faith, belief, creed;
trust, confidence;
fidelity, faithfulness, good faith, sincerity;
proof, testimony, evidence;
Creed;
—ք, յոյս եւ սէր, faith, hope and charity;
քրիստոնէական —ք, the Christian religion;
դաւանութիւն —ոյ, profession of faith;
լոյս, ջահն —ոյ, the light of faith;
մասունք, սահմանք —ոց, articles of faith;
կենդանի, անյողդողդ or հաստատուն, գայթ ի գայթի, մեռեալ —ք, lively, resolute, constant or unshaken, tottering or wavering, dead faith;
անխտիր ի —ս, indifferent as to religious matters;
դաւանել զ—ս, to confess the faith;
ունել —ս, to have faith;
չունել ոչ —ս ոչ օրէնս, to regard neither law nor gospel;
գալ, դառնալ ի —ս, to become converted;
ածել, ձգել ի —ս, to convert;
հաստատուն լինել ի —ս, to be true to the faith;
—ս ի ներքս բերել, —ս բերել, to believe, to give credit to;
—ս ընծայել, to believe in, to give faith to;
—ս ունել յոք, to trust, to place faith in, to put trust in;
— տալ միմեանց, to make a contract, to contract an alliance, to enter into an engagement, to bind oneself;
ուրանել զ—ս, to deny or abjure the faith;
յորում ոչ գոյ —, unbelief;
անցանէ ըստ —ս, it is incredible;
—ոյ, worthy of credit;
cf. Թերանամ.
ՀԱՒԱՏ մանաւանդ ՀԱՒԱՏՔ. որ եւ ԱՒԱՏ. πίστις fides. (լծ. հյ. Հաւանութիւն կամ դաւանումն հաստատ. հա, այո՛ յաւէտ. եւ թ. էվլէթ կամ եբր. եհուտ. որ է յուդա, խոստովանութիւն. որպէս լտ. իտ. ֆիտէս, ֆի՛տէ ) Որպէս ներգ. է Ընդունելութիւն ճշմարտութեան հանդերձ աներկբայ վստահութեամբ. յանձնառութիւն ստուգութեան բանից այլոց, առաւլ պատգամացն աստուծոյ. հաւատք տին, իման, իթիգաք եւ որպէս կր. Հաստատութիւն բանին. հաւաստութիւն. հաւատարմութիւն. եւ Վստահութիւն.(լծ. ընդ յն. բի՛սդիս). էմինլիգ, վէֆա.
Այս է հաւատոյ, զոչ տեսեալն ընդունել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)
of the same belief, faith or religion, coreligionary.
Հաւատակից քրիստոնեայք. (Շ. ընդհ.։)
to believe, to give credit to;
to confess;
to persuade oneself;
to commit oneself, to trust to, to confide in, to rely on;
չ-, to disbelieve;
— յաստուած, to believe in God;
— բոլորով սրտիւ, to believe firmly, with all one's heart;
— ամենայն բանի, to believe every thing;
— զոք, to side with, to second, to lend an ear to.
πιστεύω credo ἑμπιστεύω, πείθομαι fido, confido, persuasus sum. Հաւատս ընծայել. հաւանել մտօք՝ մանաւանդ բանիցն աստուծոյ. դաւանել. խոստովանել. հաստատութեամբ ընդունել որպէս ստոյգ եւ հաւատարիմ. աներկբայ համարել վստահութեամբ. վստահիլ. հաւտալ.
faithful, loyal, honest, trusty, trustworthy;
confident;
true, sure, certain, real;
cf. Հաւատարմաբար;
— լինել, to be verified, confirmed, proved;
to be justified;
to be trusted, believed, adopted, or accepted;
— կալ, մնալ, to rest or remain faithful to;
— առնել, to prove, to justify, to verify, to accredit, to give credit to, to make credible;
— առնել զոք, to assure, to cause to believe, to persuade.
πιστός fidelis, fidus. Մտերիմ ի հաւատս առաջի աստուծոյ, կամ մարդկան. արժանահաւատ. իրաւամբք եւ յապահովի հաւատալի. հաւաստի. վստահելի. ընդունելի. եբր. էմուն, նէէման. թ. էմին.
