pennyless, poor;
nothingness
Անինչ վասն այն պարտ է լինել, որպէս զի փափաքս ազատեսցի յաշխարհէ, եւ ի վեր յառեսցի. ապա թէ ոք անինչ է, եւ անդր ոչ փափաքէ, նանիր աշխատի. (Լմբ. սղ.։)
Ո՞ւր է պակասութիւն անընչիդ եւ աղքատիդ. (Մանդ. ՟Դ։)
negligent, heedless, indifferent, inattentive;
confident, sure;
Անհոգ, Յանհոգս, negligently, carelessly;
confidently;
indifferently;
յ—ս կալ՝ լինել, to be negligent or indifferent.
Ազատ ի հոգոց. անզբօս, անզբաղ. անկասկած. անքոյթ. յապահովացեալ. աներկիւղ. անխռով. հանդարտ. ἁμέριμνος. curis vacuus, securus. սաքին. գայտսըզ. էմին. տաղտաղասըզ.
Ո՞չ է քեզ մեծ, զի անհոգ ես ի գիշերի, եւ անհոգ ի տունջեան, անհոգ ի տան, եւ անհոգ ի հրապարակի. (Մանդ. ՟Դ։)
without soul;
spiritless;
inanimate.
Անհոգի եղեալ հիւանդ գտան. (Տօնակ.։)
negligence, heedlessness, carelessness, inattention, lethargy.
ἁσφάλεια. securitas. Անհոգն գտանիլ, որպէս յապահովութիւն. աներկեւան վիճակ. անդորրութիւն. անզբաղ հանդարտութիւն. էմնիյէթ. րահաթլըգ.
Այս հանդարտութեան պատճառ, այս անհոգութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
Էր անդ յանհոգութեան եւ յուրախութեան. (Յուդթ. ՟Ա. 16։)
want of wind, calm, serenity.
νηνεμία (իբր ἁνανεμία. ventis vacua tempestas, tranquillitas aeris. Առանց հողմոյ հանդարտութիւն օդոց. սիւտ իլիմանլըգ. մեշթէմ.
not fordable;
unfathomable, immense.
Ոյր կամ ուր չիք հուն անցից. ընդ որ ոչ ոք կարէ անցանել՝ իրօք կամ մտօք. անկոխ. անեզր. անբաւ. ընդարձակ եւ լայն. անչափ. անթիւ. անսպառ. որ եւ ասի անհնարին. որպէս եւ հնարն՝ թ. հիւււնէր, է իբր հունարար, գտիչ անցից. կեչիդսիզ. ուճսուզ. նիհայէթսիզ. հատսըզ. ἅβατος. invius մանաւանդ ἅπηρος, infinitus, termino carens, ἁχανίς, vastus, immensus, եւ այլն.
որպէս Խորք. անդունդք.
without fire;
that has no need of fire.
Մի՛ անհուր՝ ողջակիզին սպանդ մեռցի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
insubordination
Յետնութիւն ի հպատակելոյ. անհնազանդութիւն.
freedom from pride, humility.
Այն՝ որ ի բնութեանն անհպարտութիւնն էր նախ քան զպճնութիւն հանդերձից. (Փիլ. լին.։)
who invites nobody;
cf. Անկոչ.
Իբր այն՝ որ ոչ հրաւիրէ զայլս, կամ ի բարին ոչ հրաւիրի. աննուէր. անամոքելի ի լաւ անդր.
indefatigable, diligent;
indefatigably, diligently.
Իբրեւ զծառայ հնազանդ եւ անձանձիր. ՃՃ.։
not made by hands, natural, spiritual.
Զգեցցի զանձեռագործ հանդերձն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Որ յաթոռ յանձեռագործ նստիս Բանդ Աստուած։ Աստուածածին տաճար անձեռագործ՝ Բանին Աստուծոյ. (Գանձ.։)
unformed.
Անձեւն անդէմ է։ Անձեւն եւ անդէմն եւ անկերպարանն. (Խոսրովիկ.։)
narrowness, contractedness;
pressure;
constraint;
anxiety, inquietude, chagrin, trouble, vexation, care, affliction, tribulation, anguish.
Մանաւանդ՝ նեղութիւն սրտի յերեսաց նեղութեանց հասելոց. տագնապ. տառապանք. եիւրէք տառլըզը, սըգլէթ.
cf. Անձնդիւր.
Յայտ յանդիման անձնադիւրք. (Եզնիկ.։)
presumptuous, vain.
