plumber.
lead-works or lead-manufacture.
lead-mine.
Բովք կամ հանք, ուստի հատանի կապարն.
Ի լեառն երկաթահատացն եւ կապարահատացն. (Բուզ. ՟Գ. 10։)
of the nature of lead.
leaded.
Կապարաւ յօդեալ, զօդեալ, զօդելի.
Աշտարակ բարձրաբերձ՝ զօրաւոր վիմօք կապարայօդ հիւսմամբ շարադրեալ. (Արծր. ՟Ե. 2։)
leaden, made of lead.
μολίβδιος plumbeus. cf. ՊՂԵՄԲԱՏ։ Որ ինչ է ի կապարէ. արճճեայ.
Կշիռ կապարեայ. (Զաք. ՟Ե. 7։ եւ 8։)
Կապարեայ դահեկան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ։ 34։)
Կապարեայ մրճով, կամ գնտովք. (ՃՃ.։)
Երկուս տախտակս կապարեայ. (ՃՃ.)
Բիւր բեռն փայտեայ կամ կապարեայ գտանել. (Ոսկ. ես.։)
Տայր կնիք կապարեայ դնել յամենեցուն պարանոցսն. (Ղեւոնդ.։)
Չափ կապարեայ. (Շ. բարձր.։)
Իբր մեքենայիւք իմն կապարէիւք. (Նիւս. կազմ.։)
Իբր մ. Կապարաւ. կապարեայ գրչաւ.
Պատկեր թագաւորական յառաջ կապարեա՛յ նկարագրի, եւ ապա բազմերանգ դեղոցն ի վերայ արկանելով. (Շ. բարձր.։)
to plug or stop withlead, to lead, to plumb.
anise-seed.
detention;
prison;
bond, cord.
δέσμα, δέσμωμα, δεσμίς ligamen, vinculum. Որպէս գործի կապելոյ, կապ, կապանք. պարան. լար. զօդ.
Կտաւեղէն կապարան (պատանք)։ Ի կապարենէն արձակէ յանիծից. (Մամբր.։)
Ոչ գաաւ լուծեալ կապարան դստերաց երկրի մերում։ Գելոց կապարանաց արկեալ ի կզակսն եւ ի պարանոց նորա. (Յհ. կթ.։)
Զկապարանս խզեալ. (Ոսկ. համբ.։)
Կապարանք զըստին հաստուածոյ յոշատեցաւ (իբր զօդ)։ Կապարան ձգողական։ Կապարանին շրջափակութեամբ. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Խ՟Ե։)
ԿԱՊԱՐԱՆ. δεσμωτήριον carcer. Որպէս տեղի կամ տուն կապանաց. բանտ. զընտան.
Կապարան զմարմինն կոչէ հոմերոս. (լս. զընդան. Սահմ. ՟Ը։)
Կապարանաց ելով ի քաղաքի։ Կապարանին գոլով առ սոցա ոչ ուրուք ազատի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
Իբրեւ ի չար կապարանէ իմեքէ յաստի կենաց փախուցեալ. (Ածաբ. առ կեսարոս.։)
Զօր ունին ի նաւի իբր ի կապարանի երկաթի շղթայս. (Պիտ.։)
Ոչ ամաչէր ի կապարանէն, եւ ոչ ի կապելոցն. (Ոսկ. խչ. եւս եւ Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. տիմ.։)
Արձակել ի բանտէ կապարանին, կամ ի կապարանէն, կամ ի պաշարմանէ բանտին եւ ի կապարանէն։ Լուծումն ինձ ի կապարանէն լիցի. (Յհ. կթ. յորս անխտիր նշանակին կապանք, եւ բանտ։)
deserting, fugitive;
rebellious.
Որ դարձուցանէ զկապարճս եւ զզէնս իւր յետս. դասալիք. ապստամբ.
Սոքա են կապարճադարձոյցք ի ճանապարհէ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
quiverbearer.
αἱρών τὰ σκευῆ armiger. Կրօղ զկապարճս եւ զզէն եւ զկազմած տեառն իւրոյ. զինակիր, արբանեակ. գործակից։ Տե՛ս (Դատ. ՟Թ. 54։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 1. 6. 7=17։ ՟Ժ՟Զ. 21։ ՟Լ՟Ա. 4=6։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 37. եւ այլն։)
Յովնաթան կապարճակրաւն դղրդեցոյց զբանակս այլազգեացն. (Նախ. ՟Ա. Թագ.։)
Ահարոն մարգարէ էր մովսէսի, եւ կապարճակիր. (Եփր. ել.)
Կապարճակիրն եւ իւր քեռին եւ անուանակից. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4.) (յն. ταμίας quaestor. գանձապետ, կամ գործակալ)։
Թէեւ յարքունական զարմէ է, կապարճակիր լինի իշխանին, եւ սպասաւոր բաժակի նորա. ապա լինի ձիաւոր, եւ ի կարգ իշխանացն հաւասարի. (Լմբ. պտրգ.։)
furnished with a quiver, (archer).
ԿԱՊԱՐՃԱՒՈՐ ԿԱՊԱՐՃԵԱԼ. Ունօղ եւ վարօղ զկապարճս. նետաձիգ.
Զկապարճաւորս եւ զկորովիս աղեղնաւորացն. (Արծր. ՟Գ. 1։)
Կապարճեալք եւ լիաձիգք՝ եւ լիագիրկք մտցեն անդր. (Ոսկ. ես. (յն. նետիւք եւ աղեղամբ)։)
cf. Կապարճաւոր
ԿԱՊԱՐՃԱՒՈՐ ԿԱՊԱՐՃԵԱԼ. Ունօղ եւ վարօղ զկապարճս. նետաձիգ.
Զկապարճաւորս եւ զկորովիս աղեղնաւորացն. (Արծր. ՟Գ. 1։)
Կապարճեալք եւ լիաձիգք՝ եւ լիագիրկք մտցեն անդր. (Ոսկ. ես. (յն. նետիւք եւ աղեղամբ)։)
quiver;
կապարճս դարձուցանել, to desert, to rebel;
to retreat, to flee, to throw down one's arms.
φαρέτρα pharetra, theca sagittarum. Անօթ նետից աղեղանց. իտ. թուրքա՛սսօ։ (Ծն. ՟Ի՟Է. 3։ Յոբ. ՟Լ. 11. Սղ. ՟Ժ. 3։ Ես. ՟Ի՟Բ. 6։ ՟Խ՟Թ. 2։ Երեմ. ՟Է. 6։)
Ի նետս կապարճից, կամ զնետս կապարճից. (Ժմ. եւ Սղ. Ամբ. որ ի Ամբ. ՟Գ. 9.) ասի՝ ի վերայ իշխանութեան. յն. գաւազանաց։
Ի չար կապարճացն խիտ առ խիտ նետովք խորհրդոցն խոցոտեն. (Լմբ. սղ.։)
Կապարճս դարձոյց, յետս եկաց յապստամբութիւն. յն. լոկ՝ ապստամբ եղեւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
piece of linen or of cloth;
— հնոտի, tatter, rag.
• , ի հլ. (հմմտ. գրծ. կապերտիւք Եփր. Գ. կոր. 122) «շորի կտոր, քուրջ, լաթ, 2. հագուստի փեղկերը. 3. քուրձ» ՍԳր. Եւս. պտմ. 697. Մծբ. էջ 312. Ոսկ. ես. և յհ. բ. 38. ւրից կապերտակ կամ կապերտիկ «շո-րի կտոր» Ոսկ. ես. 292 և յհ. բ. 14. Շիր. կապերտոց «դրօշակ կամ դրօշակի շորը» (նորագիւտ բառ) Ուխտ. Ա. 83. կապերտա-վրան «թաղիքէ վրան, ալաչուխ» Զքր. սարկ. Բ. 105.-բառիս ռամկական ձևն է կարպետ Ոսկիփ. Վրդ. առ. 71։
• ՆՀԲ «փերթ կապայի կամ քէպէի»։ Վ. Ա. Ա. (Ազգասէր Արարատեան, Կալ-կաթա 1848, էջ 96) հանում է կա, կայ. կաց, կայան «տեղ»+պերտ=փերթ «կտոր» բառերից. կափերթ է բնիկ հայ բառ, որ ցոյց է տալիս թէ այս աոհես-տը նախ ծաղկեցաւ Հայաստանում, ո-րից նիւթն ու անունը փոխ առին օտա-րազգիները։ Հիւնք. կապարճ բառից։ Հացունի, Պատմ. տարազի, էջ 7 կապ բառից։
• ԳՒՌ.-Սլմ. Վն. կարպետ, Ախց. Գոր. Երև. Կր. Շմ. Տփ. կարպէտ, Ղրբ. կա՛րպրէտ. Ալշ. Մշ. կարբեղ, Խրբ. Սեբ. գարբէդ, Ասլ. գարբէ՝դ, գարբէ՝*, Հմշ. գարբիդ, Տիգ. գmր-բիդ, Զթ. գայբիդ, գարբիդ. բոլորն էլ նշա-նակում են «անմազ գորգ»։
• ՓՈԽ.-Հալերէն գաւառական ձևի հետ բոլորովին նոյն են անգլ. carpet «գորգ». հՖր. carpite, ֆրանս. carpette «սենեակի քառանկիւնի գորգ», գերմ. Karpet, իտալ. carpita «մի տեսակ թաւ կերպաս», հունգ. kärpit «վարագոյր», սերբ. karpit «վա-րագոյր», krpèta «սեղանի վրայ փռելու գորգ» (Berneker 628), որոնք բոլոր հանում են եւրոպացիք ստ. լտ. carpita «բրդէ ձորձ» բառից, իսկ այս էլ ծագած լտ. carpo «բուրդ կամ թել մանել» բայից. բայց դեռ քննելի է թէ արդեօք նոյն իսկ այս ստ. լատ. բառը փոխառեալ չէ՞ յետին հայերէն կարպետ ձևից, նիւթի հետ վաճառականու-թեամբ անցած Եւրոպա։-Օրբէլի (տե՛ս Մառ, Teксть и paз. no Kав. Փոл. հտ. I (1925), էջ 111) հայերէնից փոխառեալ է համարում նաև ռուս. ковëръ «գորգ»։ Այս բառը՝ որի ցեղակիցներն են ուկր. kóver., kovérec, չեխ. koberec, լեհ. kobierzec, բուլ-զար. guber և սերբ. guber, դեռ բացատրը-ւած չէ։ Ըստ Berneker 592 ոմանք փոխա-ռեալ են դնում անգլ. čover «ծածկոց» բա-ռից, ուրիշներ հիսլ. kggurr «գորգ» բառից, ուրիշներ էլ ֆրանս. couvrir, սպան. cobrir. իտալ. coprire, ռում. cóper «ծածկել» բա-ռից։ Սակայն բոլորն էլ անճիշտ են»
ῤάκος, ῤῆγμα panniculus, pannus, vestis detrita, fragmentum, ruptura σάκκος saccus ἰμάτιον vestimentum. Իբրու փերթ կապայի, կամ քէպէի. Պատառ պաստառի, կոտորակ ձորձոյ. հանդերձ անարգ, մաշեալ, պատառատուն. ցնցոտի. գրգլեակ. կտաւ բրդեայ, ցփսեայ. քուրձ. ծուէն. լաթի կտոր, քուրջ, շոր, կարկտանք.
