Definitions containing the research հաւ : 3432 Results

Միաբանեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to agree, to cause to agree, to conciliate, to reconcile, to reunite, to match;
to compose, to unite, to join;
ի մի —, to reunite;
cf. Միաբանիմ.

NBHL (2)

որպէս ἐνόω unio, aduno ἁναρμόζω adapto, copulo συνάγω congrego. Տալ միաբան լինել. միաբանս կացուցանել. միացուցանել. հաշտեցուցանել. յարել յարմարել. ի մի ձգել՝ հաւաքել. յանկուցանել. միաբանցընել, մէկ ընել.

ՄԻԱԲԱՆԵՄ, եցի. չ. եւ ՄԻԱԲԱՆԻՄ, եցայ. ձ. συμφωνέω, ὀμοφωνέω, συνᾴδω consono, consentio, concino ὀμονοέω concordo, concors sum σύγκειμαι convenio στοιχέω ordine procedo συμβραβεύω coadjuvo, cooperor. Միաբան լիենլ կամ գտանիլ. միաձայնիլ. ձայնակից եւ գործակից լինել. հաղորդ՝ հաւան՝ համեմատ գտանիլ. միանալ. յարիլ. յարմարիլ.


Միաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

unanimity, agreement, concord, union, harmony, consent, good understanding;
conciliation, union;
harmony, consonance, concordance, homophony, symphony, concert;
conformity, fitness, suitableness;
commonalty, community, communion;
company, society, club, corporation, congregation;
copulation;
— թագաւորաց, alliance, confederation, league;
— ի չարիս, cabal, plot, conspiracy;
միաբանութեամբ, unanimously, with one accord;
միաբանութեամբ կեալ, to live on good terms;
քակտել զ—ս, to sow division in.

NBHL (1)

Պահել զմիաբանութիւն հոգւոյն յօդիւ խաղաղութեան։ Մինչեւ հասցուք ամենեքեան ի մի միաբանութիւն հաւատոց։ Ի միաբանութիւն չարութեան ազգացն շփոթելոց։ Երգք միաբանութեան.եւ այլն։


Միադաւան, ից

See full entry →

s. adj.

unitarian, antitrinitarian;
conformist.

NBHL (1)

ՄԻԱԴԱՒԱՆ. իբր Միահաւան. միաբան. կամ դաւանակից. միակրօն.


Միազոյգ

See full entry →

adj.

paired, conjoined, matched, equal.

NBHL (1)

Ի մի զուգեալ. միակցորդ. համահաւասար. զուգապէս. միապէս.


Միաթիւ

See full entry →

cf. Համաթիւ.

NBHL (1)

Մնալ քառասուն, եւ պսակիլ հաւասար միաթիւ։ Սոյնգունակ եւ ութեւտասունքն, երեք վեցեակս՝ միաթիւս. (Սիսիան.։)


Միախառն

See full entry →

adj.

temperate.

NBHL (2)

εὕκρατος temperatus. Բարեխառն. զուգահաւասար. բարեկարգ.

Լերամբքն եւ բլրովք եւ ձորովք զանհարթ կրօնսն ի միախառն համեստութիւն խառնեալ յայտ առնէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10. (յն. ի մի՝ իմաստասիրութեան՝ հաւասարութիւն։))


Միախոհ

See full entry →

cf. Միախորհուրդ.

NBHL (3)

Միախորհ խորհողացն կամք։ Միախորհ եւ միասիրտ ժողովք։ Միախորհ նոցա ուսուցանեն։ Բանիւք եւ գործովք ի քրիստոս հաւատոցն միախորհք. (Լաստ. ՟Ժ։ Ճ. ՟Ե.։ Սիսիան.։)

Այլ միաբան եւ հաւասար, միախորհուրդք ամենեքին. (Շ. եդես.։)

Վայելչաբար սիրով ի միասին միախորհուրդք զմիտս կառավարեալք։ Միաբանք եւ միախորհուրդք եւ հաւասարք առ միմեանս բնակէին իշխանք հայոց. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Գ. 1։)


Միախորհուրդ

See full entry →

adj. adv.

of the same opinion or way of thinking, unanimous;
unanimously.

