difficult to learn;
who learns with difficulty.
· Calfa
Անտեղի եւ յոյժ դժուարուսումն՝ ասել եւ այլն. (Կիւրղ. գանձ.։)
δυσμαθής indocilis Անուսումն. տգէտ. տգիտական.
rugged, impracticable, rude, rough.
· Calfa
Ուր են դժուարք լերանց, ճանապարհաց. ապառաժուտ. դժուարին.
Էանց ընդ դժուարուտ վայրս. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
hard, raw, harsh.
· Calfa
Զոր դժուարին է ուտել՝ վասն թթուութեան, կամ պնդութեան, եւ այլն.
Սերկեւլի դժուարուտելի մարդկան. (Մխ. առակ.։)
Զքարինս դժուարուտելիս, զվնասակարսն. (Վրք. սեղբ.։)
indecent, unsuitable, unbecoming, unworthy, impertinent, loathsome;
—ս or —ս իմն, indecently, impertinently, slovenly.
· Calfa
Դժպատեհ իմն թուէր նաւահանգիստն առ ձմերել. (Գծ. ՟Ի՟Է. 12։)
cf. Անպատեհ. ἁνεύθετος non appositus, ineptus
to confound, to convince, to cover with shame.
· Calfa
Չարաչար պարտել կամ պարտաւորել.
Դժպարտեցոյց զհաման. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
perfidious;
traitorous, disloyal;
wicked, malicious.
· Calfa
Նենգամիտ. չարամիտ. կամ Խաբեալ մտօք.
Առցեն զհաւանութիւնս դժրամիտքն. (Մծբ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Դրժանք.
· Calfa
Ընդ աղտեղագոյն նիւթոյ ըստ դժրանաց խառնեսցի (ոսկին). (Նիւս. երգ.։)
Բնութիւնս մեր ոսկեղէն ոմն էր. ապա ի դժրանաց չարին աղտեղեցաւ. (Իգն.։)
Եւ ոչ նուազ ի դժրանաց, ի սուտանուն քրիստոնէաց. (Յիսուս որդի.։)
Զայս ամենայն դժրանս դաւաճանութեան ոչ ծանեաւ արկադէոս։ Զդժրանս եւդոքսիայ. (Վրք. ոսկ.։)
Անկասկած ի դժրանաց. (Լծ. ածաբ.։)
ԴԺՐԱՆՔ նաց. գ. ԴՐԺԱՆՔ որ եւ ԴԺՐԱՆՔ. Դաւ. նենգ. պատրանք. զրկանք. վնաս. վնասակարութիւն. խարդախանք. անիրաւութիւն.
Մի՛ այլոց դրժանք զմեզ վնասեսցեն. (Խոսր.։)
Դժրանօք չարին, կամ աւազակաց. (Լմբ.։ Տօնակ.։ Շ. ՟ա. յհ.։)
Դրժանք տերեւաթափ լինելոյ. (Լմբ. սղ.։)
Հալածակա՛ն լինի վասն կարծեաց ինչ դրժանաց. (Վրդն. պտմ.։)
ԴԺՐԱՆՔ ἑπιβουλή consilium adversus aliquem initum, insidiae, ἑπήρεια damna որ եւ ԴՐԺԱՆՔ. Նենգ. պատրանք, դաւ, դաւաճանութիւն. անիրաւութիւն.
who lifts or plunders dead bodies;
who steals idols
· Calfa
Որ գողանայ զդի մեռելոյ, եւ զդիս՝ զկուռս.
Նա՛ ումեք ի մարդկանէ չէ՛ օրէն դիագող շրջել. այսինքն ի գողանալ զդի. (Եղիշ. յար.։)
Հետամուտ լինի ղաբան, վասն հռաքէլի՝ դիագողին. (Մագ. ոտ. մանուչ.։)
that dresses a dead body.
· Calfa
Հրաման ետ յովսէփ ծառայից իւրոց դիազարդաց. (Ծն. ՟Ծ. 2։)
Դիազարդքն որ խնկեցին զմարմինն տէրունական. (Եղիշ. թաղ.։)
ἑνταφιαστής sepultor որ եւ ԴԻԱՊԱՏԻԿ. Որ զմեռեալս զարդարէ, պատէ, զմռսէ.
act of dressing a dead body;
act of embalming;
burial
· Calfa
Դիազարդելն, եւ իլն. դիապատութիւն. թաղումն.