Կապերտս հինս։ Կապերտ անթափ։ Պատառեաց զնա յերկոտասան կապերտս։ Կապերտ այծեայ։ Որպէս ի կապերտէ՝ որ լինի ըստ օրինի կանանց. (Երեմ. ՟Լ՟Ը. 11։ Մտթ. ՟Թ. 16։ ՟Գ. Թագ.)
Կապերտի միոջ, եւ պատառոյ հացի վաճառեսցին իշխանութիւնք։ Պատառոյ միոյ կապերտի զի՞նչ գնեցեր. (Ոսկ. ես.։)
Ի պաղեստին երկուս կապերտս հենլով ի միասին՝ այնպէս առնեն զհանդերձսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38։)
Կարկառեա կապերտ, մատո դեղ. (Ածաբ. աղքատ.։)
Զկապերտն նորա կորզեցին յուսոյն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։)
piece of tag, shred, strip, scrap, cutting of linen or cloth.
ԿԱՊԵՐՏԱԿ ԿԱՊԵՐՏԻԿ. ῤάκιον vestis vilis. Դոյզն կապերտ, լաթի կտոր, քրջի կտոր.
Եւ այժմէն իսկ ի տօնսն կապերտակս իմն զերեսօքն պատեն. (Ոսկ. ես.։)
Կոստանդիանոս հրամայեաց զօրացն զյաղթող նշանն քրիստոսի դրոշմել ի վերայ կապերտակի. (Շիր. քրոն.։)
Միայն ցնցոտի կապերտիկ զգեցեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
cf. Կապերտակ.
ԿԱՊԵՐՏԱԿ ԿԱՊԵՐՏԻԿ. ῤάκιον vestis vilis. Դոյզն կապերտ, լաթի կտոր, քրջի կտոր.
Եւ այժմէն իսկ ի տօնսն կապերտակս իմն զերեսօքն պատեն. (Ոսկ. ես.։)
Կոստանդիանոս հրամայեաց զօրացն զյաղթող նշանն քրիստոսի դրոշմել ի վերայ կապերտակի. (Շիր. քրոն.։)
Միայն ցնցոտի կապերտիկ զգեցեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
cf. Կապուտակագոյն.
cf. Կապար.
cf. Կապար.
ԿԱՊՐՑԱԽ որ եւ ԿԱՊԱՐՑԱԽ. cf. ԿԱՊԱՐ (խոտ)։ (Բժշկարան.։)
to fix the regards on, to bend, to rivet on.
harnessed, put to.
Բարձօղ՝ այսինքն ձգօղ զկառս.
Հաւասար բարձրապարու արծուոյն կառաբարձ փառաց անեղին. (Վրդն. քրզ.։)
coach-maker.
fighting from a chariot;
fight in chariots.
ԿԱՌԱՄԱՐՏ ԿԱՌԱՄԱՐՏԻԿ, տկի, կաց. Իկառաց կամ կառօք մարտնչող. եւ Որ ինչ անկ է կառամարտութեան.
Զկառամարտն եւ զպերճացեալն փարաւոն ասաց ի ծովն կարմիր ընկղմել. (Զքր. կթ.։)
Ամենայն կառքն եւ երիվարքն պակասեն ի միջոյ ասպարիսի մտացս. եւ կառամարտն ամօթով յինքեան նհանջի. (Լմբ. սղ.։)
Ըստ կամաց կառավարին ուղղեալ լինին կառամարտքն. (Խոսրովիկ.։)
Ի տեսարանն ձիընթաց կառամարտկացն։ Ի տեսարան խաղուցն ձիընթացից կառամարտկացն. (Ճ. ՟Ա.։)
Կառամարտիկ ձիոցն հակառակելոյ եւ կռուելոյ ըստ միմեանս. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Հանդերձ կառամարտկօքն (խաղիւք) եւ տեսարանօք. (Առ որս. ՟Ա։)
cf. Կառամարտ.
ԿԱՌԱՄԱՐՏ ԿԱՌԱՄԱՐՏԻԿ, տկի, կաց. Իկառաց կամ կառօք մարտնչող. եւ Որ ինչ անկ է կառամարտութեան.
Զկառամարտն եւ զպերճացեալն փարաւոն ասաց ի ծովն կարմիր ընկղմել. (Զքր. կթ.։)
Ամենայն կառքն եւ երիվարքն պակասեն ի միջոյ ասպարիսի մտացս. եւ կառամարտն ամօթով յինքեան նհանջի. (Լմբ. սղ.։)
Ըստ կամաց կառավարին ուղղեալ լինին կառամարտքն. (Խոսրովիկ.։)
Ի տեսարանն ձիընթաց կառամարտկացն։ Ի տեսարան խաղուցն ձիընթացից կառամարտկացն. (Ճ. ՟Ա.։)
Կառամարտիկ ձիոցն հակառակելոյ եւ կռուելոյ ըստ միմեանս. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Հանդերձ կառամարտկօքն (խաղիւք) եւ տեսարանօք. (Առ որս. ՟Ա։)
coachman, driver;
drover;
governor, regent, chief, rector.
Զկառս կառավարօքն հանդերձ զգետնիցէ. (Ոսկ. փիլիպ.։)
ἀρματηλάτης auriga ἠνίοχος, ἠνίοχευς moderator. cf. ԿԱՌԱՊԵՏ. Վարօղ զկառս. եւ Կառամարտ.
Հրաման տայր կառավարին։ Արասցէ կառավարս եւ հեծեալս. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 1։ ՟Ա. Թագ. ՟Ը. 11։)
Իբրեւ զձայն կառավար ձիոց բազմաց. իմա՛ կառաձիգ. յն կառաց, ձիոց։
Ամենայն կառք ի համազգեաց երիվարաց լծին. երբեմն օձտեն, եւ ի տագնապի զկառավարն եւ զանձինս կացուցանեն. (Եզնիկ.։)
Որպէս զերիվարս դաստիարակեալք՝ յ՛օթ ընթացս եւ միտք կառավարին կամիցին. (Նար. խչ.։)
Լծեցելոց ձիոց երասանակակալ կառավարն։ Կառավարք ի ձիընթացսն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
Անկեալ բոլոր կառքն հանդերձ կառավարաւն. (Պտմ. աղեքս.։)
Ի նաւի նաւավարն, եւ ի կառավարն գ եւ աստուած աշխարհի. (Արիստ. աշխ.։)
Մարմնոյ եւ հոգւոյ միտքն են կառավար. (Եղիշ. ՟Բ։)
Մի՛, ասէ, կառավար միտքդ զերասանակ զգայարանացդ թուլացուսցէ. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։)
Կառավար անձին, երասանակալդ սրտի. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
Կառավար կալեալ զմիտս իւր՝ առ աստուած հայէր. (Յհ. կթ.։)
Կառավար բարուցն բարութեանց՝ աստուածասիրութիւնն է. իսկ չարեացն է անաստուածութիւնն եւ անձնասիրութիւնն կառավար.(Յճխ. ՟Է։)
Աստուած էր, եւ կառավար ամենայն արարածոց։ Տէր աստուած՝ կառավար համօրէն եղելոցս. (Աթ. համբ.։ Ճ. ՟Ա.։) որ եւ ասի ՂԵԿԱՎԱՐ, ՈՒՂՂԻՉ, ՆԱԽԱԽՆԱՄՈՂ եւ այլն։
Թագաւորն, զոր կառավար խնդրեցիք, եղեւ ձեզ կործանիչ. (Լմբ. միք.։)
Թիւրաշարժ կառացս ուղղիչ կառավար. (Ճ. ՟Ը.։) (Իսկ ռմկ. կառավար ասի որպէս քաղաքապետ, եւ այլն. հանգոյն իտալ։)
to drive a coach;
to conduct, to direct, to guide, to govern, to rule, to regulate;
սրարշաւ —, to drive, to rattle along at full speed;
—իմ ի թեւս հաղմոց, to be borne on the wings of the wind.
