dilating everywhere.
Ծայր ի ծայր ծաւալեալ. ամենասփիւռ.
Ծայրածաւալ եւ ջահաբորբոք լուսովն. (Անան. եկեղ։)
Գերալիր լրութեամբ՝ ծայրածաւալ ծագողութեամբ. (Ասող. ՟Գ. 1։)
red at the extremities;
— արեգակն, rising sun.
Որոյ ծայրն է կարմիր, կամ ծագումն իւր ոսկեճաճանչ.
Այն ինչ վարդագոյն ծայրակարմիր արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր. (յն. ըստ իմաստից եւեթ) (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 28։)
Յորժամ զծայրակարմիր նշոյլս ճառագայթից արեգականն տեսանեմք, զուարճանամք. (Խոսր.։)
blunted, pointless;
cut off, mutilated, maimed, mangled;
— առնել, to blunt, to render pointless;
to cut off the extremities, to mutilate, to maim, to mangle;
to lop off;
to retrench, to curtail, to abridge.
ԾԱՅՐԱԿՈՏՈՐ ԾԱՅՐԱԿՏՈՒՐ. ἁκροτηριάζων, -ζόμενος, ἡκροτηριασμένος , πηρωθείς mutilatus, mutilus κατακεκομμένος detruncatus, concisus. Ոյր ծայրքն են կոտորեալ. չարաչար կտրատեալ. ծայրաքաղ. խեղ. պակասաւոր. կցկտուր. ծարերը կոտրտած՝ կտրտած, կտորբրդուճ
Զկատարեալ գիտութիւնն ... կամին ծայրակոտոր եւ խոտան առնել. (Ոսկ. գաղ.։)
Զապառաժս զայս եւ զկարծացեալ յիմարութիւնս փոքր մի ծայրակոտոր փշրեցի. (Կլիմաք.։)
Ծայրակոտոր առնէին զոտսն եւ զձեռսն։ Ծյրակոտոր առնել ոտիւք եւ ձեռօք. (Ղեւոնդ.։)
Ծայրակոտոր իմաստք, կամ վնասկարութիւնք. (Թէոդոր. մայրագ.։ Նար. ՟Ի՟Ը։)
Եօթանասուն թագաւորք ծայրակտուրք ձեռօք եւ ոտիւք էին. (Դատ. ՟Ա. 7։)
Մարմինքն ծայրակտուր կոտորէին. (Ոսկ. ես.։)
Որք խորհրդով իբրեւ սրով զանձինս իւրեանց ծայրակտուրս առնեն. (Կլիմաք.։)
ծայրակտուր առնել զմարմինն, կամ զկրօնաւորսն. (Սարգ. յկ. ՟Զ։ Վրդն. պտմ.։)
Ապա ծայրակտուր լինի, որպէս ի այրեցեալ ծայրից. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Ծայրակտուր լեալ. (Նիւս. երգ.։)
հատմամբ ունկանց լսարանին ... եւ ծայրակտուր փողից յօդին. այսինքն քթին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Ծայրակոտոր.
ԾԱՅՐԱԿՈՏՈՐ ԾԱՅՐԱԿՏՈՒՐ. ἁκροτηριάζων, -ζόμενος, ἡκροτηριασμένος , πηρωθείς mutilatus, mutilus κατακεκομμένος detruncatus, concisus. Ոյր ծայրքն են կոտորեալ. չարաչար կտրատեալ. ծայրաքաղ. խեղ. պակասաւոր. կցկտուր. ծարերը կոտրտած՝ կտրտած, կտորբրդուճ
Զկատարեալ գիտութիւնն ... կամին ծայրակոտոր եւ խոտան առնել. (Ոսկ. գաղ.։)
Զապառաժս զայս եւ զկարծացեալ յիմարութիւնս փոքր մի ծայրակոտոր փշրեցի. (Կլիմաք.։)
Ծայրակոտոր առնէին զոտսն եւ զձեռսն։ Ծյրակոտոր առնել ոտիւք եւ ձեռօք. (Ղեւոնդ.։)
Ծայրակոտոր իմաստք, կամ վնասկարութիւնք. (Թէոդոր. մայրագ.։ Նար. ՟Ի՟Ը։)
Եօթանասուն թագաւորք ծայրակտուրք ձեռօք եւ ոտիւք էին. (Դատ. ՟Ա. 7։)
Մարմինքն ծայրակտուր կոտորէին. (Ոսկ. ես.։)
Որք խորհրդով իբրեւ սրով զանձինս իւրեանց ծայրակտուրս առնեն. (Կլիմաք.։)
ծայրակտուր առնել զմարմինն, կամ զկրօնաւորսն. (Սարգ. յկ. ՟Զ։ Վրդն. պտմ.։)
Ապա ծայրակտուր լինի, որպէս ի այրեցեալ ծայրից. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Ծայրակտուր լեալ. (Նիւս. երգ.։)
հատմամբ ունկանց լսարանին ... եւ ծայրակտուր փողից յօդին. այսինքն քթին. (Յիսուս որդի.։)
chorus, burden of a song, refrain.
extreme, utmost, in the highest degree;
— խոտորմունք, extremes, excess;
— իշխանութիւն, abuse of authority;
— զառածանել իւիք, to carry to excess, to abuse;
ի— խոտորմունս զառածանել, to proceed to extremities, to commit excesses;
— լինել ի սէր՝ յատելութիւն, to love, to hate to excess.
յեղաշրջեալ ի միոյ ծայրէ ի միւս ծայր. դէմ ընդդէմ.
Երկաքանչիւրոցն զանգիտեալ հրաժարիցէ ծայրայեղ խոտորմանց. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ծայրայեղն յատակս հայի դժոխոց. (Անյաղթ հց. իմ.։)
to excel, to surpass, to arrive at the highest degree of;
ծայրացեալ, extreme, utmost, furthest.
ԾԱՅՐԱՆԱԼ. ἁκραθινιάζω summam partem attingo. Ի ծայրն հասանել, հասեալ. կատարեալ. գերաստիճան. գերազանցեալ.
Ծայրացեալ սաստկանայ ստաբանութեամբ։ Ծայրացեալ ի բարձրագոյնսն. (Պիտ.։)
Առաքինութեամբ ծայրացեալ։ Ի վեր քան զամենայն առաքինութեանց ծագ ծայրացեալ է։ Ծայրացեալդ (այսինքն ի ծայրն հասեալդ) ամենայն առաքինութեանց։ Զյաւէտ ծայրացելոյ բոլոր լրութեան կաթուղիկէ եկեղեցոյ։ Նմանեալ ծայրացելոյ առաջնորդին ձերոյ. (Մագ.։)
acrostic.
leaf buds.
ԾԱՅՐԱՊՏՈՒԿՔ ԾԱՅՐԱՊՏՈՒՂՔ. ἁκρέμων ramus major, vel quivis. Պտուկք կամ պտղունք ծայրագոյնք, որ ի ծայրս ոստոց. ընձիւղ ի ծագս ճիւղոց. ոստ բարձր։ cf. ծԱՅՐԱՏՈՒՆԿՔ. ծարը կամ բարձր եղած ճուղը ՝
Յոլով անգամ ի ծայրապտուկսն տայ, զոր բողբոջ անուանէ. (Վրդն. երգ.։)
անպիտան երկրային գիջութիւն ի ծայրապտուղսն յարմարի ... փոխանակ ծայրապտղոցն. (Նիւս. երգ.։)
cf. Ծայրապտուկք.
ԾԱՅՐԱՊՏՈՒԿՔ ԾԱՅՐԱՊՏՈՒՂՔ. ἁκρέμων ramus major, vel quivis. Պտուկք կամ պտղունք ծայրագոյնք, որ ի ծայրս ոստոց. ընձիւղ ի ծագս ճիւղոց. ոստ բարձր։ cf. ծԱՅՐԱՏՈՒՆԿՔ. ծարը կամ բարձր եղած ճուղը ՝
Յոլով անգամ ի ծայրապտուկսն տայ, զոր բողբոջ անուանէ. (Վրդն. երգ.։)
անպիտան երկրային գիջութիւն ի ծայրապտուղսն յարմարի ... փոխանակ ծայրապտղոցն. (Նիւս. երգ.։)
to clip one's words.
cf. Ծայրակտուր առնեմ.
ἁκροστηριάζω, κολούω, κολοβόω trunco, mutilo. Հատանել զծայրս. ծայրակոտոր՝ ծայրակտուր՝ ծայրաքաղ առնել. յապաւել. յատանել. ծայրը կամ ծայրերը կտրել.
Ծայրատել զոտս գւ զձեռս. (Մամիկ.։)
Իբր զտունկս ինչ ոստաքանց արարեալ ծայրատէին եւ անպիտան առնէին ի ձեռաց եւ յոտից եւ ի բոլոր անդամոց։ Մսեալք եւ ծայրատեալք լինէին։ Մսեալք ծայրատէին. (Յհ. կթ.։)
Մարդիկ մեռեալք, եւ կենդանիք ծայրատեալք մարմնոյն մասամբք. (Ածաբ. աղքատ.։)
Ծայրատել զայգին. (Վստկ.։)
mutilation;
retrenchment.
ԾԱՅՐԱՏՈՒԹԻՒՆ Որ եւ ԾԱՅՐԱՔԱՂՈՒԹԻՒՆ. Ծայրատելն, եւ իլն. խեղութիւն. կրճատութիւն.
Ծայրատութիւն մատանց, կամ մարմնոց. (Նար. հդ։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Նիւս. ստեփ.։)
acrospire.
"cf. Ծայրակոտոր առնեմ;
to abridge, to shorten;
to cull, to gather, to extract, to compile, to make a collection or selection;
to recapitulate;
to refer briefly, to touch in passing, to say in few words."
ԾԱՅՐԱՔԱՂ ԱՌՆԵԼ. ἁκροτηριάζω mutilo, extremitates amputo, trunco. Ծայրակոտոր կամ ծայրակտուր առնել. ծայրատել. կրճատել. խեղել. կոտորել. քաղել եւ քանցել զծայրս կամ ի ծայրից.
Զոտս եւ զձեռս ծայրաքաղս առնէին. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 4։)
Զմատունսն, կամ զամենայն անդամս ծայրաքաղ արարին. (Եւս. պտմ.։ Ճ. ՟Ա.։)
Ծայրաքաղ արար ի նոցանէ ՟Բժռ. (ի ճանապարհին. այսինքն ջարդեաց. Վրդն. պտմ.։)
Սի՛ ծայրաքաղ առնէր զճառս գրոց, կամ զտէրունեանն ձայն, այլ որպէս եւ կայն՝ ընթերցի՛ր. (Աթ. ՟Ը։)
Ոչ եթէ ծայրաքաղ ինչ արարեալ՝ օդաբանս կամ սրավարս խօսեցաւ. (Ագաթ.։)
Ոչ ունէր զբաւանդակ արուեստն, այլ աստի եւ անտի ծայրաքաղ. (կտորբրդուճ) (Շիր. յղ. կենաց իւրոց.։)
ԾԱՅՐԱՔԱՂ ԱՌՆԵԼ. κεφαλαιόω summatim attingo ἑκλέγω seligo եւ այլն. Ծաղկաքաղ առնել. ընտրանաւ քաղել. համառօտել. բովանդակել.