Այնպիսին ժպիրհ եւ անձնահաճ եւ անհաւատ է։ Անձնահաճն յանդիմանի նոյն ինքն եւ անհնազանդ. (Բրս. հց.։)
to escape, to fly, to have a narrow escape, to run away.
Անձնապուր լեալ հանդերձ զինակրաւ. (Արծր. ՟Ա. 9։)
Անձնապո՛ւրք լերուք։ Դուք հանդերձ եղբարբքդ անձնապուրք լինիք. (Փարպ.։)
selfish, self-interested;
guilty of egotism;
mild, courteous.
Անձնասէրն ոչ կարէ լինել եղբայրասէր. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
selfishness, self-love;
egotism.
Սատանայական ախտիցն եղբայր անձնասիրութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
that surrenders;
addicted, subject;
determined, desperate;
— լինել, to abandon himself, to be addicted;
to surrender, to capitulate;
to refer.
Յանձնէ տուեալ. յիւրմէ աւանդեալ. եւ ինքնահնար. ուստի որ ի յն. παράδοσις. traditio. աւանդութիւն ասի, ի մեզ թարգմանեալ է ԱՆՁՆԱՏՈՒՐ ՎԱՐԴԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆ.
Որ անդէպս լուծանէին զօրէնսն անձնատուր վարդապետութեամբ. (Երզն. մտթ.։)
ԱՆՁՆԱՏՈՒՐ ԼԻՆԵԼ. αὑτομολέω, transfugio, sum perfuga, deditus. Զանձն իւր տալ, մատնել. անցանել ի կողմն օտարաց կամաւորութեամբ. մտանել ի հնազանդութիւն.
animated, alive, rational;
personal;
hypostatical.
Զանսկիզբն Բանդ անձնաւոր. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
Սահմանի կենդանին, էութիւն անձնաւոր զգայական։ Բանդ Աստուծոյ ընդ անձնաւոր մարմնոյ զինքն միացուցեալ։ Ոչ անանձն առեալ զմարմինն, այլ անձնաւոր՝ հոգւով իմանալեաւ. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ. լ. եւ Կիւրղ. հանգ.։ Որպէս եւ Յհ. իմ. երեւ.։ Սարկ. մարդեղ. եւ Սարկ. հանգ.։)
personal;
hypostatical.
Բանն Աստուած զգենլով մարմին անձնաւորական բանական ի սրբոյ Կուսէն, ո՞չ ապաքէն բանական զգենու մարմին, եւ հանդերձ բնաւորականօքն. (Խոսրովիկ.։) որ հայի եւ ի յաջորդ նշանակութիւն։
personality;
hypostasis;
person.
Հաստատեցաւ պսակն անդամոց անձնաւորութեան իւրում. (Եփր. ծն.։)
free, that has freewill, independent.
Եւ ինքնագլուխ. իշխանաբար գործօղ. յանդուգն ձեռներէց. ինքնայօժար.
Abel's sister.
Քոյր աբէլի արդարոյ՝ ըստ աւանդութեան հրէից.
avaricious, stingy, grasping, sordid;
դժոխային —, very greedy or insatiable avaricious.
Պատրաստեալ է մեծատանց ագահաց. (Մանդակ.։)
avarice, niggardliness, stinginess.
Ոչ ինչ ի բարեացն բնակի անդ՝ ուր իցէ ագահութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
clothes, attire, dress, garb, raiment.
Ագանելեօք ասէ հանդերձից մի՛ պարծեսցիս. (Ոսկ. եբր.։)
to clothe or dress oneself, to wear, to put on;
to take lodgings, to pass the night, to sojourn, to dwell;
to stay;
— զրահս, to put on a breastplate or cuirass.
Հրամայեաց բդեշխն յառաջիկայ գեղն տանել զնա... եւ անդ ագուցեալ, եւ ընդ առաւօտն յասենի նստեալ։ (Ճառընտ)
Եղիցի նմա որպէս հանդերձ՝ զի ագանի։ (Սղմ. ՃԸ. 19)
Եթէ կամիս հանդերձս ստանալ, զայն ստասջիր որ ի վեր ի բարձունս ագանիցի (Ոսկ. եբր.)
solid, stable, durable, tough, lasting;
hard, strong, firm, fast;
compact, massive, thick;
locked, fastened.
—, ամրի, րաց, րոյ, ոց, fort, fortification, fortress;
grotto, cave, cavern.
