Entries' title containing ա : 10000 results

Զազրալի, լւոյ, լեաց

cf. Զազիր.

· Calfa

NBHL (7)

Զազրութեամբ լի, կամ զազրանալի. զզուելի. նողկալի. գարշելի, գանելի.

Ազատք եւս ի զազրալի եւ ի ծառայական գարշելեացն հարկատուութենէ՝ օրհնութեամբ ամուսնացեալքն պահպանին. (Պետ.։)

Ի զազրալի կենցաղոյս առաւ. (Փարպ.։)

Զգեստ ինչ աղտեղեալ՝ զազրալի թուի տեսողացն. (Լմբ. սղ.։)

Յառաջին զազրալի տեսակն փոխիցիմք. (Նանայ.։)

Զազրալի տեսակաւ». (տպ. գարշելի տեսլեամբ. Ոսկ. լուս.։)

Զազրալի հարուածք». իբր քստմնելի։


Զազրալուր

adj.

that wounds chaste ears, obscene.

· Calfa

NBHL (2)

Զազիր ի լսել. գարշեցուցիչ լսելեաց.

Հետեւի բազում զազրալուր բան. (Մխ. ապար.։)


Զազրախօս

adj.

cf. Զազրաբան.

· Calfa


Զազրահոտ

cf. Գարշահոտ.

· Calfa


Զազրահոտութիւն, ութեան

s.

cf. Գարշահոտութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Գարշահոտութիւն. ժանտահոտութիւն. գէշ հոտ, հոտածութիւն.

Զզազրահոտութիւն եւ զչարութիւն նորա ծանեան. (Իսիւք.։)

Բազումք անգոսնէին զնա վասն զազրահոտութեան. (Մխ. առակ.։)


Զազրաձայն

adj.

having a bad voice;
of perverse doctrine.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ ձայնն կամ վարդապետութիւնն է զազիր եւ յոռի, գարշ եւ գարշեցուցիչ.

Ի պղծաբան եւ ի զազրաձայն խօսից ամենայն աղանդոց ի բա՛ց մերժեսջիր զքեզ. (Եփր. ՟բ. տիմ.։)


Զազրանամ, ացայ

vn.

to loathe, to nauseate;
cf. Աղտեղանամ.

· Calfa

NBHL (10)

ԶԱԶՐԱՆԱՄ μιαίνομαι foedor գրի եւ ԶԱԶՐԱՄ. որ եւ ԶԱԶՐԻԼ. Զազիր եւ գարշելի լինել. աղտեղանալ. գէշ ու գանելի ըլլալ.

ԶԱԶՐԱՆԱՄ. βδελύττομαι Զզուիլ. գարշիլ. խորշիլ. խրտչիլ. գանիլ, քաշուիլ.

Իբր զհանդերձս ինչ ապարահից զազրացայ։ Ո՞վ ոք զազրացաւ, եւ ոչ ամաչեաց։ Զի՞նչ օգուտ ի լուացմանէն, եթէ կրկնակի զազրացայց։ Լուանիմ, եւ նովին զազրանամ։ Ոչ ինքնակիր մեղօք զազրանայ. (Նար. ՟Ի. ՟Ի՟Թ. ՟Ծ՟Դ. ՟Հ՟Ա. ՟Հ՟Է։)

Զդին՝ որ յորդանց եւ ի թարախոյ զազրացեալ, այնպէս զարդարեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38.) տպ. զազրեալ. յն. ծախեալ կամ ծախելի։

Վասն մոլորութեան Եզաբելայ զազրացեալ ձանձրացեալ էր։ Որ ըստ սովորութեան զազրանային եւ գարշէին ի նոցանէ, զնոսա կարդաց պիղծս (ի մէջ կենդանեաց). (Եփր. ծն.։)

Եթէ էր յայտնեալ նորա զառաջին՝ եթէ ես եմ Քրիստոս, զազրայր (կամ զազրանայր) նա՛ի նմանէ։ Իբրեւ՛ի հրէէ զազրացաւ. (Եփր. համաբ.։)

Ոչ զերեսն դարձոյց յաղտեղութենէն, ոչ զազրացաւ՛ի նեխութենէն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Կոտորել զմարգարէսն, այսինքն զազրանալ եւ փախչել. (Ճ. ՟Թ.։)

Եթէ ատեաց հայր, գարշեցաւ որդի, զազրացաւ հոգի. (Վանակ. հւտ.։)

Երկիր զազրացեալ ի վարուց մարդկանն գարշեցեալ, եւ այլն. (Ագաթ. (որ ըստ այլ եւ այլ կետադրութեանց՝ բերի ի կրկին նշ)։)


Զազրասէր

cf. Զազրագործ.

· Calfa


Զազրատես

adj.

nasty-looking, ugly, deformed, unpleasant to the sight.

· Calfa

NBHL (11)

ԶԱԶՐԱՏԵՍ ԶԱԶՐԱՏԵՍԱԿ ԶԱԶՐԱՏԵՍԻԼ. δυσειδής, δυσειδέστατος, αἱσχρός deformis, turpissimus Զազիր տեսութեամբ, տեսանելով, տեսլեամբ, տեսակաւ. տգեղ. գարշ. դժոխատեսիլ. գարշելի տեսքով, գէշ.