NBHL (3)

Միախորհ խորհողացն կամք։ Միախորհ եւ միասիրտ ժողովք։ Միախորհ նոցա ուսուցանեն։ Բանիւք եւ գործովք ի քրիստոս հաւատոցն միախորհք. (Լաստ. ՟Ժ։ Ճ. ՟Ե.։ Սիսիան.։)

Այլ միաբան եւ հաւասար, միախորհուրդք ամենեքին. (Շ. եդես.։)

Վայելչաբար սիրով ի միասին միախորհուրդք զմիտս կառավարեալք։ Միաբանք եւ միախորհուրդք եւ հաւասարք առ միմեանս բնակէին իշխանք հայոց. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Գ. 1։)


Միախուռն

See full entry →

adj. adv.

assembled, crowded;
in crowds, together, in a mass.

NBHL (1)

Ոչ միախուռն ի միասին բնակեալք, այլ ցանեւցիր։ Միախուռն յանդուգն յարձակմամբ դիմեցին։ Միախուռն յորդորմամբ ի քոյդ հաւաքելով գաւիթ. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Բ. 6։ Անան. եկեղ։)


Միակամութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Համակամութիւն.

NBHL (1)

ὀμόνοια, ὀμοθυμία concordia, unanimitas, una voluntas vel sententia. Միակամն լինել. մի կամք. համակամութիւն. միաբան հաւանութիւն. միաբանութիւն.


Միակի

See full entry →

adj.

sole, only;
միայն —, alone, quite alone.

NBHL (1)

Որ զահաւոր զառիւծն միայն միակին հեղձուցանէր. (Ոսկ. ի հերոդ. (յն. միայնակ։))


Միակշիռ

See full entry →

adj.

equal, of the same weight, equipollent.

NBHL (2)

ἱσόρροπος aequilibris ἵσος aequalis. Միօրինակ ըստ կշռութեան. զուգակշիռ. հաւասար. միաչափ. անվրէպ. անփոփոխ.

Այսու ամենայնիւ գտանի ծով միակշիռ, զի մի՛ լնուցու ի գետոցն՝ որ մտանեն ի նա։ Միով հաւասարութեամբ միակշիռ տեսանեն զծագել արեգականն։ Զհուրն եւ զլոյսն միակշիռ խառնուածովք խառնեաց արկ ի նա. (Վեցօր. ՟Գ. ՟Զ։ եւ Շիր.։)


Միակրօնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

professing the same religion, conformity in religion;
unanimity;
conformity, uniformity.

NBHL (2)

συνάσκηις, συνάθλησις exercitatio communis, concertatio. Միակրօնն գոլ (ըստ ամենայն առման). միաբան ճգնիլն. եւ Մի հաւատք.

Եթէ հաւասարք իցեն ի հոգեւոր շնորհսն, բարւոք է միակրօնութիւնն. (Բրս. հց.։)


Միակցորդ

See full entry →

adj.

conjoined, equal, partaking of.

NBHL (2)

Զուգակցորդ. հաւասարակից. անբաժան.

Զսուրբ երրորդութիւնն փառաւորելով ի նոյն տէրութին միակցորդ հաւասարութեան։ Ի յոտս տանողական կրողաց երկուց միակցորդ խորհրդականաց. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Խ՟Զ։)


Միահամար

See full entry →

s. adj.

vote, suffrage;
even, equal, like;
summed up;
— դնել, to vote, to come to the vote;
չէ ընդ —, that is not the same thing.

NBHL (2)

ψῆφος suffragium, sententia. Միաբան համարումն՝ հաւանութիւն՝ քուարկութիւն՝ վճիռ.

ԿՂԸՆԴ ՄԻԱՀԱՄԱՐ. մ. ἵσον aequale. Ընդ մի համար. հաւասար.


Միահարթ

See full entry →

adj.

even, flat, smooth, equal, levelled.

