mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.
· Calfa
Մատիցո՛ւք ի ժամու եւ ի տարաժամու։ Չի՛ք իսկ տարաժամ մատչելոյ (առ աստուած)։ Ի ժամու եւ ի տարաժամու աւուրց։ Տարաժամ էր գիշերոյն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
unseasonableness, importunity;
tardiness, nightfall.
· Calfa
Ոչ զաստուածաբանելն (արգելում), այլ զտարաժամութիւնն։ Զարմանամ ոչ ընդ բամբասանսն, այլ ընդ տարաժամութիւն։ Եթէ այլ ոչ, զտարաժամութիւն գալոյս զմտա՛ւ ած, եւ տո՛ւրզոր պահանջեմս. (Առ որս. ՟Ա։ Սեբեր. ՟Թ։ Խոսր.։)
to doubt, to have doubts, to question, to hesitate, to be irresolute, embarrassed, to demur;
— ի դիւէ, to become furious, to rage like a madman.
· Calfa
Տարակուսեալ թախծիւր՝ անզաւակութեանն տենչանօք տոչորեալ։ Տարակուսեալք էին ի հարկաց անտի ծառայութեան։ Նոքա մեծատանն տանջանօք տարակուսեսցին ... մի՛ սոքա տարակուսեսցին ի նեղութեան իւրեանց։ Զարհուրեալ յերկիւղէ մահու, եւ տարակուսեալ տատանէր յինքեան։ Երանելին մեսրոպ տարակուսեալ ի խորհուրդս իւր՝ առ աստուած ապաւինի. (Անան. եկեղ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Ը։ Իգն.։ Խոսր.։ Շ. բարձր.։)
· Calfa
Ի տարացուցէդ հրեշտակաց եւ մարդկան։ Եղեւ մարդ՝ առնելով զինքն տարացոյց բոլոր առաքինութեան։ Ի մարդկեղէնն տարացուցաց զաստուածեղէնսն բարեպաշտութեամբ իմասցուք. (Աթ.։)
Վատթարագունի իմն նմանեցուցանես տարացուցի. որ է ըստ քում աստուածխօսութեանդ եւ տարացոյց քո. (Յհ. իմ. երեւ.։)
difference;
dissimilitude, diversity, variety, distinction, disparity;
shade;
agitation, inconstancy, wavering;
course;
վերելական —, ascensional difference.
· Calfa
Ոչ մարմին է աստուած։ եւ ոչ զոր ի մարմինսն են՝ ունի տարբերութիւն։ Զի կատարեալ եւ աստուածութիւն, ի տարբերութիւն իրաց եւ անդամոց ոչ անկանի՝ ի մարմին եւ յանմարմին. (Կիւրղ. գանձ.։ Աթ. ՟Բ։)
agitated, tossed about, driven here and there;
carrying or bringing merchandise;
agitation;
— բանից, messenger.
· Calfa
ուր եւ յաստուածաշնչի՝ որ ըստ օրինակաց գէորգեայ վարդապետի, ի բացատրութիւն ձայնիս.
to agitate, to toss about, to stir, to drive here and there;
to repeat.
· Calfa
Որ ընդ աստուած եւ ընդ մարդիկ ոչ միայն վասն անցաւորիս, այլեւ վասն անանց կենացն տարուբերին, բանիւք եւ արդեամբք զգուշութիւն պիտի. (Խոսր.։)
to element, to compound of elements, to constitute, to produce, to form, to give being to;
to incorporate, to attach together, to mix, to unite;
to inculcate, to impress.
· Calfa
Ի մի էութիւն զիւրաքանչիւրոցն նուէր տարրացոյց։ Տարրացուցանէ զնոսա մի աստուած եւ մարմին աստուծոյ։ Հոգին տարրացուցանէ զմեզ ի քրիստոս իբր զկենդանութիւն։ Հանդերձն՝ զոր տարրացոյց անկողին ի խորափտին. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
elementariness, elementarity, substance, existence;
elements, rudiments.