Չար որդունքն զազրատես. (Գանձ.։)

Չարահոտ են եւ զազրատես. (Մխ. առակ.։)

Ի խխնջիւնից զազրատեսից երփներանգ որակ ծիրանւոյ. (Երզն. լուս.։)

Ոչ ախորժեաց ընդ զազրատես կենցաղն (յն. ընդ զազրակենցաղս) բնակել մեծութիւն շնորհին. (Ոսկ. ղկ.։)

Փոխանակ տգեղին եւ զազրատեսակին զգեղեցիկն եւ զբարետեսակն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 22։)

Այլք (ի կենդանեաց) տրուպք եւ զազրատեսակք. (Առ որս. ՟Է։)

Զի՞նչ զազրատեսիլ քան զմեռեալ. (Ոսկ. կոր.։)

Զազրատեսիլ զոհ. (Ճ. ՟Ա.։)

Զազրատեսիլ զարդ. (Եղիշ. թաղմ.։)

Քան զսողունս զազրատեսիլս ե՛ւս գարշելիք եղեն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)


Զազրատեսակ

adj.

cf. Զազրատես.

· Calfa

NBHL (11)

ԶԱԶՐԱՏԵՍ ԶԱԶՐԱՏԵՍԱԿ ԶԱԶՐԱՏԵՍԻԼ. δυσειδής , δυσειδέστατος, αἱσχρός deformis, turpissimus Զազիր տեսութեամբ, տեսանելով, տեսլեամբ, տեսակաւ. տգեղ. գարշ. դժոխատեսիլ. գարշելի տեսքով, գէշ.

Չար որդունքն զազրատես. (Գանձ.։)

Չարահոտ են եւ զազրատես. (Մխ. առակ.։)

Ի խխնջիւնից զազրատեսից երփներանգ որակ ծիրանւոյ. (Երզն. լուս.։)

Ոչ ախորժեաց ընդ զազրատես կենցաղն (յն. ընդ զազրակենցաղս) բնակել մեծութիւն շնորհին. (Ոսկ. ղկ.։)

Փոխանակ տգեղին եւ զազրատեսակին զգեղեցիկն եւ զբարետեսակն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 22։)

Այլք (ի կենդանեաց) տրուպք եւ զազրատեսակք. (Առ որս. ՟Է։)

Զի՞նչ զազրատեսիլ քան զմեռեալ. (Ոսկ. կոր.։)

Զազրատեսիլ զոհ. (Ճ. ՟Ա.։)

Զազրատեսիլ զարդ. (Եղիշ. թաղմ.։)

Քան զսողունս զազրատեսիլս ե՛ւս գարշելիք եղեն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)


Զազրատեսիլ

adj.

cf. Զազրատես.

· Calfa

NBHL (11)

Չար որդունքն զազրատես. (Գանձ.։)

Չարահոտ են եւ զազրատես. (Մխ. առակ.։)

Ի խխնջիւնից զազրատեսից երփներանգ որակ ծիրանւոյ. (Երզն. լուս.։)

Ոչ ախորժեաց ընդ զազրատես կենցաղն (յն. ընդ զազրակենցաղս) բնակել մեծութիւն շնորհին. (Ոսկ. ղկ.։)

Փոխանակ տգեղին եւ զազրատեսակին զգեղեցիկն եւ զբարետեսակն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 22։)

ԶԱԶՐԱՏԵՍ ԶԱԶՐԱՏԵՍԱԿ ԶԱԶՐԱՏԵՍԻԼ. δυσειδής, δυσειδέστατος, αἱσχρός deformis, turpissimus Զազիր տեսութեամբ, տեսանելով, տեսլեամբ, տեսակաւ. տգեղ. գարշ. դժոխատեսիլ. գարշելի տեսքով, գէշ.

Այլք (ի կենդանեաց) տրուպք եւ զազրատեսակք. (Առ որս. ՟Է։)

Զի՞նչ զազրատեսիլ քան զմեռեալ. (Ոսկ. կոր.։)

Զազրատեսիլ զոհ. (Ճ. ՟Ա.։)

Զազրատեսիլ զարդ. (Եղիշ. թաղմ.։)

Քան զսողունս զազրատեսիլս ե՛ւս գարշելիք եղեն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)


Զազրացուցանեմ, ուցի

va.

to disfigure, to make ugly or dirty, to soil.

· Calfa

NBHL (5)

σαπρίζω, βδελύσσομαι, -ττομαι foetere facio, abominabilem reddo Զազրալի կամ գարշելի եւ զզուելի առնել. աղտեղել. ապականել. գարշեցուցանել.

Ճանճք մեռեալք զազրացուցանեն զիւղս անուշունս. (Ժող. ՟Ժ. 1։)

Զազրացոյց զիս պատմուճան իմ. (Յոբ. ՟Թ. 31։)

Ընդէ՞ր զլուացեալ զձորձ վերարկուին գարշելի գործովք զազրացուցեր։ Տաղտկատեսակ գարշութիւն գորտոցն՝ մեղաց օրինակքն զիս զազրացուսցեն. (Նար. ՟Խ՟Զ. ՟Կ՟Ը։)

Զբազումս սակաւացոյց ի չափ անդր, եւ զաւելին զազրացոյց յեռալ յորդանն. (Եփր. ել.։)


Զազրիմ, եցայ

vn.

cf. Զազրանամ.

· Calfa

NBHL (6)

Զազրանալ, ըստ որում Զզուիլ. գանիլ.