Ծայրաքաղ արարաք վասն ձերոյ հրաւիրանաւ հաւատոցն։ Զոր այժմ առ ժամանակ մի ծայրաքաղ արարաք. (Կոչ. ՟Դ։)
Զայս ծայրաքաղ արարեալ՝ համառօտ յիշատակեցաք. (Խոր. ՟Բ. 31։)
Ի մի վայր բովանդակեալ եւ ծայրաքաղ՝ փոքր ինչ ցուցաք զաղէտս իրին. այսինքն ծայրաքաղ առնելով. (Շ. եդես.։)
acropolis, citadel.
ἁκρόπολις summa arx. Բերդաքաղաք. բերդ ի ծայր քաղաքին. ամրոց. ակառն.
Ցանկութեանցն յաղթիցէ սեռի, յորժամ ի ծայրաքաղաքն բանականին հրամանին կամաւորապէսն անսալ ոչ կամիցին. (Պղատ. տիմ.։)
Քաղաքին պարտ է շինել ... Երկոտասան տունս դնելով յառաջագոյն արամազդայ եւ աթենայ տաճար, ծայրաքաղաք անուանելով. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
Ի ծայրաքաղաքին վայրին (գաւառին՝) բնակելով պահապանք. (անդ. ՟Ժ՟Բ։)
Յառաքինութեանց հասեր ի ծայրաքաղաքն ի ձեռն ճգնութեանց անտոնիէ. (Ժմ. յն.։)
Պատկերագործն փիդիա կազմելով զաթենա՝ որ ի ծայրաքաղաքն է, ի մէջ վահանին նորին զդէմ անձին իւրոյ յօրինաց. (Արիստ. աշխ.։)
Ուստի՞ դու զանծինն առեալ ունիս, եւ կամ զանսկիզբն՝ զքո զծայրաքաղաքսդ (իբրու կանգնեալ ընդդէմ մեր) (Առ որս. ՟Զ.) (վրիպակաւ գրի, զծայրաքաղսդ։)
first & last terms.
cf. Ծանծաղամիտ.
advice;
notice.
heavy, weighty;
massive, voluminous, great;
difficult, bard, onerous, laborious;
disagreeable, troublesome, importunate;
grievous, serious, preponderating;
sluggish, tardy, dull;
hard (of hearing);
strong, rank;
grave;
— քուն, deep sleep;
— կերակուր, indigestible food;
— շունչ, bad breath;
— հարուած, violent blow;
— կին, woman with child;
ծանունս սխալել, to be greatly mistaken;
ծանունս լսել, to give no ear, to pretend not to hear;
— թուիլ, to take ill, to be displeased, angry, enraged;
մի ինչ — թուեսցի քեզ, do not take it ill, do not be displeased;
— է քեզ բանգ այդ, the thing is above your ability;
— է ինձ, that is a heavy sacrifice for me;
թողէք զ— օրինացն, yon have omitted the weightier matters of the law;
heavily;
grievously;
deeply;
vigorously;
seriously;
painfully.
• (-նու, -նունք, -նունց) «կշիռով ձանը», փոխաբերաբար նաև «սաստիկ, շատ, հաստ, թաւ (ձայն), ծանրաշարժ, դժուարին, թանկագին, ժանտ, դաժան» ՍԳր. Եփր. ել. Ոսկ. մ. բ. 13. «յղի» ԱԲ. ո-րից ծանրանալ ՍԳր. Մծբ. ծանրել Ել. ժէ, 12. Սեբեր. ծանրութիւն ՍԳր. Եզն. ծանրա-նաւել Գծ. իէ. 7. ծանրարթուն «ուշ արթ-նացող» Ոսկ. ա. տիմ. և ես. ծանրաբան Ոսկ. Բ կոր. ծանրաձայն Ես. լգ. 19. ծան-րախօս Ես. լե. 6. ծանրանդամ Վեցօր. ծան-րաբեկ Վեցօր. ծանրաբեռն Օր. լ. 11. Ոսկ. ձանրագին Մտթ. իզ. 7. Եզն. Վեցօր. գլխա-ծանրիլ Պիտ. նոր բառեր են ծանրաբարոյ, ծանրակշիռ, ծանրաչափ ևն։
• = Փոխառեալ է կովկասեան լեզուներից. հմմտ. վրաց. წონა ծոնա «ծանրութիւն. կշռել», აწონა ածոնա «ծանր կշռել, ծանր լինել», საწონი սածոնի «ծանրութիւն, կշիռ, կշռելու գործիք», լազ. ծին «կշռել», ծիների «կշռուած»։-Աճ.
• Peterm. 62 լծ. թանձր։ Muller SW AW 44, 552, 554, 557 սանս. guru հոմանիշի հետ։ Հիւբշ. KZ 23, 23 օսս zún։ Տէրվ. Նախալ. 78 սանս. garu, guru, յն. βαρύς, լտ. gravis, գոթ. kaurus բառե-րին ցեղակից. հայերէնը իբր *ծար-ր ձևից յառաջացած։ Հիւնք. անուր բա-ռից։ Patrubány SA 1, 197 յն. γέμω «լի եմ», լտ. gemo «հառաչել» ռառե-ոի հետ։ Pedersen, Նպաստ 48 նախա-ւոր նշանակութիւնը դնում է «յղի» և համեմատում է հյ. ծին, ծնանիմ, լն. γίγνομαι, լտ. gignō։
• ԳՒՌ.-Պլ. ձանրը, ձանրը, ձարը, Զթ. ձօնրը, ձոնրը, Ալշ. Երև. Ղրբ. Մկ. Մշ. Մրղ. Շմ. Ոզմ. Ջղ. Վն. Տփ. ծա՛նդըր, Գոր. ծա՛նդրը, Ախց. Կր. ծանտր, Սլմ. ծա՛նդըռ. Տիգ. ձանդր, Սչ. ձա՛նդրը, Ննխ. ձա՛ն-դըռ, Ագլ. ծո՛ւնդըր, Հմշ. ձօնդրը. Ռ. Սեբ. ձա՛նյը, Խրբ. ձայր, Պրտ. ձայրը, Ասլ. ձէօ՝րյը, Հճ. ձօր, ձօրը, Ակն. ձօլը։ Գաւա-ռականների մէջ գործածւում է նաև նոր ի-մաստներով. ինչպէս՝ «դժուար, լուրջ, խուլ, վիրաւորական, թանկ, յղի, մի քիչ նեխու-ած». որոնց համար հմմտ. արաբ. [arabic word] ϑaql «ծանր. 2. յղի. 3. ականջը խուլ» (Կա-մուս, թրք. թրգմ. Գ. 154), թրք. [arabic word] aγer «ծանր, լուրջ, մի քիչ հոտած, խուլ» ևն։ Նոր բառեր են ծանրաբան «ծանր գործ», ծան-րագոգոթ, ծանրած, ծանրոց, ծանրանց, ծանրապար, ծանրկեկ, ծանրքաշ, ծանրոտք «յղի» (հմմտ. Առաք. պտմ. 356. Կանայք յղիք և ծանրոտք) ևն։
βαρύς gravis. Առաւելեալն կշռութեամբ. վասն որոյ դժուարաբառնալի, եւ վայրաբեր. դժուարաշարժ. հանդարտ. դանդաղ. անտանելի. անհնարին. դժուարին, դժկամակելի. անհաճոյ. խիստ. դժնդակ. եւ Սաստիկ. շատ. բազում, եւ այլն. ծանտր. աղըր. չեթին, կիւճ, եւ այլն.
Ծանր է քար։ Որպէս բեռն ծանր։ Բեռինս ծանունս։ Ծանր ամբոխիւ։ Զօրու ծանու։ Ծանր անուր, կամ վնաս, գիշեր, գործ, բան, բարբառ։ Պատուիրանք կամ թուղթք ծանունք։ Ծանր է քեզ բանդ այդ։ Ծանր է յաչս ամոնի առնել ինչ նմա։ Ծանր թուեցաւ նմա։ Մի՛ ինչ ծանր թուեսցի քեզ։ Զծանր ծանր օրինացն. այսինքն զծանրագոյն իրս, եւ այլն։
Ծանր վիշտ տանջանք, աղէտ։ Ի ծանր ծանր աղէտից. եւ այլն։
Ըստ ծանր խոհականութեանն իւրոյ հայեցեալ նկատէր. (Փարպ.։)
Ի վերայ արկանեմք զկարծրագոյն զդեղն, եւ ծանր ըմպելին. (Ճ. ՟Ա.։)
Զգայլս ծանունս։ Ի գայլոց ծանունց։ Զծանունս իշխանս. (Ածաբ.։ Սարգ.։ Լմբ.։ Նախ. նեեմ.։)
Ըստ փարիսեցւոյն՝ ծանուն (կամ ծանոյն) այնորիկ եւ հպարտացելոյն. (Բրս. արբեց.։)
Արբելոցն քունք ծանունք. (Բրս. արբեց.։)
Ծանր պարծանք նորա այն են, արիւնն որ նշանակեցաւ ի վերայ դրանց նոցա։ (Եփր. ել։)
Ծանր գէջ. (Եփր. երաշտ։)
Որ ծանրն է քան զամենայն չարիս՝ մարդասպանութիւնն։ Յոյժ դժուարաւ է ասելի եւ ծանր առ իմանալ բանս. (Մեկն. ղեւտ.։)
Ի նիկիական կանոնսն ընդէ՞ր չէ այդպէս ծանր գրեալ (յանցանքն այն). (Կանոն.։)
ըստ առոգանութեան, է Հաստ (ձայն). ստուար. թաւ. բութ. (յն. վառիս. յորմէ Վառ ձայնն)
Բնութիւնն որպէս յարմարումն (ներդաշնակութիւն) բաղկացաւ յնդդիմացն բարբառոց, ի ծանուէն եւ ի սրոյ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 55։)
Βράδης. Tardus. Յամր. ծանրաշարժ. պադը.
Եղիցի ամենայն մարդ արագ առ ի լսել, եւ ծանր առ ի խօսել, եւ ծանր առ ի բարկանալ. (Յհ. ՟Ա. 19։)
ἑπίπονος laboriosus, operosus. Աշխատալի. տարժանալի. զահմէթլի.
