fond of one's children.
φιλόπαις, φιλότεκνος filiorum amans. Սիրօղ զմանկունս իւր, զաւակասէր, որդեսէր.
love of children.
Սէր մանկան իւրոյ՝ զաւակի, կամ ձագուց.
Երգս ասեն՝ իբր մանկասիրութեամբք փղի հարեալ յուղտոյ՝ համբուրել, եւ գիրկս արկանել, եւ ի նորա բերանն զիւր կերակուրն դնել. (Փիլ. լիւս.։)
child-murder, infanticide.
παιδοκτονία, παιδοφονία puerorum, vel infantium caedes, liberorum occisio, interfectio. Սպանանելն զիւր կամ զայլոց մանկունս. որդեսպանութիւն. տղայասպանութիւն.
babe, baby;
child, little or dear child.
Մանկիկ մի փոքրիկ՝ ներսէս անուն։ Թողլով իւր ուստր մի՝ մանկիկ տղայ՝ փոխանորդ. (Յհ. կթ.։)
infancy, childhood;
youth;
minority;
cf. Մանկ;
քաջառոյգ, գեղածիծաղ, զբօսասէր, խայտալից —, lively, sprightly, playful, sportive or cheerful youth;
անդստին ի մանկութէնէդ, from your earliest years, from your youth;
ի գեղածաղիկ մանկութեան, in the bloom of youth;
in the prime of life;
անցանել զառաջին մանկութեամբ or ըստ տիս մանկութեան, to be past youth;
եւ — անցանէ, youth must have its time;
cf. Զուարթածաղիկ.
Ի մանկութենէ իւրմէ։ Ըստ մանկութեան իւրում։ Արկեր զինեւ զմեղս մանկութեան։ Դատապարտէ մանկութիւն վաղվաղակի վախճանեալ զբազմամեայ ծերութիւն անիրաւի։ Կին ոք ի տան հօր իւրոյ ի մանկութեան իւրում։ Ոչ իբրեւ զկին մի ատեցեալ ի մանկութենէ.եւ այլն։
spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.
Կիւրեղ նուրբ մանուածով ի քրիստոս այլաբանէ. (Գէ. ես.։)
Ստեղծուլ իւրեանց խորհուրդս, եւ մանուածս իմանալ մտածութեանց խոտորելոց. (Կիւրղ. գանձ.։)
spun;
twisted;
winding, tortuous, zigzag;
full of circuits, complicate, intricate, knotty.
Անօգտակար վարկանիւր ախմարաց յաղագս ընդ մանուածոյ բանից պարունակելոց որ ի նմայն տեսութեանց. (Շ. հրեշտ.։)
babe, baby, little child;
young child, little boy, boy, lad;
youngster, stripling;
soldier, warrior;
servant, domestic;
— մատաղ, babe, infant;
— տղայ, child, little boy;
մանկունք եկեղեցւոյ, ուխտի մանկունք, clergy;
choristers;
մանկունք առագաստի, paranymphs, bridegroom's friends;
— կնամարդի, effeminate young man;
— նաւի, ship-boy, cabin boy;
— արքայի, court-page;
ինքնակալն —, the young prince;
մանկունք, my children;
— դու, young man;
— եմ ես, I am young;
—տիովք վախճանեալ, dead in youth;
cf. Ընտրան, cf. Ծեր.
Ո՞վ պատմեսցէ աբրահամու, եթէ սնուցանիցէ մանուկ սառա։ Յղացաւ ռեբեկա կին նորա, եւ խաղային մանկունք ի նմա։ Ուխտաւոր աստուծոյ եղիցի մանուկն անդստին յորովայնէ մօր իւրոյ։ Զի՞նչ արասցուք մանկանն որ ծնանիցի։ Տեսին զմանուկն հանդերձ մարեմաւ մարբն իւրով։ Արի՛ ա՛ռ զմանուկդ եւ զմայր իւր.եւ այլն։
mandrake, mandragorous.