Աչից միայն է զկեղտն տեսանել. (եւ զազրիլ. Լմբ. յանառակ.։)

Զգարշս եւ զաղտեղիս ... որ եւ ես իսկ զազրիմ յինէն. (Վանակ. յուրախացիրն.։)

Ատելի զգաստից, եւ զազրելի ամենայն բարեսէր մարդկան. (Եղիշ. ի չարչարանս.։)

Մերթ՝ Զզուելի լինել. աղտեղանալ.

Որ յանապաշաւ չարիսն իցեն զազրեալ. (Մանդ. ՟Ի։)


Զազրոտի, տւոյ, սւեաց

adj. s.

dirty, ugly, impure;
idol.

· Calfa

NBHL (3)

προσόχθισμα molestum, offensa Գարշելի. գարշելիք, իբր կուռք.

Մեղքոմայ զազրոտւոյ. (՟Գ. Թագ.։ ՟Ժ՟Ա. 33։)

Պոռնկապատիր պատկերացն կերպարան ... ընդ զազրոտեացն կանացեաց. (Նար. կ.։)


Զազրութիւն, ութեան

s.

ugliness, filth, act of growing ugly;
deformity, uncleanness;
impurity, dirtiness, nastiness, foulness, lewdness.

· Calfa

NBHL (4)

αἱσχρότης, σαπρία turpitudo, foetor, putredo Գարշութիւն աղտեղի կամ ախտաւոր իրաց. աղտեղութիւն. պղծութիւն. յոռութիւն. վատթարութիւն. ամօթալի գործ կամ բան.

Դու ինքն ի զազրութիւն որդանց նստիս։ Թաթաւին մարմինք իմ զազրութեամբ որդանց. (Յոբ. ՟Բ. 9։ ՟Ե. 5։)

Եւ զազրութիւն, կամ խօսք յիմարութեան. (Եփես. ՟Ե. 4։)

Առ ժանտագործութիւնս զազրութեան։ Գունով զազրութեան։ Զզազրութեանն հաճութիւն։ Զզազրութեանց իմոց գարշութիւն. (Նար.։)


Զածած

adj.

small, mean.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

«տկար, խեղճ, դուզնաքեայ, տը-խեղծ» Ես. խա. 14. Եփր. դտ. Վրդն. ծն. և ել.։

ՀՀԲ աւելացնում է նաև «զաւակ, ծը-նունդ, փոքրիկ մանուկ, տղայ» նշանա-կութիւնները, որ սխալ է։-ՆՀԲ լծ. ա-զազուն։ Հիւնք. զաւակ բառից։

NBHL (5)

ὁλιγιστός perpaucus, paucissimus, parvulus Նուազ. դուզնաքեայ. սակաւաւոր. փոքրիկ. տրուպ կամ ցած. քիչ, քիչւոր, խեղճ. ազ, ճիւզի. (լծ. եւ ազաղուն, ճռզած)

Մի՛ երկնչիր որդնդ յակոբեան, զածածդ իսրայէլեան. (Ես. ՟Խ՟Ա. 14.)

այսինքն է սակաւաւոր ". (ասէ Գէորգ մեկնիչ.։)

Ապրիլ Սեգովրայ, որ հայերէն կոչի փոքր եւ զածած։ Չէր զածած եւ տխեղծ մանուկն. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. ել.։)

Ի ձեռն զածած կողին (այսինքն տկար կնոջ) սատակեաց Աստուած զՍիսարա զհսկայազնն հեթանոսաց. (Եփր. դտ.։)


Զականեմ, եցի

va.

to look, to cast eyes on some thing.

· Calfa

NBHL (3)

Ոչ զականիցէ (կամ զականեսցէ) զիս ակն. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 15։)

προνοέω prospicio, provideo, contemplor Քաջ ականել. դիտել. նկատել. աղեկ մը նայիլ.

Քաջապէս եւ զայս զականիցէ՛ք հզօրքդ. (Պիտ.։)


Զակատիմ, եցայ

vn.

to be extremely fond, to become excessively affectionate, to love with too much passion, to bend ones whole soul to;
to get furious;
— ի խաղս, ի զբօսանս, to give one's self up to gambling, to pernicious amusement;
— զհետ գեղարուեստից, to be devotedly fond of the fine arts.

· Calfa

NBHL (3)

Մոլեգնաբար զականել. աչս արձակել, յառիլ եւ յարիլ. չարաչար զհետ պնդիլ իրաց ինչ՝ խորշելով ի միւսմէն. խենդի պէս բանի մը ետեւէ իյնալ.

Յայսոսիկ մոլեալ եւ զակատեալ. (Խոր. առ արծր.։)

Զակատեցայ անկասելի ի պատկառելեացն գործոց։ Զիա՞րդ զակատեցաւ զաւակն ընտրութեան. (Նար. ՟Ի. ՟Խ՟Ը։)


Զահանդելի, լւոյ, լեաց

adj.

dreadful, ghastly, frightful.

· Calfa


Զահանդիմ, եցայ

vn.

cf. Երկնչիմ.

· Calfa

NBHL (4)

Զահի հարեալ, աստանդիլ. զարհուրիլ. խրտչել. զանգիտել.

Ղեկավար գէթ համարեալ, ի կոհակաց ոչ զահանդեալ. (Մագ. ոտ.։)

Ձին յերիզաց զահանդեցաւ. (Մագ. առ Ստեփ. լեհ.։)

Զերազ զահանդելի տեսանէ. (Ախտարք.։)


Զահի հարկանիմ, այ

sv.

to dread, to fear much;
cf. Ահ.