ԿԱՌԱՎԱՐԵՄ եւ ԿԱՌԱՎԱՐԻՄ, եցայ. ձ. ἀρματηλατέω, ἠνιοχεύω aurigo, currum ago, habenas teneo, moderor. Վարել կամ ուղղել զկառս. ընթանալ կառօք. յառաջ խաղալ. եւ Կառամարտիլ ի ձիընթացս.
Կառավարել կամիմ, զի կառօք յաղթեցից քեզ. (Պտմ. աղեքս.։)
Ի ձիընթացս մեծի կրկիսին կառավարել կամեցեալ. (Խոր. ՟Բ. 76։ եւ Շ. վիպ.։)
Կառավարիլ ամպովք, եւ ելանել ի վայր աստուածութեան հրոյ. (Խոր. վրդվռ.։)
Եղիա կառավարէր յերկինս։ Վերածնութեամբ աւազանին կառավարեալ թեւապարի յերկիրն պարգեւաց. (Զքր. կթ.։)
Նմանապէս եղիայի կառավարելով յափշտակեցար ի բարձրագոյն անճառելիս. (Ոսկ. լս.։)
Կառք խաչակառք, յորում էմմանուէլն բարձրացեալ՝ կառավարելով ստուգապէս աւարումն գերելոցն արար. (Անյաղթ բարձր.։)
Կառավարեա՛լ ի թեւս հողմոց, ելեալ ի քրովբէս. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
ԿԱՌԱՎԱՐԵՄ. ն. κατευθύνω, ἅγω, διοικέω, οἱκονομέω rego, dirigo, duco, guberno, administro. Նմանութեամբ ասի զաստուծոյ եւ եթ, որպէս Ուղղել, առաջնորդել, վարել, ղեկավարել, տնտեսել, հոգալ, նախախնամել։
Ո՛, որ չորեքերիվարեան որպէս կառաց դիր զտարերս դասելով, եւ կառավարելով զժամանակս եւ այլն. (Պիսիդ.։)
Որ զամենայն կառավարես ըստ պատշաճ պիտոյից. (Խոսր.։)
Կառավարեա՛ զկամս հայցմանց նոցա եւ զմերս ընդ ուղղորդն. (Պտրգ.։)
Որ զանշարժն իբր զընթացօղ կառավարես. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
Իմանալիք եւ զգալիք նովին եւ ի նորին ակնարկելոյ եղեն եւ կառավարին. (Գր. հր.։)
Կառավարէ զտարերս ի մեր պէտս, կամ զարարածս, կամ զբարձունս բարձամբք, կամ զաշխարհս ողորմութեամբ, եւ զերկինս ճշմարտութեամբ։ Նովաւ կառավարին արարածք։ Արարածոցս, կամ աշխարհի կառավարէ (այս ինքն առաջնորդէ). (Լմբ. սղ. Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Կառավարեա՛ ի վերայ իմ զողորմութեան քո պարգեւս. այսինքն տնտեսեա՛. (Բենիկ.։)
Իսկ զմարդկանէ դուն ուրեք՝ այլազգ այլաբանութեամբ.
Սիրով ի միասին միախորհուրդք զմիտս կառավարեալ. (Յհ. կթ.։)
act of driving;
conduct, regency, direction, government;
— տան, house-keeping, economy;
— քաղաքի, policy, politics.
ἀρματηλασία, ἠνιόχισις aurigatio, moderatio եւ այլն. Վարելն զկառս. եւ նմանութեամբ՝ Առաջնորդութիւն, ուղղութիւն, եւ նախախնամական տնտեսութիւն. տեսչութիւն.
Բազում այլ յարացոյցք առ կառավարութիւնս իսկ են. (Պղատ. օրին ՟Է։)
Զկառավարութիւն ի տեսլարանին եցոյց կապիկ, քանզի ի վերայ կառաց անցեալ նստէր. (Փիլ. լիւս.։)
Աղոթք՝ ճգնաւորաց մարտակից, կուսանաց կառավարութիւն. (Խոսր.։)
Կառավարութիւն կամաց ի չարն. (Յհ. կթ.։)
Հրամանաւ վերին կառավարութեան մաքրեալ զօդոցն դաժանութիւն. (Արծր. ՟Է. 2։)
Վարէր զիշխանութիւն իւր բարի շքեղաշուգ կառավարութեամբ. (Օրբել.։)
carriage-train or waggon-train;
railway train;
— երթի, down-train;
— դարձի, up-train;
երագնթաց կամ յամրնթաց —, fast, slow train;
հապճեպ, կայական, համաշխարհիկ, բեռնակիր or երթեւեկաց, զբօսանաց —, express, stopping, mixed, goods or luggage, passenger, excursion train;
տեղափոխիկ —, carriage-truck;
եհաս ահա հինգ եւ կիսոյ ժամուն —, the half past five o'clock train is just arrived;
cf. Երկաթուղի.
racing in chariots;
chariot-race.
Արշաւօղ կառօք. կառընթաց. եւ ընթացք կառաց.
Երբեմն իբր զկառարշաւ ձիաւարութեամբ զփրկութեանցն խօսեր բանս։ Այլեւ ի կառարշաւնսն (կամ ի կառարշաւանսն) յաջողապէս պատկանեալ. (Պիտ.։)
beaver, castor;
Castor.
• (սխալմամբ գրուած նաև կտորոց, կոթորոս ևն) «կուղբ, ջրշուն» Եպիփ. բարոյ։ Ուրիշ վկայութիւն չկայ։
• = Յն. ϰαστωρ, որ և լտ. castor «ջրշուն, կուղբ»։ Վերջաւորութիւնը չի յարմարում։
ԿԱՍԴՐԻՈՍ կամ ԿԱՍՏՐԻՈՍ. որ վրիպակաւ գրի եւ Կոտորոց, Կոթորոս, եւ այլն. իբր յն. լտ. գասդօր, որ է Կուղբ. ջրշուն.
Է էրէ ինչ, որ կոչի կասդրիոս. հանդարտ եւ զգօն է. եւ կարեւորք նորա բժշկութիւն է, եւի տունս թագաւորաց է. (Եպիփ. բարոյ.։)
suspicious, distrustful, diffident, doubtful;
— լինել ումեք, to become suspicious of.
Ուր գուցէ կասկած. կասկածելի. երկիւղալի. խիթալի. զգուշալի.
Հաստատագոյն լինել ի կասկածաւոր պատգամացն. (Արծր. ՟Դ. 4։)
Կասկածաւոր հաշտութիւն, կամ պատժապարտութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Ոչ զամենայն կասկածաւոր խրամս ամրացուցէր զմտից չարին. (Մաշկ.։)
malt-liquor, beer;
— սեղանոյ, table-beer;
— ընտիր, ale;
զօրաւոր or սեաւ —, porter;
— յոռի, swipes.
Ջուր կասկի, այս ինքն գարւոյ. գարէջուր. գարիի ջուրը կամ քամուքը
Էր կերակուր նորա կասկաջուր. (Վրք. ոսկ.։)
Սուղ ինչ բանջար, եւ ունդս եւ կասկաջուր. (Վրք. եւագրի.։)
Ամենեքեան սոքա ի միոյ իբրեւ ի կասկաջրէ եւ ի համաքամուածէն ընկալեալ մասն արեան. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
gridiron;
trivet, tripod;
խորովել՝ եփել ի վերայ —ի, to broil, to grill, to cook upon the gridiron;
միս ի —է, broiled meat.
• , ի հլ. «միս խորովելու վան-դակաձև գործիք. 2. կաթսայի եռոտանի» ՍԳր. Ոսկ. ա. թես. հնապէս գործածուած է միայն անեզաբար, ներկայ գրականի մէծ երկու թուով էլ կարող է գործածուիլ։ Ըստ Վրդ. և Տաթև. հրց. 357 «կասկար է պու-տուկ պղնձի»։
• = Ասորական փոխառութիւն է, ինչպէս ցոյց է տալիս -այ վերջաւորութիւնը. բայց առոռերէնում այս նշանակութեամբ գոր-ծածուած չէ. կայ միայն [syriac word] ︎ kaskara «կողով», որ բնիկ սեմական բառ չէ և նոյն-պէս փոխառեալ է մի ուրիշ լեզուից։ «Կաս-կարայ» և «կողով» իմաստները տարբեր չեն իրարից և երկուսն էլ բխում են «հիւսկէն» գաղափարից. (կասկարան իր առաջին ձևով այն երկաթի հիւսկէն ցանցն է, որ դրւում է կրակի վրայ). հմմտ. լտ. craticula «կաս-կարայ», որ ծագում է cratis «հիւսկէն» բա-ռից. հյ. վանդակ, որ նշանակում է «ցանց, կասկարայ, կողով»։-Յայտնի չէ թէ ասո-րի բառը կապ ունի՞ յն. ἔ́σγάοα «վառարան, խարոյկ, կասկարայ» բառի հետ, որից փո-խառեալ են թալմ. [hebrew word] asqala և թրք. օ [arabic word] əsqara (ռմկ. ըսխարա) «կաս-կարայ»։ (Յն. բառը ըստ Boisacq 290 բնիկ հնդևրոպական է և կցւում է հսլ. iskra, ռուս. иcкрa, լեհ. skra «կայծ» բառերին։ Berneker 433 չի ընդունում այս համեմա-տութիւնը)։-Հիւբշ. 306։
• ՆՀԲ թրք. իսգարա և յն. էսխա՛րա ձևերին է կցում։ Lag. Arm. St. § I116 դրաւ ասորի բառի հետ։ Տէրվ. Altarm. 106 և Նախալ. 112 յն. ἐσχάαα բառի և ուրիշ ձևերի հետ՝ դնում է հնխ. skar «խարել» արմատից. իբր բնիկ հայ (սրա վրայ տե՛ս խարել բառի տակ)։ Pedersen, Հայ. դր. լեզ. 225 ասորի բառը դնում է հայերէնից փոխառեալ, իսկ կասկարայ կցում է կասկ «շագա-նակ» բառին։
• ԳՒՌ.-Ախց. Կր. Մշ. Վն. կասկարա, Տփ. ևասկարանք, Մշ. կասկարէգ, Խրբ. գmսգm-րmգ, Զթ. գէսգէրmք, Ակն. Եւդ. գասգըրագ, Ղրբ. քսկա՛րէնք.-նոր բառեր են կասկա-բայք Ակն. Զթ. «մի աստղի անուն», կաս-կարեկ Ատն. «միշտ սրտնեղութիւն պատճա-ռող մարդ», կասկարէնք Ղրբ. «մի տեսակ խաղ է»։
(ռմկ ըսկարայ. թ. իսգարա. յն. էսխա՛րա). ἑσχάρα, ἑσχάριον , ἑσχαρίς, κρατίκλη craticula, focus. Վանդակ երկաթի՛, յորոյ վերայ դնի միս խորովելի. եւս եւ պատուանդան սանի, կամ ոտնաւոր սան.
