cf. Անդրիագործ.
Հիւսունք եւ նկարագրողք եւ անդրիաստեղծք. (Նիւս. բն.։)
eructation.
• «զկռտոց, ործ, ստամոքսի վեր գալը». մէկ անգամ ունի Նիւս. կազմ. ժգ։
• ՆՀԲ և ՋԲ հանում են անդր բառից։
Անդրանալն, կամ անդր ի վեր բերումն ստամոքաց. զգայռումն. ործ. անմարսութիւն. սրտի վեր տալն. որ եւ ԱՆԴՐՈՅԹՔ ԳԱՐՇՈՒԹԵԱՆ. իբր տաղտկալի նողկանք. ἁηδία.
Այն՝ որ թուին ճմլել զառ սրտիւն մասն, ո՛չ սրտին, այլ բերանոյն է որովայնին անդրոյթք գարշութեան. (Նիւս. կազմ. ԺԳ։)
uninscribed;
without mark;
unsealed;
not ratified;
without confirmation.
Աստի անդրոշմն յուղարկեցաւ, եւ քակեալ տրոհեցաւ բարժանելեաւն եւ անբարժանելեաւն (հոգւով եւ մարմնով). (Եղիշ. ննջ.։)
ἁσήμαντος. minime signatus. Որ չունի զդրոշմ. անկնիք. աննշան. եւ անկնունք. նիշանսըզ. տամզասըզ. չդրոշմած. չմկրտուած.
Ոչխար դրոշմեալ ո՛չ դիւրաւ դաւաճանի. բայց անդրոշմն՝ գողոց դիւրըմբռնելի է. (Ածաբ. մկրտ.։)
Ոչխար անդրոշմ առանց պատժի (գողոյն) է, եթէ նենգի։ Յորժամ տեսանէ (սատանայ) զհաւատացեալսն, թիկունս շրջէ. յորժամ տեսանէ զոք յանդրոշմաց, համարձակապէս յառաջ պատահէ. (Սեբեր. ՟Ժ։)
nag, hackney.
• . օրուած նաև անդրուվար, ան-դրվար, անդրավար, անդուար, ի-ա հլ. «կառ-քի կամ պատգարակի լծուած ձի, ջորի, կառք, սայլ» Ոսկ. ես. և մ. Ագաթ. Սեբեր. Փարպ. «մի տեսակ ձի» Մագ. քեր. էջ 241= Երզն, օեր. գործածուած է նաև օձի համար՝ Եղիշ. թղմ. 296։
• ՀՀԲ անդավար, իբր անդը (արտը) վա-րող։ Հիւնք. Հանդրին անդունդք «Ադ. րիական ծով» ձևից։ Հացունի, Դաստիա-րակութ. 400 անդր և վարել բառերից։
cf. Անդրուար.
Գրի եւ ԱՆԴՐՈՒԱՐ, ԱՆԴՐՎԱՐ, ԱՆԴՐԱՎԱՐ. վրիպակաւ՝ եւ ԱՆԴՈՒԱՐ. Զոյգք գրաստուց վարողաց զկառս. երիվար, գրաստ, ջորի, մանաւանդ ձգօղ զկառս գահաւորակի. եւ որ ինչ նման է սոցա. ի յն. է՛ զի զոյգք ջորւոց ասի, է՛ զի կառք, եւ այլն։
Լծեալ յերիվարս գեղեցիկս, յանդրուարս ազնիւս։ Ո՛չ երիվարս, եւ ոչ անդրուվարս։ Առ կառօքն կամ առ անդրվարօք. (Ոսկ. ես.։ մ. ՟Ա. 6։ ՟Բ. 12։)
Խնդրէր վաղվաղակի անդրուվար՝ երթալ ի տունն Աստուծոյ. (Փարպ.։)
Որպէս ի դրախտի անդ զօձն անդրուվար արարեալ առ ի զպատուիրանն մոռանալոյ. (Ագաթ.։)
Արա՛ ի ներքոյ լծոյ զտրմուղ վիզս, եւ լե՛ր անդրուար Քրիստոսի. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Ո՛չ վարիչք, ո՛չ անդրավարք Ցի սպաս, եւ ոչ ջորիք ի կառս լծեալ. (Ոսկ. ես.։)
Նմանեցայք անդրավարին հօրն ձերոյ (օձին առաջնոյ). (Եղիշ. թղմ.։)
Իսկ (Երզն. քեր.) ԱՆԴՐԱՎԱՐ, որպէս ազգ ինչ ձիոյ։
cf. Անդրուար.
cf. Անդր.
interminable, boundless.
ἅπειρος. infinitus, ἁπέραστος, qui transiri nequit. Ոյր չիք եզր, ոլորտ, հուն. անհուն. անոլորտ. անսահման. անչափ. անվախճան. անբաւ. անթիւ. ծար ճոթ չունեցօղ. նիհայեթսիզ.
Երեւեալքս այսոքիկ են արդեօք անեզե՞րք, եթէ ոլորտացեալք. (Փիլ. իմաստն.։)
Իմանալին անեզր է եւ անսահման. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
Անեզր զսէրն Քրիստոսի առ մեզ տեսանէ. (Լմբ. սղ.։)
Զանեզր շնորհացն զեկուցանէ։ Փառօք Հօր գայցէ, անգզր զօրութեամբ հրեշտակաց՝ անհամար գնդիւք։ Ի բազմութիւն անեզր տարածեալ լինէր իրք հաւատացելոցն. (Ոսկ. յհ. եւ Մտթ. եւ Գծ.։)
cf. Անեզր.
Անեզրական իմաստութիւն, կամ թագաւորութիւն. գթութիւն, խնամք, չարիք. տանջանք. տառապանք. (Կիւրղ.։ Ոսկ.։ Սարգ.։ Մագ.։)
Անեզրական ունի զյերկարաձգութիւն։ Անեզրական ճանապարհ, ուղեւորութիւն, զօրք. (Շ. բարձր.։ Տաղ.։ ՃՃ.։)
Աներբ՝ անսահման, եւ անեզրական. (Գանձ.։)
Առաքինութեամբ ծայրացեալ անեզրական վարուք. (Մագ. ՟Գ։ Իսկ Աթ. ՟Ը.)