· Calfa


Զահոմիմ, եցայ

vn.

to be suitable.

· Calfa

NBHL (1)

ԶԱՀՈՄԻԼ. Ըստ Հին բռ. Պատռաճիլ. միաւորիլ։


Զաղիփ առնում

sv.

to grow weak.

· Calfa


Զաղփաղփուն

adj.

inconstant, unstable, not solid, slippery.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

տե՛ս Արիւփ։

NBHL (6)

ἑπισφαλής, -λῶς lubricus, -ce;
periculosus, -se Սահական. սխալական. խախուտ. պատիր. եւ Գայթ ի գայթի.

Խորհուրդ մահկանացուաց զանդիտօղք են, եւ զաղփաղփուն՝ հնարագիտութիւնք մեր։ Զաղփաղփուն կանգաղեալն՝ ի հողմոյ շարժեսցի. (Իմ. ՟Թ. 14։ ՟Դ. 4։)

Զամենայն գործն զեղծ եւ զաղփաղփուն ի կործանումն դարձուցանէ։ Գուցէ յառաջին բանիցն զաղփաղփուն ի միտս ձեր անկելոց եւ այլն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7։)

Այդոքիկ ո՛չ ճշմարիտ. այլ զաղփաղփունք եւ յոյժ սխալական. (Նիւս. խոստով.։)

Եւ իբր Անվաւեր.

Զաղփաղփուն է զերկու աստիճանսն ի միում աւուր տալ. (Աթ. պտրգ.։)


Զաղփումն, ման

s.

cf. Գթումն.

· Calfa


Զամբիկ

s.

mare.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«էգ ձի» Երզն. քեր. ուրիշ վկա-յութիւն չկայ։

NBHL (2)

Մատակ ձի.

Ձիոյն իգականքն՝ մատեան, զամբիկ, ճայիկ, զոր ճակ անուանեն. (Երզն. քեր.։)


Զամբիղ

s.

basket;
— մի, a — full;
— զգեստուց, գործոյ, պտղոյ, հացի, clothes-basket;
— գործոյ, work-basket;
— պտղոյ, basket of fruit;
— հացի, bread-basket.

· Calfa

Etymologies (4) · Adjarian

(ի, ո հլ. ըստ ՆՀԲ. բայց առանց վկայութեան) «ուռև-պրտուէ կամ արմաւենու տերևներից հիւ-սուած կողով» ՍԳր. Վրք. հց. Երզն. մտթ. գրուած է նաև զամբեղ, զամբիլ։ Նոր ոռա-կանում ընդունուած է միայն զամբիւղ ձև»։ Նոյն բառից է նաև զամբիւղ ծաղիկ «մի տօ-սակ ծաղիկ. թրք. զէմպիլ չիչէյի» Սալաձ (ըստ Նորայր, Բանաս. 1901, 109)

= Պրս. [arabic word] zanbil, որ և [arabic word] zanbīr «կողով, զամբիւղ». պարսկերէնից են փո-խառեալ նաև ասոր. [arabic word] zebilā (Brockel-mann, 89ա), արաբ. [arabic word] zanbīl, լռ. za-nābil, վրաց. ზამბილი զամբիլի, թրք. [arabic word] zembil, քրդ. zambil, սերբ. zembilj, բուլգար. zimbil, բոլորն էլ «զամբիւղ»։ Պար-սիկ բառն էլ փոխառեալ է ասուր. zabbilu «մի բան տանելու անօթ» բառից, որ ծագում է ասուր. zabalu «բերել, տանիլ, բարձրացնել, գովաբանել» արմատից (Muss -Arnolt, Ass. engl. Handwb. 273-4)։-Հիւբշ. 148։

Ուղիղ մեկնեց նախ Աւգերեան, Բա-ցատր. չփ. և կշռ. էջ 84. նոյնը և ԳԴ. ՆՀԲ։-Böttich. Rudimenta, 40, 95 զամ-բեր ձևի դէմ դնում է սանս. samputa-ka, պրս. zanbil, ասոր. zabil։ Ուղիղ են Böttich. Arica, 75, 225, Lag. Ges. A. bhd. 41, Urgesch. 982 ևն։

ԳՒՌ (dialectal) Նբ. զամբեղ «ձէթ քամելու կողով». ըստ Ամատ. Հայոց բառ ու բան, էջ 185 կար նաև զամբիւղ Երև. «ծաղիկը»։


Զամբիւղ, բղոց

cf. Զամբիղ.

· Calfa

Etymologies (4) · Adjarian

(ի, ո հլ. ըստ ՆՀԲ. բայց առանց վկայութեան) «ուռև-պրտուէ կամ արմաւենու տերևներից հիւ-սուած կողով» ՍԳր. Վրք. հց. Երզն. մտթ. գրուած է նաև զամբեղ, զամբիլ։ Նոր ոռա-կանում ընդունուած է միայն զամբիւղ ձև»։ Նոյն բառից է նաև զամբիւղ ծաղիկ «մի տօ-սակ ծաղիկ. թրք. զէմպիլ չիչէյի» Սալաձ (ըստ Նորայր, Բանաս. 1901, 109)

