in doubt, to hesitate;
— յոք, to incline to some one, to become too familiar or very friendly with;
ցաւ —նի որովայնիս, I have a stomach ache;
I have the colic;
հարաւ ի գեղ նորա, he was smitten with her beauty;
հարաւ ի մորմոք սիրտ նորա, his heart was filled with pain or grief;
երփն երփն —նէր ի նոցանէ, they shone brilliantly with many colours;
—նէր ի նոցանէ հոտ անոյշ, they spread a perfume around;
կարեվէր հարայ յոգիս, my heart was pierced with a hundred wounds.
Տռփեցաւ հերայ ... հարեալ ի նմա։ Հարեալ էին յադոնիա յոյժ տռփմամբ. (Նոննոս.։)
white-armed.
Զսա (զհերա) կոչէ սպիտակածղի եւ վարդամատն. (Նոննոս.։)
whiteness, white;
candidness, splendour;
— հերաց, hoarness;
— լանջաց, պարանոցի, snowy bosom, ivory whiteness, alabaster of the neck.
unfortunate country.
Յութերորդ ամի հերակլայ կայսեր երեւեցաւ ի չքաստանէ, եւ այլն. (Ասող. ՟Գ. 4։)
pancratium.
cf. Պանկրատ.
cf. Չարախորհուրդ.
Գործովք՝ չարախոհիցն խոհերականաց տուեալ զպատասխանին. (Նիւս. թէոդոր.։)
high-topped, very high or elevated, lofty.
Յակն աղբերն ի ներքոյ սարաբարձր մեհենատեղոյն հերակլոյ. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
chamber;
cabinet, closet;
cf. Հարսն;
concubine;
— միանձանց, cell;
— հարսին, nuptial bed, thalamus;
— ուսման, study.
Աստղկան դիցն, սենեակ վահագնի (հերակլեաց) կարգացեալ ըստ յունականին, որ է ինքն ափրոդիտէս. (Ագաթ.։)
to sow, to disseminate, to spread or cast the seed;
to procreate;
— սերմն, to seed;
ժամանակ սերմանելոյ, seed-time or sowing-time.
pestilence, plague, epidemy, contagion, mortality.
crown, diadem;
crown, prize, premium, reward;
circle, coping, top, crowning, brim, frame, edge, cornice, parapet, battlement;
coronation, achievement, accomplishment;
nuptials, espousals, marriage, nuptial blessing;
— դպրաց, tonsure, shaven crown;
— ծաղկեայ, wreath, garland, chaplet;
— ի փշոյ, crown of thorns;
սրբոց, halo, gory, nimbus;
— կուսին, chaplet, beads, string of beads;
— արեգական, halo around the sun;
— տարւոյ, the course of the year;
— պարծանաց, փառաց, crown of honour, of glory;
հիւսել —, to weave a garland or chaplet;
— դնել ումեք, to marry.
ՊՍԱԿ. Բոլորշի խուզումն հերաց եկեղեցականացն ի գագաթունս նոցա. կուլակ դպիր.
fruitless, unfruitful, sterile, barren.
onocentaur;
centaur, hippocentaur;
siren, mermaid.
eyebrow;
lofty countenance, stately look, superciliousness, haughtiness;
— սեաւ, կամարաձեւ, թաւ, անօսր, նրբին, ի վայր անկեալ, ամբարհաւաճ, սպառնալից, dark, finely arched, bushy, thin, small, hanging, haughty, threatening eyebrow;
ամբառնալ զ—ս, զ—ս վեր ի վայր տանել, to raise the brows through superciliousness, to put on an arch look, to look arch;
վանել զ—ն, to put off pomp or pride;
պռստել, ի վեր պրկել զ—ս, to frown, to knit the brow, to look sour or angry;
զ—սն հանել, to paint the eyebrows;
—օք ակնարկել, to wink, to wink at.
Յունից (կամ յօնից) դարեւանդաց։ Յունիցն նրբենից ի մի կից կամար։ Մեծութեան յունիցն, եւ շարժութեան հերացն։ Յունքն եւ բիբքն թիւրեալ յարտասուացն. (Խոր. ՟Բ. 39։ Նար. տաղ.։ Նոննոս.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Նաւատորմիլ.
cf. Նաւատորմիլ.
cf. Յապաւանք.
Յապաւումն կամ հարթումն հերացն (այն է խուզումն). (Մաշտ. ջահկ.։)
galaxy, milky way.
to change, to alter, to vary, to diversify;
to remodel;
to convert;
to repeat, to reiterate, to say again;
to trill, to warble, to sing harmoniously.
Զգոյնս հերաց նո՛ր յեղանակեաց։ Յեղանակեսցես զփառս հերաց քումդ բարձրութեան։ Նոր յեղանակեցեր։ Յեղանակեալ ինձ զաւուրն չար առ մեծ աւետիս ակնկալութեան. (Նար. մծբ. եւ ՟Բ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ի՟Թ։)
fury, rage, mania, frenzy, madness, folly;
violent passion;
transport, enthusiasm;
*vice, bad habit.
Ձեւանայր մոլութիւն, եւ լծեալ էշ եւ արջառ՝ իբր թէ արօրադրել ձեւով մոլութեան։ Յաղագս հերակլի մոլութեանն։ Հասուցանէ նմա մոլութիւն, եւ նա մոլեալ՝ սպան զզաւակսն. (Նոննոս.։)
sprinkled with ashes.
Կանանցն հերարձակաց՝ արիւնաշաղախ խզելոցն, եւ մոխրացանացն։ Հալածեցէ՛ք զարիւնահանսն եւ զմոխրացանսն. (Մանդ. ՟Ը։)
to lose the hair, to become bald, depilated, bald-headed.
μαδίζω depilis sum, pilis careo. (լծ. յն. մատի՛զօ ). ըստ հյ. որպէս թէ մազատիլ. այսինք Ճաղատ լինել. թափիլ հերաց. լերկանալ իբրեւ զմաշ կամ զմաշկ.
begetting a man;
fabulous tree feigned to produce men.
Զափրիգոնն առ եթովպացիսն ծառ մարդածին, զորմէ ասեն պտուղ լինել մարդ զհերացն ստորակախեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)