Ընկալան զանեզրական նորա զպատկեր. իսկ ա՛յլ յն. այս ինքն տարփալի։
made by increated God.
Կերտեալ յանեղէն. աստուածակերտ. Աստուծոյ շինածը.
Խաչ անեղակերտ. (Նար. խաչ.։)
without brother.
Ոյր չկայցէ եղբայր. ախպար չունեցօղ։ (Լմբ. պտրգ.։)
unblamable.
Որ չունի ինչ արժանի եպերանաց. անպարսաւ. անբամբաս. ուստի եւ անարատ. ամբողջ. պակասութիւն մը չունեցօղ, անվնաս. լէքէսիզ. զարարսըզ.
Կանոնել հաստատութեամբ անեպեր ի կամս Աստուծոյ։ Դիպող ստութեամբ ազատիլ ի վտանգէ, որ է անեպեր (եթէ իցէ հոմաձայնութիւն յայտնի). (Մխ. դտ. եւ Մխ. առակ.։)
Զկլեալսդ զամենեսեան ի մահաբեր որովայնէ վիշապին անեպեր ապրեցուցից։ Կանգնեալ ի մէջ հնոցին ամբողջ մարմնով՝ անեպեր եւ առանց ամենայն վնասու. (ՃՃ.։)
wife's father, father-in-law;
— Լիբանանու or Լիբանաներ, Antilibanus.
• , ո հլ. (յետնաբար ի-ա հլ.) «կնոջ հայրը» ՍԳր. տաներորդի, աներձագ» Խոր. բ. 77, 79. «աներանք, աներոջ տունը» Բուզ. գ. 5, Վահր. յար. որից Աներ Լիբանանու կամ Լիբանաներ «Լիբանանի դիմաց գտնուած մի սար, երկրորդ Լիբանան» Օրին. ա. 7, ժա. 24 աներանալ «աներ դառնալ» Եփր. ծն. էջ 92 նոր բառեր են աներորդի, աներձագ։
• Տէրվիշ. Altarm. 35 սանս. nar, զնդ. nar, պրս. ❇ nar, յն. ἀνήρ «այր» բա-ռերի հետ։ Տէրվ. Նախալ. 164 ուզում է կապել հյ. ներ բառին։ Հիւնք. ներ-ից։ Bugge I 1, 444 սանս. jāmātar, զնդ.
• zāmātar, յն. γαμβρός, լտ. gener, ալ-բան. óender, լիթ. žéntas, հսլ. zeti հոմանիշների հետ հնխ. *g'anətēr aև-վից՝ նախաձայնի կորուստով։ M. E. Schmidt KZ 47, 189 գերմ. Ahn, հրգ. ano «մեծ հայր, պապ» բառի հետ, որի ներկայացուցիչն է սակայն հյ. հան (տե՛ս անո)։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Մշ. Ջղ. Սլմ. Վն. աներ, Ախց. Ակն. Երև. Խրբ. Կր. Պլ. Ռ. Սեբ. անէր, Գոր. Ղրբ. Շմ. հանէր, Տիգ. mնէր, Ագլ. Մկ. Ոզմ. Տփ. անիր, Հմշ. օնիր. այս բոլորը նշանակում են «աներ, կնոջ հայրը».-Մրղ. անէր, Հճ. անեյ, Զթ. անիր «անէրորդի» (աները կոչւում է Մրղ. կակօ, կէյնաթա, Զթ. զըքըչբոբ)։ Ա-ներ բառի այս նշանակութիւնը երբեմն գըտ-նում ենք նաև հների մօտ. ՆՀԲ տալիս է եր-կու օրինակ. Աներոյ նորա Եւթաղեայ. Խոր. բ. 77. Աներոյն իւրոյ Արտաւազդայ. Խոր. բ. 79. որոնց վրայ կարող ենք աւելացնել նաև Օրբ. հրտր. Էմինի, էջ 135՝ Գնայ առ աներն իւր Գագիկ ի Վասպուրական (Աճառ. Արրտ. 1912. էջ 1143)։
• «անապատ կամ անմարդաձայն». ու-նի միայն Բառ. երեմ. էջ 20։
Հայր հարսին՝ աներ կոչի փեսային. գայնաթա. πενθερός. socer (եւս եւ γαμβρός, որ եւ փեսայ, որպէս եբր. խաթան gener)
Գողացաւ Յակոբ զսիրտ Լաբանու աներոյ իւրոյ։ Մովսէս արածէր զխաշինս Յոթորայ աներոյ իւրոյ։ Դարձաւ առ Յոթոր աներ իւր։ Աներ իւր՝ հայր աղջկանն։ Ասէ ցնա աներն իւր։ Առ Աննա՝ որ էր աներ Կայիափայի. եւ այլն։
Անկանէր առ յայէր, որ էր կին աներին Մուսիսի. (Շ. բարձր.։)
Մերթ իբր որդի աներոյ, այս ինքն եղբայր հարսին. աներձագ. գայն.
Աներոյ նորա Եւթաղեայ։ Աներոյն իւրոյ Արտաւազդայ. (Խոր. ՟Բ. 77. 79։) Եւս եւ ամենայն տունն հարսին կոչին
Աներք փեսային. (Բուզ. ՟Գ. 5։)
Քաբերայ կինեցոյ, որ էր յաներացն Մովսէսի. (Վահր. յար.։)
ԱՆԵՐ ԼԻԲԱՆԱՆՈՒ. որ եւ ԼԻԲԱՆԱՆԵՐ. ԵՐԿՐՈՐԴ ԼԻԲԱՆԱՆ. ἁντιλίβανος. եբր. լիպանօն այս ինքն Լիբանան. (Օրին. ՟Ա. 7։ ՟Ժ՟Ա. 24.) անուն է տեղւոյ.
