Entries' title containing ա : 10000 results

Դժուարուսումն, ման

adj.

difficult to learn;
who learns with difficulty.

· Calfa

NBHL (2)

Անտեղի եւ յոյժ դժուարուսումն՝ ասել եւ այլն. (Կիւրղ. գանձ.։)

δυσμαθής indocilis Անուսումն. տգէտ. տգիտական.


Դժուարուտ

adj.

rugged, impracticable, rude, rough.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր են դժուարք լերանց, ճանապարհաց. ապառաժուտ. դժուարին.

Էանց ընդ դժուարուտ վայրս. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Դժուարուտելի, լւոյ, լեաց

adj.

hard, raw, harsh.

· Calfa

NBHL (3)

Զոր դժուարին է ուտել՝ վասն թթուութեան, կամ պնդութեան, եւ այլն.

Սերկեւլի դժուարուտելի մարդկան. (Մխ. առակ.։)

Զքարինս դժուարուտելիս, զվնասակարսն. (Վրք. սեղբ.։)


Դժուարք

cf. Դժուար.

· Calfa


Դժպաշտութիւն, ութեան

s.

impiety.

· Calfa


Դժպատեհ

adj. adv.

indecent, unsuitable, unbecoming, unworthy, impertinent, loathsome;
—ս or —ս իմն, indecently, impertinently, slovenly.

· Calfa

NBHL (2)

Դժպատեհ իմն թուէր նաւահանգիստն առ ձմերել. (Գծ. ՟Ի՟Է. 12։)

cf. Անպատեհ. ἁνεύθετος non appositus, ineptus


Դժպատեհութիւն, ութեան

s.

indecency, indignity, impertinence.

· Calfa


Դժպարտեցուցանեմ, ուցի

va.

to confound, to convince, to cover with shame.

· Calfa

NBHL (2)

Չարաչար պարտել կամ պարտաւորել.

Դժպարտեցոյց զհաման. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Դժրամիտ

adj.

perfidious;
traitorous, disloyal;
wicked, malicious.

· Calfa

NBHL (2)

Նենգամիտ. չարամիտ. կամ Խաբեալ մտօք.

Առցեն զհաւանութիւնս դժրամիտքն. (Մծբ. ՟Ժ՟Զ։)


Դժրանք

cf. Դրժանք.

· Calfa

NBHL (11)

Ընդ աղտեղագոյն նիւթոյ ըստ դժրանաց խառնեսցի (ոսկին). (Նիւս. երգ.։)

Բնութիւնս մեր ոսկեղէն ոմն էր. ապա ի դժրանաց չարին աղտեղեցաւ. (Իգն.։)

Եւ ոչ նուազ ի դժրանաց, ի սուտանուն քրիստոնէաց. (Յիսուս որդի.։)

Զայս ամենայն դժրանս դաւաճանութեան ոչ ծանեաւ արկադէոս։ Զդժրանս եւդոքսիայ. (Վրք. ոսկ.։)

Անկասկած ի դժրանաց. (Լծ. ածաբ.։)

ԴԺՐԱՆՔ նաց. գ. ԴՐԺԱՆՔ որ եւ ԴԺՐԱՆՔ. Դաւ. նենգ. պատրանք. զրկանք. վնաս. վնասակարութիւն. խարդախանք. անիրաւութիւն.

Մի՛ այլոց դրժանք զմեզ վնասեսցեն. (Խոսր.։)

Դժրանօք չարին, կամ աւազակաց. (Լմբ.։ Տօնակ.։ Շ. ՟ա. յհ.։)

Դրժանք տերեւաթափ լինելոյ. (Լմբ. սղ.։)

Հալածակա՛ն լինի վասն կարծեաց ինչ դրժանաց. (Վրդն. պտմ.։)

ԴԺՐԱՆՔ ἑπιβουλή consilium adversus aliquem initum, insidiae, ἑπήρεια damna որ եւ ԴՐԺԱՆՔ. Նենգ. պատրանք, դաւ, դաւաճանութիւն. անիրաւութիւն.


Դիագող

adj.

who lifts or plunders dead bodies;
who steals idols

· Calfa

NBHL (3)

Որ գողանայ զդի մեռելոյ, եւ զդիս՝ զկուռս.

