to render wise or modest, continent or abstinent, to give an air of decency.
Թէ նախ ի հրէից էր երկրպագեալ, կարծիս տային արդեօք, որպէս զի զուրեանցն պարկեշտացուցանել զազգակցութիւն. (Բրս. ծն.։)
to blame, to reproach, to find fault with, to carp, to criticize, to vituperate, to animadvert, to condemn, to censure.
Պարսաւէ զյունաց մատենագիրս, թէ զուր կարծեցին. (եւ այլն. Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Բորոտութիւն.
Բորոտութիւն, պիսակութիւն, եւ դիւահարութիւն։ Պիսակութիւն կամ այլ ինչ արատ՝ որ փոփոքելով իցէ։ Զամենայն պատահար չարեաց յառաջ բերէ. այսինքն զուրկութիւն, զպիսակութիւն։ Ապականեն զմարմինս մարդկան ուրկութեամբ, պիսակութեամբ, եւ այլ պէսպէս վիրօք. (Կանոն.։)
to curse and swear, to blaspheme;
to talk scandal;
to revile, to abuse, to slander, to traduce, to defame, to speak ill of.
(ի ձայնէս Հա՛յ հո՛ւյ, յա՛յ յո՛ւ. պրս. հայահույ, հայահայ. իբր ղավղա. կագ) βλασφημέω blasphemo. իբր կագ) Թշնամանել, անարժան բանիւք անարգել, նախատել զաստուած, կամ զմարդիկ. որ եւ Անիծանել. յիշոցնատու լինել. ասի եւ եբր. ոճով Օրհնել. քֆրել, գէշ բան զուրցել.
to cause to succeed or happen;
to apply, to adapt, to suit.
to enter the lists, to fight, to wrestle, to vie with;
to labour hard, to strive, to endeavour, to try, to attempt;
to signalize or distinguish oneself, to render oneself illustrious, to be celebrated, renowned, to be made public with praise;
to show one's courage or mettle, to figure, to shine;
to assemble at a public festival or ceremony, to celebrate;
քաջայաղթ —, to make stupendous conquests, to do or work wonders;
յաղթող —, to remain victorious;
յաղթող — իրիք, to be victorious over, to be conqueror.
wednesday;
cf. Օր.
Ի կիւրակէի եւ ի չորեքշաբաթու եւ յուրբաթու։ Զչորեքշաբաթի եւ զուրբաթ անսուաղ անցուցանէին։ Մինն ի մէնջ հրեշտակ չորեքշաբաթի է, եւ միւսն ուրբաթու. (Սեբեր. ՟Ե։ Վրք. հց. ՟Ը. ՟Ժ՟Թ։)
keeper, guardian, warden;
guard, garrison;
guard, sentry;
— դուռն, Gates, straits;
pass, defile;
fortress, fortified place;
— մեղաց, մահու, կորստեան, the Genius of death, Satan;
— ունել, վարել, to compel, to constrain, to task, to force to villein service.
Պահակն վարել այն իսկ է, զուրն փետել, տարապարտուց ձգձգել, եւ յանդէպ վարել խուելով. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։)
adorer;
servant;
functionary, official, minister.
bringing joy, rejoicing, diverting.
Որ բերէ զուրախութիւն. առիթ բերկրանաց.
cf. Ուրախալից.
full of joy, joyful, cheerful, playful, jovial.
giving or inspiring joy, rejoicing, joyous, pleasant.
Առաջի դնելով սեղան ... եւ գինի զուրախարարն սրտից ... զարիւն իւր։ (Որթ իմա՛) քաղցր եւ քաջապտուղ՝ ուրախարար եւ բերկրեցուցիչ սրտից մարդկան զտէր մեր յիսուս քրիստոս. (Աթ. ՟Ը։)
Արբր մեզ տէր զուրախարար սիրոյ քո զբաժակն. (Շար.։)
rejoicing, joy, gaiety, mirth, merriment, pleasure;
feast, festivity, entertainment;
ուրախութեամբ, joyfully, cheerfully, with pleasure;
ուրախութեամբ ուրախ լինել, to overflow with joy;
առնել — մեծ, to give a great banquet.