Հաւատարիմ կոչէ զնա ... զի ոչ խորեաց ինչ, եւ ոչ ընդվայր զտէրունիսն ծախեաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 24։)
Ճշմարիտ է երազն, եւ հաւատարիմ մեկնութիւն նորա։ Դաշինս հաւատարիմս կռէր ընդ նմա։ Տուն, կամ քաղաք, կամ տեղի, կամ ջուր հաւատարիմ։ Զսրբութիւնսն դաւթի զհաւատարիմս.եւ այլն։
ՀԱՒԱՏԱՐԻՄ ԼԻՆԵԼ. πιστόομαι, πιστεύομαι fide dignus reddor, fides mihi habetur, creditus sum, confirmor. Հաւատարմանալ. հաւատալի եւ վստահելի գտանիլ. ստուգիլ. հաստատիլ. ընդունելի լինել. եւ Աւանդիլ իբրեւ ի ձեռս հաւատարիմ անձին.
to be faithful;
to be confirmed, verified, justified;
—նայ լուրս, this news gains credit.
դիմազ. ՀԱՒԱՏԱՐՄԱՆԱՅ ացաւ. դիմազ. Ասի զբանից եւ զիրաց, որպէս Հաւատարիմ՝ այսինքն հաւատալի լինել. հաւաստիլ. ստուգիլ. ընդունելի գտանիլ. հաստատիլ.
to make credible, to give to believe, to persuade, to convince;
to sanction, to certify, to confirm, to affirm, to assure.
Յառաջնում նուագին իբրեւ զհամամիտ գործակից եւ զեղբայր սիրելի հաւատարմացուցեալ իւր՝ ընդունէր զնա պատուով մեծաւ. (Յհ. կթ.) այսինքն հաւատարիմ երեւեցուցեալ, կամ հաւատացուցեալ։
faithful, believing;
faithful, loyal;
trusted;
believer;
ճշմարիտ —քն, the true believers.
Գտեր զսիրտ նորա (աբրահամու) հաւատացեալ առաջի քո։ Զօրաժողով է յուդա, եւ բազում հաւատացեալք ընդ նմա։ Աչք ի հաւատացեալս երկրի։ Եթէ ոք հաւատացեալ այրիս ունիցի.եւ այլն։
place of assembly;
receptacle.
Տեղի հաւաքման. ժողովարան. ընդունարան.
spelling;
syllable.
συλλαβή syllaba. (լծ. հյ. ոգել. ոգի. հագագ, վանգ. յն. իխի՛, ի՛խօս. մանաւանդ արաբ. եւ պ. հէճէ, սիւգիւն ). Հնչիւն կենդանի՝ զօդմամբ տառի ընդ տառի. հնչումն եւ կապ փաղառութեան. վանկ. սիւղոբայ.
Ի հեգէ գրոյն։ Զօրութիւն հեգոյն։ Յո՛ր եւ իցէ ձայնաւորս եւ ի հեգս։ Հեգ կիսակատար, որ ասի վանգ եւ փաղառութիւն. եւ յայսպիսի հեգիցս ընդ միմեանս զուգեալ՝ ասի բառ։ Անունն կամ բայն կամ այլքն բազում հեգիւք բաղկանան։ (Երկու հեգով. եւ այլն. Երզն. քեր.։)
to spell.
συλλαβίζω syllabas conecto. Հնչել զձայն՝ զօդելով գիր ընդ գրոյ. ոգել զվանկ.
ironical, sarcastic, derisive, taunting, mocking.
իբր Հենգնական. διασυρτικός cavillatorius, irrisionis. Ուր իցէ հենգնութիւն. եպերողական. որ ինչ լինի ընդ կատակս եւ այպն առնելով.
irony, sarcasm, taunt, jeer, scoff, derision, mockery;
irony.
Նիւթ ընդունայն քաղաքավարութեան եւ կեղծաւորութեան՝ արդարութիւն նոցա, եւ հպարտութիւն՝ հեգնութիւն նոցա. (Իսիւք.։)
cf. Հեզութիւն.
Իբրեւ զանապատաւորս ամենայն հեզանաց հանդիսիւ ընդ կարգս աշխարհիս անցանէր. (Յհ. կթ.։ (Եթէ ընթերցցիս Հեզանոց, լինի իբր հեզական։))
to render mild, affable, pleasing, agreeable, to soften, to appease, to pacify, to calm, to quiet.