թէպէտեւ բեռն ասաց, այլ զթեւթեւն յաւել. զի մի՛ իբրեւ ի ծանուէ փախչիցիս, եւ մի՛ իբրեւ զդիւր ինչ արհամարհիցես. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։)
πολυτελής sumtuosus, pretiosus. Ծանրագին. մեծածախ. պատուական. պահալը.
Մի՛ յոսկի եւ ի մարգարիտ եւ ի ձորձս ծանունս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
ԾԱՆՈՒՍ. βαρέως graviter. Ծանրապէս. դժուարաւ. սաստիկ. աղըրճա.
Լիջիր դու հաւատարիմ յամենայնէ ի ծանր յափշտակելոյ անտի. (Ժող. ՟Ե. 8.) (որ չիք ի յն. լտ)։
Ականջօք իւրեանց ծանր. կամ ծանունս լուան. (Գծ. ՟Ի՟Ը. 28։ Ես. ՟Զ. 10։ Մտթ. ՟Ժ՟Գ. 15։)
Ծանր լլկելովն ճնշեալ զմարմինն՝ չարչարէր։ Ծանունս լսէին, այսինքն դժուարանային ի լուրն. (Երզն. մտթ.։)
Ոմանք ի շանց ոչ կարացեալ զօրութեամբ մարմնոց կռուել՝ մեծամեծս եւ ծանունս հաջեն. (Պտմ. աղեքս.։)
rigid, severe, biting, sharp, bitter, pungent.
ծանր բանիւ, խիստ, դժուարալուր.
Բանք նորա ծանրաբանք են սաստիկ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
grave, serious;
authoritative, staid, reserved, proud, majestic.
gravity, seriousness.
Ծանրանալով խստութեամբ.
Մի՛ ծանրաբար եւ տարժանապէս բերիլ առ որս ընդ իշխանութեամբն. (Նիւս. բն. ՟Ա։)
Տե՛ս թէ որպէս ծանրաբար գրեն յաղագս նոցա, որ դաւաճանօղքն էին. (Ոսկ. գծ.։)
oppressed, sinking.
Ի ծանրութենէ բեկեալ, կամ կորացեալ մօտ ի բեկումն.
Ի ծանրութենէ հասկոյն գլխարկեալ գտանիցի ծանրաբեկ ի յերկիր անկեալ. (Վեցօր. ՟Է։)
heavy, onerous;
oppressive;
difficult.
ὐπέρογκος supra modum tumidus, gravis βαρύφορτος, πεφορτισμένος onustus, oneratus φορτικός onerosus. Ունօղ զբեռն ծանր, կամ զծանրութիւն բեռին, բառնալին, եւ բարձօղն.
Պատուիրանքս այս ո՛չ ծանրաբեռն ինչ է. (Օր. ՟Լ. 11։)
Հարկ ինչ. ծանրաբեռն։ Ծանրաբեռն բեռինք, կիրք, ծառայութիւն, աշխատութիւն. (Բրս. հց. ՟Ժ՟Դ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։ Նար. ՟Ձ՟Դ։ յհ. կթ։ Ոսկ.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։)
Ծանրաբեռն վարուցն կրթութիւնք. (Ճ. ՟Ա.։)
կրէին կիրս ծանրաբեռինս ի զէն եւ ի ճակատամարտ. (Արծր. ՟Բ. 2։)
Եկա՛յք առիս ամենայն աշխատեալք, կամ վաստակեալքդ եւ ծանրաբեռինքդ. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. յհ.։ Սարգ. յկ. ՟Թ։ Վրք. հց. ՟Ա. եւ ՟Ի՟Ա։)
ոչ զաշխատեալսն միայն ասէ, այլ եւ ծանրաբեռինսն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։)
Աշխատելոց եւ ծանրաբեռանց. (Շ. թղթ.։)
Բազումք ծանրաբեռինք մեղօք՝ ջերմեռանդ ապաշխարութեամբ թեթեւացան. (Մանդ. ՟Ժ՟Թ։)
Ծանրաբեռինս կենդանեացն ընդ այսպիսի սպասաւորութեամբք լծեաց. այսինքն զբեռնաբարձս. (Նիւս. կազմ.։)
Նաւ մի ծանրաբեռն ի ծովեզերին եղեալ. (Սոկր.։)
cf. Ծանրաբեռն.
Ամենայն ուրեք մխիթարէ զլսողսն, եւ չառնէ ծանրաբեռնի։ Զի մի՛ ծանրաբեռնի առնիցիմք զմիտս ձեր. (Ոսկ. եփես.։)
Չլլկիմք երբէք իբրեւ՝ ի ծանրաբեռնեաց ինչ, այլ բազում յամենայն կողմանց ինչ, այլ՝ բազում յամենայն կողմանց շահիցիմք հեշտականութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
to oppress, to overload.
φορτίζω, -ομαι onero, -or ծանրացուցանել բեռամբք (մանաւանդ զանձն). բեռնաւորել։ Առաւել՝ կ. հ. բեռնաւորիլ ծանր բեռամբք. եւ Ծանրաբեռն լինել.
Ի ծաղկաց ծանրաբեռնեալ գան ի մեղուանոցն. (Գր. սարկ. լուս.։)
Մի՛ ծանրաբեռնեսցուք առաւել քան զոր կարեմս բերել. (Ածաբ. մկրտ.։)
Ոչ ծանրաբեռնեցայց ձեզ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Եկայք առ իս ամենայն աշխատեալք եւ ծանրաբեռնեալք. (Եփր. աղ.։)
Կոչէ բանն տեառն զծանրաբեռնեալսն՝ խոստովանութեամբ յապաշխարութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
Զծանրաբեռնեալքս եւ զտաժանեալքս մեղօք. (Ժմ.։)
Մեղաւորքն ծանրաբեռնեալք անօրէնութեամբ. (Զքր. կթ.։)
Բազմութեամբ յանցանօք ծանրաբեռնեալ է անձն իմ. (Շար.։)
Որ ծանրաբեռնեալս եմ յանցանօք. (Կաղանկտ.։)
additional burden, surcharge.
Բեռն ծանր. ծանրութիւն. դժուարութիւն.
Իսկ ի տրտմականսն՝ ծանրաբեռնութեանն ի ներքոյ դնանիլ տկար բնութեանս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Առանց զզուանաց ծանրաբեռնութեան. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
Տրտմութիւն է մեզ ծանրաբեռնութիւն մեղաց. (Լմբ. սղ.։)
heavy, ponderous, weighty, burdensome.
Իբր Ծանրաբարձ. բարձեալ բերօղ զծանր եւ զբազում իրս. յն. բիւրաբեր, կամ բիւրաբարձ.
Նաւ ծանրաբերձ. (տպ. ծանրաբեռն. Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
dear, costly, of great priee, precious;
very dear, very costly;
— գնի դնել, վաճառել, to buy or sell dear.
βαρύτιμος pretiosus, ingentis pretii. որ եւ ԾԱՆՐԱԳՆԻ. Մեծագին. մեծագնի. թանկագին. պատուական. որ եւ յն. ոճով ասի Ծանրապատիւ. սուղ, թանկ.
Շիշ իւղոյ ծանրագնի. (Մտթ. ՟Ի՟Զ. 7։)
Ծանրագին ակն, կամ ստացուածք, գիրք. (Վեցօր.։ Լմբ. սղ.։ Եզնիկ.։)
Եթէ զոսկւոյ ասիցես, եթէ զականց պատուականաց եւ ծանրագնից. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
Մի ծանրագին լինիր. (Բրս. սղ.։)
Զմարգարիտ պատուական եւ ծանրագնի (կամ ծանրագին). (Եփր. աւետար.։)
ԾԱՆՐԱԳԻՆ եւ ԾԱՆՐԱԳՆՈՅ. Ծանր գնոյ կամ գնով.
Վաճառէր թեթեւագին, եւ գնէր ծանրագին. (Բրսղ. մրկ.։)
Ոչ գնեմ այդչափ ծանրագնոյ. (Ոսկ. ապաշխ.։)
slowly moving or pacing, sluggish.
cf. ԾԱՆՐԱԽԱՂԱՑ. (Վեցօր. ՟Թ։)
cf. Ծանրագնաց.
Ծանրագնաց. դժուարաշարժ. դանդաղ.
Եթէ պարանոց երկայն ունէր փիղն, ծանրագնաց եւ ծանրախաղաց առ ի պէտս իւրոյ դարմանոյն լինէր. (Վեցօր. ՟Թ.) յն. δυσμεταχείριστος , դժուարաձեռնարկելի։
flagitious, villanous.
Որ գործէ ծանր յանցանս. ոճրագործ.
Ծանրագործ սպանօղն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։ Ագաթ.։)
morose, melancholy, sombre;
— տրտմութիւն, deep grief or sadness.
Թախծագին. համակեալ ի ծանր թախիծ.
Ծանրաթախիծ հոգւով՝ մեծաւ կոծով եւ անհնարին աշխարանօք պաշարեալք. (Բուզ. ՟Գ. 11։)
of a slow tongue or hard language;
lisping, stammering, stuttering;
— լինել, to have an impediment in speech.
βαρύγλωσσος, βραδύγλωσσος gravis vel tardus lingua, tardiloquus. Որոյ ծանր է լեզուն. յամրախօս. եւ Թանձրաբարբառ. լեզուն ծանտր.
Նրբաձայն եւ ծանրալեզու եմ ես. (Ել. ՟Դ. 10։ եւ Եպիփ. կուս.։)
Առ ժողովուրդ խորխօս ծանրալեզու. (Եզեկ. ՟Գ. 5։)
cf. Ծանրալեզու.
μογιλάλος aegre loquens, balbus. Ծանրալեզու. դժուարախօս. թլուատ.
Պարզ լիցի լեզու ծանրախօսաց. (Ես. ՟Լ՟Ե. 6։)
Այժմ պարզեսցին լեցուք ծանրախօսք. (Ճ. ՟Ը.։)
whose yoke is heavy;
burdeuous, hard.
Որ դնէ ի վերայ այլոց զլուծ ծանր.
Կամ վէմ (իմա՛) զբուռն ծանրալուծն սատանայ պահակն մեղաց. (Մամբր.։ Ճ. ՟Թ.։)
rather deaf, hard of hearing;
grating, insupportable.
βαρυήκοος cui hebetes sunt aures, surdaster. Ծանր ի լսել. յամրալուր. անկաճը ծանր. եւ խօսք չհասկըցօղ.
Ի ծանրալուր ականջս բազում անգամ զնոյն հնչեցուցանել բան. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։ Ասող. ՟Գ. 21։)
Ծանրալուր ունկանց փակելոց. (Լմբ. պտրգ.։)
Թանձրամիտ եւ ծանրալուր լինի առ ասացեալս։ Ծանրալուր լինի առ ասացեալս։ Ծանրալուր եղեալ՝ ոչ առնուն ի միտ. (Լմբ. սղ.։ Երզն. մտթ.։)
Ի ծանրալուր է աստուած ժողովրդեանս. (Լմբ. պտրգ.։)
Մերթ իբր Դժուարաւ լսելի, կամ տանելի. տաղտուկ.