Դարձաւ սուգ նոցա յուրախութիւն։ Տրտմութիւն ձեր յուրախութիւն եղիցի։ Յաւուրս ուրախութեան ձերոյ։ Ետուր ուրախութիւն սրտից մերոց։ Ծառայեցէ՛ք տեառն ուրախութեամբ։ Զերծ յինէն զքուրձ, եւ ինձ զգեցոյց զուրախութիւն։ Ուրախութեամբ մեծաւ.եւ այլն։
to deny;
to disavow, to disown, to disclaim;
— զհաւատս or — ի հաւատոց, to abjure one's faith, to apostatize, to turn apostate, to renounce, to forswear;
— զանձն, to renounce, to deny oneself.
Իսկ ուրացեալն վասակ, եւ այլն։ Զվնաս գործոյն արկանէր զուրացելովն։ Ածէին եւ խառնէին ի գունդս ուրացողացն. (Եղիշ.։)
cf. Ուրացութիւն;
յ— լինել, կալ, cf. Ուրանամ;
յ— լինել յերախտեաց, to be unmindful of favours received, to pay a favour with ingratitude, to be ungrateful, unthankful;
յուրաստ լինիմ, to deny, to disown.
Եւ յայնմ եւս դառն տանջանս՝ զոչ, եւ զուրաստ կալեալ՝ չլինէին խոստով. (Կաղանկտ.։)
cf. Քող.
Զահեակ ուսովն արկեալ (սարկաւագաց) զուրարն. (Մխ. դտ.։)
Բուռն եհար զուրարէն յոբնաղայ, եւ պատառեաց. (Միխ. ասոր.։)
Դիպեցաւ նոցա կին ոմն աստուածապաշտ, զոր տեսեալ պօղոսի՝ ասէ ցնա. տո՛ւր ինձ զուրարդ քո ... (եւ կինն ետ ցզօրականս՝ ասելով) այդուիկ փակեղամբ պատեցէ՛ք զաչս գորա. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Ուրացեալ.
Իսկ ուրացեալն վասակ, եւ այլն։ Զվնաս գործոյն արկանէր զուրացելովն։ Ածէին եւ խառնէին ի գունդս ուրացողացն. (Եղիշ.։)
cf. Ուրացումն.
Ոյք առնէին զուրացութիւն (կամ զանօրէնութիւնս), ատեցի. (Սղ. ՟Ճ. 3։)
then, consequently;
some where, in some place;
about, near;
some, certain;
աստ —, here;
անագան —, too late, in the end, at last, after much time, finally;
վաղ —, already, before;
վերագոյն —, above;
before;
զքառասնամենիւք — էր, he was about forty years old.
Ի զուր ուրեմն արդարացուցի զսիրտ իմ։ Ապա եւ ջուրք ուրեմն ընկլուզին զմեզ։ Խաւար ուրեմն արդեօք ծածկեաց զիս. եւ այլն։
leprous, lazar-like;
lazar.
ՈՒՐԿՈՏ գրի եւ ՕՐԿՈՏ. Ունօղ զուրկութիւն. բորոտ.
fantastic, imaginary, visionary, false, apparent, chimerical;
shadow, image, phantom, spectre;
idol, image;
rough-draught, sketch;
—ք, manes, shades, apparitions, ghosts, visions;
—ք մարդկան, statue, likeness;
— պղծութիւն, nocturnal pollution.
Որք զուրուականաց հմայութիւնս յանդգնին». իմա՛ հմայիւք յարուցանել զմեռեալս. խօրթլանմագ պիւյիւսիս. յն. νεκυομαντεία.
leprous, infected with elephantiasis.