= Պրս. [arabic word] zanbil, որ և [arabic word] zanbīr «կողով, զամբիւղ». պարսկերէնից են փո-խառեալ նաև ասոր. [arabic word] zebilā (Brockel-mann, 89ա), արաբ. [arabic word] zanbīl, լռ. za-nābil, վրաց. ზამბილი զամբիլի, թրք. [arabic word] zembil, քրդ. zambil, սերբ. zembilj, բուլգար. zimbil, բոլորն էլ «զամբիւղ»։ Պար-սիկ բառն էլ փոխառեալ է ասուր. zabbilu «մի բան տանելու անօթ» բառից, որ ծագում է ասուր. zabalu «բերել, տանիլ, բարձրացնել, գովաբանել» արմատից (Muss -Arnolt, Ass. engl. Handwb. 273-4)։-Հիւբշ. 148։

Ուղիղ մեկնեց նախ Աւգերեան, Բա-ցատր. չփ. և կշռ. էջ 84. նոյնը և ԳԴ. ՆՀԲ։-Böttich. Rudimenta, 40, 95 զամ-բեր ձևի դէմ դնում է սանս. samputa-ka, պրս. zanbil, ասոր. zabil։ Ուղիղ են Böttich. Arica, 75, 225, Lag. Ges. A. bhd. 41, Urgesch. 982 ևն։

ԳՒՌ (dialectal) Նբ. զամբեղ «ձէթ քամելու կողով». ըստ Ամատ. Հայոց բառ ու բան, էջ 185 կար նաև զամբիւղ Երև. «ծաղիկը»։

NBHL (2)

ԶԱՄԲԻՒՂ կամ ԶԱՄԲԻՂ գրի եւ ԶԱՄԲԵՂ, ԶԱՄԲԻԼ. ռմկ. զէմպիլ, զէնպիյլ, զէնպիյր. ասի ի մեզ եւ յն. բառիւ Սփրիդ, այսինքն ըսփրիդ. σπυρίς, -ιδος sporta σπιρίδιον sportula, sportella, fiscella, corbis, corbula Կողով եւ սակառի հիւսեալ յուռոց կամ ի պրտուոյ, մանաւանդ ի տերեւոյ արմաւենեաց։ (Մտթ. ՟Ժ՟Ե. 37։ ՟Ժ՟Զ. 10։ Մրկ. ՟Ը. 8. 20։ Վրք. հց. ՟Բ. ՟Է. ՟Ժ։)

Կամ զայն իցէ ասել, թէ զամբիւղքն մեծագոյնք էին քան զսակառիսն. (Երզն. մտթ.։)


Զայգոյ

adv.

till tomorrow, tomorrow morning.

· Calfa

NBHL (3)

ἑπαύριον crastino die, postridie Ընդ այգն. այգուց. ի վաղիւ անդր.

Զայգոյ զատկին ելին որդիքն Իսրայէլի. (Թուոց. ՟Լ՟Գ. 3։)

Արարին զզատիկն յերեկորեայ. եւ կերան ի ցորենոյ երկրին զայգոյ՝ բաղարջ եւ նորի. (Յես. ՟Է. 11։)


Զայրագին

adj. adv.

passionate, desperate, furious, turbulent;
grievous;
—, — գնաբար, abruptly, turbulently, angrily.

· Calfa

NBHL (5)

Զայրացեալ. նեղեալ սրտիւ. յն. պէսպէս ըստ իմաստից.

Հայեցեալ շուրջ զամենեքումբք զայրագին. (Ղկ. ՟Զ. 10։)

Եկն յայր անդր զաղրագին լի բարկութեամբ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 45։)

Կացի յաղօթս զայրագին սրտիւ յն. (ցաւագին. Տոբ. ՟Գ. 1։)

Հրամայէ գրել ... բանս զայրագինս (ըսպառնալիս)։ Ցածո՛ զքեզ սակաւիկ մի ի զայրագին սրտմտութենէդ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)


Զայրագնեցուցանեմ, ուցի

va.

to anger, to rouse the wrath or ire, to incense, to provoke, to exasperate, to drive to extremities.

· Calfa

NBHL (2)

ԶԱՅՐԱԳՆԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. cf. ԶԱՅՐԱԳՆԱՑՈՒՑԱՆԵՄ. (որ ոչ այնչափ ուղիղ երեւի. )

Այնպէս զայրագնեցոյց զանդամալոյծն սատանայ. (Վրք. հց. ձ։)


Զայրագնիմ, եցայ

vn.

to be angry, to fire up, to feel wroth, to become incensed.

· Calfa

NBHL (6)

ἁγανακτέω indignor, stomachor, succenseo διαπορέομαι elaboro, doleo Զայրանալ յոյժ. սրտմտիլ. ծանրացասումն լինել. մոլեգնիլ. դժուարիլ. սրդողիլ, կատղիլ, նեղանալ, հինալ.

Զայրագնեալք վասն ուսուցանելոյ նոցա զժողովուրդն. (Գծ. ՟Դ. 2։)

Զայրագնեսցի ի վերայ նոցա ջուր ծովու. (Իմ. ՟Ե. 23։)

Յայնժամ ե՛ւս առաւել զայրագնեցաւ ի վերայ նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)

Ընդ որս առաւել զայրագնեալ՝ սատակէ զամենեսեան. (Խոր. ՟Ա. 6։)

Ելին զայրագնեալ ի խրատուէ սրբոյն։ Զայրագնեալ սրտիւ ասաց։ Մի՛ զայրագնեալ թշնամանէք. (Փարպ.։)


Զայրագնութիւն, ութեան

s.

cf. Զայրոյթ.

