Definitions containing the research երեք : 535 Results

Սենեկապետ, աց

See full entry →

s.

Lord High Chamberlain.


Սեր, ից

See full entry →

s. gr.

kind, race, species;
sex;
cream;
— գինեմրրոյ, cream of tartar;
gender;
գեղեցիկ —, the fair sex, womankind;
գալ ի ծնունդեւ ի —, to increase and multiply.

NBHL (1)

Հետեւին անուանք հինգ. սերք. տեսակք, ձեւք. թիւք, հոլովք. եւ սերք են երեք, արական, իգական, չէզոք։ Սերք նախագաղափարացն (դերանունաց ի յն. իսկ ի հյ. եւ յամենայն անուանս) ձայնիւ ոչ ընտրին, այլ յատուկ ի վերայ ինքեանց ցուցցին. (Թր. քեր.։)


Ստուգաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

truthfulness, veracity;
etymology.

NBHL (1)

Ստուգաբանութիւն է լուծումն փաղառութեանց ի կատարեալ սեռ նախատիպ բառիցն։ Ստուգաբանութեան ձեւք են երեք. յիրէն, յարուեստէն, եւ ի ձայնէն. եւ յարացոյց առաջնումն՝ սափոր (որպէս թէ սափոր). երկրորդին՝ փայտատ (իբր հատ), եւ երրորդին՝ ճնճղուկ (որ ձայնէ ճը՛ն ճը՛ղ). (Երզն. քեր.։)


Սրանկիւն, կեանց

See full entry →

adj. s.

acute-angled;
acute angle;
— եռանկիւն, oxygon.

NBHL (1)

Երեքանկիւն (կամ եռանկիւն) սրանկիւն՝ այն՝ որ սո՛ւր ունի զերեք անկիւնսն. (Եւկղիդ.։)


Սրբաբանեմ, եցի

See full entry →

va.

to sing the Trisagium, to sanctify, to hallow, to laud.

NBHL (2)

Սրբաբանել զերեքանձնեան մի աստուածութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)

Որ ի հրեղէն լեզուացն եռահիւսակ սրբաբանիս։ Ի հրեղէն երեքսրբեան լեզուացն սրբաբանիս. (Շար.։ Եփր. ծն.։)


Սրբաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

Trisagium, hymn.

NBHL (1)

Սրբասացութիւն. երեքսրբեան փառաբանութիւն. եւ Երգ սրբազան.


Սրբաձայնեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Սրբաբանեմ.

NBHL (1)

Զխորհուրդ երեքսրբեան օրհնութեան նոր աշխարհին սրբաձայնեն (հրեշտակք). (Վրք. հց. ՟Բ։)


Սրբապահութիւն, ութեան

See full entry →

s.

rigorous abstinence.


Սրբասաց

See full entry →

cf. Սրբաբան.

NBHL (2)

Որ ասէ զսուրբ սուրբն, կամ զերեքսրբեան օրհնութիւն. սրբաբան. օրհնաբան. եւ Օրհնաբանական. իբր յն. ἀγιόλογος, ἀγιολογικός.

ՍՐԲԱՍԱՑՔ գ. իբր Սրբասացութիւն. երեքսրբեան երգ.


Սրտմտական, ի, աց

See full entry →

adj.

choleric, irascible;
—ն, irascibility.

NBHL (3)

Զի է մեր երեքմասնեայ հոգիս. եւ ունի մասն՝ է ինչ որ բանական, եւ է որ սրտմտական, եւ է որ ցանկական։ Վայր սրտմտականին լանջք։ Առաքինութիւն սրտմտականին՝ արիութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)

Տեսակք սրտմտականին երեք. բարկութիւն, քէնք, ոխք. (Նիւս. բն.։)

Կին՝ հոգի մարդոյ, գրիւս երիս երեք մասունք հոգւոյն, բանական, սրտմտական, եւ ցանկական. (Մեկն. ղկ.։ 1)


Վ (vé)

See full entry →

s.

the thirtieth letter of the alphabet, and the twenty fourth of the consonants;
three thousand, three thousandth.


Վազեմ, եցի

See full entry →

vn.

to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.


Պօզ

See full entry →

cf. Պօզլախ.