· Calfa
Սրբոյն յռեթէոսի յաղագս աստուածաբանականաց տարրութեանց։ Ըստ աստուածաբանականացն նորա տարրութեանց։ Զայս ինչ ասէ յաղագս յիսուսի ի ժողովեալսն իւր աստուածաբանականսն տարրութիւնս. (Դիոն. ածայ.։)
love, passion, ardent desire, over-eagerness;
բայց զի՞նչ — քեզ առասպելքն իցեն, why are you so fond of fables?.
· Calfa
cf. Տարփող.
· Calfa
Բարեպաշտութեան եւ իմաստութեան տիրապէս տարփաւորն՝ աստուածասէր թագաւորն հայոց հեթում. (Երզն. քեր. յիշատ.։)
cf. Տարփանք.
· Calfa
Լնուլ զաստուածահաճոյ տարփումն սիրոյ՝ թագաւորին. (Ճ. ՟Ա.։)
psaltery, harp, dulcimer;
հարկանել զ— or տաւղեմ, cf. Տաւղեմ.
· Calfa
Զաստուածաբարբառ տաւիղն հարկանելով դաւիթ. (Պիսիդ.։)
cf. Տեառնակոյս.
· Calfa
ՏԵԱՌՆԱԿՈՂՄՆ, ՏԵԱՌՆԱԿՈՂՄՆ ԿՈՅՍ, ՏԵԱՌՆԱԿՈՅՍ ԿՈՂՄՆ. τὰ πρὸς κυρίον quae ad dominum. Որ ինչ է դէպ ի կողմն տեառն։ աստուածաւոյս կողմն. հրաման աստուծոյ.
our Lord's side.
· Calfa
ՏԵԱՌՆԱԿՈՂՄՆ, ՏԵԱՌՆԱԿՈՂՄՆ ԿՈՅՍ, ՏԵԱՌՆԱԿՈՅՍ ԿՈՂՄՆ. τὰ πρὸς κυρίον quae ad dominum. Որ ինչ է դէպ ի կողմն տեառն։ աստուածաւոյս կողմն. հրաման աստուծոյ.
cf. Տիրամայր.
· Calfa
Տիրամայր կոյս աստուածածին. մայր տեառն.
Տեառնամայր աղախինն ինքնաբուղխ կենդանի ջրոյն եղեւ։ Այլ ոչ իբրեւ զտեառնամայր աղախինն, յորում ամենեցուն աստուածն բնակեաց. (Պետր. սիւն.։)
the Saviour's brother (St. James Ap.).
· Calfa
Աստուածեղբայր. եղբայր տեառն. մականուն յակոբայ արդարոյ, որ էր որդի կղէովպայ եղբօր յովսեփայ աստուածահհայր կոչեցելոյ.
Son of God;
son of a freeman or noble;
—ք, sons of illustrious families.
· Calfa
Յորում մտանէ եւ բնակեսցէ աստուածն եւ տեառնորդին։ Ծնաւ զանդրանիկն եւ զսիրելին եւ զտեառնորդին։ Վաճառեսցի տեառնորդինլ ի սպանդ. (Սեբեր. ՟Ժ՟Գ։ Ճ. ՟Գ.։)
to displease, to discontent, to afflict, to chagrin, to pain, to grieve;
to cast a gloom over, to darken.
· Calfa
Կամեա՛ց մանաւանդ զմարդիկ, եւ ոչ զաստուած տրտմեցուցանել. (Կլիմաք.։)
to feast, to celebrate a feast in company, to solemnize together.
· Calfa
Զոր ոմն ի հարցն (աստուածաբանն) ասէ, գլուխ տօնիս է զաստուած յիշել, եւ տօնակից հոգեղինացն լինել. (Տօնակ.։)
fond of feasts or solemnities.
· Calfa
Պստկէ զտօնասէրն ոսկեճաճանչ իմաստութեանն ծաղկօք։ Պայծառացուցանելով զսիրտս հաւատաացեալ ժողովրդոց տօնասիրաց եւ աստուածասիրաց. (Խոր. վրդվռ. եւ Խոր. պտմ. հռիփս.։)
my master, my lord;
master, doctor.