NBHL (1)

իբր ὀμαλῆς, ἵσος aequalis, par. Հարթ եւ հաւասար. զուգահաւասար. միաչափ ... միօրինակ. նոյն եւ նման. եւ Համապատիւ.


Միամասնեայ

See full entry →

adj.

of one part;
simple.

NBHL (1)

Զի ի հաւասարութիւն հարթութեան միամասնեայ նկատման խառնեալ. միասցին. (Նար. խչ.։)


Միամիտ, մտաց

See full entry →

adj.

simple-minded, ingenuous, simple, artless, innocent;
good-natured, silly, simple, foolish;
faithful, attached, loyal, true, devoted.

NBHL (2)

ՄԻԱՄԻՏ. Մտերիմ. հաւատարիմ. ողջամիտ.

Միամիտ եւ անթերահաւատ խնդրողացն ... աներկմիտ խնդրողացն. (Փարպ.։)


Միամտեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Միամտիմ.

NBHL (3)

ՄԻԱՄՏԱՆԱՄ ՄԻԱՄՏԵՄ ՄԻԱՄՏԻՄ. Միամիտ լինել կամ գտանիլ. վարիլ որպէս միամիտ (ըստ ամենայն առմանն). հաւատալ, եւ հաւատարմութիւն ցուցանել. սիրով ծառայել. եւ Հաւանիլ մտօք.

Ի ծառայութիւն մտին ստահրացւոյն, եւ ընդ նմին միամտեցան։ Զի միամտեալ եւ հաւանեալ եւ նուաճեալ էին ի տէրութեանն արտաշրի. (Ագաթ.։)

Ո՛չ հաւատամ, եթէ գործովք ոչ տեսանիցեմ, եւ միամտիցիմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. (որպէս ռմկ. խելքը պառկիլ, անտարակոյս ըլլալ։))


Միամտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be candid, open, sincere, to behave sincerely;
to conduct oneself loyally or faithfully, to ascertain, to verify, to become assured, persuaded, to believe, to acquiesce, to agree, to consent.

NBHL (3)

ՄԻԱՄՏԱՆԱՄ ՄԻԱՄՏԵՄ ՄԻԱՄՏԻՄ. Միամիտ լինել կամ գտանիլ. վարիլ որպէս միամիտ (ըստ ամենայն առմանն). հաւատալ, եւ հաւատարմութիւն ցուցանել. սիրով ծառայել. եւ Հաւանիլ մտօք.

Ի ծառայութիւն մտին ստահրացւոյն, եւ ընդ նմին միամտեցան։ Զի միամտեալ եւ հաւանեալ եւ նուաճեալ էին ի տէրութեանն արտաշրի. (Ագաթ.։)

Ո՛չ հաւատամ, եթէ գործովք ոչ տեսանիցեմ, եւ միամտիցիմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. (որպէս ռմկ. խելքը պառկիլ, անտարակոյս ըլլալ։))


Միամտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

plain-dealing, sincerity, innocence, ingenuousness, artlessness;
fidelity, faithfulness, loyalty;
simple-mindedness, simplicity, silliness, credulity;
միամտութեամբ, cf. Միամտաբար.

NBHL (2)

ἁκεραιότης, ἁκεραιοσύνη, ἀπλότης , ἁφελότης sinceritas, simplicitas, integritas εὑγνωμοσύνη gratus animus ὀμόνοια concordia. Միամիտն գոլ (ըստ ամենայն նշ). պարզմտութիւն. անկեղծութիւն. ողջմտութիւն. աներկբայութիւն. եւ Մտերմութիւն. հաւատարմութիւն. համաշունչ եւ համամիտ գոլն. եւ Տխմարութիւն.

Առցեն զմիամտութիւնն զանվնաս եւ զսուրբ աղաւնոյն։ Յամենայն զօրութենէ քումմէ ծառայեցեր ինձ միամտութեամբ։ Միամտութեամբ հաւատաց ի նա. (Ագաթ.։)


Միայն, ոյ, ով

See full entry →

adj. adv.

only, sole, singular;
alone, lovely;
simple, plain;
solely, singly, singularly, simply;
solitarily;
— թէ, — զի, it being well understood that, on condition that, provided that, unless;
մի —, one only;
ոչ —, not only.