NBHL (1)

Գովելիք (ձիոց) ի գոյներն երեք են. պղատոն իմաստունն (գովէ նախ) զպոզն, եւ ի յետ զհնդիկն, եւ ապա զքումայթն. (Վստկ. ՟Յ՟Է։)


Ջրածնունդ

See full entry →

adj.

born of water, aquatic.

NBHL (1)

Ծովային ջրածնունդ կետային՝ երեքօրեայ թաղմանդ քո նախանշան յովնան մարգարէն. (Ժմ. յն.։)


Յիսնակ, աց

See full entry →

s.

fifty;
period or number of fifty;
Advent.

NBHL (1)

Յիսնեակ թիւն. յիսներեակ մի աւուրց. եւ Յինունք պահոց ծննդեան կամ յայտնութեան, որ երբեմն անընդհատ պահիւր զաւուրս յիսուն, այլ այժմ ընդհատութեամբ եւ այլեւայլ օրինակաւ ի զանազան ազգս. ի հայս պահին երեք եօթնեակք՝ ի սկիզբն, ի մէջն, եւ ի կատարած յիսնեկին. ՟Ա. կոչի յիսնակաց պահք. ՟Բ. սուրբ Յակոբայ. ՟Գ. յայտնութեան։ (Տօնակ.։ Տօմար.։)


Յիսնեակ, եկաց

See full entry →

s. adj.

fifty.

NBHL (1)

Երեք տօնքս այս՝ երեք յիսնեակ աւուրբք պատուին. պա՛րտ է յերիս յիսնեակս մաքրիլ. (Կանոն.։)


Յոբելեան, լինի

See full entry →

s. fig.

jubilee;
jubilee, festivity, rejoicing;
— ամ, year of jubilee.

NBHL (1)

Նոյ ասի կեալ երեքարիւր յիսուն. եօթն յոբելեանս կեցեալ Նոյի՝ յօրինակ եօթնից դարուցդ. (Մեկն. ծն.։)


Յոգնական, ի, աց

See full entry →

adj. gr.

numerous, many;
plural.

NBHL (1)

Թիւք երեք. եզական, երկական, յոքնական։ Եզական, իմ, քո. յոգնական, իմք, քոյք։ Եզականն, գանեմ. յոգնականն, գանեմք. (Թր. քեր.։)


Յօդ, ից

See full entry →

s. gr.

articulation, joint, juncture;
bond, tie, link, connexion;
article.


Նախախնամեմ, եցի

See full entry →

va.

to provide, to be the providence of, to take care, to supply, to look, to preserve, to watch.


Նախատօն

See full entry →

cf. Նախատօնակ.


Նախատօնակ

See full entry →

s.

eve of a feast.


Նահանջ, ից

See full entry →

s. adj.

retreat, rout, defeat;
bissextile;
— ամ, leap-year.

NBHL (1)

Յերրորդ ժամուն ստեղծաւ Ադամ. որպէս յայտ առնէ եւ նհանջիդ (կամ նահանջիդ) երեք ժամն յաւելիսն յաւելագրեալ. (Խոսր.։)


Նաւակատիք, տեաց

See full entry →

s.

inauguration, dedication, consecration;
feast, festival, rejoicing;
cf. Խթումն;
առնել զ—իս շինուածոյ, to inaugurate a building;
—իս առնել սեղանոյն, to dedicate or consecrate an altar.


Նաւասարդ, ի

See full entry →

s.

the first month of the ancient Armenian calendar, (August).

NBHL (1)

Նաւասարդի՝ նոր ասի, այսինքն սկիզբն տարւոյ, կամ ա՛րդ է ժամանակ նաւելոյ։ Հայոցս է ի վերայ որդւոց Հայկինն, եօթն արու, նաւասարդ, հոռի, եւ այլն. եւ երեք դուստր, մարերի, եւ այլն. եւ երկու ի վերայ եղանակացդ, մարգաց, եւ հոտից։ Իսկ աղուան ամիս նաւասարդուլ, որ է նաւասարդեցի. այսինքն ի թոռանց է, ի յուստերաց կամ ի դստերաց. (Վանակ. տարեմտ.։)


Յառաջագոյն

See full entry →

adj. adv.

anterior, previous, precedent, former, prior;
before, heretofore, beforehand, antecedently, previously;
formerly, anciently;
— աւուրբք, some days before;
— քան, before;
ի —գունէ, a priori.