Զոհ ի կասկարայից։ Ի կասկարայս կամ ի տապակի։ Զկաթսայս եւ զկասկարայս սեղանոյն։ Պատառ մի ի կասկարայից. (Ղեւտ. ՟Բ. 7։ ՟Է. 9։ ՟Բ. Մնաց. ՟Դ. 11։ ՟Բ. Թագ. ՟Ղ. 19։)
Թոնիրք եւ կասկարայք քակեսցին։ Զկասկարայս եւ զբառնալիս. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 35։ ՟Բ. Մնաց. ՟Դ. 16։)
Ոչ ոք ի զօրականաց արկ զմեզ ի խարոյկ, եւ կացոյց ի վերայ կասկարայից. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
given to waggery or jesting, jocose, waggish, jocular, sportive, playful.
actor;
comedian;
comic.
cf. Կատակերգ.
κωμῳδός comoedus. Երգով կատակօղ ի թատրոնի. քերթօղ քատակացոյց եւ ծաղրածու. միմոս. եւ յն. ձայնիւ, ԿՈՄԻԿԵԱՆ.
Եւրիպիդէս ողբերգակգ արիստոփանէս կատակերգակ երեւէին. (Շիր. քրոն. (ուր ըստ Եւսեբ. երգայարդար. բայց յն).)
Այսպիսի ինչ առ ի կատակերգակացն ասացեալ։ Կատակերգակ քերթող կոչէ զհոմերոս. (Նոննոս.։)
Զմենանդրոս ասեմ զգլուխ կատակերգակացն։ Զյոյժ հռչակելոյ կատակերգակիս մենանդրի. (Պիտ.։)
Կատակերգակ եւ ծաղրածու. (Նեղոս.։ եւ Սարգ.։)
comical, lesque, farcical, facetious.
Որ ինչ անկ է կատակերգակաց եւ կատակերգութեան. ծաղրական. ծիծաղական.
Ոչ պարտ վարկանիմ զայնոսիկ յիշատակել ի կատակերգական յայսմ տառի. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)
Բարդեա՛ բամբասանս յոքունսգ. զվրնջողականսն. զկատակերգականսն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
fond of comedy.
φιλευτράπελος jocosus, jocis gaudens. Սիրօղ կատակերգութեան. փո՛յթ ի կատակել զայլովք.
Զեղխութիւնգ ծաղրական գոլ, եւ անարգողասէր, եւ կատակերգասէր. (Արիստ. առաք.։)
to act comedy;
to jeer, to mock, to rally.
ԿԱՏԱԿԵՐԳԵՄ կամ կատակերգակեմ, կատակերգկեմ, կատակերգսարկեմ. κωμῳδέω comicum ago, mordeo, taxo. Կատակերգութեամբ ծաղրել. կծանել ճարտար բանիւք. հեգնել. այպանել. եպերել. ունչս առնել.
Կատակերգողացն յօժարութիւն ծիծաղելի ինչ առ մարդիկ ասելոյնգ կատակերգելով ձեռնարկութիւն առնել ասելոյն։ Ո՛չ իցէ պարտ զոչ եւ մի ոք ի քաղաքացեացն կատակերգել. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
Հեթանոսք կատագերգեն զսքանչելիսն. (Պրոկղ. ի կոյսն.։)
Ծաղր լինիմ. կատակերգեալ լինէի. (Մխ. երեմ.։)
Կատակերգկի հերմէս, եւ ասի մսախոյզ. (Նոննոս.։)
Լռեցան առաջինք, եւ կատակերգսարկին նորքս. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
comedy;
— յօրինել, to write -;
— խաղալ, հանդիսացուցանել, to act a play, to represent plays;
— իմն է, it is but a farce.
κωμῳδία comoedia, fabula, satira. Նուագ եւ խաղ ծաղրաշարժ կամ միմոսական. գործ կոմիկեանց ի թատրոնի. ծաղրածութիւն.
Ողբերգութեան արտօսր հետեւի, իսկ կատակերգութեան՝ ծաղր. (Նոննոս.)
Հագներգութիւն, փանդեռներգութիւն, եւ կատակերգութիւն։ Կատագերգութեանցն գեղեցկագոյնքն առանց ծիծաղանաց են։ Քերթողի կատակերգութեանգ ոչ իցէ պարտ զոչ եւ մի ոք ի քաղաքացեացն կատակերգել. (Պղատ. օրին. ՟Բ. ՟Է. ՟Ժ՟Ա։)
Զողբերգութիւն դիւցազնաբար վերծանեսցուք, իսկ զկատակերգութիւն՝ աշխարհօրէն. (Թր. քեր.։)
Ատեցօղք արուեստից եւ վարդապետական բանից, եւ սիրօղք վաչառաց եւ կատակերգութեանց. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Երգս կատակերգութեան ջնարահար պոռնկի. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
Երգս լկտութեան եւի կատակերգութիւնս առաւել հեշտանամք քան ի սերովբէական բարեբանութեան. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
furiously, madly, frantically, desperately, roistering.
summit, top, height;
end, conclusion, term, accomplishment;
— հաւու, cock's comb;
crest;
tuft;
ի —ն եհաս շնորհաց, he arrived at the height of favour;
cf. Կատարումն.
• (ի-ա, ո հլ?) «ծայր, մի գործի վերջը, լեռան գլուխ» ՍԳր. Ագաթ. Ոսկ. (գա-ւառականներում և արդի գրականում նշա-նակում է նաև «աքլորի բբուկ»). որից կա-տարել «գործել, անել, վերջացնել» ՍԳր. «մևոտել, սրբազնագործել» ՍԳր. կատարումն «ամբողջացում, բովանդակութիւն» ՍԳը. «մահ, նահատակութիւն» Յկ. ե. I1. Կորիւն. «կատարելութիւն» Առակ. ժա. 3. Կող. գ. 14. «սրբազնագործութիւն» ՍԳր. կատարե-լիք «փակման հանդէս» Բ. մակ. բ. 9. կա-տարած «վերջ» ՍԳր. կատարեալ ՍԳր. կա-տարելապէս Ոսկ. յհ. ա. 17. Կոչ. կատա-րելամիտ Ագաթ. անկատար ՍԳր. լիակա-տար Եսագր. դժուարակատար Ոսկ. ես. ե-րագակատար Ոսկ. ես. թերակատար Իմ. գ. 16. դ. 5. Եղն. Ոսկ. հայրենակատար Կորիւն. սորհրդակատար Ագաթ. կամակատար Ա-զաթ. Եզն. յանձնակատար, գործակատար (նոր բառեր) ևն։
• Հներից Առաք. լծ. սահմ. 478 անկա-տար բառը մեկնում է անկալ. տա՞ր կամ ան-կայան, տա՛ր ևն։ ՆՀԲ կատար լծ. հյ. ծայր և թրք. qadar «չափ»։ Բագրատունի, Քեր. զարգաց. 686 և 691, Տէրվ. Մասիս 1882 հոկտ. 5 և Լեզու էջ 121 արմատը համարում են կատ, որ աւելի լաւ է պահում նաւակատիք, իբր «նորոգ կատարումն». Canini, Et. ê︎ tym. էջ 90 կատարել=լտ. cadaver «դիակ»։-Հիւնք. յն. ϰατατύω «կարգա-դրել, ի կատար ածել»։ Կուրտիկեան, Արևելք 1899 յուլիս 22 պրս. gah «տեղ» և tar «կատար» բառերից բարդուած։ Յակոբեան, Ծաղիկ 1899 նոյ" 4 առս քիւթար «լեռան գլուխ» (իմա՛ kūh-tār) և յն. ϰαταρτίζω։ Margoliuth, թրգմ. Բիւր. 1900, 335 եբր. [hebrew word] ktr «շըր-ջապատել», [hebrew word] keter «պսակ» բա-ռերի հետ։ Scheftelovitz BВ 28, 303 ալբան. kodre «բլուր, բարձունք» բառի հետ։ (Այս մեկնութիւնը մերժում է Pe-dersen KZ 40, 212, հաստատելով որ ալբան. kodre փոխառեալ է ռում. cod. ru «անտառ» բառից)։ Patrubány ՀԱ 1910, 93 հնխ. gad «նայիլ» արմատից։ Մ. Ս. Դաւիթ-Բէկ, Յուշարձան 397 նգալլ. cedor «արբունքի մազ», արմոր. kaezourek «արբունքի հասած», նիռլ. caith, հբրըտ. caitoir «արբունքի հա-սած», հիռլ. catharac նոյն նշ։ Karst, Յուշարձ. 404 սումեր. gatu «բարձրաց-նել», 428 թթր. bay, bat, bet «բարձը»։ Պատահական նմանութիւն ունի արաբ. [arabic word] katr «փառք, արժանիք» (Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. 93)։
• ԳՒՌ.-Երև. Մկ. Ոզմ. Ջղ. Սլմ. Վն. Տփ. կատար «աքլորի կատար», Գոր. Ղրբ. կա՛-տար «աքլորի կատար. փխբ. մարդու գլուխ», Ագլ. կա՛տար «ռագաթ», Ալշ. կադար, Մշ. կադարք, կադարկ, Եւդ. գադարք, Ննխ. գա-դառք, Հճ. գադօր (<*կատառ) «աքլորի կա-տար».-բայական ձևով՝ Ջղ. Սլմ. կատա-բել, Կր. Մրղ. կատարէլ, Ոզմ. Տփ. կատա-րիլ, Մշ. կադարել, Շմ. կադարիլ, Սչ. գադա-րե. Ննխ. գադարէլ, Զթ. Խրբ. գադարիլ, Տիգ. գmդրիլ, իսկ Պլ. մի միայն (կարգ) գադա-րէլ, «եկեղեցական պաշտամունք կատարել»։
• ՓՈԽ.-Վրաց. კატარი կատարի «ծառի կատարը՝ ծայրը», քրդ. [arabic word] katar «թռչու-նի բբուկ», katar-a mirizkan «հաւի կա-տար» (տե՛ս Justi, Dict. Kurde, էջ 321)։-Կայ նաև ուտ. կատաշ «գանկ, կատար», ka-ιar «պալի, կանացի գլխարկի մասերից մե-կը» լազ. կոտուլա, կուտալա «գլխի գագաթ»։
Ի վերայ կատար լերինն ստեպ ելեւեջս առնելով". կամ ընթերցիր ի վերին. եւ կամ իմա իբր ա. Բարձրակատար։
κορυφή vertex, cacumen, summitas. (լծ. հյ. ծայր. եւ թ. գատար, չափ) Ծագ բարձրութեան. գլուխ լերանց եւ բարձանց. գագաթն. լրումն եւ կատարումն իրաց. վերի եւ վերջին ծայր, ճոթ.