Նա՛ ումեք ի մարդկանէ չէ՛ օրէն դիագող շրջել. այսինքն ի գողանալ զդի. (Եղիշ. յար.։)

Հետամուտ լինի ղաբան, վասն հռաքէլի՝ դիագողին. (Մագ. ոտ. մանուչ.։)


Դիազարդ, աց

s.

that dresses a dead body.

· Calfa

NBHL (3)

Հրաման ետ յովսէփ ծառայից իւրոց դիազարդաց. (Ծն. ՟Ծ. 2։)

Դիազարդքն որ խնկեցին զմարմինն տէրունական. (Եղիշ. թաղ.։)

ἑνταφιαστής sepultor որ եւ ԴԻԱՊԱՏԻԿ. Որ զմեռեալս զարդարէ, պատէ, զմռսէ.


Դիազարդեմ, եցի

va.

to dress a dead body;
to embalm;
to bury.

· Calfa


Դիազարդութիւն, ութեան

s.

act of dressing a dead body;
act of embalming;
burial

· Calfa

NBHL (2)

Դիազարդելն, եւ իլն. դիապատութիւն. թաղումն.

Փոխի թագաւորական շքեղ եւ երեւելի դիազարդութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 14։)


Դիազերծ առնեմ

sv.

to disinter, to strip dead bodies.

· Calfa

NBHL (2)

Դիազերծ առնէին զվիրաւորս. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 27։)

ԴԻԱԶԵՐԾ ԱՌՆԵԼ. ἑκδύω τὰ σκύλα exuo spolia Զերծուլ զհանդերձս դիոյ. առնուլ զկապուտ կողոպուտ դիականց.


Դիաթաղ, աց

s.

grave-digger.

· Calfa

NBHL (2)

Որ թաղէ զդիակունս. մեռել թաղօղ.

Աւազակապետ լեալ էր յառաջ, եւ դիաթաղ հեթանոսաց. (Վրք. հց. ՟Ի։)


Դիաթաւալ

adj.

dead, killed, stretched on the ground;
— կացուցանել, — յերկիր կործանել, to overturn, to throw down dead bodies, to strike stiff to the ground.

· Calfa

NBHL (6)

Բազում վիրաւորս, կամ մի առ միոջ դիաթաւալ կացուցանէին։ Դիթաւալ կացուցանէր։ Դիթաւալ կացուցից. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 24։ ՟Ե. 34։ ՟Զ. 42։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 26։ Եզեկ. ՟Զ. 5։)

Դիթաւալ (կամ դիաթաւալ) կացուցեալ. (Մանդ. ՟Ի՟Գ։ եւ Ճ. ՟Դ.։)

Յորոց զկէսս դիաթաւալ յերկիր կործանէին. (Փարպ.)

Յերկիր անկեալ դիաթաւալ խաղային. (Եղիշ. ՟Զ։)

Բազում դիաթաւալք յերկիր անկեալ մեռանէին. (Ճ. ՟Ա.։)

ԴԻԱԹԱՒԱԼ կամ ԴԻԹԱՒԱԼ. Իբրու դի թաւալեալ, տապալեալ, տապաստ արկեալ ի դաշտի. վարի ընդ բայի, որպէս Տապաստ արկանել կամ անկանիլ. καταστρωννύω, -νυμι humi sterno, consterno, -or, πίπτω cado գետինը փռել, փռուիլ.


Դիաթիկ

s.

testament, will.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

«ետակ» Ասոր. դատ. 9. Մխ. դատ. (էջ 407 ծան. մէկ ձեռ. ունի տիատիք, իբրև բացատրութիւն կտակ բառի, իսկ բնա-գրում միայն կտակ), «մանկութեան աւետա-րան» Սամ. անեց. 77 (տպ. դիաթէկ). գրուած է նաև տիաթիկ Սկևռ. պատ. 82. Ասոր. դատ. 15. Վրդն. աւետ. Բրս. մրկ. 16, 435, որից անտիաթիկ «անկտակ» Անսիզք 21։

= Յն. διαϑήϰη «կտակ. 2. հին կամ նոր կտակարան». գալիս է τίϑμι «դնել» բայիղ՝ ბια-մասնիկով և բուն նշանակում է «տրա-մադրութիւն, կարգադրութիւն»։ Սրանից է փոխառեալ նաև վրաց. დიათიკა դիաթիկա «կտակ»։-Հիւբշ. 346։

Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։

NBHL (3)

Իշխանութիւն ունի առնել դիաթիկ։ Ի գրելն զդիաթիկն։ Առանց դիաթկի։ Դիաթկով. եւ այլն. (Մխ. դտ.։)

Ասորիք թարգմանեցին զդիաթիկ, զմանկութիւն տեառն. (Սամ. երէց. ՟Շ՟Ձ՟Ը.) իմա՛, սուտ կտակարան։

Բառ յն. տիաթի՛գի. διαθήκη testamentum Կտակ. անդարձագիր.