ուստի առեալ՝ ի զուր դնի ի Հին բռ.։
Աներ. անապատ, կամ անմարդաձայն։
unmusical.
Անմասն յերաժշտական արուեստէ, տգէտ, եւ անյարմար. ἅμουσος. musicae imperitus եւ rudis, insulsus
Զմիտս այնոցիկ՝ որք ոչ յոյժ աներաժիշտն են, սովոր են ուրախ առնել։ Յանխրատ եւ յաներաժիշտ բարուց։ Ծաղր մատուցանեն աներաժշտաց եւ անյարմարից բարոյիւք. (Փիլ.։)
Մնացին այնոքիկ ի ձէնջ, որ աներաժիշտքն էին եւ առանց դպրութեան. (Պղատ. տիմ.։)
ignorance of music.
ԱՆԵՐԱԺՇՏԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ԱՆԵՐԱԺՇՏՈՒԹԻՒՆ. Պակասութիւն երաժշտական արուեստի. անյարմարութիւն. տգիտութիւն.
Լինի երաժշտականն յաներաժշտականութենէ. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Արտանուագ ձայն ունելով՝ երգել ձեռնարկիցէ, կրկին աներաժշտութեան ցուցանելով տեսիլ, զայն՝ որ ի գործիսն, եւ կարի յառաջագոյն զայն որ ի բարսն է. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to become father-in-law, brother-in-law.
Աներ լինել.
Եւ զի մի՛ շնորհս արկանիցէ նմա ղաբան՝ սակս աներանալ ղաբանայ վասն նորա. (Եփր. ծն.։)
not broken in, unruly;
unbridled, unreined, ungoverned, debauched.
ἁχάλινος. infrenis, effrenis. Արձակ յերասանակէ. անսանձ. լիրբ. եուլարսըզ. կէմսիզ. զապթսըզ.
Ռափսակ անկապ եւ աներասան ի վերայ Աստուծոյ զլեզուն լուծեալ։ Ըստ նոցա աներասան յանդգնութեանն. (Պրպմ. ԼԷ։)
Աներասան յանդուգն. (Նար. ԾԶ։)
cf. Աներասան.
Աներասանակ կառքն լինիցին. (Նար. յովէդ.։)
Երիվար տրմուղ աներասանակ էր Պօղոս. (Սեբեր. ՟Ժ՟Ա։)
Աներասանակ բերան. (Թէոդոր. Մայրագ.։)
not bounded by time, eternal
Որոյ չիք երբ. անժամանակ. յաւիտենական. ատենի տակ չընկած.
Աներբ յաներբէ (Որդի ի Հօրէ). (Զքր. կթ. Ծն.։)
Անեղ աներբ իսկականին. (Յիսուս որդի.։)
that has no night, that always enjoys the light;
eternal, endless.
cf. Աներեկ.
Լոյս աներեկոյ. (ՃՃ.։)
Պատկեր աւուրն աներեկոյի. (Գանձ.։)
invisible, hidden, obscure;
ignoble;
invisibly.
Աներեւոյթ. անտես. անյայտ. աղօտ. մթին. եւ աննշան. ἁφανής. obscurus, ἅσημος. ignobilis.
Հաստատեմք զքեզ, մինչդեռ աներեւակդ ես, ընդ երեւելիսս. (Նիւս. թէոդոր.։)
Զներքին մարդս աներեւակ. (Նար. ՂԳ։)
Աներեւակ նորայն բանք. (Մագ. ԻԲ։)
Նա աներեւակ էր ... իսկ սա յոյժ երեւելի էր։ Ո՛չ միայն զերեւելիսն եւ զիշխանսն, այլ եւ զաներեւակ զաղքատսն. (Ոսկ. յհ.։)
ἁφανῶς. invisibiliter, obscure. Աներեւութաբար. անյայտաբար.
Շարժեալ լինին երբեմն աներեւակ, եւ երբեմն երեւելապէս. (Արիստ. աշխ.։)
Յորժամ ոչինչ զօրանայ երեւելապէս, պատերազմի աներեւակս. (Ածաբ. մկրտ.։)
cf. Աներեւակ.
cf. Աներեւակ.
Որ զաներեւակի զօրութիւնսն թափանցանց լուսով իւրով ելանէ. (Ագաթ.։)
Աներեւակի նետիւք խոցոտեալ։ Որոգայթն գաղտնի, եւ հնարադիրն աներեւակի. (Նար. ԻԳ. ԷԵ։)
Սոյնպէս աներեւակի էր ընդ նոսա ըստ խոստմանն իւրում. (Լմբ. հանգ.։)
Ոչ համբերեմք տանջանացս, զոր կրեմք յաներեւակի. (ՃՃ.։)
unimaginable
cf. Աներեւակ.
Արտաքոյ պարսպին յաներեւան տեղիս. (Մամիկ.։)
Ամենեցուն իշխան իսկ՝ եւ ծնօղն (Աստուած) աներեւան գոլով այլոց՝ բայց ի մտաց։ Ի նօտոսացն՝ այն որ յաներեւան բոլորէն լինի բերեալ (այս ինքն ի հարաւային բեւեռէ շնչէ)։ Ի ձեռն ումեմն աներեւան արարչագործութեան. (այս ինքն ճարտարութեան Փիգիայի). (Արիստ. աշխ.։)
Նախատեալ յումեմնէ՝ եթէ ի հարանց աներեւան իցես, ասէ. յինէն սկսանի ազգ իմ. (Ոսկիփոր.։)
Գործարան (հատու) վաղվաղակի մաշելով՝ այնպիսին աներեւան գտանէր, եւ լինելոյ այլ ոչ էր հնար։ Արհեստքն յայնմ ժամանակի աներեւանք էին. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
invisible, vanished;
imperceptible, insensible;
—, յ—ս լինել, to vanish, to disappear, cf. Աներեւութանամ;
— լինելն, disappearance;
infinitive;
Աներեւոյթ, Յաներեւոյթս, աներեւութաբար, invisibly.
