Definitions containing the research աղքատ : 559 results

Սննդակից, կցի, կցաց

adj. s.

nursed, bred or brought up together, coetaneous;
familiar, friend, comrade, fellow.

· Calfa


Սպասեակ, եկաց

s.

cf. Սպասաւոր;
guardian;
assistant, helper, sick woman's nurse.

· Calfa

NBHL (1)

Կարգեաց աղքատ կանանց մանկաբարձս եւ սպասեակս. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ժ՟Ա. եւ ՃՃ.։)


Սպրկիկ

cf. Սպրկուկ.

· Calfa

NBHL (1)

Երթայր նստէր ինքըն լըռիկ, աղօթք առնէր խիստ սըպըրկիկ։ Կայր թագաւոր մի աղքատիկ, ւէր քահանայ խիստ սըպըրկիկ. (Շ. առակք.։)


Սպրկուկ

adj.

neat, tidy, spruce, clean, terse.

· Calfa

NBHL (1)

Երթայր նստէր ինքըն լըռիկ, աղօթք առնէր խիստ սըպըրկիկ։ Կայր թագաւոր մի աղքատիկ, ւէր քահանայ խիստ սըպըրկիկ. (Շ. առակք.։)


Վայրաբնակ

adj.

living in the open air;
wild, savage;
deserted, uncultivated;
լինել խորանաւ ի —ս, to dwell in tents.

· Calfa

NBHL (1)

Կային անդ աւազակութեամբ՝ վայրաբնակք, եւ յոյժ աղքատք. (Մաղաք. աբեղ.։)


Վանորայ, րէից, այոց

s.

cf. Վանորեայ.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքեցին ի վանօրեայս եւ յանապատաւորս։ Բաշխեաց աղքատաց եւ ի վանօրեայս. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ը.։ Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի՟Թ.։)


Վատանամ, ացայ

vn.

to be or become cowardly, pusillanimous, faint-hearted;
to grow idle or lazy, slothful.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ վասն այնորիկ առնուս զէն, զի վատանայցես, այլ զի կռուիցիս։ Վատութեանց պարսաւանս (դնես աղքատին). եւ դու վատանաս, եւ սակայն աստուած զիւրն տայ քեզ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ ՟Բ. 10։)


Վատթարազգի

cf. Վատազգի.

· Calfa

NBHL (1)

Վատթարազգի (ասի առ մարդիկ), որ յաղքատ հարց, կամ վասն թշուառութեան, եւ կամ վասն հեզութեան։ Աղքա՞տ ասաց քեզ, եւ կամ թէ վատթարազգի, եւ անմիտ։ Իբր թէ քաջատոհմիկ ընդ վատթարազգւոյ բնակէ. (Առ որս. ՟Ը։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։ Խոր. ՟Բ. 60։)


Վար

s. prep. adj.

tillage, ploughing, tilth, husbandry;
ploughed land;
culture;
use, employment;
down, below;
common;
—ս վարել, հարկանել, ցելուլ, կակղել, to plough, to furrow, to dig, to cultivate land;
ի — առնուլ, արկանել, to use, to make use of, to practise, to exercise;
ի — երկոց մտանել, to apply oneself to work, to labour;
ի — տալ, to lend, to loan.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչինչ աղքատութիւն է (մեղայ ասել), եւ ոչ թոշակ բանից եւ ոչ վար ընչից (որպէս ցանումն ցորենոյ). (Ոսկ. ապաշխ.։)


Վարազաթեւք, ոց

s.

beam-feathers.