NBHL (1)

Եթէ տայցեն միայն ողջոյն բարեկամաց ձերոց։ Թէ միայն մերձենամ ի հանդերձս նորա, փրկիմ։ Բայց միա՛յն հաւատա՛։ Ոչ մնաց, բայց՝ միա՛յն ցեղն յուդայ. եւ այլն։ cf. ԲԱՅՑ ՄԻԱՅՆ, cf. ՈՉ ՄԻԱՅՆ։


Միանուն

See full entry →

cf. Համանուն.

NBHL (1)

Ասորին՝ ներքինւոյ եւ առն հաւատարմի միանուն կոչէր. ընթերցի՛ր զատաբար, մի անուն։


Միաչափ

See full entry →

adj.

of the same measure, equal.

NBHL (2)

ἵσος aequalis. Ունօղ զմի եւ զնոյն չափ. զուգաչափ. հաւասար.

Երեք ոստք՝ միաչափք եւ հաւասարապտուղք երեւէին. (Փարպ.։ հարաւ հանապազ միաչափ լինի օրն եւ գիշեր. Մխ. այրիվ.։)


Միապատիւ

See full entry →

cf. Համապատիւ.

NBHL (3)

Յերրորդութեանդ սրբում, ի նոյն պաշտօն հաւասարութեան միապատիւ զուգականութեան. (Նար. ՟Հ՟Գ։)

Ամենեքին հաւասարք կամէք, վասն որոյ եւ միապատիւ փառաց պսակացն արժանացան. (Բրս. ապաշխ.։)

Զի թէպէտ միապէս է տուեալ շնորհք ի հաւատացեալս, այլ ոչ միապատիւ ամենեքեան. (Կանոն.։)


Միապէս

See full entry →

adv.

in the like manner, likewise, equally, evenly;
indiscriminately;
uniformly.

NBHL (2)

ἵσως, ὀμοίως, ὀμαλῶς aeque, aequaliter, pariter. Միօրինակ. նմանապէս. հաւասարապէս. անխտիր. յար եւ նման.

Մի հաւասարութիւն, միապէս իշխանութիւն. այսինքն մի եւ նոյն. (Ճ. ՟Գ.։)


Միատարր

See full entry →

adj.

massive, solid, compact, homogeneous.

NBHL (2)

Լուսոյ պարզ բնութիւն է. եւ միատարր կերպարանք։ Միով հաւասարութեամբ միատարր (յն. հաւասար միջոցօք) ի վերայ ամենայնի մասանց աշխարհիս ցուցանէ զծագումն ճառագայթից իւրոց. (Վեցօր. ՟Բ. ՟Զ։)

Միատարր հաւասարութեամբ (յամենայն անցս կենցաղոյս). (Մաշտ.։)


Միաւոր, աց

See full entry →

adj. s. arith.

united, joined;
one, singular;
equal, alike;
unit;
— թիւք, the units, the simple numbers.

NBHL (1)

Կայր գրկապատեալ ոտիցն ահաւոր, եւ ի վեր հայէր յոդին միաւոր. (Տաղ.։)


Միաւորական, ի, աց

See full entry →

adj.

singular;
indivisible.

NBHL (1)

Ողղեսցէ զճանապարհս ձեր ... առ ի զմիութիւն հօր եւ որդւոյ պահել հաւաստեաւ զուղղեսցէ եդ ի միաւորական. (Պիտառ.։)


Միաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be united, joined, attached or tied together;
to be mixed;
coupled, matched.

NBHL (2)

Յորժամ զմի ոք յերիցն իմանամք, զերրորդութեանն իսկութիւն ստուգեմք հաւատովք. վասն զի միաւորի այսպէս որոշմամբ, եւ բաժանի առանց բաժանման. (Բրս. ի ղկ.։)

Երրակի թիւ կատարեալ՝ յերիս անձինըս բաժանեալ, աստուածութեամբ (կամ երրորդութեամբ) միաւորեալ՝ միով բնութեամբ հաւասարեալ. (Շար.։)


Միափառ

See full entry →

adj.

cf. Փառակից;
unanimous.