Որ ոչն երեւի. անտես աչաց. աներեւակ. աներեւան. աչքի չերեւցօղ. կեօզէ կէօրիւնմէզ. մուխթէֆի. նապէտիտ. ἁόρατιος, ἁθεώρατος, ἁφανής. invisibilis, invisus, non aparens.
Երկիր էր աներեւոյթ։ Աներեւոյթ ընթացք, կամ տեսիլ, հարուածք, կամ աւանդք։ Եւ նա եղեւ ի նոցանէ աներեւոյթ։ Հետախաղաղ ծածկէին, զի ամենայն (կամ ամենեւին) տեղին աներեւոյթ լիցի։ Աներեւոյթք նորա ի սկզբանէ աշխարհի՝ արարածովքս իմացեալ տեսանին։ Յաներեւութից զերեւելիսս եղեալ։ Զաներեւոյթսն իբրեւ զտեսեալ համբերութեամբ համարեցաւ։ Որ է պատկեր աներեւութին Աստուծոյ. եւ այլն։
Արարիչն ամենեցուն աներեւոյթ է ի մարմնաւոր աչաց, այլ մտաց իմանի զօրութիւն նորա. (Եղիշ. ՟Ը։)
Աներեւոյթ ի տեսլենէ։ Ի մէջ աներեւութիցն արարեալ աներեւոյթ փառաւորիչս՝ զօրս հրեշտակաց։ Զանդունդս աներեւոյթս. (Ագաթ.։)
Համբարս ընդ աներեւոյթ կողմանս ի ներքս մատուցանէր. (՟Բ. Մակ. ԺԳ. 20։)
Ա՛ներեւոյթ որոգայթ, տեղի. (Պիտ.։)
Աներեւոյթ մթերք, մտածութիւնք. (Նար.։)
Յայտնի են առաջի քո ամենայն աներեւոյթք խորհրդոց. (Եղիշ. ՟Բ։)
Կամ անստոյգ. անյայտ. պէլիրսիզ.
Աներեւոյթք են ելքս յաշխարհէս. (Մանդ.։)
Յաներեւոյթս եդեալ է ամենեցուն վախճանն։ Յաներեւոյթսն մի՛ յուսար. (ՃՃ.։)
Բանքն քո աներեւոյթք են եւ անվկայք. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Զի մի՛ գուցէ թագաւոր ոք զաներեւոյթ գեղջուկ արհամարհեսցէ։ Սարդ՝ աներեւոյթ եւ անպիտան թուի գոլ կենդանի՝ կատարելագոյն յոստայնանկութիւն։ Աներեւոյթք, անփառք, նուաստք։ Զանհոգալեօքն եւ զաներեւութիւք. (Փիլ.։)
Սահմանական, իմանամ. աներեւոյթ, իմանալ։ Աներեւութին ներգործական, լնուլ. կրաւորական, լնանիլ. (Սիմոն ջուղ.։) (ըստ յն. ասի, ἁπέμφατον . այլ եւ ἁόριστον . իսկ լտ. infinitum
ԱՆԵՐԵՒՈՅԹ. կամ յԱՆԵՐԵՒՈՅԹՍ. cf. աներեւութաբար
to vanish, to disappear.
ἁφανίζομαι. evanesco. Աներեւոյթ լինել. անհետանալ. չերեւնալ, աչքէ վերնալ. կեօրիւնմէմէք. կեօրիւնմէզ օլմագ. նապէտիտ օլմագ.
Ո՛չ թէ աներեւութանան ըստ նախատպին, այլ զնշմարանս նորա պայծառացուցանեն. (Շ. յկ. ԻԷ։)
Զի մի՛, որպէս առ Կղէոպեանսն, աներեւութասցի փափագելին ի միջոյ. (Լմբ. համբ.։)
Որպէս անգոյ աներեւութացաւ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Հալեալ աներեւութանայ։ Աներեւութացեալ չարին։ Աներեւութացեալ այնուհետեւ աւելի գոլ քան զայս եւ ոչ ինչ. (Պիտ.։)
to cause to disappear, to hide.
ἁφανίζω. ab adspectu removeo. Աներեւոյթ առնել՝ կացուցանել. անհետ առնել. ծածկել. նապէտիտ էթմէք. եօզ էթմէք.
Զաստեղս ոչ աներեւութացուցանէ խաւար, այլ յայտնապէս ի գիշերի երեւին. (Փիլ. ել.։)
Գետ հրեղէն զծով աներեւութացուցանէ. (ՃՃ.։)
Յարուցմուն աներեւութացուցանելով յինքեանս յաւէտախաղացն աղբերաց. (Պիտ.։)
Մոռացմամբ աներեւութացուցանել զտպաւորութիւնսն. (Մաքս. նշ. եկեղ.։)
Շատախօսութիւն է պահոց աներեւութացուցանօղ, մտածութեան ցրուիչ. (Կլիմաք.։ Ուր եւ ասի,)
Ստութիւն է՝ սիրոյ աներեւութացուցիչ։
whose veins are hidden.
disappearing, disappearance.
ԱՆԵՐԵՒՈՒԹԻՒՆ եւ ԱՆԵՐԵՒՈՒԹՈՒԹԻՒՆ. Աներեւոյթն լինել. անտեսութիւն. ծածկութիւն. անյայտութիւն.
Անտեսութիւն ինչ եւ աներեւութիւն արարեալ առ ելլենացիսն, իբր թէ տեսանելի ինչ ոչ լինել. (Նոննոս.։)
Զանխլացեալ լինի բանն յաներեւութենէ. (Երզն. քեր.։)
Զի՞նչ իցեն պատճառք աներեւութեան երկրի. (Վեցօր. ՟Բ։)
Երկնայնոցն զարդուց աներեւութութեանն խոնարհագոյնքն դառնան առ գերակայսն. (Մաքս. ի Դիոն.։)
cf. Աներեւութիւն.