Փոխի թագաւորական շքեղ եւ երեւելի դիազարդութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 14։)
to disinter, to strip dead bodies.
· Calfa
Դիազերծ առնէին զվիրաւորս. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 27։)
ԴԻԱԶԵՐԾ ԱՌՆԵԼ. ἑκδύω τὰ σκύλα exuo spolia Զերծուլ զհանդերձս դիոյ. առնուլ զկապուտ կողոպուտ դիականց.
grave-digger.
· Calfa
Որ թաղէ զդիակունս. մեռել թաղօղ.
Աւազակապետ լեալ էր յառաջ, եւ դիաթաղ հեթանոսաց. (Վրք. հց. ՟Ի։)
dead, killed, stretched on the ground;
— կացուցանել, — յերկիր կործանել, to overturn, to throw down dead bodies, to strike stiff to the ground.
· Calfa
Բազում վիրաւորս, կամ մի առ միոջ դիաթաւալ կացուցանէին։ Դիթաւալ կացուցանէր։ Դիթաւալ կացուցից. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 24։ ՟Ե. 34։ ՟Զ. 42։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 26։ Եզեկ. ՟Զ. 5։)
Դիթաւալ (կամ դիաթաւալ) կացուցեալ. (Մանդ. ՟Ի՟Գ։ եւ Ճ. ՟Դ.։)
Յորոց զկէսս դիաթաւալ յերկիր կործանէին. (Փարպ.)
Յերկիր անկեալ դիաթաւալ խաղային. (Եղիշ. ՟Զ։)
Բազում դիաթաւալք յերկիր անկեալ մեռանէին. (Ճ. ՟Ա.։)
ԴԻԱԹԱՒԱԼ կամ ԴԻԹԱՒԱԼ. Իբրու դի թաւալեալ, տապալեալ, տապաստ արկեալ ի դաշտի. վարի ընդ բայի, որպէս Տապաստ արկանել կամ անկանիլ. καταστρωννύω, -νυμι humi sterno, consterno, -or, πίπτω cado գետինը փռել, փռուիլ.
testament, will.
· Calfa
«ետակ» Ասոր. դատ. 9. Մխ. դատ. (էջ 407 ծան. մէկ ձեռ. ունի տիատիք, իբրև բացատրութիւն կտակ բառի, իսկ բնա-գրում միայն կտակ), «մանկութեան աւետա-րան» Սամ. անեց. 77 (տպ. դիաթէկ). գրուած է նաև տիաթիկ Սկևռ. պատ. 82. Ասոր. դատ. 15. Վրդն. աւետ. Բրս. մրկ. 16, 435, որից անտիաթիկ «անկտակ» Անսիզք 21։
= Յն. διαϑήϰη «կտակ. 2. հին կամ նոր կտակարան». գալիս է τίϑμι «դնել» բայիղ՝ ბια-մասնիկով և բուն նշանակում է «տրա-մադրութիւն, կարգադրութիւն»։ Սրանից է փոխառեալ նաև վրաց. დიათიკა դիաթիկա «կտակ»։-Հիւբշ. 346։
Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։
Իշխանութիւն ունի առնել դիաթիկ։ Ի գրելն զդիաթիկն։ Առանց դիաթկի։ Դիաթկով. եւ այլն. (Մխ. դտ.։)
Ասորիք թարգմանեցին զդիաթիկ, զմանկութիւն տեառն. (Սամ. երէց. ՟Շ՟Ձ՟Ը.) իմա՛, սուտ կտակարան։
Բառ յն. տիաթի՛գի. διαθήκη testamentum Կտակ. անդարձագիր.
that strips dead bodies.
· Calfa
Դիակապուտս առաքէ տիկինն յետ յաղթութեանն. (Խոր. ՟Ա. 14։)
Դիակապուտ դառնային. աստուծոյ կապտելով յետ մարտի. (Եղիշ. ՟Գ։)
Զդիակապուտսն զգերեզմանակրկիտս պատժէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
ԴԻԱԿԱՊՈՒՏ τυμβωρύχος busta eruens, spoliator mortuorum, vespillator որ եւ Դիակողոպուտ, Դիազերծ. Կապտօղ եւ կողոպտօղ զմեռեալս՝ ի բացի եւ ի գերեզմանի.
adj. s. that carries, buries the dead.
· Calfa
Կրօղ կամ բարձօղ զդի. մեռելակիր. մանաւանդ նմանութեամբ.