Մի՛ զամենայն ծանրալուր եւ դժուարակիր բեռինս ի վերայ ամեհելոցն հոսեսցեն. (Մանդ. ՟Ը։) (կամ գուցէ՝ Ծանրանուր։)
impediment in speech.
Ծանրախօսն լինել.
Օգնական նրբաձայնութեան եւ ծանրախօսութեան (մովսիսի՝) ահարոն. (Ճ. ՟Ը.։)
Ծանրախօսութիւն նորա եւ կապանք լեզուի նորա ոչ արձակեցան. (Եփր. ել.։)
serious, sedate, steady.
heavy, onerous;
insupportable, intolerable.
Ծանր. ծանրակիր.
Թեթեւացուցանել զլուծ բռնութեան ծանրակի բեռանց. (Արծր. ՟Բ. 6։)
Դժուարաբանալի. Ծանրաբեռն. Ծանրակշիռ. եւ Անբերելի.
Ծանրակիր մեղքն, կամ բեռն, մարմին, եւ այլն. (Ագաթ.։ Յհ. իմ. ատ.։ Արծր. ՟Գ. 7։ Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։ Նար. ՟Ժ՟Զ։)
heavy, weighty;
of great value.
of unknown speech, of a foreign tongue.
βαρύφωνος cui vox est gravis. Որոյ ձայնն է ծանր, իբր ծանրախօս. եւ իբր Դժուարաւ լսելի կամ տանելի. ըստ յն. եւ խորաձայն. βαθύφωνος profundum habens vocem.
Զիշէր տեղեակ ծանրաձայնին վասն չլսելոյ. (Ես. ՟Լ՟Գ. 19։)
Բանս հաւանականս առ նոսա խօսէր. Իսկ նոքա իբրեւ ի ծանրաձայնէ ի բաց դառնային, ասելով, զի՞ բնաւ լսէք դմա. (Գէ. ես.։)
Մինն նրբալեզու եւ ծանրաձայն. (Ճ. ՟Գ.։)
corpulent, fleshy, plump.
βαρύσωμος gravis corpore, et robustus. Մարմնով ծանր. հարստամարմին.
Ծանրամարմինքն ի ձեռն փարթամութեան ստացեալ երիվարս երագեն. (Լմբ. ժղ.։)
Ծանրամարմինս եւ անհեդեդ ուղտս անուանեաց. (Գէ. ես.։)
sinning much
Որոյ ծանր են մեղք. բազմամեղ.
Խոստովանելոցն եւ հաղորդելոցն, թէպէտեւ ծանրամեղք իցեն, զերծանիլ ասէ. (Սարկ. լս.։)
stupid;
peevish, obstinate.
Թանձրամիտ. բթամիտ. եւ Անլսօղ.
Ուսուցիչ, որ զծանրամիտս վարժել կարասցէ. (Կլիմաք.։)
Ոչ իմացան ասէ ի դէմս ինքեանց ասել զառակն, զի այնպիսի իմն ծանրամիտք էին. (Նանայ.։)
to be angry;
to be obstinate.
ըստ յն. ոճոյ. βαρυθυμέω graviter animo commoveor. Ծանրացասումն լինել. դժկամակիլ. սրտմտիլ.
Ծանրամտեալ ամաչեաց, եւ սկսաւ յամօթոյն փախչել. (Վրք. հց. ՟Զ։)
stupidity;
peevishness, obstinacy;
cowardice.
Որպէս Թանձրամտութիւն. բթամտութիւն.
Որք յաղագս ծերութեան, եւ կամ ծանրամտութեան ըստ բնութեան ուսանել ոչ զօրէին. (Փարպ.։)
Որպէս Դժկամութիւն. կամ ցասումն. հեստութիւն. խստասրտութիւն. անլսողութիւն.
Յոյժ ամաչեցուցանելով եւ ծանրամտութեամբ է բանս. (Ոսկ. գծ.։)
Ի վերայ այնքան ծանրամտութեան եւ տրտնջման ապերախտիցն։ Մերժումս ոչ ըստ աստուծոյ անտես առնելոյն, այլ ըստ մեր ծանրամտութեանն. (Լմբ. սղ.։)
Որպէս Լքումն. վհատութիւն. թուլութիւն.
Հետեւի անազատականութեանն՝ փոքրաբանութիւն, ծանրամտութիւն, փոքրահոգութիւն. (Արիստ. առաք.)
to weigh, to be heavy, to grow dull;
to increase, to grow heavier;
to grow worse, to become more grievous;
to be angry, enraged;
— աչաց, to be oppressed by sleep;
to become purblind, to lose one's sight;
— ականջաց, to become hard of hearing;
— կնոջ, to be with child;
— ումեք, to be a burden or a charge to, to molest;
ծանրացեալ ի հոգոց, loaded with anxieties;
careworn;
ծանրացեալ ալեօք, bowed down by the weight of years;
ծանրացեալ էր հասավաւ, he was very old;
ծանրասցի գործ նոցա, let more work be laid on them;
ծանրացաւ պատերազմն ի վերայ նորա, the battle went sore against him.
βαρέω, βαρύνομαι gravor, ponderor, katabare/w, -ru/nomai, e)pibaru/nomai degravor, modestia afficio. Ծանր լինել. եւ Տալ այլոց ծանրութիւն, նեղութիւն. սաստկանալ. խստանալ.
Որպէս բեռն ծանր ծանրացան ի վերայ իմ։ Փոքրել զհերս իւր. զի կարի ծանրանայր ի վերայ նորա։ Ծանրացան ձեռն յովսեփայ ի վերայ ամուրհացւոցն, կամ պատերազմն ի վերայ սաւուղայ։ Ծանրասցի անձն իմ ի վերայ նոցա։ Իբրեւ ետես փարաւոն, ծանրացաւ սիրտ նորա։ Գուցէ ծանրանայցեն սիրտք ձեր շուայտութեամբ։ Ոչինչ ծանրացայ ձեզ։ Գործէաքվասն չծանրանալոյ ումեք։ Մի՛ ծանրասցի եկեղեցւոցն. եւ այլն։
մեղք որ խոստովանի, թեթեւանայ. եւ որ ոչն խօստովանի, եւս քան զեւս ծանրանայ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Իբրեւ զդառնահոտ ծծումբ ի քիմս քո ծանրանան. (Կլիմաք.։)
ԾԱՆՐԱՆԱԼ ԱՉԱՑ կամ ԱՆՁԻՆ Ի ՔՆՈՅ. քունը կոխել։ (Մտթ. ՟իզ. 4խ։ Մրկ. ՟ժդ. 4ծ։ Ղկ. ՟թ. 32։)
Ծանրանայ քնով. (Ճ. ՟Գ.։)
ԾԱՆՐԱՆԱԼ՝ ՑԱՒՈՑ. իբր Սաստկանալ. եւ Վտանգիլ.
Կրկին ծանրանան ինձ ցաւք. (Նար. կ.։)
Հիւանդացաւ, եւ ծանրացաւ յոյժ. (Ճ. ՟Ա.։)
ԾԱՆՐԱՆԱԼ. որպէս Դժկամիլ. նեղիլ. զայրանալ. չժուարիլ. ծանր համարել, կամ ծանր թուիլ.
Մեծացաւ բարկութեամբ՝ լի նախանձու՝ ծանրացեալ տրտմէր ի վերայ գործոցն եղելոց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 1։)
զոր անուանել յայսմ հետէ խուժիկ ծանրանամ. (Փարպ.։)
Բժիշկն հոգւոց եւ մարմնոց առանց ծանրանալոյ չոքաւ զկնի. (Երզն. մտթ.։)
Ծանրացաւ մովսէս առաջնորդել բանակին միայն. (Մծբ. ՟Զ։)
Ծանրանայր սահեցելոցն յերկիր՝ նայել ընդ երկիրս։ Որ հանապազ ի դրունս դեգերի, ծանրանան ի նմանէ, եւ ոչ գթան. (Լմբ. ստեպ. եւ Լմբ. առակ.։)
to sail slowly.
ԾԱՆՐԱՆԱՒԵԼ. βραδυπλοέω tarde navigo. յամր նաւարկել.
Ի բազում աւուրս ծանրանաւեալք հասին ի հռովմ. (Վրք. ոսկ.։)
not evident, not manifest, obscure, hidden, secret;
apocryphal.
ἅδηλος. non manifestus, occultus, obscurus, nonnnotus. Որ չէ յայտ կամ յայտնի. անգիտելի. անծանօթ. ծածուկ. գաղտնի. մթին. անհաւաստի. անստոյգ. պէլիրսիզ, նամալիւմ, սըրր, կիզլի.
Մուտ անյայտ։ Իբրեւ զգերեզմանս անյայտս։ Զանյայտս եւ զծածկեալս. (Դան. ՟Ժ՟Դ. 12։ Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 44։ Սղ. ՟Ժ. 8։)
Զանյայտ իրս վիշապաց. (Խոր.։)
Յայտնիչ անյայտից խորհրդոց։ Ախտից անյայտից եւ յայտնի եղելոց. (Շ. թղթ. եւ Շ. ատ.։)
Խոցուածս անյայտս։ Զպահեստ անյայտիցն արտաքս հանի. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Կ՟Ե։)
Մարդիկ յայտնեացն են գիտակ, իսկ աստուած եւ անյայտիցն յայտնապէս տեսանօղ։ Անյայտիցն հաւաստի հաւատ յայտնիքս։ Փոխանակ անյայտ բարեաց զյայտնիս յանձն առնուլ չարիս. (Փիլ.։)
Ի քոյն յուսալով բարիս, որ անյայտ է թէ առից. (Խոր.։)
Զկարճ կեանս անյայտ կենցաղոյս։ Զելս անյայտ իրացդ. (Փարպ.։)
Անյայտ է օր վախճանին, աներեւոյթ են ելք յաշխարհէս. (Եփր. խոստով.։)
Անյայտ ձայնս արձակէր. (Ճ. ՟Ա.։)
Մերթ՝ իբր Աներեւոյթ. ἁφανής. non apparens, e medio sublatus
Իբրեւ զմառախուղ ցօղոյ եղեւ անյայտ. (Յոբ. ՟Ժ՟Դ. 19։)
Քան զփոշի զոր տարաւ մրրիկ, առաւել անյայտ եղեն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Անջրպետելով ի միմեանց զբանակեալսն, եւ անյայտ յիրերաց առնելով. (Պիտ.։)
Անյայտս լողամք ընդ ծով կենցաղոյս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
more or very obscure.
ἁδηλότερος. minus notus. Առաւել անյայտ, մթին. խորիմաց.