ԱՆԵՐԵՒՈՒԹԻՒՆ եւ ԱՆԵՐԵՒՈՒԹՈՒԹԻՒՆ. Աներեւոյթն լինել. անտեսութիւն. ծածկութիւն. անյայտութիւն.
Անտեսութիւն ինչ եւ աներեւութիւն արարեալ առ ելլենացիսն, իբր թէ տեսանելի ինչ ոչ լինել. (Նոննոս.։)
Զանխլացեալ լինի բանն յաներեւութենէ. (Երզն. քեր.։)
Զի՞նչ իցեն պատճառք աներեւութեան երկրի. (Վեցօր. ՟Բ։)
Երկնայնոցն զարդուց աներեւութութեանն խոնարհագոյնքն դառնան առ գերակայսն. (Մաքս. ի Դիոն.։)
without iron, without chains.
ἁσίδηρος. carens ferro. Ուր չկայցէ երկաթ կամ շղթայ. տէմիրսիզ, զինճիրսիզ.
Յաներկաթ բանտն արգելեալ ( ի խաւարի). (Իմ. ԺԷ. 15։)
doubtless, indubitable, sure, certain, unquestionable, incontestable, indisputable;
doubtless, indubitably, certainly.
Ուր չկայցէ երկբայութիւն ինչ յանձին՝ եւ զիրէն. անկասկած. անվեհեր. անտարակոյս. աներկմիտ. աներկբայելի.
Աներկբայ մտօք, կամ յուսով. (Յհ. կթ.։)
Ի խորհուրդ յուսոյ աներկբայ դիտման. (Նար. խչ.։)
Աներկբայ բարեացն՝ յուսով տեսելոցն. (Նար.։)
Աներկբայ խոստումն, կամ հաստատութիւն, կամ ստուգութիւն. (Պիտ.։)
cf. աներկբայաբար.
cf. Աներկբայ.
adv. ԱՆԵՐԿԲԱՅԱԲԱՐ. Առանց երկբայելոյ կամ երկբայութեան. անշուշտ. հաւաստեաւ. եւ անվեհեր. անտարակոյս, անվախ. շիւպհիսիզ, գօրգուսուզ.
Այսպէս աներկբայ ունի առ պարսաւելիսն յանկութիւն բանի. (Պիտ.։)
Ի սոյն հաւատամք յաներկբայս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ոմանք աներկբայաբար ունին զգոյութիւնն. (Սահմ. ՟Ա։)
Զկնի եկեալ զաւակին աներկբայաբար թողուն յիշատակ։ Ի հաւատարմութիւն աներկբայաբար իմաստասէր լսողաց. (Պիտ.։)
Վաղվաղակի աներկբայաբար զխնդրեալն տուեալ. (Յհ. կթ.։)
Աներկբայաբար կատարեսցուք զպատուիրանս Աստուծոյ. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
Զնոյն ինքն նովին սրով աներկբայաբար բառնալ զգլուխս։ Արագապէս եւ աներկբայաբար բառնալ զգլուխն համարձակ քաջութեամբ. (Պիտ.։)
cf. Աներկբայ.
Աներկբայապէս մարդ եղեւ Որդին Աստուծոյ. (Սարկ. հանգ.։)
cf. Աներկբայ.
Աներկբայելի սրտիւ մեծարել. (Յհ. իմ. պաւլ։)
Որով ծանուցեալ լինիս, թէ իցես աներկբայելի։ Ամենաստեղծ աներկբայելի. (Նար. ՟Կ՟Գ. ՟Ղ։)
Կացէ՛ք ի նմին անշարժ, հաստատուն, աներկբայելի. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
certainty, certitude.
Չունելն զերկբայութիւն, եւ աներկբայ գոլն. անշարժութիւն մտաց, եւ հաւաստութիւն. շիւպհեսիզլիք.
Այլում հաւատ հաստատուն աներկբայութեան. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Իբրեւ ետես բռնաւորն զաներկբայութիւն հաւատոցն, եւ զաներկիւղ պատասխանիսն. (Արծր. ՟Գ. 2։)
Վէմ (կոչէ) զհաւատոյն հաստատութիւն, եւ զյուսոյն աներկբայութիւն. (Երզն. մտթ.։)
safe, free from danger;
bold, fearless;
certain, doubtless;
infallible, faithful;
safely, in safety;
certainly;
boldly, fearlessly.
Անմասն յերկուանց եւ յերկիւղէ. աներկբայ եւ անկասկած. անխիղճ. անկեղծ. զուարթագին. աչալուրջ.
Պահել զձեզ անարատս եւ անբիծս հաստատեալ առաջի իւրոց փառաց աներկեւան՝ ցնծութեամբ. (Յուդ. 24. (յն. պահել աներկիւղս ... կացուցանել անարատս ի ցնծութեան)։)
Աներկեւան պահեսցուք զհաւատսն. (Սհկ. կթ. եկեղ.։)
Առցեն ի տեսլենէ անտի զբանս զաներկեւանն աղաւնոյ. (Ագաթ.։)
Աներկեւանն սիրով պաշտպանեալ. (Յհ. կթ.։)
Զիւրեանց միտս եւ զբանս անքակ եւ աներկեւան առ միմեանս հաստատէին. (Փարպ.։)
Աներկեւան տեսութիւն։ Աներկեւան մտաց տեսութեամբ։ Վասն աներկեւան նորոգմանն։ Զարդարն եւ զաներկեւանն ստուգապէս իսկութեամբ պատմեաց. (Նար.։)
Ի տեսլենէ անտի դիմացն յաներկեւա՛ն քարոզեսցէ զճշմարտութիւնն. (Սկեւռ. յար.։)
safety;
confidence, security;
boldness.
Աներկբայութիւն. եւ անկեղծութիւն. զուարթութիւն.