Դիակապուտ, պտաց, ից

adj.

that strips dead bodies.

· Calfa

NBHL (4)

Դիակապուտս առաքէ տիկինն յետ յաղթութեանն. (Խոր. ՟Ա. 14։)

Դիակապուտ դառնային. աստուծոյ կապտելով յետ մարտի. (Եղիշ. ՟Գ։)

Զդիակապուտսն զգերեզմանակրկիտս պատժէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)

ԴԻԱԿԱՊՈՒՏ τυμβωρύχος busta eruens, spoliator mortuorum, vespillator որ եւ Դիակողոպուտ, Դիազերծ. Կապտօղ եւ կողոպտօղ զմեռեալս՝ ի բացի եւ ի գերեզմանի.


Դիակիր, կրաց

adj. s. that carries, buries the dead.

· Calfa

NBHL (8)

Կրօղ կամ բարձօղ զդի. մեռելակիր. մանաւանդ նմանութեամբ.

Դիակիր դագաղօք. (Յհ. կթ.։ ՃՃ.։)

Խառնուած բաղկացեալ յոգւոյ եւ ի մարմնոյ՝ դիակիր է (հոգին՝ մարմնոյ)։ Գինեզինութեամբք եւ խոհակերութեամբք՝ դիակիր եմք մարմնովս (որ ուտէ զկենդանիս). (Փիլ. լին.։)

Հոգի մեռեալ ի մեղաց անտի՝ ի մարմինն եդեալ կայ իբրեւ ի շիրմի, եւ նա դիակիր շիջի զօրէն անասնոց։ Մեղաւորքն իբրեւ դիակիրս շրջին. (Սարգ. յկ. ՟Գ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)

(Ծերն) դիակիր ինքեան, եւ կենդանւոյն մեռեալ. (Լմբ. սղ.։)

Ցորչափ չէ շնչաբերեալ սաղմն, դիակիր է մայրն. (Տօնակ.։)

Զդիակիր մայր կենսակիր առնէ. (Վրդն. ծն.։)

Չէր արժան դիակիր լինել կենացն մայրն մարիամ կոյս. (Վրդն. աւետար.։)


Դիակն, կանց

s.

corpse, dead body;
պաճուճել գեղովք զ—, to embalm;
առնել — անթուելի, to make great carnage;
դիակունք կռոց, destruction of idols.

· Calfa

NBHL (10)

Իբր ա. Դիակնացեալ.

ասի զանկենդան չաստուածոց ի գիրս Մծբ. եւ Եփր.

Զդիս դիակունս։ Դիոց կամ դից դիականց։

Արկից զդիս ձեր զդիակամբք կռոց ձերոց. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 30։)

Արար դիակն անթուելի. (Շ. եդես.։)

Զդիակն բելայ պաճուճեալ իմն դեղովք։ Դիակամբք թշնամեաց լցին զդաշտն ամենայն. (Խոր. ՟Ա. 10։ ՟Գ. 37։)

Եկեալ անկաւ առ ոտս դիականն (ալեքսիանոսի). (Ճ. ՟Ժ.։)

Ողորմելի տեսլեամբ անկեալ դիակունս ի վերայ դիականց. (Ղեւոնդ.։)

Ի մերձենալ խաչին իսկ եւ իսկ ի դիակն՝ յարեաւ ի մեռելոց. (Ճ. ՟Ժ.։)

νεκρός, τεθνικῶς mortuus, κώλα corpora Դի. շաղիղ. մեռեալ. մարմին մարդոյ վախճանելոյ. արձան կործանեալ կամ փշրեալ. մեռել. լեշ. Տե՛ս (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 46։ ՟Լ՟Ա. 8։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 11։ Տոբ. ՟Ա. 21։)


Դիակնանամ, ացայ

vn.

to become a corpse, to die.

· Calfa

NBHL (4)

Լինել կամ անկանիլ որպէս զդիակն.