NBHL (2)

Միափառ եւ համապատիւ (երեք անձինք)։ Անվերնագոյն եւ աննուաստական, հաւասարապէս եւ միափառ. (Նար. առաք.։ Ոսկիփոր.։)

ՄԻԱՓԱՌ. ըստ յն. ոճոյ ὀμόδοξος ejusdem opinionis, sententiae;
unanimis. Ունօղ զնոյն վարկ չատման. համամիտ. համաշունչ. միաձայն ի հաւատս, եւ այլն.


Միաքարոզ

See full entry →

adj.

preaching uniformly or the same truth.

NBHL (1)

Միախորհ միահաւատ ճշմարտութեանն միաքարոզ. (Ագաթ.։)


Միզն, մզին

See full entry →

cf. Մզնիք.

NBHL (1)

Թէ ոք առնու զհաւու քարճիկն, միզն՝ զայն որ կեղեւեն եւ չորցնեն, խախացի բան առնէ. (Վստկ. ՟Յ՟Լ՟Բ։)


Մինչ

See full entry →

adv.

till, until, up to;
to, as far as;
when, at the time that;
while, whilst;
— or — զի, so that, in such a manner that;
այնպէս — զի, so that;
— այս — այն, mean time, meanwhile, in the mean time, whilst these things were doing, during that time, in the interim.

NBHL (1)

Մինչ չեւ եկեալ առ միմեանս՝ գտաւ յղացեալ ի հոգւոյն սրբոյ։ Մինչ չեւ հաւու խօսեալ իցէ՝ երիցս ուրասցիս զիս։ Գիտէ հայրն ձեր, մինչ չեւ ձեր խնդրեալն ինչ իցէ ի նմանէ։ Որ կոչեցեալ էր զնա յորովայնի.եւ այլն։


Մինչդեռ

See full entry →

adv.

when, while, at the time, as long as;
— տակաւին, whilst, yet;
բայց — ունէին ի դիմի հարկանիլ միմեանց, but just as the combat was about to commence;
— խօսէի ընդ նմատակաւին էր յանկողնի, I spoke to him while he was yet in bed;
— խօսէր, while he was speaking.

NBHL (1)

Մինչդեռ իցես ընդ նմա ի ճանապարհի։ Մինչդեռ նա խօսէր։ Մինչդեռ հեռագոյն իցէ, կամ էր։ Մինչդեռ մատչէր, զարկոյց զնա դեւն։ Մինչդեռ տակաւին չհաւատային ի խնդութենէն.եւ այլն։


Մինչեւ

See full entry →

prep. adv.

until, till, as far as, to;
even to;
that;
— ցայժմ, till now, up to the present, up to this time, hitherto;
— ցայդ վայր, so far, as far as, to that place;
— ցայդր, so far, as far as that, to there;
— ցայս վայր, thus far, as far as this, to here;
— ուրանօ՞ր, how far?
— ցամպս, even to the clouds;
գայ ընդ իս — ի կարս, he goes with me as far as Kars;
կաց or մնա — եկեսցէ, wait till he comes;
— ցե՞րբ, how long?
ոչ ելից — դարձցիս, I will not go out until you return;
— ցբազում ամս, during many years;
— զի, so that, insomuch that;
այնպէս or այնչափ՝ զի, so that;
as well as;
— բազմաց իսկ ասել, so that several people said.