· Calfa

NBHL (3)

Զայրոյթ սաստիկ. ցասումն. սրտմտութիւն. դժկամակութիւն. սաստիկ բարկութիւն, կատաղութիւն.

Զայրագնութեամբ մռմռեալ ընդդէմ Սմբատայ. (Յհ. կթ.։)

Ողբալով զզայրագնութիւն թշնամւոյն. (Իսիւք.։)


Զայրանամ, ացայ

vn.

to grow angry, to be enraged, to put one's self in a passion, to fly into a passion, to bluster, to be angry, vexed, exasperated, to lose patience, to fret, to be mad, to inveigh.

· Calfa

NBHL (14)

ἁγανακτέω, θυμόομαι, ὁργίζομαι , ἑξίστημι, ἑκκήνουμαι indignor, furo, irascor եւ այլն. Սաստիկ բարկանալ, սրիլ ի ցասումն. սրտմտիլ. կատաղիլ. դառնանալ սրտիւ. դժկամակիլ. զչարիլ. խիստ սրդողիլ, տաքնալ, տակնուվրայ ըլլալ, դժարը գալ.

Մի՛ զայրանայցէք ինչ ի ճանապարհի. (Ծն. ՟Խ՟Է. 23։)

Եւ զայրացաւ անձն արքային ասորւոց վասն բանին այնորիկ. (՟Դ. Թագ. ՟Զ. 11։)

Սկսան իշխանք զայրանալ ի գինւոյ. (Ովս. ՟Է. 5։)

Սո՛ւր սո՛ւր, սրեա՛ց եւ զայրացի՛ր. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 9։ տե՛ս եւ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 27։ Ես. ՟Գ. 8։ ՟Ժ՟Գ. 13։)

Զայրացեալք նմա. (Փարպ.։)

Լոյսն բնութեամբ զանկուածոյ հողոյս զայրացեալ. (Նար. ՟Ի՟Գ։)

Կամ Նեղիլ սրտի, դժուարիլ. վշտանալ, մինչեւ յոգւոց հանել, մռնչել. (պէս պէս բացատրեալ ի յն) Տե՛ս (Յհ. ՟ժա. 33։ Մրկ. ՟ը. 12։ Գծ. ՟ժզ. 18։ ՟ա. թգ. լ. 6։)

ԶԱՅՐԱՆԱԼ. Սաստկանալ ախտից եւ հիւանդութեանց. որ եւ ասի ԶՕՐԱՆԱԼ, ԱՃԵԼ. յն. պէսպէս.

Չէր ինչ օգտեալ, այլ եւս առաւել զայրացեալ. (Մրկ. ՟Ե. 26։)

Միով միով ցաւովք ի վերայ հարեալ մարմնոյն զայրացելոյ. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 11։)

Զայրացաւ վէրն։ Տե՛ս զայտումն թունիցն, թէ ո՛րքան զայրացաւ. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)

Եւ Սաստկանալ յուզմանց ծովու, կամ բարձրանալ գետոց. (յորմէ Գարնանազայր).

Զաշխարհ իւրայովքս պատկեր ծովու ծփեալ ի բազմաց ... ախտիւ զայրացեալ, մեղօք պղտորեալ. (Նար. մծբ.։)


Զայրանք, նաց

s.

increase, irritation.

· Calfa

NBHL (2)

Զայրացումն, իբր սաստկութիւն.

Ցաւոցն զայրանաց համբերէր. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)


Զայրացեալ

adj.

irritated, vexedangry, fretful;
furious, outrageous, mad.

· Calfa


Զայրացկոտ

adj.

hasty, passionate, fiery, wrathful.

· Calfa

NBHL (4)

Ցասկոտ. բարկասիրտ. որ ուժգին բրդի ի բարկութիւն.

Մի՛ վասն որոյ ինքն արհամարհիցի, զայրացկոտ լինել. յն. սաստիկ. (Բրս. հց.։)

Ոմն զայրացկոտ՝ յոյժ տրտմէր յեղբարցն. (Վրք. հց. ձ։)

Բնութիւն զայրացկոտ. (Վրդն. սղ.։)


Զայրացութիւն, ութեան

s.

anger, indignation;
passion.

· Calfa

NBHL (2)

παροργισμός, -μα concitatio ad iram Գրգռութիւն ի զայրոյթ. եւ Ցասումն.

Վասն զայրացութեանցն, որովք զայրացոյց զնա Մանասէ. (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 26։)


Զայրացումն, ման

s.

cf. Զայրացութիւն.

· Calfa

NBHL (7)

Սաստիկ բարկանալն. սրտմտութիւն. ցասումն. նեղսրտութիւն.

Ի ցասումն զայրացման գրգռեալ։ Ասէր զայրացմամբ. (Փարպ.։)

Առ տարակուսանս մտացն, եւ զայրացման սրտին՝ առ Աստուած բողոքեն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)

Որ ո՛չ է հաճոյ Աստուծոյ, այլեւ պատճառ զայրացման. (Շ. ընդհանր.։)

ԶԱՅՐԱՑՈՒՄՆ. Սաստկութիւն ո՛ր եւ է կրից եւ ախտից.