Տապաստ անկեալ դիակնացան. (Փարպ.։)

Որ յոգի եւ ի մարմին առ հասարակ դիակնանայ. (Եղիշ. ՟Դ։)

Եւ անդ դիակնացեալք շուրջ զքաղաքաւն. (Լմբ.։)


Դիակողոպուտ

cf. Դիակապուտ.

· Calfa

NBHL (4)

Դիակապուտ, եւ առաւել Գերեզմանակրկիտ. մեռելը թալլօղ հանուեցընօղ.

Դիակողոպուտ երիտասարդ. (Վրք. հց. ՟Դ։)

Սպանողացն եւ դիակողոպտիցն. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 6։)

Յաղագս դիակողոպտից։ Զդիակողոպուտ՝ եթէ ըմբռնեսցի եւ այլն. (Մխ. դտ.։)


Դիակոյտ, կուտի

s.

heap of corpses.

· Calfa

NBHL (4)

ԴԻԱԿՈՅՏ ԴԻԱԿՈՒՏԵԱԼ. Դիակնացեալ եւ կուտեալ դի ի վերայ դիոց.

Սատակումն դիակոյտ բազմութեան. (Յհ. կթ.։)

Գէշ եղեալ եւ դիակոյտ ապականութեամբ. (Վրդն. ծն.։)

Ի դիակուտեալ մարմինս նոցա գթելով։ Ի փախստենէ սրոյն ի դիակուտեալ մարմինսն գլորելով. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)


Դիատապուտ

cf. Դիակոյտ.

· Calfa


Դիակոն

s.

deacon.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

«սարկաւագ» Լմբ. մատ. 84. Օր-բել. իզ. հրտր. Էմ. էջ 80։

= Յն, διάϰονος «ծառայ, սպասաւոր. 2 սարկաւագ», որից փոխառեալ են նաև լտ. dlaconus, ֆրանս. diacre «սարկաւագ» ևն։ -Հիւրշ. 346։

Ուռիղ մեկնութեանը ծանօթ էր հնե-րից Լմբ. մատ. էջ 34՝ «Վեցերորդ դաս եկեղեցւոյ՝ դիակոնք, որ թարգմանին սպասաւորք, այսինքն սարկաւագունք»։ Ուղիղ մեկնեցին նորերից նախ ՀՀԲ և ՆՀԲ։

NBHL (2)

Դիակոնք, որ թարգմանին սպասաւորք, այսինքն սարկաւագունք. (Լմբ. եկեղ.։)

Բառ յն. տիա՛գօնօն. διάκονος diaconus Պաշտօնեայ. սարկաւագ.


Դիահանութիւն, ութեան

s.

burial, funeral procession, obsequies.

· Calfa

NBHL (3)

Օրհնութեամբ յուղարկեն զգնացեալն. յուղարկութիւն կոչեն, եւ ոչ դիահանութիւն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)

Եթէ որ ի դիահանացն գայցէ, պիղծ է, ո՞րչափ եւս առաւել որ ի պատերազմէն. (Ոսկ. տիտ.։)

ԴԻԱՀԱՆՈՒԹԻՒՆ ԴԻԱՀԱՆՔ. κῆδος, ταφή, ἑκφορά funus, sepultura, elatio Հանել տանելն ի տանէ զմեռեալն ի թաղումն. թաղումն. սուգ մեռելոյ.


Դիահանք, հանաց

s.

cf. Դիահանութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Օրհնութեամբ յուղարկեն զգնացեալն. յուղարկութիւն կոչեն, եւ ոչ դիահանութիւն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)

Եթէ որ ի դիահանացն գայցէ, պիղծ է, ո՞րչափ եւս առաւել որ ի պատերազմէն. (Ոսկ. տիտ.։)

ԴԻԱՀԱՆՈՒԹԻՒՆ ԴԻԱՀԱՆՔ. κῆδος, ταφή, ἑκφορά funus, sepultura, elatio Հանել տանելն ի տանէ զմեռեալն ի թաղումն. թաղումն. սուգ մեռելոյ.