NBHL (1)

Տապանակ ուխտին տեառն յառաջագոյն քան զնոսա երթայր երեքօրեայ ճանապարհաւ։ Առաքեսցուք յառաջագոյն քան զմեզ արս։ Զեղեալս յառաջագոյն քան զձեզ.եւ այլն։


Յառաջախաղ, աց

See full entry →

adj.

foregoing;
progressive;
— գունդ, advanced guard, vanguard.


Յառաջախաղացութիւն աստեղաց

See full entry →

s.

course of the stars.


Յարաբարդ

See full entry →

adj. gr.

heaped up;
compound of three words.

NBHL (1)

Ձեւք անուանց են երեք. պարզ, բարդ, եւ յարաբարդ. (Թր. քեր.։)


Յարակայ

See full entry →

adj. adv. s. gr. ast.

ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.

NBHL (1)

Անցեալն ունի զանազանակս չորս, յարաձգական, յարակայ, գերակատար, անորիշ. որոց բաղազանութիւնք են երեք. ներկային ընդ յարաձգին (զոր օրինակ գործեալ եմ), յարակային ընդ գերակատարին (զոր օրինակ գործեալ էի), անորոշին ընդ ապառնոյն (գործելոց գոլ)։ Յարակայի եզական, էկոփէի, եւ այլն. (այսինքն կոփեալ էր իմ, եւ այլն). (Թր. քեր.։)


Յարաձայն

See full entry →

adj. mus.

diatonic;
— ձայնարան, — gamut.

NBHL (1)

Զեռահիւսակ երեքսրբեանըն յարաձայն՝ երգաբանեն Տեառն որ ի խաչս ի մի բերան. (Շ. ոտ. բարձր.։)


Յարգ, ի

See full entry →

s.

price, value;
valuation, estimation;
esteem, consideration, high value or opinion, credit, merit, repute, reputation, fame;
importance, weight;
— դրամոյ, standard, quality.

NBHL (1)

Եւ կահին երեք սկեղք էին. խոփոյ եւ կացնոյ եւ մանգաղի յարգ հանգոյն նմին. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 21։)


Յաւելադրեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Յաւելում.

NBHL (1)

Նհանջիդ երեք ժամն յաւելիսն յաւելադրեալ։ Նոցա դարձեալ այլ եւս յաւելադրէ սարկաւագն զնոյն, սաղմո՛ս ասացէք։ Ասէին, օրհնեալ եկեալ անուամբ Տեառն, դաւթեան ձայնիւն յաւելադրեալ. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)


Յեռանդ

See full entry →

adv.

the day before yesterday.

NBHL (1)

Եռանդ, այսինքն երեք աւուրբք անդր. էրեկ չէ մեկալ օր.


Մղոն, ի, աց

See full entry →

s.

mile.

NBHL (1)

Մղոնն՝ եօթն ասպարէզ է (այսինքն ձիընթացք). որպէս զի լինել գետնաչափութեամբ մղոնն հազար քայլ. եւ խրասախն է երեք մղոն. (Խոր. աշխարհ.։)


Մշտապայծառ

See full entry →

adj.

permanently shining, clear or luminous.

NBHL (1)

Լոյս մի, աստուած, մշտապայծառ՝ երեքապայծառ. (Ածաբ. նոր կիր.։)


Մու, ի

See full entry →

s. bot.

meum, meum Athamaticum, spignel, foeniculum alpinum perenne.

NBHL (1)

Թուական էր, որ զթիւ նշանակէ. ո՛րգոն, մու, երկուք, երեք. (Թր. քեր.։)


Մսահան, աց

See full entry →

s.

flesh-fork, flesh-hook.


Մարզպան, աց

See full entry →

s.

governor of a march, of a county or province, exarch.


Մեծագոյն

See full entry →

adj. s.

greater, bigger;
major, elder;
maximum.


Մերկանդամ

See full entry →

adj. adv. fig. bot.

quite naked;
unarmed;
nakedly, openly, ingenuously;
— պտուղք, drupa.


Ձեռակերտեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ձեռագործեմ.