Զի աներկեւանութիւն խոստացելոցն ի միտս ունկնդրացն ծանուցեալ հաւատասցի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Զմտացն աներկեւանութիւնն՝ մարմնոյն խոնարհութեամբն հաստատէր. (Երզն. մտթ.։)
fearless, bold, courageous, intrepid;
fearlessly;
courageously, intrepidly.
ԱՆԵՐԿԻՒՂ գրի եւ ԱՆԵՐԿԵՒՂ, ԱՆԵՐԿԵՂ. ἅφοβος, ἁπτόητος. metu carens, intrepidus. Որ չունի զերկիւղ. անահ. անվախ. գօրգմազ. գօրգուսուզ. պիփերվա.
Եթէ նստիցիս, աներկիւղ իցես։ Փափուկք աներկեւղք։ Ծառայ աներկիւղ ի Տեառնէ իւրմէ. եւ այլն։
Անտրտում եւ աներկիւղ՝ Աստուծոյ բնութիւնն է. (Փիլ. իմաստն.։)
Աներկիւղք են իբրեւ զանմահս։ Աներկիւղ էր ի մարդկան հարուածոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ի յանդիմանել զարքայ՝ ահաւոր սաստիկ էր, եւ աներկիւղ. (Խոր. ՟Գ. 31։)
Աներկեղ լիցիս ի մահաբեր նետից սատանայի. (Նեղոս.։)
Ի պատերազմէ դիւացն զազգս մարդկան աներկիւղս պահեսցեն. (Ագաթ.։)
Կամ ուր չկայցէ երկիւղ ինչ եւ կասկած.
Աներկիւղ խնդութեամբ. (Շար.։)
Աներկիւղ ամրութիւն, քաջալերութիւն, կամ գրկախառնութիւն, համարձակութիւն, ընթացք, փրկութիւն, գաւառ. (Փարպ.։ Պիտ.։ Նար.։ Լմբ.։ Եփր.։)
Զի աներկիւղս արասցէ զգարշապարս աւետարանչացն. (Արշ.։)
Աներկիւղ եւ քաջասիրտ, կամ խրոխտ մտօք. (Փարպ, եւ Լաստ.։)
որպէս աներկիւղած. ալչահտան գօրգմազ.
Ի յԱստուծոյ աներկեղին, ի մարդկանէ անամօթին։ Բազմաց աներկիւղից պատճառ կորստեան լինի հոգւոյ. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. ընդհ.։)
Տգիտաց եւ աներկեղաց. (Ոսկիփոր.։)
Ի վաճառելն զԱստուած աներկիւղ եմք. (Լմբ. պտրգ.։)
Աներկիւղ կամակարութեամբ. (Փարպ.։)
Յայդպիսի աներկիւղ սովորութեանց. (Շ. ընդհ.։)
Ո՛վ աներկիւղ երկիւղածութեանդ. (Ածաբ. մկրտ.։)
cf. Աներկիւղ.
ԱՆԵՐԿԻՒՂ կիւղս. ԱՆԵՐԿԻՒՂԱԲԱՐ. ἁφόβως, ἁδεῶς. impavide, absque metu, tuto. Հեռի յերկիւղէ. յապահովս. անքոյթ. համարձակ. գօրգուսուզ.
Դադարեսցէ աներկիւղ յամենայն չարութենէ։ Եւ ոչ՝ որ ունէր զնոսա մութն, աներկեւղս պահեաց։ Տեսջի՛ք զիա՛րդ աներկիւղ լինիցի առ ձեզ։ Աներկիւղ զանձինս ճարակեն. (Առակ ՟Ա. 37։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 4։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Զ. 10։ Յուդ. 12։)
Ուստի սակաւ մի կասկածէր, անտի աներկիւղ հաստատէր. (Եղիշ. ՟Ա։)
Ծանուսցուք աներկիւղ զխնդիրն։ Կեալ խաղաղութեամբ աներկիւղ յամենայն թշնամեաց. (Փարպ.։)
Աներկիւղ գնալ, կամ ապրեցուցանել. (Պիտ.։)
Գնաց ինքն ի բաց անհոգութեամբ եւ աներկիւղս։ Յաներկիւղս յարձակեալ. (Փարպ.։)
Յաներկիւղս հարցանէր. (Ագաթ.։)
Յաներկիւղս իջանեն յամուրս աշխարհին. (Եղիշ. ՟Է։)
Յաներկիւղս մատեան նոքա ի մարմինն Քրիստոսի. (Եփր. ՟ա. կոր.)
Մի՛ յաներկիւղս լինիր՝ յաւելուլ մեղս ի վերայ մեղաց. (Սիրաք. ՟Ե. 5.) յն. աներկիւղ։
Աներկիւղաբար ժառանգել. (Խոր. ՟Գ. 51։)
Աներկիւղաբար տիրել. (Պիտ.։)
Յառաջ մատուցեալ, աներկիւղաբար սկսաւ խօսել. (Փարպ.։)
Աներկիւղաբար գնացից։ Աներկիւղաբար առնէր պատասխանի. (Յհ. կթ.։)
Աներկիւղաբար շրջել, բարբառել, յանդգնիլ, ջնջել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Աթ. ՟Ը։ Յհ. իմ. երեւ։)
Որով ամրացեալք՝ աներկեղաբար կոխիցեն զօձս եւ զկարիճս. (Նանայ.։)
that has no fear of God, irreligious.
Աներկիւղ յԱստուծոյ, կամ ի մարդկանէ. անխիղճ. եւ արիական.
Ոմանք ի պակասամտաց եւ յաներկիւղածաց Աստուծոյ. (Մանդ.։)
Ապշեալ ընդ աներկիւղած ոյժն. (Փարպ.։)
irreligion.
Աներկիւղն գոլ յԱստուծոյ, կամ ի մարդոյ.