Դիանամ, ացայ

va. vn. cf. Դիեմ

· Calfa

NBHL (4)

Ի կուսական ստեանցն որպէս տղայ դիանայ ... դիանայր. (Ճ. ՟Գ.։)

Դիանայր, եւ ստնդիեցաց աղբիւրս կաթին բղխէր. (Պրոկղ. ի ստեփ.։)

Ի գիրկ մօր զգուեալ, եւ ի ստեանց դիացեալ. (Գանձ.։)

Դիանայր ի ստեանց նորա ընդ մանկունս նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)


Դիապահ

s.

guardian of the dead.

· Calfa


Դիապաշտութիւն, ութեան

s.

idolatry.

· Calfa

NBHL (3)

Դիցապաշտութիւն, կամ դիւապաշտութիւն.

Ոչ ունի խնդութիւն կռամոլ դիապաշտութիւնն, այլ տխրութեամբ լցեալ է. (Եփր. աւետար.։)

Դիապաշտութիւն. ա՛յլ ձ. դիւապաշտութիւն։ (Բուզ. ՟Ե. 31.)


Դիապատեմ, եցի

va.

cf. Դիազարդեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Պատմել զմեռեալն. պատնել.

Զկոյսն դիապատեալ. (Վրդն. յանթառամն.։)

Դիապաշտեցաւ (տէրն), եւ զմեր վէրս բժշկեաց. (Խոսր.։)


Դիապատիկ

cf. Դիազարդ.

· Calfa

NBHL (4)

Եւ պատմեցին դիապատիկքն զիսրայէլ. (Ծն. ՟Ծ. 3։)

Եւ եբր Դիապատեալ.

Առ դիապատիկ մարմին առն աստուծոյ մտեալ. (Յհ. կթ.։)

ἑνταφιαστής funerator, sepultor Դիապատօղ. դիազարդ.


Դիապատութիւն, ութեան

s.

cf. Դիազարդութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Դիապատութեանն հոգ տանէին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38։)

cf. Դիազարդութիւն. κηδεία funus

Յայտ արար ... ի դիապատութենէն. (Տօնակ.։)


Դիասնունդ՞՞՞լինիմ

vn.

to be nourished with a mothers milk, to suck milk from the breast.

· Calfa

NBHL (3)

ԴԻԱՍՆՈՒՆԴ ԴԻԱՍՈՒՆ ԼԻՆԵԼ. Սնանիլ դիելով զկաթն. կաթնասուն լինել.

Քարոզիւր դիասնունդ լինել. (Թէոդոր. մայրագ.։)

Իննամսեայ յորովայնի բնակէ, եւ դիասուն լինի. (Նանայ.։)


Դիասուն՞՞՞լինիմ

sv.

cf. Դիասնունդ՞՞՞լինիմ.

· Calfa

NBHL (3)

ԴԻԱՍՆՈՒՆԴ ԴԻԱՍՈՒՆ ԼԻՆԵԼ. Սնանիլ դիելով զկաթն. կաթնասուն լինել.

Քարոզիւր դիասնունդ լինել. (Թէոդոր. մայրագ.։)

Իննամսեայ յորովայնի բնակէ, եւ դիասուն լինի. (Նանայ.։)


Դիացիկ

adj.

cf. Դիեցիկ.

· Calfa

NBHL (2)

Որթն դիացիկ. (Եփր. թագ.։)

Դիացիկ մանկունք. (Յհ. կթ.։)


Դիդրաքմայ, ից

s.

didrachm, piece of money;
cf. Երկդրամեան.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

(սեռ. ի) «երկդրամեան» ՍԳր. Եւս. քր. Շիր. Երզն. մտթ. 376. գրուած է դիդրաքմեան Պրպմ. 330 (ըստ Մանան-դեան, Տեղեկագիր ինստիտուտի, 1, 11 Շի-րակացու ժամանակ դիդրաքման հաւասար էր արդի 25 կոպէկին)։

= Յն. δίδραμα, որ յոգնակին է δίδραχμον «երկդրամեան» բառի. այս էլ կազմուած է δίς «երկիցս» և δραχμή «դրամ» բառերից. ւոյնից է փոխառեալ նաև լտ. didrachma, didrachmum։ -Հիւբշ. 346։

Ուղիղ մեկնեց նախ ՀՀԲ, յետոյ ՆՀԲ։

NBHL (5)

Սով սաստիկ եղեւ յեղղադա, մինչեւ գրուի միոջ վաճառել վեց դիդրաքմայի. (Եւս. քր. ՟Բ։)

Այլ դիդրաքմայն աղեքսանդրացւոց էր կրկինն ատտիկեցւոց, այսինքն չորեքդրամեան.