Զբնութիւն՝ բազմաց զանյայտաբոյնն երեւեցուցանել. (Փիլ. իմաստն.։)
Անյայտագոյն թուի ասացեալս. (Մխ. երեմ.։)
Առաւել անյայտաբար.
to annihilate;
to hide.
ԱՆՅԱՅՏԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԱՆՅԱՅՏԵՄ ԱՆՅԱՅՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁφανίζω. ab adspectu removeo. Անյայտ առնել. անհետ առնել. չերեւցնել. պէլիրսիզ էթմէք, եօզ էթմէք.
Անյայտացուցանէ զվայելչութիւն աստուածատունկ դրախտի. (Պիտ.։)
Ծածկէ անյայտէ զմեծութիւն շնորհին։ անյայտեաց զտեղին. (Իգն.։ Վրդն. դան.։ Ճ. ՟Գ.։)
Մինչդեռ յերկրի է ոսկին, յուզեն զհողն. յորժամ յայտ եղեւն, դարձեալ յերկիր անյայտացուցանեն. (Բրս. ընչեղ.։)
to be annihilated, to vanish, to disappear.
Այնքան՝ մինչ զի արեգակնս այս ծածկեալ անյայտի. (Իգն.։)
Քան զպղպջակս անձրեւի արագագոյնս պատառին եւ անյայտին։ Դնի ի գերեզմանի, եւ անյայտի. (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ ՟Գ։)
obscureness, occultness, secretness.
ԱՆՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ ԱՆՅԱՅՏՈՒԹԻՒՆ. ἁδηλεία, ἁσάφεια. obscuritas. Անյայտն գոլ. գաղտնութիւն. մթութիւն. անծանօթութիւն. դժուարիմաց կամ անգիտելին գոլ.
Անյայտնութեամբ դնէ զբանս։ Մեծաւ անյայտնութեամբ է ճառդ։ (Ոսկ. ՟բ. կոր.։) (Իգն.։)
Մի՛ ծածկեսցի անյայտութեամբ անուանն։ Զանյայտութիւն իրաց անգիտութիւնն առնէ.. Անյայտութիւն բանից։ Գաղտնիք անյայտութեան. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ ՃՃ.։)
Բազում ինչ անյայտութիւն եւ տարակուսանք յաւետարանականսն գտանի ձայնս եւ յառաքելականս. (Յհ.։ իմ. երեւ։)
Զամենեւին անյայտնութեանն յօդէ առասպելաբանութիւն։ Սխալանաց եւ անյայտնութեան բերէ նշանակ։ Զանյայտնութեանն ցուցանէ բան. կամ զանյայտութիւն պարծանացն. (Պիտ.։)
Յուսալ ի հարստութիւն՝ անյայտութիւն է. (Ճ. ՟Ա.։)
Հայելով ի յառաջիկայ իրացն անյայտութիւն՝ կասկածեալ զգուշացաւ. (Փարպ.։)
Մարդկան տկար են բարքն եւ անհաստատք, որպէս իրքն բազում անյայտութեամբք լի են։ Եւ ոչ հաւատ ի վերայ անյայտութեան բերեալ՝ հաւատ ասասցի. (Աթ. ՟Դ։)
cf. Անյայտնութիւն.
ԱՆՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ ԱՆՅԱՅՏՈՒԹԻՒՆ. ἁδηλεία, ἁσάφεια. obscuritas. Անյայտն գոլ. գաղտնութիւն. մթութիւն. անծանօթութիւն. դժուարիմաց կամ անգիտելին գոլ.
Անյայտնութեամբ դնէ զբանս։ Մեծաւ անյայտնութեամբ է ճառդ։ (Ոսկ. ՟բ. կոր.։) (Իգն.։)
Մի՛ ծածկեսցի անյայտութեամբ անուանն։ Զանյայտութիւն իրաց անգիտութիւնն առնէ.. Անյայտութիւն բանից։ Գաղտնիք անյայտութեան. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ ՃՃ.։)
Բազում ինչ անյայտութիւն եւ տարակուսանք յաւետարանականսն գտանի ձայնս եւ յառաքելականս. (Յհ.։ իմ. երեւ։)
Զամենեւին անյայտնութեանն յօդէ առասպելաբանութիւն։ Սխալանաց եւ անյայտնութեան բերէ նշանակ։ Զանյայտնութեանն ցուցանէ բան. կամ զանյայտութիւն պարծանացն. (Պիտ.։)
Յուսալ ի հարստութիւն՝ անյայտութիւն է. (Ճ. ՟Ա.։)
Հայելով ի յառաջիկայ իրացն անյայտութիւն՝ կասկածեալ զգուշացաւ. (Փարպ.։)
Մարդկան տկար են բարքն եւ անհաստատք, որպէս իրքն բազում անյայտութեամբք լի են։ Եւ ոչ հաւատ ի վերայ անյայտութեան բերեալ՝ հաւատ ասասցի. (Աթ. ՟Դ։)
rhymeless.
ԱՆՅԱՆԳ որ եւ ԱՆՅԱՆԿ. ἅσχετος. exors. Ուր ոչ յանգի ինչ մի. անկցորդ. ազատ. անբաժ.
Սէր՝ խոտորեալ եւ անյանգ է ի ձաղանաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Իսկ ἅληκτος, non desinens իմա՛ Անյանգ, որպէս Անզրաւ. ուստի յաջորդ բառդ։
prompt, diligent;
promptly, diligently, without delay.
ἁνυπέρθετος. qui differri nequit. Ուր չկայցէ յապաղումն. անյամր. անդանդաղ.
Անյապաղ արագութեամբ ընթանան. (Ձիլ. բագն։)
Անյապաղ երագութեամբ. Անյապաղ փութով. (Պիտ.։)
ἁνυπερθέτως. sine mrrora, incunctanter. Առանց յապաղանաց. արագ արագ. փութով.
Անյապաղ վճարել, կամ թողուլ, յառնել ածել. (Փարպ.։)
Անյապաղ զխնդիրսն կատարել. (Յհ. կթ.։)
Անյապաղ փութալ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
unfavourable, unlucky, unfortunate, disadvantageous.
ԱՆՅԱՋՈՂ ԱՆՅԱՋՈՂԱԿ. Ոչ յաջողեալ. անյարմար (անձն, կամ իր).
Անյաջող ի զինուորութեան. (Մխ. դտ.։)
Ինձ յաջողեալ էր ընթացք պատուիրանացն, եւ ոչ անյաջող. (Լմբ. սղ.։)
Ընտրէր զճահաւորն, եւ զանյաջողակս առ իմաստասիրութիւն. (Նոննոս.։)
cf. Անյաջող;
awkward, incapable.
ԱՆՅԱՋՈՂ ԱՆՅԱՋՈՂԱԿ. Ոչ յաջողեալ. անյարմար (անձն, կամ իր).
Անյաջող ի զինուորութեան. (Մխ. դտ.։)
Ինձ յաջողեալ էր ընթացք պատուիրանացն, եւ ոչ անյաջող. (Լմբ. սղ.։)
Ընտրէր զճահաւորն, եւ զանյաջողակս առ իմաստասիրութիւն. (Նոննոս.։)
unfavourableness, unfortunateness, disadvantage.
Անյաջող. եւ Անաջողակի. տարադէպ.
Եթէ կամիս, եւ ես ստեմ յաղագս նորա անյաջ եւ փցուն. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Չյաջողելն. անյարմարութիւն. վրիպականութիւն. տկարութիւն.
Մահկանացու անյաջողութեան վրիպակ, այսինքն է մտաց քուն. (Փիլ. ել.։)
Ցանկասիրութեանն անյաջողութիւն. (Սկեւռ. աղ.։)
bottom-less;
very deep.
Ոյր յատակ չիք կամ չերեւի առ խորութեան. եւ Այն՝ որոյ ներքոյք կամ նստոյք այսինքն երաստանք վնասեալ եւ պակասեալ են. տիպսիզ.
Յատակք նորա առ քարինսն մնացին, եւ կոչեցաւ պերինթոս անյատակ. (Նոննոս.։)
cf. Անյատակ.
Անյատակելի անդունդք. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Զորոյ չէ մարթ գտանել զյատակ. խոր յոյժ. տիպսիզ.
infinite, interminable.
ἅπειρος. infinitus. Անաւարտ. անվախճան. անբաւ. անեզրական.
Անյաւ քննութիւնք, կամ զօրութիւն, կամ բարերարութիւն, կամ բարձրութիւն. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Բ. ՟Դ։ Ճ. ՟Ա.։) (Անան. եկեղ։)
immutable, unchangeable, constant.
ἅτρεπτος. immutabilis, invariatus, constans. Անյեղլի. անյեղյեղ, անյեղյեղուկ. անյեղաշրջելի. անյեղափոխ. որ չընդունի զյեղումն կամ զայլայլութիւն. անփոփոխ. անայլայլելի. անշրջելի. անյողդողդ. հաստատուն. տէյիշմէզ, թէզայիւր պուլմազ.
Այլքն ամենայն յեղուն, բայց միայն ինքն (աստուած) անյեղ եւ անփոփոխ է ... Ամենայն ինչ եղանելին հարկաւոր է յեղումն ընդունել, որպէս աստուծոյ անյեղն գոլ։ Անյեղ եւ անմէտ խորհրդով. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Անյեղ կարգին հպատակք եղեալ. (Դիոն. երկն.։)
Անյեղ հպաւորութիւն. (Լմբ. էր ընդ.։)
Անապական եւ անյեղ պահին. (Արիստ.) յն. անեղ կամ անծին։
cf. Անյեղ.
Անփոփոխելի եւ անյեղլի։ Զփոփոխելիսն կարծեացեալ անյեղլիս գոլ եւ անփոփոխելիս. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
Անյեղլի կնիք. (Նար. ՟Գ։)
Մի՛ դարձեալ այլայլեալ երեւութասցի զաստուածութիւն, քանզի անյեղլի է եւ անմահ. (ծն։)
cf. Անյեղ.
cf. անյեղյեղ. գրի եւ ԱՆՅԵՂԵՂՈՒԿ.
Անյեղյեղուկ եւ անփոփոխ եւ անայլայլուկ։ Անխոտոր եւ անյեղյեղուկ առողջութեամբ։ Ինքն անշարժ եւ անյեղյեղուկ եկաց մնաց միշտ։ Անապական եւ անյեղյեղուկ. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Այնմ որ յաւէտաշարժն է՝ զանյեղյեղուկն, իսկ անշարժին զյեղյեղումն գործեաց։ Որ է անշարժ եւ անյեղյեղուկ. (Նիւս. կազմ.։ Անյաղթ պերիարմ.։)
Հրեշտակք՝ լերինք կոչին եւ ի դաւթէ վասն մշտնջենաւոր եւ անյեղյեղուկ բնութեանն. (Լմբ. առակ.։)
cf. Անյեղ.