Խածմունս կոչէ ... զզայրացմունս հեշտ ցանկութեանն. (Փիլ. այլաբ.։)

Հանապազ լայ դառնապէս զառժամանակեայ ախտիցն զայրացումն. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)


Զայրացուկք

s.

cf. Զայրացութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

ԶԱՅՐԱՑՈՒԿՔ որ եւ ասի ԶԱՅՐԱՑՈՒՔ. Զայրացումն. ցասումն. սաստիկ դժկամակութիւն. քէն. ոխ.

Առ զայրացուկս եւ առ կասկած զգուշանայր։ Զմոգուցն զայրացուկս՝ յորոց խաբուեցաւն, ընդ անմեղ մանկունսն հանէր. (Ճ. ՟Գ.։)


Զայրացուցանեմ, ուցի

va.

to irritate, to put in a passion, to enrage, to anger, to make angry, to fret, to vex, to nettle, to affront, to provoke.

· Calfa

NBHL (11)

παροξύνω exacerbo Շարժել ի ցասումն. բարկացուցանել. դառնացուցանել. սրդողցընել, նեղացընել.

Դառնայցեն յԱստուածս օտարոտիս ... եւ զայրացուցանիցեն զիս. (Օր. ՟Լ՟Ա. 20։ Տե՛ս եւ Յոբ. ՟Լ՟Ա. 39։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 5։ ՟Ա. Կոր. ՟Ը. 12. յորս յն. պէսպէս բացատրի։)

Այն իսկ առաւել զայրացուցանէ զԱստուած. (Մխ. երեմ.։)

Յօտարացն թշուառութիւնս գոհանալ զԱստուծոյ՝ խնդացելոցն է չարեօք եւ զայրացուցանողաց զտրտմեալսն. (Բրս. յուդիտ.։)

Զի մի՛ զայրացուսցէ զքաղցրիկ որդեակն իւր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Ստայօդ ճառ, զայրացուցանօղ զրոյցք. (Նար. ՟Խ՟Ը։)

Այլոյ զայրացուցողի՝ այլում զայրանաս դու. (Բրս. վաշխ.։)

ԶԱՅՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. իբր Սաստկացուցանել, աճեցուցանել.

Զայս բիծ շողոքորթութեամբն զայրացուցանել. (Լմբ. սղ.։)

Իւրով ծուլութեամբն եւս քան զեւս զայրացոյց զցաւսն. (Բրսղ. մրկ.։)

Զայրացուցանեն քեզ զերեքալեան զամեհի ծովուս սաստկութիւն. (Մաշկ.։)


Զայրոյթ

s.

flight, gust of passion, anger, wrath, spite, vexation, indignation, fury, rage, revolt;
առ —, in despite of.

· Calfa

NBHL (3)

ԶԱՅՐԱՑՈՒՔ ԶԱՅՐԱՑՈՒԿՔ եւ ԶԱՅՐՈՅԹ. cf. ԶԱՅՐԱՑՈՒՄՆ, ըստ ամենայն առման.

Առ զայրացուս ինչ ի խարանս մատուցեալ։ Առ զայրացուս ցաւոցն՝ թշնամանս դնեն հիւանդքն բժշկացն. (Սեբեր. ՟Թ։)

Սաստկացուցանեն զզայրոյթ ախտին. (Լմբ. սղ.։)


Զայրուցք

cf. Զայրոյթ.

· Calfa


Զայրումն, ման

s.

cf. Զայրոյթ.

· Calfa

NBHL (15)

ԶԱՅՐՈՒԹԻՒՆ ԶԱՅՐՈՒԿՔ ԶԱՅՐՈՒՄՆ ԶԱՅՐՈՒՑ. παροξυσμός , το παροξυντικόν incitatio, irritatio, exacerbatio, et accessio morbi Զայրացումն. զայրոյթ. զայրացուկք. իբրեւ սաստկութիւն եւ դառնութիւն բարկութեան, եւ այլոց կրից եւ ցաւոց. խըշխշուք, սրտի էրուք.

Հետեւեալ լինի բարկացողութեանն եւ զայրութիւն բարուցն. (Արիստ. առաք.։)

Առ զայրուկս սրտին թագաւորն հրաման ետ կոտորել. (Վրդն. դան.։)

Եդին զշամփուրս ջեռուցեալս ի վերայ ազդերացն զուարակացն, զի այրեսցին, եւ առ զայրուկսն կորուսցեն զկապեալն. (ՃՃ.։)

Բարկութիւնն զայրումն շարժեալ. (Ոսկ. գաղ.։)

Զայրումն բարկութեան անմտագոյն է քան զամենայն բոց տարածեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)

Զայրումն, տրտմութիւն, եւ ոխութիւն յարուցանէ։ Յայսմիկ պէտք զայրման. (Եւագր.։)

Զբարս անասնոց, եւ զզայրումն գազանաց. (Սեբեր. ՟Է։)

Նախանձ զայրման առն իւրոյ։ Նախանձու զայրման. (Եփր. թուոց.։)

Մեղուացն առ զայրուցն առ մարդկայինն դիմեալ ազգ։ Առ զայրուցս կատաղութեան. (Արծր.։)

Առ զայրուցս բարկութեան. (Բուզ. ՟Գ. 14։ Վեցօր. ՟Ը։)

Առ զայրուցսն եւ առ կասկած զգուշանայր բազում եւս ժամանակս յաւելուլ։ Զմոգուցն զայրուցս՝ յորոց խաբեցաւ, ընդ անմեղ մանկտին հանէր։ Այսու զբազում զայրուցս ցասմանն ցածուցանէ։ Զայրուցք ցաւոցն չտան պարապել մտացն. (եւ եւ այլն. Ոսկ. մ. ՟Ա 7. 9. ՟Բ 18)

Գոչէի պաղատէի առ զայրուցս ցաւոց սաստկութեան. (Ոսկ. ես.։)

(Լաստ. ՟Թ.)