NBHL (1)

Եկեղեցիք երեք էին ձեռակերտեալք։ Ուրա՛խ լեր երուսաղէմ ձեռակերտեալ արքային մեծի. (ՃՃ.։)


Ձեռն, ռին, ռամբ, ձերբ, ձեռք, ռաց

See full entry →

s. fig. adv.

hand;
fist;
arm;
strength, might, power, force, main strength;
aid, succour, protection;
ի —, ընդ —, by, by means of, through the medium or channel of;
զձեռամբ, as much as one can, according to one's power;
ի ձեռանէ, coadjutor, assistant;
պաշտօնեայ ի ձեռանէ, subaltern functionary;
առ —, ready at hand, under one's hand, near, at hand;
առ — բառարան, portative dictionary;
— ի ձեռանէ, ընդ —, — ի —, from hand to hand, from one to another, from me to you, from you to him;
որ ընդ ձեռամբ է, subordinate;
հզօր ձեռամբ, with main strength, with a strong army;
— օտար, a strange hand;
յերկոցունց ձեռաց աջողակ, ambidexter, right-handed and left-handed person;
— հաւանութեան;
consent, assent;
ձեռս ի կապ, with one's hand tied;
with folded arms;
idle;
ձեռս յետս կապեալ, with one's hands tied behind;
—ք փապարեալք յաշխատութէնէ, hands hardened by toil;
մահահամբոյր ձեռամբ, with a deadly hand;
— տեառն, the hand, Spirit or Word of God;
ըստ ձեռին բաւականի, ըստ կարի ձեռաց իւրոց, according to one's strength, power or means;
ամբարձ զ— իւր ի տիրապետել, he formed the project of seizing the chief authority;
ձեռօք իւրեանց հայթայթէին զպէտսն, they lived by their labour;
ի ձեռանէ նորա վարէ իշխանութիւն, he governs under him;
ի ձեռս քո է, it is in your power, it depends on you;
չէր — նորա բաւական, he could not, he had not the means;
ահա — իմ ընդ քեզ, my hand shall be with you;
յամենայն տեղիս ուր միանգամայն հասանէր — իւր, every where he could;
եղեւ — տեառն ի վերայ իմ, the hand of God was on me;
— տալ իրերաց, to help or assist each other;
— տալ ի, to consent to;
— տալ անմեղութեան, to support, sustain or uphold innocence;
— տալ, to lend a hand to, to stretch out a helping hand, to aid, to succour, to assist, to help;
— արկանել, to lay hands on, to seize, to take possession of;
— արկանել, —ի գործ արկանել or առնել, to lay one's hand on, to put one's hand to, to set about, to undertake, to take in hand, to begin, to attempt, to try;
ի — տալ, to hand over, to deliver over, to give up;
ձեռս բառնալ, to lift up the hands;
ձեռս ամբարնալ, to raise one's hand against;
դնել զանձն ի ձեռին իւրում, to jeopard, to risk one's life;
— անձին հարկանել, to boast, to brag, to vaunt, to plume or pique oneself, to be proud of, to take to oneself the credit of, to avail oneself of, to deem it an honour;
ձեռն յանձին հարկանել, to oblige oneself to;
ձեռն դնել, to lay hands on, to ordain, to consecrate;
to put one's signature to, to sign;
— տալ աղջկան, to give one's hand, to consent to marry;
ընդ or զձեռամբ լինել, to be in the hands of, under the power, in subjection to;
ունել ընդ ձեռամբ, to have ready at hand;
ընդ ձեռամբ առնել, նուաճել, արկանել ընդ ձեռամբ, to bring under one's power, to subdue, to subjugate;
կալ ընդ ձեռամբ ուրուք, to put oneself under the protection of;
to submit, to yield;
to be submissive;
ընդ ձեռամբ անկանիլ, գալ ի ձեռս, ի ձեռս անկանել, to fall into the hands of, to be taken or seized, to get caught;
ի ձեռս բերել, to obtain, to procure, to entrap, to catch;
անկանել ի ձեռս ուրուք, to fall into the power of;
— օգնականութեան գտանել, to find a helping hand, to be sustained by, favoured with;
զձեռանէ առնուլ, ունել, ձգել, to take or lead by the hand;
ձեռամբ առնել, to indicate, to point to with the band;
զձեռամբ լինել, to be able, sufficient, capable;
զձեռօք ածել, to seize, to grasp;
to arrest;
ի — առնուլ, to obtain, to acquire;
to re-acquire;
to undertake, to begin;
տարածել զձեռս իւր առ ոք, to open one's arms to;
ճողոպրիլ ի ներքուստ ձեռին ուրուք, to escape from the hands or power of;
— մխել, to meddle, to interfere;
to set a hand to, to undertake;
— մխել յոք, to raise the hand against, to lay violent hands on, to ill-treat;
to put to death;
ի բաց կալ, ապստամբել ի ձեռանէ ուրուք, to rebel, to throw off the yoke, to save or rescue from the hands of;
— or ձեռս ի գլուխ ելանել, դառնալ, to be confounded by shame or grief, to be greatly abashed, or cast down;
— զձեռամբ փոփոխելով քարշել զչուանն, to draw a cord, to tighten a rope hand over hand;
— արկանել զգանձիւն, to try to rob the treasure;
լուանալ զձեռս, to wash one's hands of, to clear oneself from;
— ունել, to be fortunate, to have a lucky hand;
ձեռին կատակ՝ գռեհկաց կատակ, rough play is bear's play, joking with hands are jokes of blackguards.