· Calfa

NBHL (1)

Զմինն (ի ձագուց՝ արծիւն) մերժեալ ընկենու վարազաթեւոքն։ Եւ թէ ոք զվարազաթեւսն նորա յապաւիցէ ի բաց, անպիտան զնա առ թռիչսն առնիցէ։ Տէր աղքատացուցանէ զհզօր վարազաթեւսդ քո. (Վեցօր. ՟Ը։ Սարգ. յկ. է։ Եփր. թագ.։)


Վարակեմ, եցի

va.

cf. Վարակեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս վարակեալ ինչ շղթայիւք։ Ամենայն ցաւօք վարակեալ։ Ոչ վարակեալ ամենայն ախտիւք։ Մախանօք վարակեալ։ Անհաւատութեամբ վարակեալ։ Վերջին աղքատութեամբ մտաց վարակեալ։ հՈգովք վարակեալ անհանգիստ. (Պիտ.։ Ոսկ. փիլիպ.։ Փարպ.։ Լծ. ածաբ.։ Իգն.։ Սարգ. յռջբ. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)


Սանդղամատն, տանց

s.

round, step.

· Calfa

NBHL (1)

Առաջին աստիճանն եւ սանդղամատն՝ խոնարհութիւնն է, զոր հոգւով աղքատութիւն կոչէ. (Վրդն. աւետար.։)


*Սապղար

cf. Խեղ;
cf. Հաշմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռօքն թոյլ, ոտիւքն սապաղ։ Կաղ եմ սապղար, եւ անտէր։ Զաղքատս եւ զսապղարսն (կամ զսաղպղարսն). (Հ. մարտ. ՟Զ.։ Հ. օգոստ. ՟Ժ՟Բ.։)


Վարանիմ, եցայ

vn.

to be beset, seized or caught;
to hesitate, to be uncertain, embarrassed, in suspense, to vacillate, to waver, to float, to haw, to boggle;
to lie in ambush, in wait for, to plot;
to apply one's thoughts or one's mind to;
վարանեալ կայր, he was at a loss how to.

· Calfa

NBHL (1)

Նստի վարանեալ (կամ դարանեալ) ընդ մեծամեծս։ Վարանի (կամ դարանի) ի գաղտնիս։ Վարանի (կամ դարանի) յափշտակել զաղքատն. (Սղ. ՟Թ. 29. 30։)


Սովամահ

adj.

dying of starvation;
— առնել, to starve to death;
— կորնչել, լինել, cf. Սովամահիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Սովամահ չքաւորութեամբ աղքատացան անձինք մեր. (Մաշտ.։ Ճշ.։)


Սուտ, ստոց

adj. s. adv.

false, untrue, lying, deceitful, fallacious;
falsehood, untruth, story, lie, fib;
falsely;
թեթեւ —, white lie;
innocent falsehood;
— երդումն, perjury, false oath;
— վկայ, false witness;
— քրիստոսք, false christs, antichrists;
ամենեւին —, absolutely false;
— խօսել, ասել, to tell untruths, to lie;
— առնել or ի — հանել, to contradict most flatly, to give the lie to, to shew the falsehood of, to deny, to gainsay, cf. Ստացուցանեմ;
ի — հանել զկայսրն, to deny the accusation made before the emperor;
եդաք — զյոյսն մեր, we trusted in lies.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն մարդ սուտ է։ Լաւ է աղքատ արդար քան զմեծատուն սուտ։ Սուտ են որդիք մարդկան։ Վկայ սուտ։ Ոգի սուտ։ Շրթունք սուտք։ Լեզու սուտ։ Սուտ է ձի ի փրկութեան իւրում. եւ այլն։ Կամ Բան սուտ։ Տեսիլս սուտս։ Մի վկայեր զընկերէ քումմէ վկայութիւն սուտ. եւ այլն։


Տանիմ, տարայ, տար

va. vn.