Լա՛ւ է փոքր բաժին երկիւղիւ Տեառն՝ քան զգանձս մեծամեծս աներկիւղածութեամբ. (Առակ. ՟Ժ՟Բ. 16։)
Երդմանց սովորութիւնք յաներկեղածութենէ է. (Մանդ. ՟Ժ՟Ե։)
Ծառայել իւրեանց որովայնի եւ աներկիւղածութեանն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ընդ համարձակութիւն աներկիւղածութեան արանցն զարմացեալ. (Փարպ.։)
fearlessness.
Պակասութիւն երկիւղի. յապահովութիւն. համարձակութիւն. ազատութիւն. եւ աներկիւղածութիւն. ἅδεια. securitas, libertas, licentia.
Ընտանացեալ է աղաւնին յաներկիւղութենէ։ Աներկիւղութիւն տուեալ ամենեցուն՝ քորս առնել կանայս. (Փիլ.։)
Կացցեն աներկիւղութեամբ յիւրաքանչիւր ուսմունս. (Եղիշ. ՟Գ։)
Եկա՛յք շինեսցո՛ւք աներկիւղութեամբ, եւ մի՛ ինչ զարհուրիք. (Փարպ.։)
Զմեղաւորս աներկիւղութիւնն լքուցանէ. (Յճխ. ՟Ի՟Ա։)
Զաւազակացն աներկիւղութիւն. (Պիտ.։)
Աներկիւղութեամբ եւ արհամարհանօք զպատուիրանն առ ոտն կոխել. (Սարգ. ՟բ. պետ. 4։)
Զաներկիւղութիւնն, զանսաստութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Աներկիւղութեամբ վարին ի կերակուրս եւ յըմպելիս. (Շ. ընդհ.։)
Վայրապար ձեռօք առնուլն (զՍուրբ գիրս) նշան է աներկիւղութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։)
Կամ անվեհերութիւն. արիութիւն. քաջասրտութիւն. առ ոտն հարկանելն զերկիւղ մարմնաւոր. գօրգուսուզլուգ, ճիրաէթ.
Մեծ եւ այս եւս շնորհ արդարոյ է այն, որ յաղագս մահու աներկիւղութիւնն է. (Փիլ.։)
Ընդ համարձակութիւն աներկիւղութեանն զարմանային։ Աներկիւղութեամբ առ ոչինչ համարեցան զհրամանս արքունի։ (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
Այնքան սակաւուք դէմ յանդիման կռուել աներկիւղութեամբ. (Փարպ.։)
without hesitation, resolute, certain.
Որ ոչ երկմտի. ուրչիք երկմտութիւն. աներկբայ. շիւպհէսիզ, իշքիլսիզ.
Աներկմիտ պաշտօն առ Աստուած։ Աներկմիտ խնդրողացն զամենայն հայցուածսն կատարէ Աստուած. (Փարպ.։)
cf. Աներկմիտ.
Զհոգւոյն զօրութիւն սովիմբ եւ ի սոյն համարիմք ունել ամենայնիւ աներկմտելի։ Ի մեզ հաստատեալ աներկմտելի. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Հաւատ է կացումն հոգւոյ աներկմտելի. (Կլիմաք.։)
cf. Անյերկուանալի.
that cannot be cultivated.
Ոչ մշակեալ, եւ կորդ. չբանած եւ կոշտ հող.
Անդաստան աներկրագործելի. (ՃՃ.։)
that does not adore, indevout, irreligious.
Ոչ երկրպագօղ. որ ոչն երկիրպագանէ. οὑ πρόσκυνων.
Աներկրպագուացն քեզ (սրբոյ շաչիդ) զյարակէզն հնոցացուցանելով զհուրն. (Անյաղթ բարձր.։)
Ուրացողացն եւ աներկրպագուացն դիւացն (կամ նմանեցան դիւաց). (Կիւրղ. ղկ.։)
singularly.
ԵԶԱԿԱՆԱՊԷՍ ԵԶԱԿԻ. ἐνικῶς, μοναδικῶς unice, singulariter Միաւորակի. միակի. իբրեւ մի, զմիութիւն նշանակելով.
Եզականապէս որպէս ընդ մի դէմս խօսին։ Եզականապէս առ մի բարբառի։ Եզականապէս առնուլ ի վերայ անձինն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Ասելով՝ մարդ, քաղաք ... եզականապէս զմի ինչ ցուցանէ. (Տօնակ.։)
Եզակի ասէ, կե՛ր ... յոգնակի ասէ, մի՛ ուտիցէք. (Փիլ. լին.։)
Պղատովն եզակի մակագրեաց՝ քաղաքականութիւն. իսկ արիստոտելէս յոքնակի՝ քաղաքականութիւնք. (Սահմ. ՟Ի։)
Եկա՛յք, եւ արարից զձեզ որսորդս մարդկան. եւ եզակի առ մի, յայսմ հետէ զմարդիկ որսասցես ի կեանս. (Սարկ. քհ.։)
ԵԶԱԿԻ. ա. իբր Եզական. միակ.
Եզակի տէրութիւն. (Անան. եկեղ։)
singularity.
Միութիւն աստուծոյ, կամ աստուածութեան. եւ Անհամեմատն գոլ արարչի ընդ արարծս.
Աստուած ինքնաբուն, վսեմական գոյութիւն. նոյն եզականութիւն՝ երկրպագեալ ի բոլոր եղականաց՝ իմանալեաց եւ զգալեաց, ոչ ի բաց բարձրեալք զհայր եւ զորդի եւ զհոգին սուրբ. (Պիտառ.։)
singular;
singular number;
singularly.
ԵԶԱԿԱՆԱՊԷՍ ԵԶԱԿԻ. ἐνικῶς, μοναδικῶς unice, singulariter Միաւորակի. միակի. իբրեւ մի, զմիութիւն նշանակելով.