Բորոտք հալածեալ լինէին ... զուրուկս փախստեայ առնէին։ Բորոտաց եւ ուրկաց։ Ընկալայ զգիր զախտացելոցդ մարմնով՝ զուրուկ անուանելոցդ. (Խոր. ՟Գ. 20։ Յհ. կթ.։ Շ. թղթ.։)
cf. Ուշ.
Զամենեսին կամի առ ինքն ամփոփել, ի պատիրս արկանել, զուշ եւ զուրուշ մոգել». իբր ռմկ. ուշը մուշը, խելք եւ միտքը. (յն. լոկ, յինքն քարշել) (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
buzzard.
Ետես զուրուրսն, մինչ վերանային յօդն։ Ցին է, որ է ուրուր հաւն. (Մարթին.։)
to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.
Պատճառս ի վերայ եդեալ, իբր թէ չարակնեալ (այսինքն չկամեցեալ առ նախանձու) զուրախանալն արքայի, կապեսցէ զնա։ Չարակնելով ագահեալ յամուրն արտագէրս. (Խոր. ՟Գ. 23. 31։)
there is not, there does not exist;
nothing, nothingness;
nullity;
չիք ոք բարի բայց մի աստուած, no one is good save God only;
զբաբելոն իմ չիք տեսեալ, I have not seen Babylon;
չիք ոք չիք ուրեք, there is no one;
չիք որ գիտիցէ զայդ, nobody knows that;
չիք ոք որ եղծանել կարէ, no one can destroy it;
չիք ինչ, there is nothing;
չիք եւ չիք, indeed it is not;
առ չքի, for want of;
ի չիք դարձուցանել, to reduce to nothing, to annihilate;
չիք լինել, չիք յաչաց լինել, to come to nothing, to be annihilated, dissipated, to disappear, to vanish;
— լուսնի, wane.
Չիք եւ չիք իսկ զուրուք զկեանս առանց տրտմութեան գտանել, այլեւ ո՛չ յուրախութենէ անմասն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)
to increase in force, in intensity, to be strengthened by, increased, to grow;
to be enraged, very angry;
— մարտին, to become exasperated, to grow most ferocious;
—նայր հրաման թագաւորին, the king's order was pressing.
Սաստկանայր ջուրն։ Սովն եւս քան զեւս սաստկանայր։ Սաստկացան քան զիս։ Սաստկացաւ բանն արքայի առ յովար։ Սաստկացաւ քան զնա պատերազմն։ Սաստկանայ ի տանջանս անիրաւաց։ Սաստկացաւ ի վերայ նորա անօրէնութիւն։ Հրաման թագաւորին սաստկանայր։ Ձայն փողոցն սաստկացեալք յոյժ։ Մատս զուրիա ընդդէմ սաստկացեալ պատերազմին։ իբրեւ մարտն սաստկացաւ.եւ այլն։
falsehood, untruth, story, fib, falseness, falsity;
ցուցանել զ—, to give the lie to;
to belie.
Խնդրէք զստութիւն։ Բորբոքէ զստութիւն վկայ անիրաւ։ Յուսացեալ իցեն զուր ի ստութիւն։ Ուրախ արարին ստութեամբ իւրեանց զիշխանս։ Պաշարեաց զիս ստութեամբ եփրեմ։ Քաղցրացաւ առն հաց ստութեան։ Եթէ ճշմարտութիւնն աստուծոյ յիմում ստութեանն առաւելաւ.եւ այլն։
compassion, pity;
distress, anguish, grief;
heart-burn;
սրտացաւութեամբ, compassionately, pitifully.