Մանկութիւն, պարզութիւն անյեղափոխ՝ զոր ունէր ադամ. (Կլիմաք.։)
Անյեղափոխ յառաջ բերէ բնութեանն զօրութիւն. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
Անյեղափոխելի պատուիրանք, կամ կիրք. (Մաքր. նշ. եկեղ։) (Պիտ.։)
Մանկութիւն, պարզութիւն անյեղափոխ՝ զոր ունէր ադամ. (Կլիմաք.։)
Անյեղափոխ յառաջ բերէ բնութեանն զօրութիւն. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
Անյեղափոխելի պատուիրանք, կամ կիրք. (Մաքր. նշ. եկեղ։) (Պիտ.։)
forgotten;
immemorial.
ἁμνημόνευτος, ἅμνηστος, immemorabilis, immemoratus, oblivione deletus. Ոյր չիք յիշատակ. ի մոռացօնս եղեալ. անյիշելի. բնաջինջ. եատսըզ.
Զիա՞րդ լինիցին այսչափ մեղք անյիշատակ. (Կոչ. ՟Բ։)
Զիւր կարգեալ աստուածսն անյիշատակ առնել եւ ջնջել. (Ագաթ.։)
Անյիշատակ զամբարշտութեանս առնիցէ բերս. (Պիտ.։)
Յաւելուն, ողորմեա՛ ամենայն անյիշատակաց. ո՞վ է անյիշատակն, զոր դու յիշատակես. (Լմբ. պտրգ.։)
իբր Չյիշատակօղ. մոռացօղ. անյիշաչար. ἁμνήμων. immemor, obliviosus.
Անյիշատակ եղեալ մոռանայ զկենդանական կրիցն սովորութիւն. (Պիտ.։)
իբր Աննշան. անծանօթ.
Սոքա են՝ որ զբարեկարգութիւն քրիստոնէից ուղղեցին, եւ ոչ եթէ յանյիշատակաց ոք. (Լմբ. պտրգ.։)
Զորոյ եւ ո՛չ զառաքինութիւն առն պարտ է անյիշատակ թողուլ. (Նանայ. յռջբ։)
Անյիշատակ զբարձումն ի տեղեացն կրիցեն. (Պիտ.։)
Յանյիշատակաց կատարել զպատարագ. իմա՛, առանց ունելոյ զյիշելիք կամ զողորմութիւն. (Կանոն.։)
forgetfulness.
ἁμνηστεία, ἁμνιστία. oblivio, abolitio. Չյիշելն. մոռացօնք ո՛ր եւ է իրաց.
Երախտեաց անյիշատակութիւն. Զանցելոլցն անցից ընդ նոսա անյիշատակութիւն ի միտս արկանէին. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 26։ ՟Ժ՟Թ. 4։)
Շնորհել զանյիշատակութիւն մեղաց. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
Անյիշատակութիւն ակամայ յանցանաց տանն շնորհելով. (Փիլ. լին.։)
Անհնազանդութիւն հօր, եւ անյիշատակութիւն պատուիրանին. (Կլիմաք.։)
Տօն աստուծոյ՝ անյիշատակութիւն է ի չարեաց. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ.) իմա՛ դադարումն ի սպառ։
immemorable.
Աստուած անյիշելի մոռանայ զմեղս մեր։ Զմտածմունս նորա կորուսցէ անյիշելի. (Ճ։)
Ի բաց լքանել անյիշելի մոռացմամբ զչարեացն գործելոց զվնասս. (Արծր. ՟Դ. 2։)
Զոր չէ օրէն յիշել. անարժան յիշման.
Որ անյիշելին է, փոքրն է յաչս իմ երեւեալ արկածք յանցանաց. (Բենիկ.։)
Հանել յանյիշելի ամրոցէն. որ եւ ԱՆՅՈՒՇ ԲԵՐԴ. (Խոր. ՟Գ. 55։)
amnesty.
ԱՆՅԻՇՈՂՈՒԹԻՒՆ ԱՆՅԻՇՈՒԹԻՒՆ. ἁμνημοσύνη, ἁμνηστία. oblivio. Անյիշատակութիւն. եւ Անյիշաչարութիւն.
Հետեւեալ լինին անզգամութեանն՝ անուսումնութիւն, անհմտութիւն, անյիշողութիւն. (Արիստ. առաք.։)
Իբրեւ ի բանտ արգել եղեալ անյիշողութեամբ։ Պահեցաւ անյիշութեամբ որպէս ի բանդի. (Արշ.։)
Մոռացումն եւ անյիշութիւն (կամ անյիշողութիւն) առնիցէ հոգւոյ զախտաւոր բնութեանս շարժմունս. (Նիւս. կուս.։)
Յաւուր բարեաց անյիշութիւն չարեաց. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 27։)
Անզգայութիւն իրացն, եւ անյիշութիւն վերնոցն. (Կլիմաք.։)
Մեղաց անյիշութեամբ պատուեալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Անյիշութեան արժանի եղեալ։ Ի կենացս ժամանակի դիւրաւ ընդունիցիմք քաւութիւն եւ անյիշութիւն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։ Սարկ. քհ.։)
cf. Անյիշողութիւն.
ԱՆՅԻՇՈՂՈՒԹԻՒՆ ԱՆՅԻՇՈՒԹԻՒՆ. ἁμνημοσύνη, ἁμνηστία. oblivio. Անյիշատակութիւն. եւ Անյիշաչարութիւն.
Հետեւեալ լինին անզգամութեանն՝ անուսումնութիւն, անհմտութիւն, անյիշողութիւն. (Արիստ. առաք.։)
Իբրեւ ի բանտ արգել եղեալ անյիշողութեամբ։ Պահեցաւ անյիշութեամբ որպէս ի բանդի. (Արշ.։)
Մոռացումն եւ անյիշութիւն (կամ անյիշողութիւն) առնիցէ հոգւոյ զախտաւոր բնութեանս շարժմունս. (Նիւս. կուս.։)
Յաւուր բարեաց անյիշութիւն չարեաց. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 27։)
Անզգայութիւն իրացն, եւ անյիշութիւն վերնոցն. (Կլիմաք.։)
Մեղաց անյիշութեամբ պատուեալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Անյիշութեան արժանի եղեալ։ Ի կենացս ժամանակի դիւրաւ ընդունիցիմք քաւութիւն եւ անյիշութիւն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։ Սարկ. քհ.։)
unshakeable, firm, immovable.
ԱՆՅՈՂԴՈՂԴ ԱՆՅՈՂԴՈՂԴԵԼԻ. Որ ոչն յողդողդի. անսասան. հաստատուն. անշարժ. դէփրէնմէզ, գավի, մամուր.
Որպէս թէ զանյողդողդ իրողութիւն կարծրագոյն գործարանաւ տնօրինել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Գլխոյ առաքելոցն, անշարժ վիմանն, անյողդողդելի վիմին. (Ոսկ. ի պետր. եւ Ոսկ. յեղիա.։)
Անյողդողդելի հաւատով զնորայն հիմնացուցին զեկեղեցի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
inscrutable.
Զոր չէ մարթ յուզել, խուզարկել. անքննելի.
Զանյոյզ զանքնին ... զիա՞րդ քննել կարիցեմք, եւ գիտել զբարձրելոյն. (Ագաթ.։)
hopeless, desperate;
despaired of;
unhoped, unexpected;
desperately;
— առնել, to render hopeless;
— լինել, to despair, to give way to despair, cf. Յուսահատ լինել, cf. Յուսահատեմ, cf. Անյուսանամ.
ἁνέλπιστος, αὑελπίζων, ἁνηλπίσμενος. qui est sine spe, non habens spem, spe destitutus. Պակասեալ կամ անկեալ ի յուսոյ. որ ոչն յուսայ. որոյ ոչ գոյ յոյս. անօգնական. լքեալ. եւ յուսահատ. յոյս չունեցօղ. իւմիտսիզ. մէյուս.
Անյուսից ես փրկիչ։ Լո՛ւր ձայնի անյուսացս։ Յազգ անյոյս եւ ի կոխեալ։ Անյոյսքն ի մարդկանէ լցցին ուրախութեամբ. (Յուդթ. ՟Թ. 16։ ՟Ժ՟Գ. 19։ Ես. ՟Ժ՟Ը. 2։ ՟Ի՟Թ. 19։)
Զանհանճարացն ճառել, զանյուսիցն. (Ոսկ. ես.։)
Որ զանյոյսսն յուսով նորոգէ ի յոյս կենացն յաւիտենից. (Յճխ. ՟Է։)
Թուլացելոցն ի հաւատս եւ անյուսիցն. (Փարպ.։)
Առնել զկամս մտաց՝ անյուսից է, ըստ բանին առաքելոյ. (Բրս. հց. ՟Լ՟Դ։)
Տունկս անյոյս։ Ապշութիւն անյոյս. (Նար. ՟Լ՟Թ. ՟Հ՟Թ։)
ԱՆՅՈՅՍ ԼԻՆԵԼ. ἑξαπορέομαι, ἁπελπίζω. plane haesito, spem abjicio, ἁπογινώσκω, despero. Հատանել զյոյս, յուսահատիլ, յուսակտուր լինել. լքանիլ. յոյսը կտրել.
Մինչեւ անյոյս լինելոյ մեզ եւ ի կենաց. (՟Բ. Կոր. ՟Ա. 8։)
Անյոյս լեալ (առնուլ) յաղագս ամրութեանն. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
Ոչ է պարտ անյոյս լինել. (Բրս. հց.։)
իբր Անյուսալի. զորմէ չկայր յոյս. անակնունելի. անհնարին.
Ազատեցեր յանյոյս վայրին. (Յիսուս որդի.։)
Զանյոյսս՝ որոց ոչ ակն ինչ կայր, արար վարդապետս որպէս զպօղոս. (Ոսկ. ես.։)
Որոց ուսուցանելն զնոյն անյոյս էր։ Տիրեաց մարմնովն, որ անյոյս էր։ Անյոյսքն լիցին հնարաւորք։ Զերծուցանէ յանյոյսն նեղութենէ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Նեղութիւն անյոյս եւ յանկարծակի. (Կլիմաք.։)
Անյոյս սովորութեամբ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Անյոյս եւ աղէկարծում զօրութեան. (Փիլ. ել. ՟Բ. 24։)
ἁνελπίστως. ex insperato, παρ’ ἑλπίδα, preater spem, որ եւ ԱՆՅՈՒՍԱԲԱՐ. Առանց յուսոյ, կամ արտաքոյ ակնկալութեան.
Որ յուսով մեղանչէ, անյոյս կորնչի. (Սարգ.։)
Զբարեգործսն վարուք սգան անյոյս. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
Ետուր ջուր առատութեան յայոյս (կամ յանյոյսս, կամ անյոյսս). (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 8։)
Որ անյոյսն յուսով հաւատաց. (Հռ. ՟Դ. 18։)
forgotten;
— առնել, to bury in oblivion.