to carry, to carry away or off, to bear off, to take or convey away, to lead, to bring, to fetch away, to transport;
to drive at, to tend or lead to;
to hold, to contain, to comprise, to include, to comprehend;
to bear, to suffer, to endure;
to carry to an end, to accomplish, to crown;
to be brought, conducted, led;
յինքն —, to appropriate to oneself, to assume wrongfully, to arrogate, to lay claim to;
ընդ միտ —, to take exception or offence at, to find fault with;
— եւ ածել ինչ, to publish, to celebrate, to make public.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծախոհութեամբ տանիք զրկանաց։ Զի՞նչ եղեւ, զի եւ ոչ դռնապանին տարար հարցմանն։ Համբերութեամբ աղքատութեանդ տանիցիս։ Չգալ ի վերայ՝ փորձութեանց, որ մեզ չէ՛ տանելի։ Տարեալ ժուժկալութեամբ համբերեցին տանջանացն. (Նախ. յոբ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։ Մանդ. ՟Դ։ Խոսր.։ Շար.։)


Դարանիմ, եցայ

vn.

to lie in ambuscade, to be on the watch, to suborn, to circumvent;
to hide one's self.

· Calfa

NBHL (1)

Նստի դարանեալ ընդ մեծամեծս ի գաղտնիս։ Դարանի յափշտակել զաղքատն։ Որպէս կորիւն առիւծու, զի նստի դարանեալ. (Սղ. ՟Թ. կամ ՟Ժ. եւ ՟Ժ՟Զ.)


Դարմանիչ, չի, չաց

adj.

careful of;
who nourishes.

· Calfa

NBHL (2)

Դաստակերտս դարմանիչս աղքատաց եւ որբոց. (ՃՃ.։)

Առ աղքատս ողորմածք եւ դարմանիչք. (Լաստ. ՟Ժ՟Բ։)


Դերեւ

adj.

eluded, vain, useless, frustrated;
—, ի —, ի —ս առնել, կացուցանել, հանել, to frustrate, to deceive, to deprive, to elude, to avoid, to render vain, to render abortive, to make useless;
to annul, to invalidate;
—, —ս լինել, ելանել, to deceive one's self, to be frustrated, to deprive one's self, to be vain, useless, to miscarry, to escape.

· Calfa

NBHL (1)

Զաղքատութիւն մարմնոյն ի դերեւ կացուցանել. (Ճ. ՟Բ.։)


Խեղանդամ, ոյ, ոց, ի, ից

adj.

cf. Խեղ.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ յապաղեսցուք որոմել աղքատաց նեղելոց եւ առաւել եւս խեղանդամոցն հիւանդացելոց. (Մանդ. ՟Ե։)


*Խեղճ

cf. Թշուառ.

· Calfa

NBHL (1)

Այսպէսէ ողորմածութիւն, եւ այսպէս պարտ է առնել աղքատացելոց խղճաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Խեց, ի

s.

tortoise shell;
cf. Խեցի;
cf. Հեց.

· Calfa

NBHL (2)

Յայնպիսի աղքատութիւն ետուն զանձինս, մինչեւ անօթ նոցին էր խեց կրիայի. (Վրք. հց. Է։)

Յայնպիսի աղքատութիւն ետուն զանձինս, մինչեւ անօթ նոցին էր խեց կրիայի. (Վրք. հց. Է։)


Խղճամ, ացայ, ացի

vn.

to scruple;
to doubt, to mistrust;
to abstain from, to shun;
to have pity, compassion.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ ողորմիր ասէ աղքատին ի դատաստանի. Մի՛ խղճար, եւ մի՛ խորհիր զղջացեալ մտօք, եթէ աղքատն անիրաւ հանդիպի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 3։)


Խնամատարութիւն, ութեան

s.

cf. Խնամակալութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ցուցանելով զբազում խնամատարութիւն՝ որ առ նոսա։ Յամենայն ժամ առնէր զաղքատացն խնամատարութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 24. 26։)


Խնամարար

cf. Խնամակալ.

· Calfa


Խնայութիւն, ութեան

s.

regard, compassion, pity;
pardon;
thriftness, saving, economy, parsimony, frugality.