Դիակիր դագաղօք. (Յհ. կթ.։ ՃՃ.։)
Խառնուած բաղկացեալ յոգւոյ եւ ի մարմնոյ՝ դիակիր է (հոգին՝ մարմնոյ)։ Գինեզինութեամբք եւ խոհակերութեամբք՝ դիակիր եմք մարմնովս (որ ուտէ զկենդանիս). (Փիլ. լին.։)
Հոգի մեռեալ ի մեղաց անտի՝ ի մարմինն եդեալ կայ իբրեւ ի շիրմի, եւ նա դիակիր շիջի զօրէն անասնոց։ Մեղաւորքն իբրեւ դիակիրս շրջին. (Սարգ. յկ. ՟Գ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
(Ծերն) դիակիր ինքեան, եւ կենդանւոյն մեռեալ. (Լմբ. սղ.։)
Ցորչափ չէ շնչաբերեալ սաղմն, դիակիր է մայրն. (Տօնակ.։)
Զդիակիր մայր կենսակիր առնէ. (Վրդն. ծն.։)
Չէր արժան դիակիր լինել կենացն մայրն մարիամ կոյս. (Վրդն. աւետար.։)
corpse, dead body;
պաճուճել գեղովք զ—, to embalm;
առնել — անթուելի, to make great carnage;
դիակունք կռոց, destruction of idols.
· Calfa
Իբր ա. Դիակնացեալ.
ասի զանկենդան չաստուածոց ի գիրս Մծբ. եւ Եփր.
Զդիս դիակունս։ Դիոց կամ դից դիականց։
Արկից զդիս ձեր զդիակամբք կռոց ձերոց. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 30։)
Արար դիակն անթուելի. (Շ. եդես.։)
Զդիակն բելայ պաճուճեալ իմն դեղովք։ Դիակամբք թշնամեաց լցին զդաշտն ամենայն. (Խոր. ՟Ա. 10։ ՟Գ. 37։)
Եկեալ անկաւ առ ոտս դիականն (ալեքսիանոսի). (Ճ. ՟Ժ.։)
Ողորմելի տեսլեամբ անկեալ դիակունս ի վերայ դիականց. (Ղեւոնդ.։)
Ի մերձենալ խաչին իսկ եւ իսկ ի դիակն՝ յարեաւ ի մեռելոց. (Ճ. ՟Ժ.։)
νεκρός, τεθνικῶς mortuus, κώλα corpora Դի. շաղիղ. մեռեալ. մարմին մարդոյ վախճանելոյ. արձան կործանեալ կամ փշրեալ. մեռել. լեշ. Տե՛ս (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 46։ ՟Լ՟Ա. 8։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 11։ Տոբ. ՟Ա. 21։)
to become a corpse, to die.
· Calfa
Լինել կամ անկանիլ որպէս զդիակն.
Տապաստ անկեալ դիակնացան. (Փարպ.։)
Որ յոգի եւ ի մարմին առ հասարակ դիակնանայ. (Եղիշ. ՟Դ։)
Եւ անդ դիակնացեալք շուրջ զքաղաքաւն. (Լմբ.։)
cf. Դիակապուտ.
· Calfa
Դիակապուտ, եւ առաւել Գերեզմանակրկիտ. մեռելը թալլօղ հանուեցընօղ.
Դիակողոպուտ երիտասարդ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Սպանողացն եւ դիակողոպտիցն. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 6։)
Յաղագս դիակողոպտից։ Զդիակողոպուտ՝ եթէ ըմբռնեսցի եւ այլն. (Մխ. դտ.։)
heap of corpses.
· Calfa
ԴԻԱԿՈՅՏ ԴԻԱԿՈՒՏԵԱԼ. Դիակնացեալ եւ կուտեալ դի ի վերայ դիոց.
Սատակումն դիակոյտ բազմութեան. (Յհ. կթ.։)
Գէշ եղեալ եւ դիակոյտ ապականութեամբ. (Վրդն. ծն.։)
Ի դիակուտեալ մարմինս նոցա գթելով։ Ի փախստենէ սրոյն ի դիակուտեալ մարմինսն գլորելով. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
deacon.