Եգիտ խնձոր մանրագորաց յանդի։ Տո՛ւր ինձ ի մանրագորաց որդւոյ քո։ Մանրագորք ետուն զհոտ իւրեանց. (Ծն. լ. 14=16։ Երգ. ՟Է. 13։)
finely sifted, minute, subtile;
— փոշի, very fine powder or dust, atom, corpuscle.
Մանր մաղեալ. որպէս ալիւր, փոշի, շամանդաղ. հիւլէ. մղեղ. եւ այլն. ըստ յն. անհատ մարմին կամ անբաժանելի. ἅτομος, ἅτομα καὶ ἁμερῆ σῶματα atomus, corpus indivisibile.
small part or portion, particle;
mosaic;
minute, detailed;
exact, particular;
— կոտորել, to pound, to beat small, to triturate;
ի — մասունս պարապել, to apply oneself to particulars;
հանճար ամփոփեալի —մասունս, limited intelligence;
միտք ցնդեալ ի —մասունս, a mind lost in details.
ՄԱՆՐԱՄԱՍՆ. ա. λεπτομερής tenues et exiles partes habens, minutus, subtilis. Ունակ մանր մասանց. մանրամասնեայ. եւ Նուրբ. նրբին. մանրազնին. ըստ իւրաքանչիւր մանր մասանց խուզարկեալ.
Մանրամասն կոտորեաց զիս, եւ ելից յինէն զկուշտ իւր. (Սարկ. աղ.։)
to putrefy, to corrupt, to rot.
Տարր հողոյդ, որ զմարմինս եւ զյօդս ապականել եւ նեխել սովորիւր, զնեխեալն եւ զապականեալն կանգնելով՝ նորոգել սկսաւ. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Նեխ.
Ի նեխութենէ նորա ելցէ շառաւիղ իւր. (Յոբ. ՟Ը. 16։)
cf. Նեխ.
Ի նեխութենէ նորա ելցէ շառաւիղ իւր. (Յոբ. ՟Ը. 16։)
doubting, hesitating, of little faith.
Ոյր հաւատքն է նեղ՝ նուաղ՝ թեթեւ. ըստ յն. դիւրափոփոխ. εὑρίπιστος versatilis.
to narrow. to make narrow, to contract, to straighten, to restrain, to tie down, to press, to constrain;
to give trouble, to disquiet, to incommode, to inconvenience, to importune, to annoy, to trouble, to torment, to harass, to infest, to plague, to molest, to maltreat, to oppress;
զոք ամբոխին, to crowd, to oppress, to press, to squeeze;
ժողովուրդքն նեղէին զնա, he was oppressed by the throng;
էշն նեղեաց զինքն ընդ որմն, the ass thrust herself unto the wall.
Տեսի ես զնեղութիւն, զոր նեղեն զնոսա եգիպտացիքն։ Մի՛ նեղեսցէ այր զընկեր իւր։ Ի նեղութեան քում, որով նեղիցէ զքեզ թշնամին քո։ Նեղեաց զԻսրայէլ։ Իւրաքանչիւր զընկեր իւր նեղելով նեղեն։ Նեղեցից զմարդիկ, զի տեառն մեղան.եւ այլն։
Հրաման պատուիրանին նեղեաց զնոսա (այսինքն ստիպեաց)։ Այս է աստուած, որ նեղէ սիրովն իւրով զմահկանացուս, զի եղիցին աստուածք. (Եփր. ծն.։)
Երկինք նեղի տանել զմեծութիւն նորա, եւ դուստր աղքատաց տարեալ է զնա ի ծոց իւր. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
straits, channel;
isthmus;
pass.
Նեղուցն՝ որ կոչի սեփտէ։ Անցեալ ընդ նեղուցս Եփրատայ կամրջին՝ ընկեցին զփայտն զկնի իւրեանց. (Խոր. աշխարհ. եւ ՟Դ. 40։)
fraud, artifice, stratagem, wile, craft, guile, cunning;
cf. Նենգաւոր.