Առ ի հանգուցանել զայրուց սրտին. լինի անխտիր եւ հայց. բառիս Այրուց, իբր այրուք. էրուք, խշխշուք։


Զայրուկք

cf. Զայրոյթ.

· Calfa


Զանազան, ից

adj.

diverse, different, various, distinct.

· Calfa

NBHL (14)

διάφορος, ποικίλος differens, diversus, varius Ազգի ազգի. պէսպէս. այլ եւ այլ. գոյն զգոյն. տարբեր. աննման. բազմապատիկ. ցեղ ցեղ, կերպ կերպ.

Ըստ յն. ոճոյ. διαφέρων exquisitus, eximius Լաւութեամբ տարբեր եւ առաւելեալ. աննման.

Գոյնք զանազանք։ Ի զանազան ժամանակս, տեսակս։ Զանազան հանդերձիւ, վիրօք, եւ այլն. (Փիլ.։ Սահմ.։ Մխ. երեմ.։ Շար.։)

Բազմօք եւ զանազանիւք մտածութեամբք գամք. (Կիւրղ. գանձ.։)

Զբազմազան տարազս ցեղիցն զանազանից ախտաւորութեանց. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)

Վասն ծառոց բազմապատկաց եւ զանազանից. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Ա.)

զանազանաց. (Անյաղթ պերիարմ.։)

Որով եւ զսա ո՛չ միով օրինակաւ, այլ զանազանիւք տարաբերէր. (Շ. մտթ.։)

Թէպէտեւ ի զանազանից իցէ նիւթ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)

Զանազան բարեբախտութիւն. իբր բազմապատիկ. (Պիտ.։)

Համբաւն հռչակեալ պարկեշտութեան զանազան գեղեցկութեան Հռիփսիմեայ. (Ագաթ.։)

Եւ էին զանազան դիմօք իբրեւ զճառագայթս արեգական. (ՃՃ.։)

Եւ ըզպատիւ զանազանին, ըզհանօրէն զիմ պըսակին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)

Աշխարհագիր առնելոյն պատճառն չունի ինչ խորինս կամ զանազան. (Կիւրղ. ղկ.։)


Զանազանակ

adj. s.

cf. Զանազան;
cf. Զանազանութիւն.

· Calfa

NBHL (5)

Զանազան. պէսպէս.

Ի մասունս յոգունս եւ զանազանակս հատեալ. (Նար. խչ.։)

Զանազանութիւն.

Շեշտոլորակն բազում զանազանակս ունի յինքեան. (Երզն. քեր.։)

Զանազանակս. ((այսինքն) այլայլմունս. Հին բռ.։)


Զանազանեալ

adj.

variegated.

· Calfa


Զանազանեմ, եցի

va.

to distinguish, to diversify, to discern, to vary.

· Calfa

NBHL (7)

διαφέρω, διορίζω, ποικίλλω differo, distinguo Որոշել զիր յիրէ, եւ զբան ի բանէ՝ իրօք կամ մտօք. յայլ եւ այլ կարգս դասաւորել. զատել, ջոկել.

Ի դէպ է լինել ըստ իւրաքանչիւր ախտից բազմութիւն. ոչ ապա անպատշաճ է զանազանել զվարդապետութիւնս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)

(Եկեղեցին) զանազանէ երկնային հօրն քահանայս եւ մարգարէս, ուստերս եւ դստերս. (Սհկ. կթ.։)

Բայց թէ զանազանէ ոք զմեղսն, զյանցանսն, զպարտիսն։ Զանազանէ եւ զանուանսն աստ. (Խոսր.։)

Շնացեալ կինն ոչ ինչ ի գազանացն է զանազանեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Զանազանին ի միմեանց։ Ի՞ւ զանազանի։ Զի՞նչ զանազանի. (Սահմ.)

Զանազանի սեռ՝ տարբերութեան. է հելլենաբանութիւն. այսինքն ի տարբերութենէ. (Անյաղթ պորփ.։)


Զանազանիմ, եցայ

vn.

to signalize one's self (by), to excel, to surpass.

· Calfa

NBHL (6)

ըստ յն. ոճոյ διαφέρω excello, praesto, Տարբերիլ առաւելութեամբ. գերազանցել.

ԶԱՆԱԶԱՆԵԱԼ. որպէս διαφέρων differens, excellens Գոյնզգոյն, ազգի ազգի եւ վայելուչ. գեղապանծ, գերապանծ. աննման.

Զայնոսիկ՝ որ ի պատերազմունսն զանազանին. (եւ այլն. Պղատ. օրին. ՟Ա։)

Հիւսին պսակք զանազանեալ. (Շար.։)

Զանազանեալ վարուք նոցին, եւ ծաղկերանգ քեզ ընծային. (Յիսուս որդի.։)

Պատուեալ զայնոսիկ՝ որ ի ձեռն առաքինութեանն զանազանեալ են։ (Իրք աշխարհի) անուսմանցն յոյժ զանազանեալք թուին. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. կուս.։)