· Calfa

NBHL (1)

Աւագաց եւ մեծատանց քաղցրութիւն, եւ խնայութիւն առ աղքատս. (Վրդն. յանթառամն.։)


Խնայումն, ման

s.

cf. Խնայութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Աւագաց եւ մեծատանց քաղցրութիւն, եւ խնայութիւն առ աղքատս. (Վրդն. յանթառամն.։)


Ծնկեմ, եցի

va.

to exhaust, to tire out;
to depress, to overdo;
tomortify, to emaciate, to weaken, to make lean.

· Calfa

NBHL (1)

Վերջին աղքատութեամբ ծնգեալ իցէ, սովալլուկ եւ մերկ. (Սարգ. յկ. -դ։)


Ծփիմ, եցայ

vn. fig.

to fluctuate, to ebb flow, to undulate;
to foam, to grow rough;
to be troubled, agitated, harassed;
to be undecided in purpose, to fluctuate, to waver.

· Calfa

NBHL (1)

Ողորմութիւնք աղքատացն անցուցանեն զմեզ ընդ սահելի եւ ըստ ծփելի կեանս աշխարհիս. (Մանդ. ՟Ե։)


Ընդունելութիւն, ութեան

s. gr.

reception, taking, acceptance, admission, obtaining, acquisition;
cheer, feast, entertainment;
participle;
— փոխանադրոյ, acceptation of a letter of credit, of a bill of exchange;
— առնել ումեք, to welcome, to feast, to entertain;
— առնել օտարաց, to lodge strangers;
առնել — ցրտագին, to receive coldly, to give a cool reception;
— գոյր յարքունիս, ի դեսպանատան, there was a reception at court, at the embassy;
յ— լինել Աստուծոյ, to believe in God.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ արար ընդունելութիւն մեծ նմա ղեւի ի տան իւրում։ Յորժամ առնիցես ընդունելութիւն, կոչեա՛ զաղքատս. (Ղկ. ՟Ե. ՟Ժ՟Դ։)


Ընդվայրընկէց առնեմ

sv.

to debase, to vilify;
to despise.

· Calfa


Ընթրեմ, եցի

va.

to sup, to take the evening's repast.

· Calfa

NBHL (1)

Թէ այդպէս հանդարտութեամբ ճաշեալ էիր, ոչ այդպէս աղքատաբար ընթրէիր. (Ոսկիփոր.։)


Ընչաւէտանամ, ացայ

vn.

to be enriched, to become wealthy.

· Calfa

NBHL (1)

Արդարք աղքատանան, եւ մեղաւորք ընչաւետանան (կամ ընչաւէտանան). (Մաշկ.։ եւ Վրդն. սղ.։)


Ընչեղ

cf. Ընչաշատ.

· Calfa

NBHL (2)

Յարեսցի՛ս ի գերեզմանս ... ո՞վ աղքատն, ո՞վ ընչեղն. (Բրս. հայեաց.։)

Ո՛վ աղքատդ յընչեղաց։ Առակ ընչեղին ինձ վարդապետէ. (Նար. ՟Ը. ՟Հ։)


Ընչեղութիւն, ութեան

s.

cf. Ընչաւէտութիւն.

· Calfa


Ընչիկ, չկան

s.

trifles, gewgaws, small matters, toys.

· Calfa


Ընտանեցուցանեմ, ուցի

va.

to render familiar, to tame, to civilize, to humanize;
to accustom.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞չ զմի ամօթ աղքատանալն ընտանեցուցանէ. (Բրս. վաշխ.։)


Զգեստիկ

s.

bad dress;
little coat, small garment.

· Calfa

NBHL (1)

Զգեստ աղքատին. հանդերձիկ. խեղճ հագուստ.


Զերծ

adj. s.

exempt, frauk, free;
safe, sure;
deliverance, safety;
— առնել, cf. Զերծանեմ;
— կալ, լինել;
to be secure from, sheltered from, exempt from;
— կացուցանել, to shelter, to secure, to screen;
to exempt, to free, to dispense from.