Նենգ գործեալ սպանին։ Նենգաւ սպանին։ Որ զնենգն գործեաց նմա։ Նենգ գործեալ նմա յիւրմէ որդւոյն կամ փեսայէն՝ մեռանէր. (Եւս. քր.։)
Վասն նենգգին՝ որ ի սրտին իւրում։ Նենգ գործեալ՝ կամեցան նենգիւ սպանանել. (Խոր. ՟Ա. 27։ ՟Գ. 2։)
killing by surprise or treachery, guileful, assassinating.
Տակաւին եւս ներգործէ զչարութիւն իւր նենգախոշոշ բռնաւորն. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
double-dealing;
crafty speech, honied or delusive words, deceitful discourse.
Ի գրգռութիւն ջանացեալ՝ ոչ կամէր բժշկել զնենգախօսութիւն իւր. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
"cf. Նենգ;
—աւ, —օք, cf. Նենգաւ."
Եթէ նենգանօք ինչ չիցէ գնացեալ ամենեւին ընդ աւանդ ընկերին իւրոյ. (Ել. ՟Ի՟Բ. 11։)
cf. Նենգեմ.
Որ ոչ նենգաւորեաց լեզուաւ իւրով. (Սղ. ՟Ժ՟Դ. 5։)
Զի մի՛ կարծեսցի նենգաւորել, այլ խնամակալ երեւել. (Կիւրղ. ծն.։)
to defraud, to deceive, to cheat, to dupe, to cozen, to trick, to gull, to swindle;
to circumvent;
to betray.
Նենգեցին զձեզ փոգորաւ։ Նենգել Զարդարն։ Ի նենգել զծառայս իւր։ Մի՛ նենգեսցուք զբանն աստուծոյ։ Նենգեաց առաջի նորա.եւ այլն։
Նենգեալ յիւրոց բարեկամաց՝ մեռանէր։ Ի դրանէ մարդկանն նենգեալ սատակեցաւ։ Նենգեցելոցն ի նոցանէ առիթք պսակելոյ լինին. (Եւս. քր. ՟Ա։ Խոր. ՟Գ. 56։ Իսիւք.։)
knavish, roguish, cheating, crafty;
falsifying, forging;
stealing.
Թէպէտ եւ գտանէր զնենգիչսն իւր, ոչ ումեք զփոխարէն չարին հատուցանէր. (Արծր. ՟Գ. 12։)
milliped, wood-louse.
ՆԵՊԱԿ ՆԵՊՈՒԿ. Ճճի բազմոտանի, որ ի կծկիլն գնտանայ ի չափ սիսռան. լինի ի խոնաւ վայրս. ... իտ. mille piedi. հազարոտնեայ. իսկ բիւրոտանի՝ μυριόπους ասի որ եւ է բազմոտանին. որպէս եւ թ. գըրգայագ.
antichrist.
Թէ այլ ոք եկեսցէ յիւր անուն, զնա ընդունիջիք զդերաքրիստոսն զնեռնն, որ աստուած զինքն քարոզէ. (Նանայ.։)
arrow, bolt, shaft, dart;
— օձ, dart-snake, acontias, jaculum;
— առ ի յաստուծոյ, thunder, cf. Շանթ, cf. Կայծակն;
—ս արձակել, to shoot an arrow, to discharge or let fly arrows.
Զնետս կամ սպառեցից ի նոսա։ Արբեցուցից զնետս իմ յարենէ։ Նետիւք իւրովք նետաձիգ լիցի ի թշնամիս։ Իբրեւ զեղջերու հարեալ նետիւ ընդ լերդակողմն.եւ այլն։
Սկսաւ ծածուկ նետիւք խոցոտել զմիտս չարութեան իւրոյ. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Նետաձիգ.
Նետաթափ ի թշնամիսն լինիցի, եւ կոտորիցէ. (Կիւրղ. դտ.։)
shot, pierced or wounded with an arrow.