Ի կատարէ, կամ ի կատար կոփածոյին. (Թուոց. ՟Ի՟Ա. 20։ ՟Ի՟Գ. 14։ Օր. ՟Գ. 27։)
Բարձրագլուխք լերանցն կատարք։ Կատարանց լերանց։ Առ կատարով լերանցն։ Բառկանոս, որոյ կատարն հրոյ տոչորի. (Փիլ.։ Ճ. ՟Բ.։ Խոր. աշխարհ.։)
Ի վերայ կատարոյ շինուածոյն։ Ի կատարս պարսպացն։ Մինչեւ ցկատար ձորոյն մեծի. (Ագաթ.։ Պիտ.։ Խոր. ՟Բ. 87։)
Երկնիցն կատարս հասուցեր. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Մինչեւ ի կատարն եհաս շնորհի։ Ոչ ժամանեալ ի կատարն փրկութեան՝ իւրոյ։ Ի բուն կատար բարեացն վերացուցեալ։ Մինչեւ ի կատար կանոնի այնը պայմանի. (Պիտ.։ Յհ.։ Նար. ՟Խ՟Ե։)
Ի կատար ոչ կարեն ածել։ Յորժամ ի կատար եկեսցե պատշաճն. (Արշ. ՟Ժ՟Ե։ Ոսկ. յհ.։)
Դու յեսսեայ արմատ ծաղկեալ՝ բիւր բազմաց կատար արդեանց. (Տաղ.։)
end, extremity, term;
accomplishment, consummation;
end, close, expiration;
effect;
destiny;
ածել ի —, ի — հասուցանել, to conduct to the end, to put the finishing touch, to accomplish, to perfect;
նորանշան կալաւ նա —, strange was his destiny;
մինչեւ ի — աշխարհի, to the end of time, when time shall be no longer;
այլ չեւ է —, but the end is not yet.
τέλος finis ἕσχατον ultimum πέρας terminus, ora. Կատարուած. կատարումն. լրումն. գլխաւորումն. վճարումն. սպառուած. աւարտ. եզր. վախճան. վերջ. ծագ. ծայր. լմըննալը, վերջը.
Կատարած օրինացն քրիստոսի է։ Սկիզբն եւ կատարած, առաջին եւ վերջին։ Ոչ սկիզբն աւուրց, եւ ոչ կատարած կենաց։ Յետ կատարածի աւուրցն՝ հրաման ետ թագաւորն ածել զնոսա։ Ի սկզբանէ մինչ զկատարած։ Ի կատարած (յն. εἱς τὸ τέλος , որ եւ Ի ՍՊԱՌ )։ Ի կատարած՝ զամօթ դաւոյն ժառանգեր։ Յետին կատարած համարեցան։ Նստեր՝ տեսանել զկատարածն։ Չեւ է կատարած։ Ապա եկեսցէ կատարած։ Հունձքն կատարած աշխարհիս է.
Լայն ճանապարհս, միով կատարածաւ յանգեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Եպիկուրոս կատարած ամենայն բարութեան զհեշտութիս դներ. (Նոննոս.։)
Ասէ ի կատարածի գրոցն. (Իգն.։)
Կատարած առաքինութեան կենաց՝ առ աստուած նմանութիւն է. (Նիւս. երգ.։)
perfect, accomplished, finished, consummated, complete, entire;
preterite, past tense;
այր —, man of ripe years, grown up;
perfect man;
— աւուրբք, advanced in years, old, aged;
decrepit, worn out with age;
լինել եւ եւս —, to improve;
տալ իշխանութիւն, to empower, to give full powers to.
τέλειος perfectus. որ եւ ԿԱՏԱՐՈՒՆ. Լրացեալ եւ անթերի յիւրում կարգի. ծայրագոյն կատարելութեամբ. հասեալ ի չափ լաւութեան կամ հասակի.
Եղերուք դուք կատարեալք, որպԷս եւ հայրն ձեր երկնաւոր կատարեալ է։ Եթէ կամիս կատարեալ լինել։ Զիմաստութիւն խօսիմք ընդ կատարեալս։ Այր կատարեալ։ Կատարելոցն է հաստատուն կերակուր։ Ոչխար կատարեալ։ Կամքն աստուծոյ կամ պարգեւք կամ սԷր կամ գործ կամ ատԵլութիւն կատարեալ. եւ այլն։ Զի եթԷ առն կատարելոյ (եւ ոչ ներքինւոյ) կին էր, ապա ոչ այնպԷս ի վԷգ գայր ընդ յովսեփու. (Կիւրղ. ծն.։)
Փոխանակ կաթին եւ մեղու տղայոց՝ բեւեռք խաչ կատարելոց. (Եփր. համաբ.։)
Կատարեալ իմաստասէր, կամ թիւ, կամ արդարութիւն, մաքրութիւն եւ այլն. (Սահմ.։ Պիտ.։ Նար.։)
Կատարելում քերականի կամ երաժշտականի ոչինչ պետք են պատուիրանի յարհեստս. (Փիլ. այլաբ.։)
ԿԱՏԱՐԵԱԼ Ժամանակ բայի՝ ըստ Հին քեր. է, Գերակատարն կամ Անցեալն ընդհանրապէս։
improved;
improving.
τελεσιουργός, τελεσιουργῶν perficiens, consummans. Կատարիչ. լրացուցիչ.
Մաքրիչ եւ լուսաւորիչ, եւ կատարելագործ։ Իսկ զկատարելագործսն՝ որպէս հանճարիչս կատարողականին հաղորդութեան՝ կատարել զնուիրեալսն. (Դիոն. երկն.։)
Կատարեալ, եւ կատարելոց կատարելագործ. (Գր. հր.։)
Կատարելագործ անկատարից եւ լցուցիչ բոլորից. (Լմբ. հանգ.։)
կատարելագործ իմաստւթիւն. (Երզն. մտթ.։)
to finish;
to improve, to perfect.
τελεσιουργέω perficio. Կատարեալ կամ կատարելագոյն գործել. կատարել.
Զառ ի հնոցն զթերի ինչ կատարելագործել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Մաքրի եւ լուսաւորի եւ կատարելագործի. (Դիոն. երկն.։)
Զառ ի նմայն ժողովեալսն ոչ կարողանայր կատարելագործել. (Անան. եկեղ.։)
Քաջավայելչագոյնս զթագաւորութեան կատարելագործեալ զժամանակն. (Արծր. ՟Դ. 3։)
Միացեալ խորհրդով ի հացն՝ եւ կատարելագործեցաւ մարմին քրիստոսի. այսինքն տիրապէս եղեւ. (Բրսղ. մրկ.։)
improvement, perfection.
Կատարելագործութիւն փրկութեան, կամ ընթերցուածոցն խորհրդոց. (Արշ.։)
τελετουργία perfectio, consecratio. Կատարելագործելն, իլն. կատարումն սրբազան իրաց.