NBHL (2)

Ունիցիմ զամենայն հաւատս, մինչեւ զլերինս փոփոխելոյ. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Գ. 2. (այսնիքն մինչեւ ցոչ մնալ, ցփոփոխել։))

Մինչ չեւ եկեալ առ միմեանս՝ գտաւ յղացեալ ի հոգւոյն սրբոյ։ Մինչ չեւ հաւու խօսեալ իցէ՝ երիցս ուրասցիս զիս։ Գիտէ հայրն ձեր, մինչ չեւ ձեր խնդրեալն ինչ իցէ ի նմանէ։ Որ կոչեցեալ էր զնա յորովայնի.եւ այլն։


Մինչչեւ

See full entry →

adv.

before, ere;
not yet;
— ծագեալ արեգական, before day, before sunrise;
— աւարտեալ ամին, within the year;
before a twelvemonth;
— եկեալ էր նորա, he had not yet come;
— մեռեալ իցեմ, before I die.

NBHL (1)

Մինչ չեւ եկեալ առ միմեանս՝ գտաւ յղացեալ ի հոգւոյն սրբոյ։ Մինչ չեւ հաւու խօսեալ իցէ՝ երիցս ուրասցիս զիս։ Գիտէ հայրն ձեր, մինչ չեւ ձեր խնդրեալն ինչ իցէ ի նմանէ։ Որ կոչեցեալ էր զնա յորովայնի.եւ այլն։


Միջագիշեր, ոյ, ի

See full entry →

s.

midnight, twelve o'clock.

NBHL (1)

Զորս ի միջի անդ յիշէ, զմիջագիշերն եւ զհաւախօսն։ Երէկանիրհասէրն զմիջագիշեր հրաւիրէ լինել իւր արթնութեան ժամանակ. (Յհ. իմ. ատ.։)


Միջամուխ

See full entry →

adj.

entered, introduced;
well versed in, initiated, instructed, intelligent, expert;
free, frank, bold, daring;
meddlesome;
enterprising, adventurous, venturous;
— լինել, to enter, to push in, to introduce oneself, to go forward or before;
to intrude into, to thrust oneself forward, to intermeddle or interfere;
to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts, to dive into, to explore, to sift;
to undertake, to have a hand in, *to have a finger in every body's pie;
— ձեռամբ գործել, to act freely.

NBHL (1)

Միջամուխ հաւատով ընդդէմ նոցա վառեալ. (Յհ. կթ.։)


Միջասահման

See full entry →

adj. s.

middling, intermediate;
middle, centre.

NBHL (1)

Եղեւ տէր մեր միջասահման հաւատոց եւ անհաւատութեան, զմինն յարուցանելով զօրութեամբ, եւ զմիւսն գլորելով տկարութեամբ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)


Միջնորդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

intercession, mediation, interposition, intermeddling, intervention;
negotiation, medium;
— վաճառաց, brokerage, brokage, agent's commission;
միջնորդութեամբ, mediately, through the medium of.

NBHL (1)

Որում զհրեշտակութիւն միջնորդութեան հաւատայ. (Խոսր.։)


Միջօրեայ, էի, ից

See full entry →

s. adj.

noon, noon-tide, midday;
the south;
meridian;
southern, meridional;
half, semi;
— ջերմն, intermittent fever.

NBHL (1)

Հեռի եղեն ի քաղաքէն որպէս միջօրեայ ճանապարհաւ. (Եպիփ. ծն.։)


Միս, մսոց

See full entry →

s.

flesh;
meat;
— դնդերային, muscular flesh;
— մարդկային, human flesh;
— երէոց, venison;
— հաւուց, white meats, poultry;
— նապաստակի, brown meats, game;
— սպանդանոցի, coarse meat, butcher's meat;
— որսոց, fowls and game;
— պտղոց, pulp;
հում, պախ, խորովեալ —, raw, boiled, roast meat;
— ի կասկարայէ, broiled or grilled meat;
մսոյ ջուր, broth;
— ածել, to fatten, to make fat;
կաթսայ մսոյ, flesh-pot.