Մինչ ամուր ունէր զդանդանաւանդն հեծեալն, հանդարտ գնայր (ձին). (Կլիմաք.։)
Զամուրս նոցա հրձիգ արասցես։ Բաժանեցէ՛ք զամուրս նոցա։ Կործանեաց զամենայն ամուրս նորա։ Եւ եդ ի հովտին ամրոց։ Դիմէր ի վերայ ամրոցն պաշտրելոց։ Բերէին մեքենայս ի վերայ ամրոց։ Ամենայն պարիսպք ամրաց Հրէաստանի շինեսցին։ Եւ որ էին զամրօքն, սատակեցան յամրականացն։ Որ յամրի անդ էին։ Զիշխանութիւն զամրիդ։ Յայտ առնէր յամրէ անտի։ Պաշարումն ամրոյն։ Դիպեցան ամրոյն այնմիկ։ Յամուրս այրիցն։ Յամուրս անապատի. եւ այլն։
seasoning, sauce.
παράρτυσις, ἤδυσμα conditura, condimentum Համեմումն. յօրինուած համեմիւք. հանդերձանք համեղութեան. թէրպիյէ.
to soften, to calm, to compose;
to conciliate, to appease, to allay, to pacify, to reconcile;
to affect, to move, to touch;
to abate, to diminish;
to sooth, to caress;
to engage, to win over, to persuade.
Ամոքեսցէ զկեանս իւր իբրեւ զվարձկան։ Չամոքելոցն ի հնազանդութիւն. (Յոբ. ՟Ժ՟Դ. 6։ Եբր. ՟Դ. 2։)
Եփել. մանաւանդ՝ մարսել. ἕψω, πέπτω, συνπέπτω կամ πέττω, πέσσω coquo, concoquo, digero. պիշիրմէք. սինտիրմէք. հազմ եթմէք.
Զոմանս (ի ձկանց) ի սանի հանդերձ պոսիդոնիւ (ջրով) ամոքեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)
voluntary.
Ասեմք ինչ եւ կրեմք ի մտի զմեղս՝ կամկանս ինչ, կամ ծաղրականս, կամ խանդաղականս բան. (Վրք. հց. ՟Զ. ձ։)
condescending, complaisant, obliging;
— լինել ումեք, to be complaisant, very kind to, to do the obliging, to comply with the whims of, to oblige, to satisfy.
Ոգի հարկաւոր, որ է հնազանդ եւ կամակատար. (Եզնիկ.։)
complaisance, obligingness, kindness.
Կատարելն զկամս այլոց. կամակար յօժարութիւն ի հնազանդութիւն. եւ Հնազանդութիւնն.
free-will;
spontaneity;
կամակարութեամբ, cf. Կամակար.
ἐκουσιασμός, προαίρεσις actio voluntaria, voluntas, consilium, propositum եւ ἑξουσία auctoritas, factultas, potestas եւ αὑθάδεια contumacia, pertinacia. Ինքնակամ յօժարութիւն. եւ անձնիշխանութիւն, կամ անձնահաճութիւն. հլութիւն, եւ անսաստութիւն. ազատութիւն ի լաւ կամ ի չար անդր. (ուստի շփոթի ի գրչաց ընդ Կամակորութիւն)
Անձնիշխան կամակարութիւն մտացն։ Զկամակարութիւն մտացն եւ մարմնոյն ածել ի հնազանդութիւն. (Յճխ. ՟Ժ. եւ ՟Զ։)
Քաղցրութեամբ եւ կամակարութեամբ զամենեսեան ձգէ առ ինքն։ Կամօք կամարութեամբ եւ մտօք յօժարութեամբ կոչէ զամենեսեան։ Կամօք կամակարութեան ընդ հնազանդութիւն մտանել բարութեանն։ (Ոսկ.յհ. ՟Ա. 9. 11։)
crookedness, tortuosity, winding;
perversity, depravation;
cf. Յամառութիւն.
Ամենեքին անհնազանդ՝ դնան կամակորութեամբ. (Երեմ. ՟Զ. 28։)
Առ հպարտ յանդգնութեան մտացն կամակորութեան. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Կամայորդոր.
Որք կամայօժար եւ դիւրահաւան ընդունին զչար սերմանս սատանայի. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
vault, arch, arcade;
porch, portico;
girdle, belt;
soundwave;
— սրոյ, baldric, sword-belt;
— յաղթութեան, triumphal arch;
կապուտակային —, the arch, vault or canopy of heaven, the vaulted sky.
Կամար սեանց։ Զօդեալ կամարքն հանդէպ միմեանց։ Զկամար աթոռոցն, ուր դատէր ի կամարի ատենին։ Զներքին կամարաց տան տեառն։ Առ կամարաւ։ Անկեանց եւ կամարաց։ Զկամարօք դրան, եւ այլն, (Գ. Թագ. Ա. Մնաց.։ Եզեկ. Խ։)
spontaneous, voluntary, free.