Այս է իւզոյն աստուածայինկատարելագործութիւնն. (Դիոն. եկեղ.։)
produced, born in a perfect state.
τελειογόνος perfectum dens partum եւ τελειογέννητος perfectus natus. Որ կատարեալ ծնանի զայլս, կամ յայլմէ.
Եւ իբրու զի ինքնակատար է, կատարելածին լինի լնլով։ Կատարել եւ կատարելածինս անդԷն զամենայն ինչ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 42։ Փիլ. ել. ՟Ա. 1։)
equally perfect.
συντέλων una perficiens, conferens. Որ զոյգ ընդ այլում է կատարիչ. համագործ.
Տեսանե՞ս եւ զորգի ոչ նուազ կատարելակից հօր գոլ առ ի յաշակերտացն խնամատարութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 29։)
Կամ συντελεύθεις una perfectus. Որ այս կատարի, հանգոյցն այլոց ի չափ հասանէ.
Տղայակից եղեւ, եւ աճակից, եւ կատարելակից. (Աթ. ՟Ա։ (այլ այժմու յն. կերողակից եղեւ, կամ հացակից։))
bitter, harsh.
Զդառնահոսան ջրոցն ծորումն. (Անան. եկեղ։)
that stinks.
Որոյ հոտն է անախորժ. չարահոտ. ժանտ. սաստիկ. հոտած, կծու.
Իբրեւ զդառնահոտ ծծումբ ի քիմս քո ծանրանան. (Կլիմաք.։)
Դառնահոտ շնչմանն արիաբար տարար. (Շար.)
Ի ցրտանալ հիւսիսոյ, եւ ի դառնահոտ փչելոյ։ Ի դառնահոտ փչմանէ հիւսիսոյ պաղացեալ ձուլեալ վտակն. (Խոր. ՟Բ. 6. 36։)
cf. Դառնահամ;
— լինիմ, to taste gall or anything bitter.
Դառնաճաշակ ծով. (Երզն. լս.։)
Դառնաճաշակ պտղոյն քաղցրացուցիչ. (Շար.։)
Կուսածինն ադամ դառնաճաշակ ի քեզ (ի խաչիդ) լինելով. (Անյաղթ բարձր.։)
of a painful or violent death.
Ուր իցէ դառն եւ չարաչար մահ. եւ Դառն մահուամբ.
Դառնամահ տանջանք։ Զդառնամահ սատակումն։ Ի դառնամահ որոգայթս։ Դառնամահ մեռանել. (Եփր. խոստ. եւ այլն։ Մանդ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ժ՟Է։ Լմբ.։ Հց. աթ. կիւրղ.։)
to become bitter, to turn sour;
to be offended, irritated;
to be tired, displeased.
Դառնասցի յորովայն քո, այլ ի բերան քո է քաղցր. (Յայտ. ՟Ժ. 9. 10։)
Որոց ճաշակումն մանանային դառնացաւ ի կոկորդս նոցա. (Անան. եկեղ։)
Ո՞վ ոք ճաշակեաց լեղի, եւ ոչ դառնացաւ. (Նար. ՟Ի՟Ա։)
ԴԱՌՆԱՆԱԼ. նմանութեամբ, Վշտանալ. զայրանալ. ժանտանալ. նեղանալ.
Դառնացեալք ոգւով իբրեւ զարջ որդէկոտոր ի դաշտի. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 8։)
Դառնացաւ ի նոսա մավսէս. (Ել. ՟Ժ՟Զ. 20։ Տե՛ս եւ Հռութ. ՟Ա. 13։ Ես. ՟Ժ՟Դ. 9։ Երեմ. ՟Լ՟Գ. 9։ Ողբ. ՟Ա. 4։)
Հարեալ յոգիս, եւ դառնացեալ յարտասուս։ Դառնացաւ յանձն իւր։ Կարի յոյժ դառնանայր ի միտս իւր. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Դ. ՟Ը.)
rough, violent;
bad, venemous.
Որ դառն եւ ուժգին շնչէ, սաստիկ կծու փըչօղ.
Դառնաշունչ հողմ, օդք, մրրիկ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 6։ Նար. ՟Կ՟Զ։ Խոր. ՟Գ. 68։ Ճ. ՟Ա.։)
Դառնաշունչ օձ. (Շար.։)
Մահ տղայոցն, որ ի դառնաշունչ հրամանէ հերովդէի. (Ոսկ. ես.։)
Զի արք են դառնաշունչք եւ դառնահոգիք. (Եփր. թագ.։)
bitterly, harshly, sourly, painfully.
Դառնաբար. դառնութեամբ. դառն եւ դժնդակ օրինակաւ. եւ Ցաւագին.
Դառնապէս թշնամանալ. (Ածաբ. մկրտ.։)
cf. Դառնենի.
Ոյր պտուղն է դառն, կամ բերօղ զդառն պտուղ.
Մակեդոն ամբարիշտն շառաւիղ դառնապտուղ ի չար արմատոց անտի. (Լմբ. հանգ.։)
of a horrid aspect.
Դառնատեսիլ տարտարոս։ Տանջանս դառնատեսիլ. (Ճ. ՟Ա.։)
vexatious, offensive, irritating, maddening.
παραπικραίνων exacerbans, rebellis Դառնացեալ հոգւով. ժանտ. ստահակ. խեռ. մանաւանդ՝ Դառնացուցիչ աստուծոյ, այսինքն զայրացուցիչ հեստութեամբ.
Զդառնացօղս՝ որ բնակեալ են ի գերեզմանս։ Ազգ չար եւ դառնացօղ։ Մի՛ լինիր դառնացօղ իբրեւ զտուն դառնացողաց. (Սղ. ՟Կ՟Է. ՟Հ՟Է։ Եզեկ. ՟Բ. եւ ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Բ. եւ այլն։)
Ազգն դառնացօղ եւ անօրէն ժողովուրդն իսրայէլի (զայս անուն էառ վասն դառնացուցանելոյ զաստուած յանապատի զամս քառասուն. (Ագաթ.։)
Եւ ի վիմէն վտակ բարի արբոյց տոհմին դառնացողի. (Շար.։)
to imbitter;
to sour, to irritate, to offend, to tire, to displease.
Կենդանի է ... ամենակալն, որ դառնացոյց զանձն իմ։ Դառնացոյց զիս բաւականն յոյժ։ Դառնացոյց զթագաւորս բազումս, եւ ուրախ արար զյակոբ ի գործս իւր. (Յոբ. ՟Հ՟Է. 2։ Հռութ. ՟Ա. 20։ ՟Ա. Մակ. ՟Գ. 7։)
Զճաշակելիս մտացն դառնացուցանելով ի ձեռն սաստկական բանիցն յանդիմանութեան. (Սարկ. քհ.։)
Քացախն ընդ լեզւոյն խառնեալ ... զնա դառնացուսցէ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Նմանութեամբ, Վշտացուցանել. զայրացուցանել անհնազանդութեամբ, եւ այլն. սիրտը էրել. նեղացընել. բարկացընել.
Դառնացուցանէին զիսահակ եւ զռեբեկա. Փորձեցին դառնացուցին զաստուած բարձրեալ։ Դառնացուցանել զիս գործովք ձեռաց իւրոց։ Դառնացուցեր զբանն տեառն (այսինքն հեստեցեր ի բանէն). եւ այլն։
Արք սիրեցէ՛ք զկանայս ձեր, եւ մի՛ դառնացուցանէք զնոսա. (Կող. ՟Գ. 19։)
that imbitters, irritates.
παραπικραίνων exacerbator Որ դառնացուցանէ կամ դառնացոյց. լեղացնօղ, եւ նեղացնօղ.
Դառնացուցիչք էք աստուածակողմանն։ Առ դառնացուցիչ տունդ իսրայէլի. (Օր. ՟Լ՟Ա. 27։ Եզեկ. ՟Բ. 3։)
Լո՛ւր քո դառնացուցչիս։ Դառնացուցիչս քաղցրութեան բարերարիդ. (Նար. ՟Լ՟Բ. եւ ՟Է։)
Իրք փորձութեանց ամենայն տրտմեցուցիչք են եւ դառնացուցիչք։ Կրեն զչարչարանս եւ զտուգանս, եւ զայլ ամենայն դառնացուցիչսն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
Զդառնացուցչացն զստութիւնն յանդիմանէր. (Լծ. կոչ.։)
whose fruits are bitter.
Դառնաբեր (ծառ).
Իբրեւ զնռնենիս թթուենիս, եւ զնշենիս դառնենիս. (Վեցօր. ՟Ե. յն. զդառնագոյնս ի նշենեաց.)
endive;
wild lettuce;
bitter.
πικρίς picris, amarago, lactuca agrestis Բանջար դառն, որ ի սուրբ գիրս Եղէգ ասի. լեղի մառօլ. եբր. մեռօրիմ.
Մեղացն արմատ դառն է քան զամենայն դառնիճ. (Ոսկ. եբր.։)
Բաղարջ ընդ դառնըճաց կերիջիք ... Դառն եւ տարժանելի կրիւք կալ ի ժամանակեանս. (Իգն.։)
Հանդերձ բաղարջաւ եւ դառնըճով. (Շ. թղթ.։)
Ի հացէ յայսմանէ հանդերձ դառնըճու (կամ դառնճաւ) կերիցէ. (Կլիմաք.։)
ԴԱՌՆԻՃ ա. որպէս Դառն.
Ի նոյն ցաւս դառնիճ տաղտկութեան հարեալք. (Յհ. կթ.։)
whose branches are bitter.
Ունօղ զոստ դառնաբեր.