ἁμνήμων. immemor Որ ոչ պահէ յուշի. մոռացօղ. չյիշօղ.
Անյուշ լինել առագաստի եւ հարսանեաց, եւ բերել զէն եւ պատերազմ. (Փիլ. սամփս.։)
Ոչ եղեաք բաւական յիշել զբովանդակն ի կարգի, այլ եւ ո՛չ բնաւ գտեալ անյուշք՝ յապաղեալ մոռացաք ինչ. (Փարպ.։)
Անյիշելի. մոռացեալ. ոչ արժանի յիշման. ἁμνημόνευτος. imemorabilis.
Անյուշ առնէր ի մտաց զայրւոյն եւ զորբոցն սուգ։ Յանյուշ մոռացումն երթայ։ Անյուշ եւ մոռացեալ են ի վերջնոցս մարդկան ազգէ. (Պիտ.։)
Անյուշ բերդ. (Խոր. ՟Գ. 35. եւ այլն։)
more or very desperate.
Իբր Անյուսալի. կարի անյոյս ինչ.
Զի՞նչ քան զմեռելութիւն քառօրեայն դիոյ առ կենդանութիւն մեզ անյուսագոյն. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)
desperate, despaired of;
unhopeful.
ἁέλπιστος. insperabilis. Ոչ յուսալի. անյոյս՝ ըստ ՟Բ նշ. յուսահատելի. եւ Անակնունելի. անկարծ.
Ամենեւին անհասանելին անյուսալի է եւ անձեռնարկելի։ Քաղաքաց, ազանց՝ անյուսալի փոփոխմամբք. (Ածաբ. ծն.։)
Ոսկրն ցամաքեալ անասնոյն անյուսալի էր, թէ ջուր ելցէ ի նմանէն. (Եղիշ. դտ.։)
Ինձ մերժումն տարագրութեան անյուսալի։ Անյուսալի փրկութեան հոգւոյս. (Նար. ՟Ի. ՟Լ՟Ա։)
Պարիսպ մեղաց երիքովին, դըրամբք փակեալ անյուսալին, աղաղակաւ տապալեսցին. (Յիսուս որդի.։)
Տկար եւ անյուսալի խորհրդով. (Սկեւռ. յար.։)
Յոյս՝ անյուսալի անձին իմոյ լինի՝ անսահման քո ողորմութիւնդ. (Բենիկ.։)
to despair.
Անյոյս լինել. լքանիլ. թերահաւատիլ. չյուսալ.
Անյուսացեալք (յառողջութենէ հիւանդին) ողբան. (Մխ. ողբ. երեմ.։)
Նորա անյուսացեալ յինէն, առաւել եւս ի հերովդէէ անյուսացաւ. (Խոր. ՟Բ. 23։)
Ոչ ինչ յոյս ծննդեան յերկաքանչիւրսն խորհրդածեալ լինէր, այլ ամենայն ուստեք անյուսացեալք. (Կիւրղ. ղկ.։)
Անյուսացելոց հեծեալ հասանէ։ Ուրախութեամբ դարձուցանէ զանյուսացեալսն։ Ոչ անյուսացայց ի զօրագլուխն հաւատոյ. (Մագ. ՟Ձ՟Ա։)
Անյուսալի համարել, եւ լինել.
Անյուսասցի գիւտ ի յուսանել կամեցողացն. (Նար. երգ.։)
Այլ ոչ անյուսացեալք երբէք յիւրաքանչիւրն լինին օգտութենէ. (Պիտ.) հայի ի ՟Ա նշ. չ. այսինքն ոչ անյոյս լինին։
despair.
ἁπόγνωσις, ἁνελπιστία. abjectio spei, desperatio. Յուսահատութիւն. թերութիւն յուսոյ. լքումն. իւմիտսիզլիք.
Որք անյուսութեամբ լան զհրաժարեալսն. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
Ի տարակուսանս եւ յանյուսութիւն ազգ մարդկան հատեալ լինի. (Խոր. ՟Ա. 3։)
Եթէ զբազմութիւն գթութեանն աստուծոյ թուել հնար է, անյուսութիւն լինիցի. (Բրս. հց.։)
Զի մի՛ արտաքոյ բարւոյն եւ առաքինութեանն անյուսոթեամբն անկանիցիմք. (Ածաբ. մկրտ.։)
Յառաւել պնդութենէն՝ յանյուսութեան ընկղմի խորս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Յանդիմանէ եկեղեցի զայսպիսի սատանայական անյուսութեան վարդապետութիւն. (Արշ.։)
Վասն որո՞յ պատճառի անյուսութիւն քեզ տիրեաց. (Մագ. ՟Ձ՟Բ։)
Ապաշաւանք յանյուսութեան։ Զանյուսութեանն կարկուտ հալել. (Նար. ՟Լ՟Ա. ՟Լ՟Է։)
Եհատ ասէ իբրեւ զծառ, զմահուն անյուսութիւն ցուցանելով. (Արշ.) իմա՛ զանյուսալի գոլն յաստիս առ կենդանութիւն։
inarticulate;
not joined, simple.
Անմիաբան. որ ոչ զօդի ընդ այլս.
Որ չէ յօդեալ ի մասանց. պարզ անմարմին. իմանալի.
Անյօդ եւ անմարմին էութիւն աստուածութեան. (Գր. հր.։)
Անյօդս կատարեալ բանաւորս (հրեշտակս), եւ զյօդապատս (զմարդիկ). (Գանձ.։)
Անյօդ բնութիւն։ Զիւրաքանչիւր զգայութիւն մեր յօդեալ անյօդիցն չէ անխորհրդաբար. (Շ. թղթ. եւ Շ. հրեշտ.։)
Զեզեկիէլեան տեսլեանն երեւոյթ անյօդն էութեամբ. (Նար. խչ.։)
Ոտք փղաց անյօդք են. (Վեցօր. ՟Թ։)
Իսկ զմեզ անյարմարս եւ անյօդս, եւ ոչ երբէք կարացեալ ի նոյն գալ. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
Պակասեալ ի յօդելոյ զբարբառ, կամ զհեգ եւ զբառ նշանական.
Ձայն երկակի է. կամ յէդեալ, կամ անյօդ, որպէս անասնոյ, եւ կամ որպէս անշնչիցն հնչմունք։ Վասն անյօդ ձայնի. (Անց. պորփ։)
Անյօդ եւ աննշան կոչումն են ձայնք անասնոց։ (Բարկացողաց) անյօդ խօսք՝ ամենեւին պակասեալ ի բանէ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ. եւ Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Աննշանս եւ անյօդս խօսին. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
cf. Անյօդ.
Անյօդականն պարզութիւն. (Նար. խչ.։)
Անյօդաւոր ձայն. (Երզն. քեր.։)
not envious;
liberal, generous;
without envy;
generously, abundantly.
Աննախանձ բարք, կամ եղբայրութիւն. (Եղիշ. ՟Ա։ Յհ. կթ.։)
Հոգի անամբարտաւան՝ աննախանձ գոլով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 8։)
Աննախանձ լինել՝ առանց գրգռութեան. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Բ։)
Թագաւոր՝ որ աննախանձ լսողութեամբ լսէ. (Փարպ.։)
Պաշտպան աննախանձ. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
առաւել, ըստ յն. ոճոյ, Առատ. ոչ ճշդող. ոչ խնայօղ. եւ ոչ ճշդեալ. ոչ կծկեալ. լիասիրտ. անխնայ առատաձեռնութեամբ. ճէօմէրտ, գընամազ, էսիրկէնմէզ.
Աննախանձ եւ առատ առ արարածս իւր։ Զմիմեանս օգտեցուցանել աննախանձ օգնականութեամբ. (Յճխ. ՟Է. ՟Ժ՟Ը։)
Աննախանձ պարգեւատու. (Եղիշ. ՟Է։)
Աննախանձ պարգեւք. (Շար.։)
Աննախանձ պատիւ. (Նար. ՟Գ։)
Աննախանձ արքայութիւն. (Փարպ.։)
Աննախանձ տալ, կամ պարգեւել. (Ագաթ.։ Եզնիկ.։)
Աննախանձաբար հաղորդ առնել, կամ հաղորդեցուցանել, մատակարարել, ցուցանել, վայելել. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Վրդն. երգ.։ Սկեւռ. աղ.։)
Ուսուցանել աննախանձապէս. (Բրս. առ աստուածաբ.։)
Զոր եթէ զայս առնիցէք աննախանձապէս (կամ աննախանձաբար). (Սարգ. ՟ա. յհ. յռջբ։)
Զքո զօրութիւնդ բարեհռչակեմ աննախանձապէս. (Լմբ. սղ. ՟Ի՟Ա։)
irrevocable.
ԱՆՆԱՀԱՆՋ եւ ԱՆՆԱՀԱՆՋԵԼԻ. Զոր չէ մարթ յետս նահանջել. անհրաժեշտ.
Աննահանջ արիութիւն. (Մագ. ՟Ի՟Է։)
Աննահանջելի հրաման. (Նար. ՟Գ։)
ԱՆՆԱՀԱՆՋ եւ ԱՆՆԱՀԱՆՋԵԼԻ. Զոր չէ մարթ յետս նահանջել. անհրաժեշտ.
Աննահանջ արիութիւն. (Մագ. ՟Ի՟Է։)
Աննահանջելի հրաման. (Նար. ՟Գ։)
artless, guileless, sincere, upright, ingenuous;
artlessly, ingenuously.
ἅδολος doli expers Ուր չիք նենգ. անխարդախ. անկեղծ. հաւատարիմ. պարզ. ֆէնտիզ, սատըգ.
Աննենգ եւ մաքուր բարեպաշտութեան վերակացու է. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Աննենգ միտք, կամ միամտութիւն, բարք, սէր կամ դաշն. (Եղիշ. ՟Ա։ Պիտ.։ Սարկ. խրատ.։ Յհ. կթ.։)
Աննենգ նախարարօք. (Փրպ.)
Բաղարջ աննենգ է եւ անապական. (Ճ. ՟Թ.։)
Առաջի հանապազ արկանել զշմարտութեանն աստուածային եւ աննենգ կերակուրս. (Սարկ. հանգ.։)
Աննենգ խոկան յօրէնս նորա. (Լմբ. սղ.։)
sincerity, simplicity, ingenuousness.
Անկեղծութիւն. պարզութիւն.
without support.
ἁνερμάτιστος fulcro carens, non habens saburram Որ ոչ ունի զնեցուկ. անհաստատ. եւ Անխիճ (նաւ). տայագսըզ. սաֆրասըզ.