πραΰνω, καταπραΰνω mitem a mansuetum reddo, mulceo, mitigo. Հեզ առնել. հանդարտել. ամոքել. ընդելացուցանել. մեղմել. կակղել.
sweetness of temper or disposition, mildness, gentleness, sweetness, affability, kindness, courteousness.
Բարկութեանն հեզութիւն (ընդդէմ դիցի). (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Խօսիցի՞ ընդ քեզ հեզութեամբ. յն. ողոքանօք, կամ զիջմամբ։
heathenish, pagan, gentile.
Ոչ խառնակելով ընդ հեթանոսական պաշտօնս. (Շար.։)
cf. Հայթայթանք.
Ընդ բազում հեթեթանօք եւ ընդ ցնորիւք անկան ազգ մարդկան. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
cf. Հելլեն;
— լեզու, the greek tongue or language;
— գրել, խօսել, to write in greek;
to speak greek.
Նոյն ընդ Հելլեն. ելլադացի. յոյն. եւ Այլազգի. հեթանոս.
beam, rafter, joist.
ՀԵԾԱՆ. ՀԵԾԱՆԱԿ. δοκίς trabecula. Գերանաձեւ լոյս երեւեալ յօդս. (զոր եւ մեզ եղեւ տեսանել ի հռովմ ընդ երեկս, յամի տեառն 1816)
small beam.
ՀԵԾԱՆ. ՀԵԾԱՆԱԿ. δοκίς trabecula. Գերանաձեւ լոյս երեւեալ յօդս. (զոր եւ մեզ եղեւ տեսանել ի հռովմ ընդ երեկս, յամի տեառն 1816)
poor & proud;
bombastic.
Արմատ յաջորդ բառից. Լծ. ընդ կիւս. գուշակ. եւ գոռոզ. որպէս իմաստակ բարձրայօն, կամ թ. գօգօզ որպէս թէ աղքատ հպարտ։
to grow proud, puffed up;
to walk, to act or to talk in a-stately, boastful orimposingmanner;
to strut, to stalk.
Երկնային երաժշտութիւն բախեալ ընդ լսելեաց գործի՝ ո՞չ բռնադատէր մոլել եւ կոկոզանալ։ Իբրեւ զաստուածարեալսն եւ զմլորեալսն բարեաւն եւ զկոկոզացեալսն՝ աստուածարեալք աստուածազգեստք լինին։ Ինձ թուէր ըմբռնել զօրէն աստուածարելոց եւ կոկոզողացն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։ Եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լիւս.։)
cf. Կոկոզանամ.
Երկնային երաժշտութիւն բախեալ ընդ լսելեաց գործի՝ ո՞չ բռնադատէր մոլել եւ կոկոզանալ։ Իբրեւ զաստուածարեալսն եւ զմլորեալսն բարեաւն եւ զկոկոզացեալսն՝ աստուածարեալք աստուածազգեստք լինին։ Ինձ թուէր ըմբռնել զօրէն աստուածարելոց եւ կոկոզողացն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։ Եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լիւս.։)
nenuphar, water
Ծաղիկ, նոյն ընդ Նունուֆար։ (Բժշկարան.։)
to cease being a partisan or adherent, to quit or abandon any one's party, to be disaffected.
Գուցէ ստեսցէ ի սիրոյն նորա, եւ լիցի միաբան ընդ կայսերն յունաց, եւ կամ կողաքակ ինչ լիցի ի նմանէ. (Բուզ. ՟Դ. 16։)
cf. Մերկիմաստասէրք.
Մերկիմաստասէրք ընդ տաղաւարօք եւ ի ներքնատունս բնակեալ էին։ Բրակմանք եւ մերկիմաստասէրք՝ աղեքսանդրի եւ առն քաջի գրեցաք խնդալ. (Պտմ. աղեքս.։)
gymnosophists (a sect of Indian philosophers who went naked, living in woods and feeding on herbs).
Մերկիմաստասէրք ընդ տաղաւարօք եւ ի ներքնատունս բնակեալ էին։ Բրակմանք եւ մերկիմաստասէրք՝ աղեքսանդրի եւ առն քաջի գրեցաք խնդալ. (Պտմ. աղեքս.։)
nakedness;
the naked part.
near, nigh, next;
neighbouring, bordering on, adjacent, contiguous;
approximate;
akin, consanguineous;
neighbour, friend, acquaintance;
relation;
— ազգական, near relation.