Տունկս դառնոստեան. (Նար. ՟Է։)
bitterness, disgust, sharpness, gall, distaste;
grief, displeasure, vexation;
rigour;
enormity;
mordacity.
πικρία amaritudo, amarulentia, πικρασμός exacerbatio Համ դառն. դառն կամ դառնացեալ գոլն. դաժանութիւն. ժանտութիւն. եւ Նեղութիւն. նեղսրտութիւն.
Ողկոյզ նոցա դառնութիւն։ Լցոյց կամ արբոյց զիս դառնութեամբ։ Դառնութիւն մաղձի։ Խիթք դառնութեան (յն. դառն)։ Դառնութիւն եւ բարկութիւն։ Դառնութիւն անձին։ Ոչ ունի դառնութիւն տնակցութիւն նորա. եւ այլն։
Եւ էր անուն աստեղն դառնութիւն, եւ բազումք մեռան ի դառնութենէ ջուրցն. (Յայտ. ՟Ը. 11. յն. ափսինդ. այսինքն օշինդր։)
Գոյժ կամ գործ կամ հնարք դառնութեան. այսինքն դառն, չար. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Զ։ Խոր. ՟Գ. 55։)
Ըմպել զդառնութիւն մաքրական դեղոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Դառնութեամբ յանդիմանէին զամպարշտութիւն թագաւորին. այսինքն դառնապէս, չարաչար. (Ճ. ՟Ա.։)
chorister, master of the choir.
Գլուխ դասու, մանաւանդ երգչաց.
Զոր մի ոք ի կարգեալ դասագլխացն ի դաւթէ երգէր. (Լմբ. սղ.։)
Դասագլուխ ունելով զնա՝ զնորայսն ասեմք (երգով) ուղղութիւնս. (Ճ. ՟Գ.։)
Փոխանակ քաղցրաձայնութեան երգոցն այժմ բուէճք եւ տտաղեղունք դասագլուխք են. (Լաստ. ՟Ժ։)
cf. Դաս դաս.
ἁγεληδόν gregatim Դաս դաս. գունդագունդ. երամովին.
Դասադաս մարգարէք. (Ագաթ.։)
Յիւրաքանչիւր ապարանիցն դասադաս մտանէին. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 18։)
deserter;
— լինել, to desert;
to apostatise.
λειποτάκτης desortor Որ ելիք կամ լքանէ զդաս զինուորութեան իւրոյ, կամ զպաշտաման.
Դասալիքն, որ ի գնդէն յատուկ դարձաւ ի փախուստ. (Պիտ.։)
Եթէ զինուորիմք քրիստոսի, ո՛չ լիցուք դասալիք. (Ոսկ. ղկ.։)
Դասալքից՝ որք թողին զարդարոյն զդաս, վրէժս առնուլ։ Ի բարեպաշտ մարգարէութենէն նա դասալիք եղեւ. (եւ այլն. Փիլ.։)
Ձախակողմեան գունդն հանդերձ դասալքիւ (դասու դիւաց). (Գանձ.։)
desertion
Ամօթալի դասալքութիւն. (Գր. տղ. առ տուտ.։)
λειποταξία desertio ordinis Լքանելն զիւր դաս եւ զկարգ.
Տե՛ս, մի՛ դատապարտեալ զքեզ ինքն ի դասալքութիւնն գրեսցես. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
meeting, assembly.
Ի սերկեան աւուրս դասախմբութեամբ. (Տօնակ.։)
ordered, assembled.
Դասախումբ ժողովոյն ի քեզ հաւատացելոց. (Թէոդոր. խչ.։)
troop, order, division;
flock (of sheep, etc.);
herd (of oxen, etc.).
Նուաստ կամ անարգ դաս. երամակ. վոհմակ. հոյլ. ջոկ անբանից եւ նմանեաց նոցին. յն. պէսպէս ἁγέλη, βουκόλια, ἑσμός եւ այլն.
Դասակք անդւոց, կամ անդէոց։ Արջառոցն դասակ։ Զդասակս խողաց։ Ընդ դասակս այծեացն։ Իբր զդասակս դոյզն հօտից. (Յովէլ. ՟Ա. 18։ Յհ. կթ.։ Փիլ. լիւս.։ Փարպ.։ Նար. ՟Կ՟Բ։)
Զամենայն դասակս հերձուածողացն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)
Դասակք գնդից։ Ներքինեաց դասակք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. եւ 20։ եւ Եփես. ՟Ի։)
Դասակն (այսինքն դաս զօրականաց) հոռոմոց յափշտակեցին զնա. (Ոսկ. գծ.։)
ordinal;
classical;
arranged, divided.
τακτικός ordinalis Ուր գոյ կարգ դասուց. յայտարար կարգի դասաւորութեան. որպէս ըստ քերականաց՝
Դասական (անուն) է, որ զդաս յայտնէ. առաջին, երկրորդ եւ այլն։ Դասականն (մակբայ). յետ այսորիկ, յառաջագոյն, մի ըստ միոջէ. եւ այլն. (Թր. եւ Երզն. քեր.։)
ԴԱՍԱԿԱՆ գ. τάγμα ordo Դաս հետեւակ զօրաց.
Չորեքհարիւր հազարաց դասականաց, եւ երեսուն հազարաց դասականաց յուդայ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 4։)
of the same order or class;
colleague, comrade.
Կարգեալ ի նոյն դաս. խմբակից. պարակից. ձայնակից.
Դասակից եղեն վերին զուարթնոցն։ Այսօր դասակից եղեն հովիւքն հանդիսի վերնոցն. (Շար.։)
to be in the same class or society, to enrol one's self.
ԴԱՍԱԿՑԵՄ ԴԱՍԱԿՑԻՄ. Դասակից լինել. համադասիլ. պարակցիլ.
Ընդ հրեշտակս՝ օրհնեմք զաստուած, ընդ սրբոցն դասակցեմք յերգս. (Ոսկ. ննջ.։)
Դասակցեալ անմարմնոցն մաքուր կուսութեամբ. (Շար.։)
Հրեշտակացն պարք պաշտպանեալ, ընդ առաքելոցն գումար դասակցեալ. (Նար. կուս.։)
admission, company.
Յուսահատեալք են ի դասակցութեանց նոցա (հրեշտակաց). (Բրսղ. մրկ.։)
Ի կուսական դասակցութեանց փառաբանիս. (Շար.։)
Կցորդք դասակցութեանցն վեհից։ Միախումբ դասակցութեամբ։ Առ դասակցութեան հարանցն հրաշալիք։ Ընդդիմաբանիցն դասակցութիւնք։ Դասակցութեան դժնէից մարդոց համաբան. (Նար.։)
Խաչն է ճշմարիտ հաւատոց դասակցութիւն. (Եպիփ. խչ.) այսինքն միաբանօղ ի ճշմարիտ հաւատս, կամ ի մի զինուորութիւն հոգեւոր։
the first of an order or class;
chorister, precentor, master of the choir.
ταξίαρχος, ταξιάρχης ordinum ductor, praefetus cohortis, tribunus, centurio Պետ եւ գլուխ դասու յոր եւ է կարգի. դասագլուխ. պարագլուխ. մանաւանդ՝ Զօրագլուխ, կամ հազարապետ.
Տէրունեան դասուն դասապետ (քահանայապետն). (Փիլ. քհ.։)
Դասք եւ դասապետք վայելչական պարուց։ Դասապետք հրեշտակացն անեղծից. (Նար. առաք. եւ Նար. խչ.։)
Զդասապետ զօրութեանց վերնոցն։ Դասապատն երկնից զօրացն. (Շար.։)
Յորժամ փողն նշանակէ զօրավարին, դասապետն զդասն կազմէ. (Արիստ. աշխ.։)
Զօրավարք, հեծելապետք, եւ ազգագլուխք, եւ հետեւակ ցեղիցն դասուց զարդարողք ... որպէս եւ բազումք, դասապետս մականուանեն զսոսա սոցունց։ Զօրավարացն եւ դասապետացն, եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Զինուորք ընդ դասապետսն։ Հաճոյ եղեալք դասապետին. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Դատաւորն եւ դասապետն ի միասին գոլով. (Նիւս. ի թէոդոր.։)
to be the first or chief in an assemblage.
Ընդ նոսին դասապետեալ փառաւորապէս. (Նար. յովէդ.։)
office of a master of the choir;
hierarchy.
ταξιαρχία ordinis, vel cohortis praefectura Կարգապետութիւն. դասակարգութիւն. կարգաւորութիւն ըստ աշտիճանաց. դաս կամ քահանայապետութիւն երկնային զօրաց.
Հրեշտակաց ինն գոլով դասապետութեան. (Շ. բարձր.։)
Կայիւք շուրջ զաստուծոյվ տարեալ անընդմիջապէս ասէ զառաջինս դասապետութիւնս զայսոսիկ. (Մաքս. ի դիոն.։)
Վերին, կամ երկնային դասապետութիւնք. (Իգն.։ ՃՃ.։ Տօնակ.։)
Անհամար դասապետութեամբ (զօրաց) որպէս զմարախ. (Ուռհ.։)
Վաղարշակ սահմանեաց կարգս եւ դասապետութիւնս քաղաքականս. (Պալիանց.։)
school-house.
Տուն դասու ուսմանց. վարժարան. ճեմարան.
Յարեւմուտս փարէզ դասատուն վարդապետաց. (Վրդն. աշխարհ.։)
to put in order, to order, to arrange, to distribute;
to enrol, to associate.