Առաջի անկանէին սրտացաւութեամբ (կամ սրտցաւութեամբ) վասն առնն զուր մեռելոյ։ Առատապէս սրտացաւութեամբ (կամ սրտցաւութեամբ) հանդերձեցին զնոսա եւ յղարկեցին։ Վասն իրացս արքունի սրտացաւութեամբ ցուցանել. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 36. 49։ ՟Ժ՟Դ. 8։ Մի՛ դանդաղիք տալ զնա ինձ սրտացաւութեամբ։ Են բազումք, որ զսիրելն սիրեն, այլ ոչ սրտացաւութեամբ. Սարգ. յհ. ՟Է։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ե։)
cf. Պուետիկոս.
poet;
philosopher.
diligence, care, study, work;
զուր —, labour lost, labour in vain;
— դնել, տանել, յանձին ունել cf. Ջանամ.
to exert oneself, to endeavour, to study, to be diligent, to hasten, to take care, to do one's possible;
to take pains, to labour, to weary, to exhaust.
apology, defence, protection, justification, excuse, pleading.
Եթէ չմիաբանցի արդիւնքն բանիցն, ապա ի զուր է ջատագովութիւնս։ Բարի են մեզ ջատագովութիւնքն՝ որոց աստ արարք ողորմութիւն։ Զարմանալի ջատագովութիւն ջատագովութիւն տացէ ի վերայ ճշմարտին ... Զջատագովութիւնդ կեղծաւորելով՝ կարծիս արդարութեան զանձամբ կամիք արկանել. (Սեբեր. ՟Ը։ Ոսկ. ննջ.։ Իսիւք.։)
to cause to hope, to inspire with hope, to promise, to flatter.
Մի՛ յուսացուսցէ զձեզ Եզեկիա ի Տէր։ Յոր եւ յուսացուցեր զիս։ Իզուր յուսացուցեր զժողովուրդդ զայդ ի նանրութիւնս.եւ այլն։
to participate, to partake, to share in, to take part in, to be concerned, to interest oneself;
— ընդ հարկաւ, to contribute in some measure.
Երկինք եւ ծով մասնաւորեալք զուրախութիւն փրկչին. (Ճ. ՟Գ.։)
to prophecy;
to predict, to foretell;
to play the prophet, to counterfeit.
Որոց մարգարէացարն ստութիւն։ Մարգարէացան ձեզ յանուն իմ զուր.եւ այլն։
impotent, unhealthy, apoplectic, disabled, crippled.
Ժողովել զախտաժէտս եւ զուրկունս եւ զմարմնահարս (կամ զմարմնավարս) եւ զամենայն ցաւոտս։ Կաղք եւ կոյրք, եւ մարմնահարք (կամ մարմնավարք), խուլք եւ հաշմեալք եւ ցաւագնեալք. (Բուզ. ՟Դ. 4։)
thicket, covert, copse, wood;
brushwood, underwood, bush, tuft;
—ք աչաց, thick eye-lashes;
սեւացուցանել թխացուցանել զ—ռսն առ բբօքն՝ ծարրօքն, to paint one's eye-lashes.
cf. Մեծամտիմ.
Հպարտացեալ մեծամտեաց ի բազուկ հետեւակացն բազմութեան։ Ի սրտի իւրում մեծամտեսցի։ Ի զուր մեծամտեաց աքաաբ՝ առնել չար առաջի տեառն. (Յուդթ. ՟Թ. 6։ Դան. ՟Ը. 25։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 25։)
seen by all, public;
հրապարակատես առնեմ, cf. Հրապարակեմ, cf. Յայտնեմ, cf. Հանդիսացուցանեմ.
Հրապարակատես զայն (գործ) արարեալ։ Հրապարակատես առնել զուրախութիւն սրտին, կամ զմարմինն յայտնութեամբ, կամ զծածուկ առաքինութիւնս. (Յհ. կթ.։ Նչ. եզեկ.։ Ածաբ. կիպր.։ Նար. երգ.։)
gratuitousness;
gratuitous, voluntary;
for nothing, gratis, free of cost, scot free, gratuitously;
—ք, gifts, presents.
ՁՐԻ. իբր Ի զուր. զուր տարապարտուց.