եւ ըստ այսմ ասի, (Շիր. չափ եւ կշռ.։)

Դիդրաքմայն չորս դրամակշիռ է. դիդրաքմայն եւ սատերն մի է. սիկղն երկու դրամ։

Բառ յն. δίδραχμον, διδραχμή այսինքն Երկդրամեան. երկդրամեան ոսկի կամ արծաթ. որ եւ ՍԻԿՂ, եւս եւ ՍԱՏԵՐ. տե՛ս (՟Բ. Եզր. ՟Բ. 69։ Նեեմ. ՟Ե. 15։ ՟Ժ. 32։)


Դիեցուցանեմ, ուցի

va.

to suckle, to nourish with milk, to give suck.

· Calfa

NBHL (7)

որ եւ Դիացուցանել. Տալ դիել կամ ծծել. սնուցանել կաթամբ ստեանց. իրօք կամ նմանութեամբ. ծիծ տալ, կաթ տալ.

Յարեայ ընդ առաւօտն դիեցուցանել զորդին իմ. (՟Գ. Թագ. ՟Գ. 21։)

Երանի՛ ... ստեանցն՝ որ դիեցուցին զքեզ. (Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 28։)

Դիեցուցեր կաթնասուն։ Դիեցուցանելով զկուսական քո սուրբ զկաթն. (Շար.։)

Կաթնասուն ստեամբքն դիեցոյց։ Մայրենի կաթամբ ջամբեալ դիեցուցեր։ Նար.։

Դիեցուցան զմանուկն ի խաշանց. (Վրք. հց.)

Զհոգեւոր կաթն դիեցուցանել մանկանցն եկեղեցւոյ. (Խոր. ՟Գ. 66։)


Դիզադէզ

adj. adv. much heaped up, in a heap.

· Calfa

NBHL (3)

cf. Դէզադէզ.

Դիզադեզ յեղյեղուկ փրփրացեալ. (Ագաթ.։)

Որոտմունք ստիպաւ դիզադէզ. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)


Դիզան

adj.

piled, raised.

· Calfa

NBHL (2)

Անստոյգ բառ, իբր Դիզացեալ, բարձրացեալ. կամ բայ, որպէս Դիզեցան, դիզացան.

Պատառիչ ջուրցըն մածեալ, դիզան ալեացըն թանձրութեան. (Մագ. ոտ. խչ.։)


Դիզանամ, ացայ

vn.

to gather;
to rise;
— հերաց, to bristle up, to stand.

· Calfa

NBHL (4)

Ելանէր դիզանայր բոցն ի վերոյ քան զհնոցն ի քառասուն եւ յինն կանդուն. (Դան. ՟Գ. 47։)

Ճենճերն ի տապակէ անտի ելեալ դիզացեալ ծառանայր. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 5։)

Խորք կոչէ զյաճախումն խորհրդոցն՝ որք դիզանան ի վերայ մտացն. (Լմբ. սղ.։)

διαδίδωμι, διαχύω diffundor որ եւ ԴԻԶԱՆԻԼ. Դէզ լինել ի վեր կոյս. բարձրանալ, ծառանալ, վերելս առնել զմիմեամբք. բարդիլ. կուտակիլ. ծաւալիլ.


Դիզանեմ, դիզի

va.

to amass, to gather, to heap up, to pile, to accumulate, to sheaf;
to pile up;
to raise, to make straight.

· Calfa

NBHL (3)

ԴԻԶԱՆԵՄ որ եւ ԴԻԶԵԼ. Կուտել. բարդել. դնել ի վերայ միմեանց. շեղջել. դիզել.

Եդէզ զշերտսն ի վերայ սեղանոյն. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 33։)

Փուշս վարուց դիզի։ Դիզի, բարդեցի. (Նար. ՟Ի՟Է. եւ Նար. յիշ.։)


Դիզանիմ, դիզայ

vn.

cf. Դիզանամ.

· Calfa

NBHL (7)

Դիզել, եւ դիզանալ. կուտակիլ. բարձրանալ. եւ Բազմանալ ի վերայ միմեանց. խռնիլ.