· Calfa
«սարկաւագ» Լմբ. մատ. 84. Օր-բել. իզ. հրտր. Էմ. էջ 80։
= Յն, διάϰονος «ծառայ, սպասաւոր. 2 սարկաւագ», որից փոխառեալ են նաև լտ. dlaconus, ֆրանս. diacre «սարկաւագ» ևն։ -Հիւրշ. 346։
Ուռիղ մեկնութեանը ծանօթ էր հնե-րից Լմբ. մատ. էջ 34՝ «Վեցերորդ դաս եկեղեցւոյ՝ դիակոնք, որ թարգմանին սպասաւորք, այսինքն սարկաւագունք»։ Ուղիղ մեկնեցին նորերից նախ ՀՀԲ և ՆՀԲ։
Դիակոնք, որ թարգմանին սպասաւորք, այսինքն սարկաւագունք. (Լմբ. եկեղ.։)
Բառ յն. տիա՛գօնօն. διάκονος diaconus Պաշտօնեայ. սարկաւագ.
burial, funeral procession, obsequies.
· Calfa
Օրհնութեամբ յուղարկեն զգնացեալն. յուղարկութիւն կոչեն, եւ ոչ դիահանութիւն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Եթէ որ ի դիահանացն գայցէ, պիղծ է, ո՞րչափ եւս առաւել որ ի պատերազմէն. (Ոսկ. տիտ.։)
ԴԻԱՀԱՆՈՒԹԻՒՆ ԴԻԱՀԱՆՔ. κῆδος, ταφή, ἑκφορά funus, sepultura, elatio Հանել տանելն ի տանէ զմեռեալն ի թաղումն. թաղումն. սուգ մեռելոյ.
cf. Դիահանութիւն.
· Calfa
Օրհնութեամբ յուղարկեն զգնացեալն. յուղարկութիւն կոչեն, եւ ոչ դիահանութիւն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Եթէ որ ի դիահանացն գայցէ, պիղծ է, ո՞րչափ եւս առաւել որ ի պատերազմէն. (Ոսկ. տիտ.։)
ԴԻԱՀԱՆՈՒԹԻՒՆ ԴԻԱՀԱՆՔ. κῆδος, ταφή, ἑκφορά funus, sepultura, elatio Հանել տանելն ի տանէ զմեռեալն ի թաղումն. թաղումն. սուգ մեռելոյ.
va. vn. cf. Դիեմ
· Calfa
Ի կուսական ստեանցն որպէս տղայ դիանայ ... դիանայր. (Ճ. ՟Գ.։)
Դիանայր, եւ ստնդիեցաց աղբիւրս կաթին բղխէր. (Պրոկղ. ի ստեփ.։)
Ի գիրկ մօր զգուեալ, եւ ի ստեանց դիացեալ. (Գանձ.։)
Դիանայր ի ստեանց նորա ընդ մանկունս նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)
idolatry.
· Calfa
Դիցապաշտութիւն, կամ դիւապաշտութիւն.
Ոչ ունի խնդութիւն կռամոլ դիապաշտութիւնն, այլ տխրութեամբ լցեալ է. (Եփր. աւետար.։)
Դիապաշտութիւն. ա՛յլ ձ. դիւապաշտութիւն։ (Բուզ. ՟Ե. 31.)
cf. Դիազարդեմ.
· Calfa
Պատմել զմեռեալն. պատնել.
Զկոյսն դիապատեալ. (Վրդն. յանթառամն.։)
Դիապաշտեցաւ (տէրն), եւ զմեր վէրս բժշկեաց. (Խոսր.։)
cf. Դիազարդ.
· Calfa
Եւ պատմեցին դիապատիկքն զիսրայէլ. (Ծն. ՟Ծ. 3։)
Եւ եբր Դիապատեալ.
Առ դիապատիկ մարմին առն աստուծոյ մտեալ. (Յհ. կթ.։)
ἑνταφιαστής funerator, sepultor Դիապատօղ. դիազարդ.
cf. Դիազարդութիւն.
· Calfa
Դիապատութեանն հոգ տանէին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38։)
cf. Դիազարդութիւն. κηδεία funus
Յայտ արար ... ի դիապատութենէն. (Տօնակ.։)
to be nourished with a mothers milk, to suck milk from the breast.
· Calfa
ԴԻԱՍՆՈՒՆԴ ԴԻԱՍՈՒՆ ԼԻՆԵԼ. Սնանիլ դիելով զկաթն. կաթնասուն լինել.
Քարոզիւր դիասնունդ լինել. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Իննամսեայ յորովայնի բնակէ, եւ դիասուն լինի. (Նանայ.։)
cf. Դիասնունդ՞՞՞լինիմ.