Միտ, մտի, մտաւ, միտք, մտաց

See full entry →

s.

mind, intellect, understanding;
sense, judgement, reason, intelligence;
thought, idea;
intention, design, project;
opinion;
advice, counsel;
meaning, intent;
maxim;
ըստ մտի, ըստ —ս, at one's will or pleasure;
according to one's fancy, liking, desire;
ըմբռնումն մտաց, apprehension, idea;
մարդկեղէն —ք, human reason;
հասարակաց —ք, good sense;
—ք անմտութեան, foolish thoughts;
—ք անարգութեան, reprobate sense;
—ք առակիս, the moral of the fable, or of the apologue;
ուղիղ մտօք, in good faith;
պարզ մտօք, frankly, sincerely, without artifice;
սրտի մտօք, with all one's heart;
ազնուական —ք, noble sentiment;
արդարակորով, խորախորհուրդ, վսեմ, հաստատուն or անյողդողդ, լուսաւորեալ, ընդարձակ, եռանդուն, սուր, թափանցող, արգասաւոր, հնարագիւտ —ք, upright, profound, elevated, firm, enlightened, vast, lively, sharp or piercing, penetrating, fertile, inventive wit, mind or intellect;
թեթեւ, անարգասաւոր, շփոթ, ցրուեալ, տկար —ք, frivolous or light, barren, confused, distracted, weak mind or intellect;
ունել ի մտի, to have the design or intention, to propose to oneself, to project;
ի —ս լինել, գալ, —ս ուսանել, to regain one's intellectual faculties, to be restored to one's senses, to awake;
դնել ի մտի, հաստատել ի —ս, to form a resolution, to take into one's head, to be determined, to resolve, to project, to propose, to presume, to imagine;
— դնել, to be attentive, to apply or devote oneself to, to observe, to regard, to consider with care, to think, to reflect;
ի —ս առնուլ, to understand, to comprehend, to perceive, to conceive, to know, to remark;
to study, to learn by heart;
զմտաւ or ընդ — ածել, to consider, to regard attentively, to meditate, to recollect, to imagine;
աշխատ առնել զ—ս, to fatigue the mind, to rack one's brains;
անկանել ի մտտաց, to be out of one's mind or senses, to lose one's senses, to be crazy;
անկանել or ելանել ի մտաց, to escape or slip from one's memory;
to forget;
—ս դնել, to admonish, to warn, to apprise of;
դնել ի մտի ուրուք, to suggest, to insinuate, to hint, to intimate, to entangle, to involve;
ընդ — մտանել, ըստ մտի լինել, to please, to gain one's affection or good will, to conciliate one's favour, to insinuate oneself in the good graces of, to win one's favour;
ընդ — տանել, to take offence at, to be offended, to take ill, to take a pique, to be nettled;
արկանել ի —ս, to suggest, to inspire;
տալ ի — առնուլ, to cause to understand;
փոխել զ—ս, շրջիլ ի մտաց, to think better of, to change or alter one's mind or intention;
ի չար կամ ի բարւոք —ս առնուլ, to take well or ill;
գերել զ—ս, to captivate one's understanding;
ընդ —ս անկանել ուրուք, to occur to mind, to enter the imagination or thoughts;
հանել ինչ ի մտաց ուրուք, to drive out of one's head, to persuade to the contrary;
—ս ունել, to be witty;
ասել ի մտաց, to say to oneself;
ընդ — արկանել, to think, to recollect, to conceive;
բարգաւաճել, կրթել զ—ս, to cultivate, to form the mind, to improve;
այսր անդր մաղել զ—ս, to distract the mind;
անխիղճ —ս ունել, to keep a clear conscience;
ի մտի պահել, to keep in memory;
բարձրանալ ի —ս իւր, to become proud, vain, puffed up;
— առնել, to listen to, to mind, to agree with;
ընդ —ս հարկանիլ, to occur, to come to mind or memory, to recollect;
առնել ի մտաց իւրոց, to do without intention, to do unintentionally;
առ ի —ս առնուլ, to understand allegorically;
իսկ առ ի —ս, and in mystic or allegorical sense;
բազումք ի —ս ունողաց, the generality of intelligent persons, most witty people;
ոչ ոք ի —ս ունողացն, one of good sense, no sensible person;
եդեալ էր ի մտի, he decided, he was resolved;
չառնում ինչ ի —, I understand nothing of it, I don't understand it, I am quite at a loss;
անմարթ է ի — առնուլ զայն, nothing can be known about it, it is impenetrable, it's marvelously obscure;
—ք իմ առ իս դարձան, my mind was restored;
եւ ոչ ի —ս անգամ անկեալ էր նորա, he never even dreamed of it;
խորհէի եւ ասէի ընդ —ս, I thought and said to myself;
յորմէ ի — առնուլ է, whence it follows that;
բազում անգամ եղեւ ինձ ի մտի, I was more than once tempted to, I several times intended to;
գայ ի —ս իմ, it has just come into my thoughts, mind or head;
ստէպ ի մտի իմում յեղյեղեմ զայն, I often repeated it to myself;
յաս են —ք բանիցս, this is the sense of the passage;
նա չառնու ինչ ի —, he understands nothing of it, he knows nothing about it, it is Chinese to him;
այսպէս եցոյց զչարութիւն մտաց իւրոց, thus he betrayed his malicious intention;
զմտաւ ածեմ, to think, to regard, to consider.