Իբրու զանհաստատ եւ զաննեցուկ նաւամակոյկն շարժեալ դեդեւացուցանեն։ Իբր զնաւ աննեցուկ յեղեալ կործանեսցէ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 115։)
not indigent;
opulent
ἁπροσδεής. nulla re indigens, ἁνέκληπτος, nunquam deficiens, perennis. Անկարօտ. եւ Աննուազ. անպակասելի.
Աննիազ յամենայնէ, լի ամենայնիւ։ Որ աննիազդ ես յամենայնի. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 35։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ. 5։)
Վստահ է յաննիազ մեծութիւնն իւր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)
Առատ եւ աննիազ հոսումն բաշխելով նոցա։ Զաղբիւրեղէնն եւ զաննիազն պատճառ. Զհրոյ զօրութիւնս՝ անշէջս առնէ, եւ զջրոյ հոսանս՝ աննիազս. (Դիոն. երկն. եւե աստուածայ։)
immaterial.
αὑλός. materiei expers, immaterialis. Անմասն ի նիւթոյ. անմարմին. իմանալի.
Աննիւթք, որպէս աստուած, հրեշտակք, միտք, հոգի. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
Յաննիւթէն աննիւթականք. (Շ. հրեշտ.։)
Հուր աննիւթ. (Յճխ. ՟Բ։)
Հիւթ՝ աննիւթից վեհագոյն. (Նար. խչ.։)
Յաննիւթոյ տարերէն։ Յիմանալւոյն եւ յաննիւթոյն. (իւս. կազմ։)
Աննիւթ քաղաք, կամ մարտք. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ստիպ.։)
Ծաղիկք նիւթեղէնք յաննիւթ ծաղիկն յօդեցան. (Շար.։)
Մակամտածութեամբ աննիւթք, որպէս ձեւք (ըստ երկրաչափից). (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
Իբր Անգոյ. ոչինչ.
Յաննիւթոյ՝ չքաւոր եւ յանկերպարան նիւթոյ. (Ագաթ.։)
Խաւար անգոյ է եւ աննիւթ. (Լմբ. սղ.։)
Արարեր յաննիւթից (կամ յաննիւթ գոյից). (Ճշ.։)
Որ խառնի յաղօթելն ընդ բազումսն երգակցութեամբ՝ ոչ կարէ աննիւթ աղօթել. (Կլիմաք.։)
ՅԱՆՆԻՒԹՍ. Առանց գտանելոյ զնիւթ. առանց պատճառի. վայրապար.
Յաննիւթս զրահետ բերիլ յայսոսիկ. (Շ. թղթ.։)
cf. Աննիւթ.
Աննիւթական աղաւնի. (Շար.։)
Ի ձեռն աննիւթականի գրոյ. (Դիոն. եկեղ.։)
Մի՛ յաղագս նիւթականին հոգալոյ՝ յաստուածային առաքինութեանց աննիւթական հոգոց խափանեսցի։ Աննիւթական տանջանօք. (Շ. ընդհ. եւ Շ. ամենայն չար.։)
immateriality.
ἁυλία. immaterialitas. Աննիւթն գոլ. անմարմնութիւն. վերացումն ի նիւթոյ. հոգեղինութիւն.
Պարտ է զնա իմանալ գերագոյն քան զմիտս եւ զբան աննիւթութեամբ։ Աստուածայնոյ գալստեան ամենայն անախտութեամբ եւ աննիւթութեամբ ընդունական. (Դիոն. եկեղ.։)
Ոչ որպէս պատահումն ենթակայի վասն աննիւթութեան. (Մաքս. ի դիոն.։)
unlike, dissimilar, different;
not uniform;
incomparable.
ἁνόμοιος. dissimilis, absimilis, dispar. Որ չէ նման այլում. այլազան. տարբեր. զանազանեալ տեսլեամբ կամ որակաւ. պէնզէմէզ, մուխթէլիֆ.
Աննման են այլոց կեանք նորա. (Իմ. ՟Բ. 15։)
Եթէ աննման իցէ որդի, աննմանաւն աննման զիա՞րդ ճանաչիցի. (Սեբեր. ՟Է։)
Մի ի բազմաց եւ յաննմանից բացակատարի. (Արիստ.։)
Բերքն պակասք եւ աննմանք. (Փարպ.։)
Անյարմար. անվայելուչ. անճահ. անպատշաճ. անդէպ. անտեղի. օտար. անշուք. ցած իմն. ուսլուպսուզ. եագըշըգսըզ. μὴ πρόσηκον, ἁπεικόν, ταπεινόν. inconveniens, absurdum, humile, vile.
Ասել՝ թէ օդով ծածկեալ էր երկի, աննման է։ Առ բազում իրս աննմանս գայթագղեալ կործանին. (Վեցօր. ՟Բ. ՟Գ։)
Խոյին գոլ տարացոյց առ իրն աննման. (Պիտ.։)
Զաննմանն ինձ կամ ցուցի։ Զաննման ինձ բան. (Նար. ՟Ծ՟Է. Նար. կ.։)
Ոչ է ապա յաննմանիցն՝ եւ ձեզ գալ յարեւելս. (Շ. թղթ.։)
Ցանկայ անդէպ մեծութեան եւ աննման. (Ոսկիփոր.)
Զաննմանս եւ զանմօտաւորս ինքեան խօսէր։ Յանձն էառ ասել զաննմանսն վասն իւր։ Աննմանքն վայելեն եւ ոչ վայելեն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)
Անզուգական. անհամեմատ. գեղեցիկ. գերազանց. ծայրագոյն, եւ յետին. անհնարին. մէնէնտսիզ.
Գեղեցկաշէն տաճար բանին՝ աննման. (Տաղ.։)
Յերկրային տոհմէ՝ աննմանք. (Նար. առաք.։)
Նման աննմանիցն (հրեշտակաց). (Մագ. ՟Խ՟Գ։)
Ամբարհաւաճք եւ աննման չարք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9։)
ԱՆՆՄԱՆՔ. գ. ըստ յն. անօմիի. ἁνομοίοι. anomoei. Անամեան հերետիկոսք, հետեւօղք այետիոսի եւ եւնոմիոսի, որք զորդին աստուծոյ աննման հօր ասէին.
Աննմանիցն յանդիմանին աղանդք։ Արդ ո՞ւր են ինձ աննմանիցն աղանդք. (Նիւս. կազմ.։)
Զամենայն հերձուածս զեւնոմիոսացն՝ այսինքն աննմանիցն. (Կանոն.։)
inimitable.
Որոյ նման ոչ լինի. աննման.
unlikeness, dissimilitude, difference;
unsuitableness, disproportion.
ἁνομοιότης. dissimilitudo. Աննման գոլն. պակասութիւն նմանութեան. տարբերութիւն. անհամեմատութիւն. եւ Աննմանելի կամ անզուգական իսկութիւն. պէնզէմէզլիք, իխթիլաֆ.
Մի՛ ինչ էութեանն աննմանութիւն իմասցի։ Ուրանօր էութեանն նոյնութիւն, զո՞ր կալցի տեղի աննմանութիւնն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զանազանութիւն ասէ՝ աննմանութիւն է. եւ եթէ աննմանութիւն, ոչ պարզութիւն. (Ասող. ՟Գ. 21։)
Անքանակ եւ անորակ, անտեղի եւ աննմանութիւն։ Անեղ եւ անստեղծ, աննիւթ եւ աննմանութիւն. (Բենիկ.։)
without lustre, dull, gloomy, dark.
Աննշոյլ խաւարաւ. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 16։)
Աննշոյլ մոլորութիւն, կամ բանտ, կամ մթութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Ի՟Զ. ՟Ծ՟Զ։)
Գիշեր նսեմ եւ աղջամղջին, աննշոյլ ամենեւին. (Մաշկ.։)
inexhaustible.
ԱՆՆՈՒԱԶ որ եւ ԱՆՆԻԱԶ. ἁμείωτος. non imminutus, de quo nihil imminui potest. Որ ոչ նուազի, եւ որում ոչինչ նուազի. անպակասելի. անսպառ. անթերի. անկարօտ.
Աննուազ գոլ եւ անշարժ ամենայն ուրեք. (Դիոն. եկեղ.։)
Որ աննուազ է եւ անբաւ։ Աննուազ բարիք։ Զի իցէ աննուազ տալ ո՛ւմ պիտոյ իցէ. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ժ. ՟Ի՟Գ։)
Աննուազ յարդարութեան վաստակոց. (Խոսր.։)
Աննուազ գոլով յընտանի փառացն. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
inextinguishable.
ԱՆՆՈՒԱՂ ԱՆՆՈՒԱՂԵԼԻ. Որ ոչ նուաղի. անշէջ. անաղօտ. աննուազ.
Աննուազ ջահիցն վառումն. (Արիստակ. նաւակատ.։)
Արեգակն աննուաղելի. (Ճ. ՟Ա.։)
Մշտավառ ճրագ էր աննուաղելի. (Ոսկիփոր.։)
cf. Աննկուն.
Որ ոչ նուաճի. անսանձ. անմեղկելի. անզուսպ. զապթսըզ.
Ի բազում աննուաճ խորհրդոց. (Ճ. ՟Գ.։)
unprofitable, useless, vain.
ἁκερδός, ἁνωφελής, ἁνόνητος, ἅπορος. inutilis, lucro carens. Ուր կամ յումմէ չիք ինձ շահ. անօգուտ. անպիտան. անպտուղ. վայրապար. սնոտի. փուճ. ֆայտասըզ, պիր շեյէ եարամազ.
Զկնի անշահիցն երթային. (Երեմ. ՟Բ. 8։)
Անշահ կողմն, արշաւանք, բան, յուսահատութիւն. (Պիտ.։ Նար.։ Բրս. ճգն.։)
Ոչ անշահ յիշատակ այնոցիկ, որք առաքինութեանն եղեն ընդունակք. (Նիւս. սքանչ.։)
Մի՛ անշահ եղիցին կրիցդ պտուղք. (Նար. ՟Հ՟Ը։)
Գուցէ զուր տարապարտուց եւ անշահ՝ մշակութիւնս մեր եղիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։)
Սնափառի պահք անվարձ, եւ աղօթք անշահ. (Կլիմաք.։)
Որ ոչ շահի ինչ. ցականեալ. ունայնաձեռն.
Տարակուսելոց եւ անշահից ի քահանայից՝ յաղագս կերակրոց ոչ անքատս լինել. (Փիլ. քհ.։)
Յայնմ եւս անշահ մնացեալ՝ յաղօթս ապաւինի. (Խոր. ՟Գ. 53։)
Զանձինս անշահ ի շնորհէն վարկանիմք. (Լմբ. պտրգ.։)
Առանց շահի կամ օգտի. ἁνόνητα. frustra. ի զուր. փուճ տեղը. նաֆիշէ. ապէս եերէ.
Սոսկ եւ վայրապար եւ անշահ անցանել ընդ լերինս գեղեցկութիւն. (Տօնակ.։)