· Calfa
Համառօտեալն ձայնիս Րաբունի. այսինքն Պետ իմ. վարդապետ իմ. տէր իմ, եւ աստուած իմ. րապպի, եա՛ րէպպի.
masterly, doctoral.
· Calfa
Պետական. վարդապետական. տիրական. աստուածապետական.
rabbi, master, doctor, instructor;
—նեաց պետ, chief-rabbi.
· Calfa
Րաբունիս զնոսա կալցուք. մանաւանդ եթէ նոքօք զքրիստոս աստուած մեր. (Սիսիան.։)
cf. Երամ.
· Calfa
Րամիցդ երկնայնոց։ Րամից բոլորից տիրապէս աստուած՝ պետական։ Ւիւսեալ րամից դասուց սրբոց. (Ժմ.։ Շար.։)
divine.
· Calfa
ՐԵՆԱԿԱՆ կամ ՐԷՆԱԿԱՆ. Այն է Որէնական. Էական. աստուածային. որ ինչ անկ է եհովահ կոչմանն աստուծոյ ըստ եբր.
Րենական չարութեամբ լցեալ հրէից ժողովոյն. իմա՛, աստուածընդդէմ։
low, lower;
humble, lowly, modest, moderate, mild, docile, good;
low, vile, abject, ignoble, base, mean, grovelling, worthless;
— հայելով, looking down, modestly.
· Calfa
Աչք զգաստանան՝ ցա՛ծ հայելով, եւ տեսանելով զաստուածութիւնն ի պարտաւոր մարմինն. (Եղիշ. խաչել.։)
to lower, to put or bring down, to stoop;
to reduce, to abate, to diminish, to lessen;
to abase, to debase, to disparage, to humiliate;
to soften, to assuage, to calm, to moderate, to appease, to allay, to tranquillize;
ցածոյց Տէր շուրջ զինեւ, the Lord has given me peace on all sides.
· Calfa
dry, arid;
terra firma, continent, mainland;
— կղզի, peninsula;
— երկիր, dry land;
հաց —, dry bread;
— փայտ, dry wood;
— աչօք, with tearless or dry eyes;
զ— ծարաւոյն շիջուցանել, to quench or allay thirst;
յածիլ ընդ ծով եւ ընդ —, to scour sea & land;
անցանել ընդ —, to pass dry-footed, dry-shod;
ելանել or իջանել ի —, to land, to go ashore or ou shore;
հասանել ի —, to reach the shore;
— երթալ, անցանել, to travel by land.
· Calfa
Ցամաք ի դալարութենէ։ Յաստուածային ջրոյն ցամաք։ Եղեւ ցամաք փոյթ ի հիւթից. (Շ. բարձր. եւ Շ. խոստով. եւ Շ. եդես.։)
to dry, to des-sicate;
to dry up, to parch, to render arid;
to drain, to dry up, to exhaust.
· Calfa
Որպէս խորշակ զխոտ, այսպէս նոքա զսիրտ ցամաքեցուցանեն յաստուածային մտածութեանց եւ ցանկութեանց. (Լմբ. սղ.։)
cf. Ցայտեմ.
· Calfa
Ցայթեսցի յիս յարենէդ այդ, որ հոսեցաւ յաստուածային կողիցդ. (Բենիկ.։)
hedge, fence, enclosure, boundary, wall;
index, catalogue, list, table;
desire, love, lust;
secundine, after-birth;
always, continually;
պատել, փակել —ով, to surround with hedges, to fence in;
— արկանել, to hedge in, to encompass, to surround.
· Calfa
Եթէ ցանկ զաստուած յեշեմք, չախորժիցեմք զչարիսն յիշել. (Ոսկ. եբր.։)
desirable, to be wished for, longed for, much sought after, amiable, dear;
— պարզութիւն, amiable simplicity;
— է ինձ, I desire, I wish for, I would that, I dream of nothing but;
· Calfa
Այր ցանկացող իմաստից ես դու, եւ դարձեալ՝ ցանկալի ես աստուածեղէն հոգւոյն. (Վրդն. դան.։)
concupiscible;
—ն, concupiscence.