(լծ. յն. դա՛սսօ. թ. տէզմէք ... ). τάσσω, τάττω ordina, colloco, constituo Կարգել ի մի դաս. կարգաւորել. զետեղել. ի համար անցուցանել. դասաւորել. դասակարգել, դասակցել. շարադասել.
Ընդ սուրբս քո դասեա՛։ Ընդ հրեշտակսն դասեցայք. (եւ այլն. Շար.։)
Դասել ընդ բարիսն։ Ի մի շար, կամ ի սոյն կարգ դասեալ։ Դասիմ ի պարս հեզոց։ Նախնի դասեցի զթշնամեացն իմոց աղերսանս։ Առաջին դասեալ զմարդասիրութիւնն. (Նար.։)
Առաջին, կամ ի վերջէ դասել. (Սահմ. ՟Բ. եւ ՟Զ։)
Սիրով դասեցայ սգաւորացն այնոցիկ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
cf. Դասեմ.
Եւ դասեցո՛ ընդ սուրբս քո. (Շար.։)
place where one rests the wrist or hand.
Տեղի դաստակաց, կամ ձեռաց տարածելոց ((ի խաչին).
Ի փորուածէ բեւեռացն դաստակետեղք ձեռացն ... կարմրացեալ ներկան. (Անյաղթ բարձր.։)
exquisite food or cakes.
(եթէ չկայցէ սխալ գրչի). Թուին ձեռագործք ճարտարք ի պէտս սեղանոց.
Ո՞ւր են այսքանք խահից եւ ազգի ազգի հացարարացն դաստապակք. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
to accuse, to denounce;
to oppose.
Դատախազ լեալ էին զնմանէ արքայի. (Եղիշ. ՟Է։)
Զխոցողացն զինուորութեանց դատախազեցից. (Նար. ՟Ի՟Բ։)
Զայսոսիկ գրելով՝ զանձնէ դատախազեմ. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Եթէ զրկիցիս յումեքէ, մի՛ դատախազեր. (Նեղոս.։)
Ոչ որպէս դատապարտեալ, այլ որպէս դատախազեալ. (ՃՃ.։)
(Վրք. հց. ՟Ի՟Զ.)
Եւ ոչ հանդերձ արտասուօք դատախազի ոք. ընթերցի՛ր կամ իմա՛, դատախազէ։
cf. Դատախազանք.
Որ ունի ընդ ումեք դատախազութիւն. (Մխ. դտ.։)
Յանդիմանչի, կամ ինքնամատոյց՝ դատախազութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Զ. ՟Ծ՟Է։)
Առաւել եւս ի դատախազութիւն եղեալ՝ վնասէին նմա. (Փարպ.։)
Դատախազութեամբ ունէր զթագաւորութիւնն. (Եւս. քր. ՟Ա։) յն. ո՛չ իրաւամբ։
litigant, pleading.
Ո՜վ դատակցին ամենայն մարդկան բնութեան կարգիս. (Եփր.։)
sentence;
condemration, proscription, censure, fulmination.
ψήφισμα, ψῆφος decretum, sententia, suffragium, calculus Կնիք դատի, մանաւանդ դատապարտութեան. վճիռ. դատավճիռ. քուեայ. որոշումն ատենի.
Դատակնիք վճռիս այսորիկ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Աստուածական դատաստանաւ իբրեւ դատակնքաւ. (Խոսր.։)
Դատակնիք հատուցման, կամ մահու, կամ յանդիմանութեան։ (եւ ի լաւ անդր,) Շնորհեա՛ ինձ, որպէս դատակնիք բանին քո վճռեաց, եւ այլն. (Նար.։)
Արար մահկանացուս զմեզ վասն դատակնքին՝ որ եդաւ ի վերայ մեր. (Իգն.։)
Ազատեաց խաչիւն. ուստի՞. ի դատակնքէն ադամայ. (Լմբ. պտրգ.։)
Որ զնախամօրն անիծից երկանց լուծեր զդատակնիք. (Շար.։)
Զպարտեացն մերոց խզեալ զդատակնիք. (Պտրգ. իբր մուրհակ վճռոյն, ձեռագիր յանցանաց։)
Յապողոնի տաճարն գոլով՝ բերիցեն դատակնիք գաղտնի զօրինապահացն։ Որում յոլովագոյն պատահեսցին դատակնիք, իշխեսցէ ամս հինգ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
cf. Դատաստան.
Ի դատան իրաւանց մտեալ ընդ տունն յակոբայ. (Լմբ. ովս.։)
judicial, done by legal authority.
Որ ինչ հայի ի դատաստան կամ յիրաւունս.
Եղելոցն պատճառ արարիչն գոլ աստուած, եւ աշխարհիս ապականութեամբ վասն դատաստանականին. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
cf. Դատակնիք.
ψήφισμα sententia Վճիռ դատաստանի կամ դատաւորի. դատակնիք.
Անսուտ բանն քրիստոսի զդատավճիռն առնէ, երթիցեն արդարքն ի կեանսն յաւիտենից, եւ մեղաւորքն ի տանջանսն յաւիտենից. (Յճխ. ՟Ե։)
Այսպէս եհատ զդատավճիռն, եւ հաստատեաց, որ զձեզ ընդունի, զիս ընդունի. (Ագաթ.։)
Դատավճիռ մահու, կամ բարկութեան, դատաստանի. (Լմբ. սղ.։ Գէ. ես.։ Լծ. կոչ.։)
Յայտ առնէ դատավճռաւ նոցին բերանոցն. (Իգն.։)
Ճողոպրելով ի դատավճռացն պատուհասէ. (Լմբ. առակ.։)
Պահքն դարձոյց ի նինուէացւոց զդատավճիռ ստուգութեանն, զի մի՛ ապականեսցին. (Եփր. պհ.։)
cf. Դատափետ առնեմ.
ԴԱՏԱՓԵՏ ԱՌՆԵԼ ԴԱՏԱՓԵՏԵԼ. ἑνέχω, δικάζω եւ այլն. Հարստահարել. յանիրաւի դատել. ատել.
Զոր դատափետ առնէին. (Ծն. ՟Խ՟Թ. 23։)
Ի բաց զերծաւ ի դատափետ առնելոյն. (Ոսկ. գծ.։)
Ծնար զիս այր դատափետեալ. (Երեմ. ՟Ժ՟Ե. 10։)
Դատափետի այր տառապեալ. (Լմբ. իմ.։)
cf. Դատաստան.
Ոչ կարէին ասէ գիրն խաղաղութեամբ խօսել ընդ նմա, իբրեւ զպարտաւոր ոք ի դատինս. (Վրդն. ծն.։)
judge.
Դատօղ. դատաւոր. եւ յն. բառիւ Կրիտիս.
Անդուլ դատիչ։ Դատիչ քննողաց, կամ խօսողաց, Նար. (՟Ձ՟Ը. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. գանձ եկեղ.։)
Լուիցեն դատիչք եկեղեցւոյ (առաջնորդք). (Սարկ. քհ.։)
judicial;
critical.
Սեպհական դատաստանի եւ դատաւորաց դատողաց.
Մտանելոց էր ի բանակն, այսինքն ուր դատողական կայանքն էր. (Ոսկ. գծ.։)
Դատողական աթոռ, խրատ, կարգ կամ հանդէս, ատեան, ասպարէս. (Ագաթ.։ Շար.։ Եղիշ. յես.։ Սահմ. ՟Ի՟Ա։ Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Թ.։)
Մերթ՝ Դատօղ, դատիչ.
Տէր դատողական. (Մովս. քերթ. կարգ.։)
Մարմինս հոգւոյս իմ ... դատողական. (Նար. ՟Ի՟Բ։)
judgement.
Եւ Դատաւորի իշխանութիւն. դատաւորութիւն.
κρίσις, ψῆφος judicium, sententia, calculus Դատումն. դատելն. դատաստան. ընտրողութիւն. կշռութիւն. կարծիք.
Հեծանոցաւ դատողութեան քո տէր սրբես զկալ աշխարհի. (Շար.։)
Ճշմարտապէս դատողութեամբ։ Ի յուղիղ դատողութենէն. (Պիտ.։ Վրդն. ել.։)
Ըստ երկաքանչիւրոցն իմացեալ դատողութեանց. (Յհ. իմ. ատ.։)
Դատողութիւնք, թագաւորութիւնք. եւ այլն. (Մամբր.։)
Զարքայութիւնն յաղթօղ, զդատողութիւնն անպատիժս. (Նար. գանձ խչ.։)
Աշխարհաշինութեամբք, եւ արդար դատողութեամբ. (Փարպ.։)
wife of a judge.
κριτίς Կին դատաւորի. եւ Կին դատաւոր նստեալ.
Կին դատաւորին անուանի դատուհի. (Կանոն.։)
judgement, opinion, sentiment, advice, understanding;
judgement, reasoning, criticism;
discernment, decision.
κρίσις judicatio, examen, judicium Դատելն. դատողութիւն. դատաստան. ընտրողութիւն.
Պահեցէ՛ք զմիտս ի դատմանէ ընկերին. (տպ. զընկերն. Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Դատումն քերթածաց. (Թր. քեր.։)
Օրինաւոր, կամ մեղմօրէն դատմամբ։ Ի դատումն ընտրութեան վարժից. (Նար. ՟Ի՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
ԴԱՏՈՒՄՆ. իբր Աշխատութիւն, ըստ ռմկ. ոճոյ. զահմէթ
Ամենեւին ի դատմանէ պատրաստէ (այսինքն յաշխատանաց զգուշասցի,) եւ զմարմինն հանգիստ պահէ. (Մխ. բժիշկ.։)
cf. Դաւաճանաբար.