· Calfa
ԴԻԱՍՆՈՒՆԴ ԴԻԱՍՈՒՆ ԼԻՆԵԼ. Սնանիլ դիելով զկաթն. կաթնասուն լինել.
Քարոզիւր դիասնունդ լինել. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Իննամսեայ յորովայնի բնակէ, եւ դիասուն լինի. (Նանայ.։)
didrachm, piece of money;
cf. Երկդրամեան.
· Calfa
(սեռ. ի) «երկդրամեան» ՍԳր. Եւս. քր. Շիր. Երզն. մտթ. 376. գրուած է դիդրաքմեան Պրպմ. 330 (ըստ Մանան-դեան, Տեղեկագիր ինստիտուտի, 1, 11 Շի-րակացու ժամանակ դիդրաքման հաւասար էր արդի 25 կոպէկին)։
= Յն. δίδραμα, որ յոգնակին է δίδραχμον «երկդրամեան» բառի. այս էլ կազմուած է δίς «երկիցս» և δραχμή «դրամ» բառերից. ւոյնից է փոխառեալ նաև լտ. didrachma, didrachmum։ -Հիւբշ. 346։
Ուղիղ մեկնեց նախ ՀՀԲ, յետոյ ՆՀԲ։
Սով սաստիկ եղեւ յեղղադա, մինչեւ գրուի միոջ վաճառել վեց դիդրաքմայի. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Այլ դիդրաքմայն աղեքսանդրացւոց էր կրկինն ատտիկեցւոց, այսինքն չորեքդրամեան.
եւ ըստ այսմ ասի, (Շիր. չափ եւ կշռ.։)
Դիդրաքմայն չորս դրամակշիռ է. դիդրաքմայն եւ սատերն մի է. սիկղն երկու դրամ։
Բառ յն. δίδραχμον, διδραχμή այսինքն Երկդրամեան. երկդրամեան ոսկի կամ արծաթ. որ եւ ՍԻԿՂ, եւս եւ ՍԱՏԵՐ. տե՛ս (՟Բ. Եզր. ՟Բ. 69։ Նեեմ. ՟Ե. 15։ ՟Ժ. 32։)
to suckle, to nourish with milk, to give suck.
· Calfa
որ եւ Դիացուցանել. Տալ դիել կամ ծծել. սնուցանել կաթամբ ստեանց. իրօք կամ նմանութեամբ. ծիծ տալ, կաթ տալ.
Յարեայ ընդ առաւօտն դիեցուցանել զորդին իմ. (՟Գ. Թագ. ՟Գ. 21։)
Երանի՛ ... ստեանցն՝ որ դիեցուցին զքեզ. (Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 28։)
Դիեցուցեր կաթնասուն։ Դիեցուցանելով զկուսական քո սուրբ զկաթն. (Շար.։)
Կաթնասուն ստեամբքն դիեցոյց։ Մայրենի կաթամբ ջամբեալ դիեցուցեր։ Նար.։
Դիեցուցան զմանուկն ի խաշանց. (Վրք. հց.)
Զհոգեւոր կաթն դիեցուցանել մանկանցն եկեղեցւոյ. (Խոր. ՟Գ. 66։)
piled, raised.
· Calfa
Անստոյգ բառ, իբր Դիզացեալ, բարձրացեալ. կամ բայ, որպէս Դիզեցան, դիզացան.
Պատառիչ ջուրցըն մածեալ, դիզան ալեացըն թանձրութեան. (Մագ. ոտ. խչ.։)
to gather;
to rise;
— հերաց, to bristle up, to stand.
· Calfa
Ելանէր դիզանայր բոցն ի վերոյ քան զհնոցն ի քառասուն եւ յինն կանդուն. (Դան. ՟Գ. 47։)
Ճենճերն ի տապակէ անտի ելեալ դիզացեալ ծառանայր. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 5։)
Խորք կոչէ զյաճախումն խորհրդոցն՝ որք դիզանան ի վերայ մտացն. (Լմբ. սղ.։)
διαδίδωμι, διαχύω diffundor որ եւ ԴԻԶԱՆԻԼ. Դէզ լինել ի վեր կոյս. բարձրանալ, ծառանալ, վերելս առնել զմիմեամբք. բարդիլ. կուտակիլ. ծաւալիլ.
to amass, to gather, to heap up, to pile, to accumulate, to sheaf;
to pile up;
to raise, to make straight.
· Calfa
ԴԻԶԱՆԵՄ որ եւ ԴԻԶԵԼ. Կուտել. բարդել. դնել ի վերայ միմեանց. շեղջել. դիզել.