· Calfa

NBHL (1)

Շինել աղքատանոցս ի խորշս, եւ ի զերծ տեղիս։ Ի զերծ տեղի մատուցեալ. (Խոր. ՟Գ. 20. 67։)


Զզուանք, նաց

s. pl. oppression, vexation, vexatious measures;
nausea, disgust, aversion, loathing, rising of the stomach;
horror, detestation, abomination.

· Calfa

NBHL (1)

Իշխանքն հասուցանէին ի վերայ տնանկացն զզուանս։ Զայս ճանապարհս անմիտքն զզուանօք եւ զրկանօք աղքատաց գնան։ Նիւթէ զզուանս աղքատաց եւ զրկանս։ Յայսպիսի զզուանս գոլով ի նոցանէ մարդկութիւնս, թախանձէր զԱստուած. (Լմբ. միք.։ Լմբ. առակ.։ Լմբ. պտրգ.։ Լմբ. սղ.։)


Խոհական, ի, աց

adj. s.

thoughtful, prudent, wise, judicious, sensible, intelligent, cautious, provident, circumspect, discreet;
—ն, intellect, intelligence, reason, judgment.

· Calfa


Խոհարան

s.

intellect, sense.

· Calfa


Ընդարձակեմ, եցի

va. fig.

to dilate, to enlarge, to make greater, to increase, to augment, to extend, to prolong;
to disband, to relax, to spread, to widen, to reach, to stretch, to give ground, to amplify;
— բանիւ, to exaggerate;
to relax, to give repose to;
to tranquilize;
ընդարձակելով — զձեռն յօք or ումեք, to open the hand, to give freely, to be generous;
— ումեք, to give rest or repose, liberty, license.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդարձակելով ընդարձակեսցես նմա զձեռն քո, կամ զձեռն քո յաղքատ եւ ի տառապեալ եղբայր քո. (Օր. ՟Ժ՟Ե. 8. եւ 11։)


Ընդդիմակայ

cf. Ընդդիմակաց;
— ցաւք or —ք, adversity, calamity.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ աղքատասցի եղբայրութիւնն յընդդիմակայ ցաւոց։ Պարտ է ի ձեռն աղօթից եւ խնդրուածոց վճարել (իլ) յընդդիմակայիցն (իրաց). (Բրս. հց.։)


Խտղտեմ, եցի

va. fig.

to tickle, to titillate;
to dazzle, to bedazzle;
to tickle, to please, to gratify, to delight, to flatter.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ ընչիւք խաղտեսցէ զնոսա, աղքատութեամբ յաղթեն նմա. (Նեղոս.։)


Խտրոց, աց

s.

interval, space;
division, separation;
distinction, difference;
— ընդ մէջ անկանիլ, to interpose;
to interfere, to intermeddle.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ասաց բացաձայնութեամբ, թէ երանի՛ է (ամենայն) աղքատաց, այլ զխտրոցն ի միջի արկ, թէ հոգւով. (Լմբ. սղ.։)


Խրճիթ, ճթաց

s.

cell;
hut, cabin.

· Calfa

NBHL (1)

Խուղ. խուց. աղքատին յարկ կամ սենեակ միայնակեցաց. (որպէս թէ խրձամբք կազմեալ)


Զլանամ, ացայ

va.

to deny, to retract, to refuse, to deprive, to rocain.

· Calfa

NBHL (1)

Մի զլասցիս զվարձս տնանկին. (Օր. ՟Ի՟Դ. 14։ Ո՛րդեակ, զկեանս աղքատաց մի՛ զըլանար. Սիր. ՟Դ. 1։)


Ցնցոտի, տւոյ, տեաց

adj. s.

worn out, old, ragged, tattered;
old clothes, rags, tatters, rubbish.

· Calfa

NBHL (1)

Զաղքատն վասն զցնցոտին զգենլոյ անպատուէք։ Ցնցոտիս ինչ արկեալ է զանձամբ. (Սարգ. յկ. ՟Զ։ Բրսղ. մրկ.։)