Ծուխ խնկոյն ելանէր դիզանէր իբրեւ զամպ։ Ծուխն՝ որ դիզանէր, նշան լինէր գործոյն. (Եզեկ. ՟Ը. 11։ ՟Ա. Մակ. ՟Դ. 20։)

Եւ ի դիզանել ի վերայ նորա ժողովրդոցն. (Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 29։)

Զմիմեամբք դիզանէր ի միմեանց վերայ (ամբոխն). (Ագաթ.։)

Ամպք ի վերայ ամպոց դիզանին. (Շիր.։)

Ալիք զալեօք դիզանէին. (Վեցօր. ՟Գ։)

Մեղք նոցա մեծամեծք ի կշիռս դիզան։ Դիզան մեղք ի մեղաց վերայ. (Ոսկ. ծն. եւ Ոսկ. հռ.։)


Դիթաւալ

adj.

cf. Դիաթաւալ.

· Calfa

NBHL (2)

cf. Դիաթաւալ։

Զօրութեամբն քրիստոսի զնա եւս դիթաւալ յերկիր ընկենոյր. (Պտմ. վր.։)


Դիկատոր

s.

dictator.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

(կամ նաև դեկատոր), ի-ա հլ. այս բառը չորս անգամ ունի Եւս. քր. Ա. էջ 395-6, Բ, էջ 204, 206, որ և մեկնում է «դի-կատորք, որ են ճարտարախօսք». սրանից առնելով և միևնոյն մեկնութեամբ Սամ անեղ. 40, ուղիղ ձևն է դիկտատոր «հռռմմա-յեցոց մէջ ժամանակաւոր իշխանապետ», ինչպէս ունի Մխ. այրիվ. էջ 51 (մէկ անգամ). «Ռամկապետքն, դիկտատորքն, հիւպատքն մենչև ի Գայիոս Յուլիոս»։

= Յն, διϰτατωρ «հռովմայեցոց մէջ ժամա-նակաւոր իշխանապետ». փոխառեալ է լտ. dictator հոմանիշից, որ ծագում է dirtare «ասել, խօսիլ, հրամայել, ճառել, շարունակ խօսիլ» բայից և սրա համար է որ Եւսեբիոսի մօտ մեկնուած է «ճարտասան»։-Հիւբշ. 346.

Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ.

NBHL (2)

Դիկատորք, որ են ճարտարախօսք. (Եւս. քր. ՟Ա։)

ԴԻԿԱՏՈՐ կամ ԴԵԿԱՏՈՐ. լաւ եւս՝ ԴԻԿՏԱՏՈՐ. Բառ լտ. տիգդա՛դօռ. dictator δικτάτωρ Հրամանատար. իշխանապետ առժամանակեայ, թելադրօղ եւ կարգաւորիչ ժողովրդեան հռովմայեցւոց.


Դիկտամոն

s. bot. dittany.

· Calfa


Դիմաբանեմ, եցի

va.

cf. Ընդդիմաբանեմ.

· Calfa

NBHL (5)

Երբեմն նզովես, երբեմն դիմաբանես. (Նեղոս.։)

Իսկ նա դիմաբանէր, եթէ ոչ արարեալ է իմ զայդ։ Ոչ դիմաբանել աւագացն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Զ։)

Խրատեսցէ առաջնորդն զայնոսիկ, որք առաջի մարդկան դիմաբանեն կամ վիճին ընդ նմա. (Կլիմաք.։)

Դիմաբանող։ Դիմաբանելով. (Վանակ. յոբ.։)

cf. Ընդդիմաբանել. ἁντιλέγω contradico


Դիմաբանութիւն, ութեան

s.

cf. Ընդդիմաբանութիւն.

· Calfa

NBHL (4)

Զմարտս բանիւք առնելով ի ձեռն դիմաբանութեան. (Պղատ. տիմ.։)

Զոր ինչ տացէ ոք, առանց դիմաբանութեան առցես. (Վրք. հց. ՟Է։)

Այս տարակուսանս ոչ իրաւացի մեզ կարասցէ առնուլ դիմաբանութիւն. (Մագ. ՟Ծ։)

cf. Ընդդիմաբանութիւն. φιλονικία


Դիմաբար

adv.

on the contrary.

· Calfa

NBHL (2)

Ո՛չ հուր արկանի եւ բորբոքի, այլ դիմաբար՝ յառաջագոյն ծախիմք եւ հատանիմք. (Առ որս. ՟Բ։)

ἑναντίως contrarie որ եւ Ընդդիմաբար. ասոր դէմ, ներհակը.