Որք ի կարգն իւրեանց նետահարք լինին, եւ կամ հարուածս ի թշնամեացն առնուն. (Մխ. դտ.։)
drawing a bow;
serving to launch an arrow;
cf. Նետընկէց;
— առնել, լինել, to shoot, to let fly an arrow, to draw a bow, cf. Նետահարեմ.
Հրամայեաց նետաձիգ առնել զնա։ Ինքեանք զինքեանս նետաձիգ առնէին միշտ բանիւք իւրեանց։ Զբազումս նետաձիգ առնէր բանսարկուն ի գեղ նորա։ Դեւք նետաձիգ առնեն ի միտս քո զչար եւ զանսուրբ մտածութիւնս. (Տէր Իսրայէլ. յուլ. ՟Ժ՟Բ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Զմարդիկ կանգնէր՝ նետաձիգս առնել ի նոսա՝ ի վարժումն անձին իւրոյ. (Ղեւոնդ.։)
Ի վերուստ ի պարսպացն նետաձիգ լինին։ Նետաձիգ եղեն աղեղնաւորքն ի ծառայս քո ի վերուստ ի պարսպէ անտի։ Նետիւք իւրովք նետաձիգ լիցի ի թշնամիս. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 20. 24։ Թուոց. ՟Ի՟Դ. 8։)
sister-in-law;
—ք, period or cycle of six hundred years, or months;
in, into;
within;
ի — անձինդ, in thyself;
— արհեստին, skilled in art.
Տրտմեցոյց զնա (զաննա) ներն իւր (փեննա)։ Տեսցես զանարգութիւն անձին իմոյ ի ներէ անտի իմմէ ... ի ներոյ անտի իմմէ. (Եփր. թագ.։)
նխ. ἑν in. ի. յ. ըն. ի կազմել զներագոյական. (արմատ բառիցս Ի Ներքս, Ներքին, եւ այլն, իսկ (արմատ իւր է Ն, եւ եր, լծ. ընդ հյ. վայր, եւ թ. եէր, որ է տեղի. որոյ հետք կան եւ ի բառս Ներել, եւ Երկինք, Երկիր).
Ներ մի ասէ ի ներիցն է վեցհարիւր ամ։ Թագաւորէր ներըս չորս։ Շարն է վ եւ վեցհարիւր ամ. եւ ներն վեցհարիւր, եւ սոսն վաթսուն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
introductory.
Առ ներածականս առնէ զբանս իւր. (այսինքն առ իրս նխակրթութեան, կամ առ կրթելի համբակս). (Անյաղթ պորփ.։)
to introduce.
Յիւրեանցն շարադրութիւնսն ներածեալ իցէ երջանիկ հարանց զունակութեան եւ զպակասութեան բան. (Խոսրովիկ.։)
introduction.
Ներածութիւն պորփիւրի։ Փորձեցայց ի ձեռն սակաւուց իբր ներածութեան յեղանակի զառ ծերունեացն անցանել բանիւ. (Պորփ. յորմէ եւ Յհ. կթ.)
endowed with intellect, reasonable, rational.
Ներգործեաց իւր մարմին ներանձնաւոր ներամիտ. (Ճ. ՟Գ.։)
to enter, to introduce oneself.
Պղատոն ի վերայ իւրոյ համալսարանին մակագրեաց, աներկրաչափ ոք մի՛ ներքսամտեսցէ։ Աներկրաչափ ոք մի՛ ներսամտցէ. (Սահմ. ՟Ա. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Ներանձնաւոր.
(որ իբր ՟Ա. ասի՝ Ներանձնական, Ներանձնաւոր). Անձնաւոր, անձնացեալ էակ. հոգիաւոր. շնչաւոր. առանձնաւոր. անձնիւր. իւրաքանչիւր. հոգի. անձն.
living retired, solitary, secluded;
devoted, spiritual;
contemplative.
Ի կուսական յարգանդիդ ներգործեաց իւր մարմին ներանձնաւոր ներամիտ։ Աստուածահրաշ ներանձնաւոր մարմինն. (Ճ. ՟Գ.։ Թէոդոր. խչ.։)
solitude, secluded, contemplative or ascetic life;
contemplation.