NBHL (1)

Անցեալ կային (երեք մոգքն) ձեռսի կապ՝ աչքի նա հայելով։ Եւ կայինի կարգի՝ ձեռսի կապ լինելով ըստ օրինի. (Եպիփ. ծն.։)


Ձեւ, ոյ, ով

See full entry →

s. geom.

form, shape, figure;
formula, form;
mould, model;
plan, design;
dress, costume, apparel, garb;
attitude, deportment, bearing, carriage;
countenance, look, demeanour;
figure;
ի — ժառանգաւորի, in the garb of a clergyman, in clerical attire;
ի — սոսկական, in private clothes;
պարզ or անպաճոյճ, ազնուական ունել —ս, to have simple, noble, gentlemanly or ladylike manners;
— տալ, to give a shape to;
առնուլ զ— կրօնաւորական, to become a monk;
զայս — օրինակի, in this way, thus, so;
գրեաց — բանից օրինակ զայս, he wrote a letter thus conceived, or in these terms;
ի — առակաց, allegorically.

NBHL (1)

Ձեւք անուանց են երեք. պարզ, բարդ, յարաբարդ. (Թր. քեր.։)


Ձիւթ, ոյ, ով

See full entry →

s.

pitch, tar;
— ծամելի, mastic.

NBHL (1)

Թէ կակուղ լինի ձիւթն, երեք անգամ պարտ է եփել, որ պնտի։ Ձիւթն այն լաւ է, որ յստակ լինի եւ սպրիկ. (Վստկ.։)


Ձկնորս, աց

See full entry →

s.

fisher, fisherman;
նաւակ, կարթ, երեքարձէն — ի, fisherboat, smack;
— hook;
harpoon, fishspear;
քաղաք — աց, fisher-town.


Մակաղիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be folded, in the pen, to halt, to rest, to repose, to lie down.


Մակաւասար

See full entry →

adj.

plain, level, even, equal.

NBHL (1)

Սերք են երեք. ար. իգ. չէզ. եւ են ոմանք՝ որ յաւելուն ի նոսա այլ եւս երկուս, հասարակ, եւ մակաւասար. եւ է հասարակ, ձի, շուն. (յն. ἅνθρωπος, ἴππος մարդ, ձի) իսկ մակաւասար, ծիծառն, աքիս. (յն. χελιδών, ἁετός ծիծառն, արծուի). (Թր. քեր.։) Ուր հյ. մեկնիչք ի զուր ճգնին ի մեր լեզու յարմարել զբանքս.


Մանանայ, ի, ից

See full entry →

s.

manna.

NBHL (1)

Երեքհարիւր զէն ոսկի կուռ, եւ երեք մանք ոսկի ի զէն. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ. 17։)


Մանաւանդ

See full entry →

conj. adv.

more, rather, better;
—, -զի, —թէ, above all, chiefly, principally, especially.

NBHL (1)

Թէ իցեն երկու կամ երեք ժողովեալ յանուն նորա, մեծամեծս կարասցեն, ապա ո՞րչափ մանաւանդ յոլովագոյնքն. (Բրսղ. մրկ.։)