Ի սեռականէ բառիս Ձիր. (լծորդ եւ ընդ Զուր. ռմկ. զուրի. որպէս եւ ընդ յն. լտ) δωρεάν gratis, immerito. Իբր ձիր իմն կամ պարգեւ կամ շնորհս առնելով. առանց փոխարինի. անվարձ. անպարտ.
plain, level, even, equal.
Սերք են երեք. ար. իգ. չէզ. եւ են ոմանք՝ որ յաւելուն ի նոսա այլ եւս երկուս, հասարակ, եւ մակաւասար. եւ է հասարակ, ձի, շուն. (յն. ἅνθρωπος, ἴππος մարդ, ձի) իսկ մակաւասար, ծիծառն, աքիս. (յն. χελιδών, ἁετός ծիծառն, արծուի). (Թր. քեր.։) Ուր հյ. մեկնիչք ի զուր ճգնին ի մեր լեզու յարմարել զբանքս.
mortal, subject to death;
mortiferous, deadly;
հէք —քս, we, poor mortals.
(Մանեթոս գրեաց) զդից եւ զդիւցազանց եւ զուրուականաց, եւ զմահկանացուս, զի ընկալցի զմեր մահն իբրեւ զանմահից. (Եղիշ. ՟Բ։)
(Մանեթոս գրեաց) զդից եւ զդիւցազանց եւ զուրուականաց, եւ զմահկանացուաց թագաւորաց՝ որ եգիպտացւոց թագաւորեցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
mother, young mother.
music, song, air, tune, melody, strain;
sonnet;
cup, goblet, bowl, mug;
fashion, manner;
bout, time;
երեքսրբեան —, trisagium, agiology;
յօրինել —ս, to modulate, to sing;
հեշտացուցանել զ—ս, to make a sweet concert or harmony;
զյաղթութեան —ս երգել, to sing an epinicion, a triumphal song;
fashion, manner;
bout, time;
զառաջին —ն, յառաջնում —ի, the first time;
ի բազում —ս, ի —ս բազումս, յայլ եւ այլ —ս, more than once, several or many times, over and over again;
ի միումն —ի, once, at once;
all at once;
զմի — եւս, once more;
վասն միոյ —ի, առ մի —, for once;
զայս մի եւս —, more, once again;
յերկարագոյն —օք զբանիւք անկանել, to be prolix, to prolong the discourse;
յերկարագոյն —օք, long, a great while or time;
զվեց օրն մի մի —, once a day for six days;
լուր զայս վերջին —, hear for the last time;
cup, goblet, bowl, mug;
— ոսկի, golden cup or goblet.
Իբրեւ բոլորեցաւ ակումբ բազմականին, սուրբն Յովսէփ սկսաւ զուրախութեան նուագն մատուցանել. (Եղիշ. ՟Ը. (ուր մարթ է իմանալ եւ բարբառ աւեաւոր, կամ գուշակութիւն աւետաբեր ժամու)։)
usher, sheriff's officer, sergeant, lictor;
nuncio;
deputy;
cf. Նուիրանոց.
Հրաման առեա նուիրակացն՝ եւ ոչ ի դուրսն մօտել տային (զուրացեալսն)։ Որ ոք ասէր ցնուիրակսն, թէ յապստամբացն գնդէն եմ, եւ վաղվաղակի թողուին ի ներքս. (Փարպ.։)
to keep, to observe sabbath;
to cease from work, to repose, to rest;
to be out of work.
Շաբաթանան արարածք յիւրաքանչիւր զուր եւ ընդ վայր աշխատութեանց. (Տօնակ.։)
cf. Ոռոգեմ.
Ոռոգանէր զամենայն երեսս երկրի։ Ոռոգանել զդրախտն։ Ոռոգանեն ոտիւք (բանալով եւ փակելով զուրգս առուակաց)։ Ոռոգանէին լերինք իմ կաթամբ. (Ծն. ՟Բ. 6. 10։ Օր. ՟Ժ՟Ա. 10։ Յոբ. ՟Ի՟Թ. 6։)