NBHL (1)

Եթէ ի մտաց ինչ ասիցեմք, մի՛ հաւատար. (Սեբեր. ՟Գ։)


Պարզ, ի, ոյ

See full entry →

adj. adv. s.

simple;
serene, calm;
pure, clear, clean;
simple, sincere, genuine;
clear, evident;
simply;
ի —ի, ի —ոյ, with a clear sky;
serenity, sereneness, fine weather, clear sky, serene atmosphere;
evening stillness;
morning freshness.

NBHL (3)

Զհաւատոցն առագաստն պարզ եւ անխոնարհելի ունել ի մեջ հերձուածողական պտուտից. (Լծ. կոչ.։)

գրելոյն պարզ՝ հոգի ստանալ ... հաւանել պարտին, թէ ո՛չ սուրբ հոգին է ստացական, այլ՝ մերս. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)

Թագոյց զանձն իւր (աստղն), զի մի՛ եկեսցեն նոքա պարզ ուղիղ ի բեթղեհէմ։ Շամրտացիք միոյ պարզ ուղիղ մարգարէի՝ որ գալուց էր, ակն ունէին։ Իմաստունք մառաքին ընդդէմ հաւատոյ, եւ ոչ ընդունինզպարզուղեղս. (Եփր. համաբ.։)


Պարզաբար

See full entry →

adv.

simply;
clearly, explicitly;
sincerely;
— ասել, in a word, in short, in fine;
— ասացից, frankly, to be plain with, openly, ingenuously, without reserve.

NBHL (1)

Հրամայէ նմա պարզաբար հաւատով լուծանել զկոշիկսն յոտիցն. (Արշ.։)


Պարզամտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Պարզմտութիւն.

NBHL (1)

Ըստ օրինի պարզամտութեան իւեանց հաւատարիմ համարեալ զնենգութիւն գաղտասոյր որսողացն՝ վաղվաղակի անդր հասանէին. (Ղեւոնդ.։)


Պարզմտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

simplicity, good nature, artlessness, plainness, sincerity, candour, ingenuousness;
foolish credulity, singleness, silliness, simplicity.

NBHL (1)

Զսովորական հաւատն իմ հանդերձ առաքինաւէտ պարզամտութեամբն առից. (Պիտ.։)


Պարծիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to glory, to vaunt, to boast, to brag, to hector, to praise oneself;
to put oneself forward, to aim at winning distinction, to preach up oneself, to make a merit of, to affect haughty airs, to play the braggart, to swagger, to be vain-glorious, proud or vain of;
պանծացեալ —, to pride oneself, to look big, to be proud of;
պարծիմ գոլ, I have the honour to be...

NBHL (1)

Որ այժմս խաբէ զմեզ, պարծեսցի զանհաւատութիւն մեր (առ տէր). (Բրս. հց.։)


Պարկեշտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be modest, to lead a chaste life, to know how to compose one's demeanour;
to be moderate, reserved or circumspect, to abstain, to be sober.

NBHL (1)

Ուղիղ հաւատով պարկեշտանայք. (Կիւրղ. գանձ.։)