Անմատչելի հեռաւոր, եւ անընդմիջելի մերձաւոր. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
proximity, neighbourhood, contiguity;
approximation;
familiarity;
affinity, alliance by marriage;
relationship, kindred;
copulation.
Ի ձեռն այսպիսեաց ինչ մերձաւորութեանց ընդ միմեանս հարեալք. (Յհ. կթ.։)
Ասեն զօձէ, եթէ ընդ միւռինէս զեռնոյ՝ որ ի ծովու է, ի խառնակումն մերձաւորութեան գայ. (Ղեւոնդ.։)
cf. Մերձենամ.
cf. ՄԵՐՁԵՆԱՄ. (ընդ որում հասարակ են այլ ժամանակք բայիս)
Իսկ որ ի հաց քո երկնային՝ անմաքրապէս ընդ իմ մերձին. (Յիսուս որդի.։)
contrivance, invention, machination, artifice, cunning, wile, piece of cunning.
Գաղտ ընդ գաղտնի դուռն ուրեն մեքենաւորութեամբ ի բերդն մտանէին։ Ոչ ոք կարէ զդէմ քաջութեան նորա ունել, բայց հնարիւք մեքենաւորութեամբ ինչ լինիցի հնար. (Բուզ. ՟Դ. 55։ ՟Ե. 35։)
membrane, pellicle;
secundine, after-birth;
cf. Մզումն.
Յովհաննէս մկրտիչ չեւ ելեալ ի սաղմաբոյն մզանացն՝ խաղայր ցնծայր ընդդէմ կուսորդւոյն։ Արուեստ կոչեմ զոստայնանկութիւնն, մինչ զի զհանդերձս (եւ) վերարկուս առնիցէ, եւ ոչ մզանց եւ սարդի ոստայնից նման. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 24։)
membranous;
choroides.
Որպէս մեղուք (կազմեն) զմաղսն մզնաձեւս։ Մր մզնաձեւն (ձուոյ) ընդ խեճեպոյն. (Երզն.։ քեր. եւ ոտ. երկն։)
mist, fog, haze;
թանձր —, dense fog, thick mist.
Թմրութիւն մեղաց եւ զանմեղս եւս ընդ միգով իւրվ լծեալ ծնգէր. (Յհ. կթ.։)
one, only, sole;
alone;
only, solely;
— մի, each, every one, each one.
Մի՛ գնար մէն ընդ առն բարկացողի. (Սիր. ՟Ը. 19։)
index of scales;
weight, heaviness;
moment, instant;
oscillation;
inclination, propensity;
inclined or prone to, bent on;
— առ —, — ի —, oscillating, balancing;
undulating, floating;
— ի — խոնարհել, to float, to undulate, to wave;
— լինել, to be inclined, prone, to bend, to tend towards.
Հաւատք անձին ի մէտ սակաւու ինչ (կամ յանձին ի մէտ սակաւ ինչ) զթռչունս ընդ իւրեւ դարմանէ (որպէս զտունկ մանանխոյ). յն. ի սրաթռիչ րոպէի մեծամեծս ուղղէ։
to darken, to grow dark, to become dusk;
to dim, to obscure;
to tarnish;
— օդոյ, to begin to lower;
— աստեղաց, to be eclipsed;
— մտաց, to grow dim.
mass, heap, pile, accumulation;
provision, store, hoard;
remainder;
filth, dirt;
— առ —, in a heap, like a heap, in quantity.
Ուռուցեալ հերձար ընդ մէջ, եւ հեղաւ յերկիր մթերք որովայնի քո։ Յաւարի եհար զամենայն մթերս սատանայի. (Զքր. կթ.։)
obscure, gloomy, dark;
obscure, abstruse, occult, of difficult interpretation;
— կեանք, life of obscurity;
— վարս վարել, to live obscurely, to lead an austere life.
Եկին ի մթինն. այսինքն ի մթին ժամու՝ ընդ երեկս. (՟Դ. Թագ. ՟Ե. 24։)
Օրինակ ինչ ի մէջ բերցուք մթին եւ ընդ աղօտս. (Սեբեր. ՟Զ։)
obscurity, darkness, dimness.