Եդէզ զշերտսն ի վերայ սեղանոյն. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 33։)
Փուշս վարուց դիզի։ Դիզի, բարդեցի. (Նար. ՟Ի՟Է. եւ Նար. յիշ.։)
cf. Դիզանամ.
· Calfa
Դիզել, եւ դիզանալ. կուտակիլ. բարձրանալ. եւ Բազմանալ ի վերայ միմեանց. խռնիլ.
Ծուխ խնկոյն ելանէր դիզանէր իբրեւ զամպ։ Ծուխն՝ որ դիզանէր, նշան լինէր գործոյն. (Եզեկ. ՟Ը. 11։ ՟Ա. Մակ. ՟Դ. 20։)
Եւ ի դիզանել ի վերայ նորա ժողովրդոցն. (Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 29։)
Զմիմեամբք դիզանէր ի միմեանց վերայ (ամբոխն). (Ագաթ.։)
Ամպք ի վերայ ամպոց դիզանին. (Շիր.։)
Ալիք զալեօք դիզանէին. (Վեցօր. ՟Գ։)
Մեղք նոցա մեծամեծք ի կշիռս դիզան։ Դիզան մեղք ի մեղաց վերայ. (Ոսկ. ծն. եւ Ոսկ. հռ.։)
dictator.
· Calfa
(կամ նաև դեկատոր), ի-ա հլ. այս բառը չորս անգամ ունի Եւս. քր. Ա. էջ 395-6, Բ, էջ 204, 206, որ և մեկնում է «դի-կատորք, որ են ճարտարախօսք». սրանից առնելով և միևնոյն մեկնութեամբ Սամ անեղ. 40, ուղիղ ձևն է դիկտատոր «հռռմմա-յեցոց մէջ ժամանակաւոր իշխանապետ», ինչպէս ունի Մխ. այրիվ. էջ 51 (մէկ անգամ). «Ռամկապետքն, դիկտատորքն, հիւպատքն մենչև ի Գայիոս Յուլիոս»։
= Յն, διϰτατωρ «հռովմայեցոց մէջ ժամա-նակաւոր իշխանապետ». փոխառեալ է լտ. dictator հոմանիշից, որ ծագում է dirtare «ասել, խօսիլ, հրամայել, ճառել, շարունակ խօսիլ» բայից և սրա համար է որ Եւսեբիոսի մօտ մեկնուած է «ճարտասան»։-Հիւբշ. 346.
Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ.
Դիկատորք, որ են ճարտարախօսք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ԴԻԿԱՏՈՐ կամ ԴԵԿԱՏՈՐ. լաւ եւս՝ ԴԻԿՏԱՏՈՐ. Բառ լտ. տիգդա՛դօռ. dictator δικτάτωρ Հրամանատար. իշխանապետ առժամանակեայ, թելադրօղ եւ կարգաւորիչ ժողովրդեան հռովմայեցւոց.
cf. Ընդդիմաբանեմ.
· Calfa
Երբեմն նզովես, երբեմն դիմաբանես. (Նեղոս.։)
Իսկ նա դիմաբանէր, եթէ ոչ արարեալ է իմ զայդ։ Ոչ դիմաբանել աւագացն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Զ։)
Խրատեսցէ առաջնորդն զայնոսիկ, որք առաջի մարդկան դիմաբանեն կամ վիճին ընդ նմա. (Կլիմաք.։)
Դիմաբանող։ Դիմաբանելով. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Ընդդիմաբանել. ἁντιλέγω contradico
cf. Ընդդիմաբանութիւն.
· Calfa
Զմարտս բանիւք առնելով ի ձեռն դիմաբանութեան. (Պղատ. տիմ.։)
Զոր ինչ տացէ ոք, առանց դիմաբանութեան առցես. (Վրք. հց. ՟Է։)
Այս տարակուսանս ոչ իրաւացի մեզ կարասցէ առնուլ դիմաբանութիւն. (Մագ. ՟Ծ։)
cf. Ընդդիմաբանութիւն. φιλονικία
on the contrary.
· Calfa
Ո՛չ հուր արկանի եւ բորբոքի, այլ դիմաբար՝ յառաջագոյն ծախիմք եւ հատանիմք. (Առ որս. ՟Բ։)
ἑναντίως contrarie որ եւ Ընդդիմաբար. ասոր դէմ, ներհակը.