Որք հնազանդին քեզ կամաւոր։ Կամաւոր լեալ հետի. (Խոր. ՟Բ. 30. 79։)
cf. Կամովին.
Որք հնազանդին քեզ կամաւոր։ Կամաւոր լեալ հետի. (Խոր. ՟Բ. 30. 79։)
cf. Կամելութիւն.
Մի կամեցողութիւն, մի են կամք. (Մանդ. ՟Ժ։)
to will, to intend, to mean;
— ընդ, to like, to wish, to please;
to be pleased with.
կամի (չարն) ընդ մեր աստ մեծանալ, զի մի՛ անդ մեծանայցեմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
Այն ինչ արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր։ Իբրեւ օրն հինգօրեայ շաբաթուց լուսանալ կամէր. իմա՛, ունէր, կամ հանդերձեալ էր. յն. ընդ ծաւալելն, ի ծագելն։
oil-bottle;
phial.
Բառ յն. գամփսա՛գիս, կամգափսա՛գիս. καμψάκης, καψάκης vas (olearium). գրի եւ ԿԱՄՍԱԿ, ԿԱՓՍԱԿ. (լծ. եւ Կաբոս. թ. գապ) Աման, անօթ, սափոր, մանաւանդ իւղոյ. որ եւ ՍՐՈՒԱԿ ասի.
will, determination, intention, design;
wish, desire;
humour, fantasy, whim, caprice;
ի կամաց, կամօք եւ ախորժիւք, voluntarily, willingly;
կամօք, on purpose, designedly;
ըստ կամի, ըստ կամս, at will, ad libitum, arbitrarily, at pleasure;
at discretion;
յոչ կամաց, unwillingly, in spite of oneself, against one's will, reluctantly, grudgingly;
յօժար —, readiness, inclination, willingness;
յեղյեղուկ —, caprice, fickleness;
ինքնիշխան, բացարձակ —, absolute will, arbitrariness, despotism;
անձնիշխան —, free-will;
անձնահաճ —, humour, whim, caprice, fancy;
ըստ կամս անձին գնալ, to indulge one's fancy or caprice;
փոխել զկամս, to change one's mind;
անձնատուր լինել ի կամս ուրուք, to submit to the guideness of;
to comply with all the whims of;
ի կամս ուրուք դնել զիմն, to depend on another's will;
եթէ Տէառն — իցեն, if God wills, God willing;
Տէռն — լիցին, God's will be done;
եթէ — իցեն քո, if you wish or like;
ըստ հաճոյից կամց քոց, at your will or pleasure;
as well as you could wish;
— էին ինձ, I wished to, I wanted to;
— են ինձ ասել, I would say, I mean;
— եղեն նմա, it pleased him to, he liked to;
— էին նորա, he desired or wished;
հակառակ կամաց նորա, against his will;
որ ինչ ի կամս մեր, as much as we can.
Հնազանդեցան ոչ իւրեանց կամաւ. (Հռ. ՟Ը. 20։)
Առ համապատիւսն ի կամաց է հնազանդութիւնն, եւ ոչ ի հարկէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)
station, place, post, site;
position;
dwelling, residence, abode;
station;
cf. Կայուն;
վերին, գերակայիցն —ք, heaven.
Բնութիւն է սկիզբն իւրաքանչիւր գոյից շարժման եւ կայանի. (ըստ այլ թարգ. եւ հանդարտելոյ) (Դամասկ.։)
to clap the hands or stamp the feet in sign of joy, to applaud, to load with applause;
to dance, to leap, to jump, to caper, to cut capers.
Իսկ (անդ՝ ՟Ի՟Ա. 17.)
drop, globule.
Ոչ հպէր ի մարմին նորա կայլակք եռանդան տապակին. (Ճ. ՟Ա.։)
lightning, thunder;
thunderbolt;
spark;
live or burning coal, glowing embers;
carbuncle, anthrax;
հրացայտ —կունք, lively sparks;
—կունս արձակել, թօթափել, to emit sparks;
to launch thunderbolts, to blast with lightning.
Ախտ հիւանդութեան, որ էր նա կեղ. զի ըստ նմանութեան նմին վասն այրելոյն իւրոց անուանէր կայծակն. (Եւս Պտմ. ՟Թ. 8։)
stable, firm, constant, durable, immoveable;
— ինչք, real estate, houses & lands, lauded estate.
Երբեմն կայուն անդունդս է, եւ երբեմն շարժուն. (Պիտ.։)