Սատանայ հպարտութիւն իմն եբեր ի միտս իւր, ներանձնութեամբ, ընդդէմ ամենակալ աստուծոյ ընդվզեաց, եւ անկաւ ի փառաց իւրոց. (Ճ. ՟Գ.։)
internal, interior, inward;
innate, natural.
Անեղն, անմահն, եւ որքան այլ ինչ են այսպիսիք՝ ըստ բնութեանն ներգոյք՝ յաստուած։ Կոչէ եւ ձեռն՝, վասն ներգոյին ի նմա ամենագործ զօրութեան։ Ի ներգոյէն բարեփառութենէ նորա։ Ի ներգոյէդ ի ձեզ բարեփառութենէդ։ Ներգոյին ի նմա ի վերայ ամենեցունց գերակայութեանն։ Գիտեմ զներգոյիդ ի ձեզ հաւատոյ անշարժութիւն. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ.։)
իսկոյն առեալ ի բաց զերծանելով համանման իւրոյինն ներգոյից (փետրոց). (Պիտ.։)
active;
— բայ, active verb;
— քուէ, active voice;
— շնորհք, effective grace.
ՆԵՐԳՈՐԾԱԿԱՆ ՄԵՂՔ ասի, ըստ բարոյականի, այն՝ զոր անձամբ առնէ իւրաքանչիւր ոք.
to do, to act, to operate, to influence.
Ի վեցերորդումն զմարդն իւրով ներգործէ ձեռամբ. (Մամբր.։)
activity, energy, force, virtue;
influence, operation;
act, deed, work;
— հաւատոյ, act of faith.
Եթէ բաժինք ներգործութեանց, այլ աստուած նո՛յն։ Բանսարկուն յամենայն մարդիկ տարածեաց զչարութեանն իւրոյ ներգործութիւն. (Աթ. ՟Ա. ՟Բ. եւ ՟Դ։)
effectively, in effect.
(Կատարէ զգործն) հոգի մտածօրէն, եւ մարմին ներգործօրէն. այսպէս եւ աստուածութիւնն մարմնով իւրով կատարէր. (Ճ. ՟Է.։)
to grant pardon for a fault, to pardon, to excuse, to forgive, to be indulgent;
to permit, to allow;
to tolerate, to endure, to suffer, to support;
ներեցէք, beg pardon;
pardon me;
զայս ասեմ ներելով, I speak this by permission.
Ի կռուին հրեշտակն ներէր յակոբայ, եւ ոչ եթէ նորա ինչ զօրութիւն ժուժկալէր. (Կիւրղ. ծն.։)
arcane, secret or hidden sense or meaning.
Տո՛ւր զքեզ ներխորհրդումն բանի, եւ մի՛ զխորհուրդ բանին առ քեզ բռնադատեալ թիւրեսցես. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to dye, to colour, to tinge;
— ի կարմիր, to give a red dye to, to dye red.
Սաստկացեալ աղտով եներկ (կամ էներկ) զիս։ Ի ցօղոյ երկնից մարմին նորա ներկաւ (կամ ներկեաւ)։ Արկեալ զիւրեւ հանդերձ ներկեալ արեամբ։ Մորթս խոյոց կարմիր ներկեալ։ Խոյրս ներկեալս.եւ այլն։
cf. Ներկանեմ;
տալ ի ներկել, to give out to be dyed.
Անտի ելեալ արիւնն ներկէ զեղջիւր քառանկիւնի խաչիս. (Շ. բարձր.։)
cf. Խիտ;
well instructed, very erudite, learned, clever, imbued with science.
Իբրեւ զօրավար տեսանել՝ թէ ո՞ր մասն իցէ սպառազինեալ, կամ ներկուռ եւ դիւրեալ ըստ բարձրագոյն ճանապարհին. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Հակառակ.
Ոչ է ներհական էութեան էութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)