Օտար մթութեանց (այսինքն ի մթութեանց) սէր։ Մի՛ ընդ ստուերի այսր մթութեան զանճառելիդ լոյս փոխանակեր. (Նար. ՟Գ. ՟Հ՟Ը։)
unanimous;
monastic;
— ձայնիւ, with one voice;
—ք, religious community;
monastery.
Բազում բարեաց ընդունակ է միաբանական կեանքն. (Ոսկ. հռ.։)
monk, friar, coenobite.
Գունդք հրեշտակապետացն ծաւալեցան յերկնից ի յերկիր, եւ եղեն միաբանակք հրեշտակք ընդ մարդկան. (Գանձ.։)
to agree, to cause to agree, to conciliate, to reconcile, to reunite, to match;
to compose, to unite, to join;
ի մի —, to reunite;
cf. Միաբանիմ.
Միաբանեցէ՛ք զձեզ նախ ընդ տեառնն, եւ ապա ընդ սուրբս նորա. (Աթ. անտ.)
Միաբանեաց արամ ընդ եփրեմայ։ Եթէ երկու ի ձէնջ միաբանիցեն յերկրի վասն ամենայն իրաց։ Զի՞ է՝ զի միաբանեցէք դուք փորձել զհոգին տեառն։ Միաբանեցին ընդ նոսա։ Զամենայն միաբանեալսն ընդ նմա։ Միաբանեալ կայք ի վերայ իմ դուք ամենեքեան։ Եթէ կեամք հոգւով, ընդ հոգւոյն եւ միաբանեսցուք։ Եւ այնմ միաբանին բանք մարգարէիցն։ Միաբանիս եւ դու պահել զօրէնսն։ Ընդ հնոյն չմիաբանի կապերտն որ ի նորոյն.եւ այլն։
Միաբանի ընդ մեզ յայսմիկ եւ կղեմէս։ Միաբանէ այսոցիկ եւ փիղոստրատոսի պատմութիւնն։ Եւ այն ամենայն միաբանէ (կամ միաբա՛ն է) եբրայակիր գրոցն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
unanimity, agreement, concord, union, harmony, consent, good understanding;
conciliation, union;
harmony, consonance, concordance, homophony, symphony, concert;
conformity, fitness, suitableness;
commonalty, community, communion;
company, society, club, corporation, congregation;
copulation;
— թագաւորաց, alliance, confederation, league;
— ի չարիս, cabal, plot, conspiracy;
միաբանութեամբ, unanimously, with one accord;
միաբանութեամբ կեալ, to live on good terms;
քակտել զ—ս, to sow division in.
Խնդրէին ստիպով ի նմանէ եւ զնորա միաբանութիւնն ընդ ինքեանս. (Փարպ.։)
Բարւոք է այն միաբանութիւն (հոգւոյ ընդ մարմնոյ). (Եղիշ. հոգ.։)
with one voice.
absolute prince;
commander, general in chief.
Գլուխ եւ պետ միակ. անկախ եւ միահեծան իշխան. առաջին եւ ընդհանուր սպարապետ.
having but one substance;
unique of its kind.
ՄԻԱԳՈՅ. Մի ընդ այլում յիմիք կարգի. համասեռ, ազգակից.
monochromatic;
of the same colour, uniform.
Ի չիչին յանկերպարան միագոյն իրացն ծնանիմք, եւ ի չնչէ ի միագոյն եւ ի տկարէ կերպարանի մարդն կենդանի։ Միագոյն եւ նոյն անձրեւ ընդ ամենայն աշխարհս ցօղէ, եւ իջեալ՝ լինի սպիտակ ի շուշան ծաղիկ, եւ մատուցեալ ի վարդ՝ կարմիր երփն հարկանէ. եւ ինքն միագոյն է, եւ ոչ յայլեւայլ կերպարանս բաժանեալ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
fellow-labourer, cooperator, coadjutor;
working or acting together, cooperatively.
Ո՞վ կարիցէ հակառակ զիս հայել (կամ համարել) տեսանելով ի միագործ միակամ նմանութեան (կամ նմանութենէ). յն. զնոյնս կարացօղ ընդ հօր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)