· Calfa
Մէջ է մտացն եւ մարմնոյն՝ հոգին. եւ է ի նմա ցանկականն աստուածային եւ միայն բարւոյն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
amorous, lecherous, lewd, voluptuous, sensual, libidinous.
· Calfa
Ցանկասերք մանաւանդ՝ քան աստուածասէրք. (՟Բ. Տիմ. ՟Գ. 4։)
to frequent, to haunt;
to continue, to persevere, to perpetuate, to last.
· Calfa
tooffeild, to rouse the indignation of, to put in a passion, to irritate, to incense, to chafe, to provoke, to exasperate.
· Calfa
pain, ill, suffering;
sorrow, grief, affliction, displeasure, bitterness;
regret;
disease, illness;
ցաւովք, painfully, sorrowfully, sadly;
դառնակակիծ —, sharp, smarting, poignant or bitter pain;
— սրբազան, epilepsy, falling sickness;
—ք ցանկութեան, concupiscence;
ի —ս լինել, —ս լինել, —ս կրել, տանել or բերել —ոց, to suffer or endure pain, to feel unwell, to be in pain, full of pain;
զմահու — ջերանիլ, to be ill of a fatal disease;
մեղմել զ—ս, to calm, to allay, assuage or lull pain;
դժոխըմբեր կալաւ զիս —, a cruel pain seized me;
փարատեցան յինէն —ք իմ, I have no more illness, I am free from pain;
— է or —է ինձ, it displeases me, I am vexed, I am very sorry;
cf. Ըմբռնիմ.
· Calfa
Որոց վասն աստուածային իրաւանցն չէ՛ ինչ փոյթ, զի եւ ոչ եւս ցաւ է նոցա։ Եւ ոչինչ ցաւ է մեզ վասն կորստեան նոցա. (Իգն.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
by day, in daytime, during the day, in broad daylight;
զցայգ եւ զցերեկ, day & night;
զօրն ցերեկ, all day long.
· Calfa
mistress, Mrs, dame, lady;
princess, queen, empress;
վիկտորիա տիկնանց —, Queen Victoria;
— մանկամարդ, young lady, miss, damsel;
— երկնից, queen of heaven, moon;
— վանաց, superioress, abbess.
· Calfa
Արկանել խունկս տիկնոջ երկնից. (Երեմ. ՟Խ՟Թ. 18. այն է ի չաստուածուհիս անահիտ. ըստ յն. դեմետրիա. լտ. տիա՛նա։)
cf. Տիտանիք;
Titan;
titanium.
· Calfa
Զրուանն եւ տիտանն եւ յապետոսթէ, սեմ, քամ, եւ յաբեթ։ Ի բռնանալն ասէ զրուանայ՝ ընդդիմացան նմա տիտանն եւ յապետոսթէ։ Արս հզօրս ի տիտանացն։ Այլ զտիտանսն եւ զըռափայիմսն յիշեն աստուածային գիրք. (Խոր. ՟Ա. 5։)
Զրուանն է այր մի քաջ, առ տիտանօքն։ Մարտ լեալ առ ի հսկայիցն ընդ աստուածսն, եւ տիտանացն ընդ դիոնիսեայ. (Եզնիկ.։ Նոննոս.։)
տեասեալ զտիտանեանն զկայն վիթխարի եւ աշխոյժ, զգերամբարձեալն մարմնոյն տրամադրութեամբ՝ աստուածօրէն իմն պատուով պատուեցին, նեբրովթ կոչելով, բէղ, բահաղ, դիոս, որմըզդ, արամազդ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
vn. va. to speak imperiously, lordly;
seriously, sensibly.
· Calfa
Արդ ահա ընդ միտ ածեալ, առ աստուած տիրաբանէ։ Մի՛ ոք կարծեսցէ ի վերայ աստուծոյ զստուերս իսկապէս տիրաբանիլ։ Իսկ աստ բարբառք տիրաբանեալք. (Փիլ. լին. ՟Բ. 54. եւ իմաստն։ Ոսկ. ղկ.։ Տիրաբանեն՝ զբավանդակ զերկին նմա առանձինն ստանալ. Եփր. աւետար.։)