Եզականապէս որպէս ընդ մի դէմս խօսին։ Եզականապէս առ մի բարբառի։ Եզականապէս առնուլ ի վերայ անձինն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Ասելով՝ մարդ, քաղաք ... եզականապէս զմի ինչ ցուցանէ. (Տօնակ.։)
Եզակի ասէ, կե՛ր ... յոգնակի ասէ, մի՛ ուտիցէք. (Փիլ. լին.։)
Պղատովն եզակի մակագրեաց՝ քաղաքականութիւն. իսկ արիստոտելէս յոքնակի՝ քաղաքականութիւնք. (Սահմ. ՟Ի։)
Եկա՛յք, եւ արարից զձեզ որսորդս մարդկան. եւ եզակի առ մի, յայսմ հետէ զմարդիկ որսասցես ի կեանս. (Սարկ. քհ.։)
ԵԶԱԿԻ. ա. իբր Եզական. միակ.
Եզակի տէրութիւն. (Անան. եկեղ։)
of one voice only;
unanimous.
Բառ անստոյգ. որ կարէ նշանակել, Միաձայն, այսինքն ո՛չ երկբարբառ. եւս եւ Միաբան։
Իսկ գրեալն ի (Թր. քեր.)
Երկու ձայնորդքն, որոց երկրորդն նա՛յ է, իսկ առաջնորդն ըստ եզաձայն», պարտի գրիլ ըստ յն.
a cavalier, rider, horseman;
with a single horse;
small boat.
Մեկնակաձի. այր մի ձիաւոր. ըստ յն. ոճոյ՝ եւ Միակ ձի արձակ. եւ նմանութեամբ՝ Փոքրիկ նաւակ. χελής ռմկ. քէլէք. տե՛ս եւ ՅԱԾԵԶԱՁԻ, որ է նաւակ հինից.
Ներ գեղեցկաձիոջդ՝ ձիդ ... յածեղաձիոջդ՝ եզաձին. (Պերիարմ. ուր գրէ Անյաղթն.)
Յածեզաձի ասելով՝ նշանակեմք տեսակ իմն փոքու նաւի. եւ թէ զատուսցուք զմասնկունսն, եւ ասասցուք՝ եզաձի, նշանակեմք զոմն մեկնակաձի, որ ոչ երբէք կցորդութիւն ունի առ նաւ։
to assemble, to be united.
Եւս ի յեզանալ հանդիսին՝ հերքեցին զչար հերձուածսն. (Շար.։)
enthymeme.
cf. եզարած։
bugloss, oxtongue.
βουγλώσσος buglossus, -a;
borrago, lingua bubula եւ plantago Գաղտիկուր. ջղախոտ. գառնալեզու. եզան լեզու. (Բժշկարան.։)
team, yoke.
Եզնալուծ յերերի՝ կին չար. (Սիր. ՟Ի՟Զ. 10։)
chasselas.
ԵԶՆԱԿ կամ ԵԶՆԻԿ. որպէս թէ Որթ մատաղ։ Յատուկ անուն մարդոյ։
ԱՍՏՈՒԾՈՅ ԵԶՆԱԿ. ՈՍԿԻ ԵԶՆԱԿ. Ճճի թեւաւոր. որպէս բզեզ փայլուն գունով, եւ ոսկեգոյն. κάνθαρος scarabaeus, musca hispanica, cantharis, cantherius .... եւս եւ Ազգ մարախոյ կամ ջորեկի. որ եւ ԽԱՐԱԳՈՒԼ ասի.
Աստուծոյ եզնակ, որ է ճիճի թեւաւոր. (Գաղիան.։)
ԵԶՆԱԿ ի. գ. Եզն մի փոքրիկ կամ աղքատի.
Այր մի տառապեալ ունելով եզն .. . զեզնակն իւր՝ զոր ունէր, եւ այլն. (Եպիփ. ծն.։)
Իբր Եզին աչք, ազգ խաղողոյ։ (Ստեփ. լեհ.։)
a couple of oxen;
couple.
ԵԶՆԱՄՈԼ ԵԶՆԱՄՈԼԻ. Որպէս Ամոլք եզանց, ամոլակիցք, այսինքն վաստակակիցք. զորօրինակ պետրոս եւ պօղոս. յկ. մծբ, եւ մարուգէ.
Որ էր եզնամոլոյն ամոլք. (Տօնակ.։)
Երկու եզնամոլիցն լծեալ ի լուծ խաչին քրիստոսի։ Զոր աղաչեալ եզնամոլին սուրբն մարուգէ։ Երկու եզնամոլիցն, զսուրբ առաքեալսն ասեմ։ Երկու եզնամոլեացն. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Եզնամոլ.
ԵԶՆԱՄՈԼ ԵԶՆԱՄՈԼԻ. Որպէս Ամոլք եզանց, ամոլակիցք, այսինքն վաստակակիցք. զորօրինակ պետրոս եւ պօղոս. յկ. մծբ, եւ մարուգէ.
Որ էր եզնամոլոյն ամոլք. (Տօնակ.։)
Երկու եզնամոլիցն լծեալ ի լուծ խաչին քրիստոսի։ Զոր աղաչեալ եզնամոլին սուրբն մարուգէ։ Երկու եզնամոլիցն, զսուրբ առաքեալսն ասեմ։ Երկու եզնամոլեացն. (Ճ. ՟Ա.։)
oxstall.
ԵԶՆԱՆՈՑ ԵԶՆՈՑ. βουστάσιον bubile, stabulum Գոմ եզանց. եզներու գոմը.
Եզանցն՝ որ վարիցեն, եզնանոցս շինել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։ եւ Հին բռ.։)
cf. Եզնանոց.
ԵԶՆԱՆՈՑ ԵԶՆՈՑ. βουστάσιον bubile, stabulum Գոմ եզանց. եզներու գոմը.
Եզանցն՝ որ վարիցեն, եզնանոցս շինել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։ եւ Հին բռ.։)
cf. Եզնավար.
Bootes.
Վարօղ զլուծս եզանց. հօփաղ, քշօղ։
Եւ ո՛չ երկուորեակք լծոցն ի ճահ ճեմեսցին առանց եզողի. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)
Կովուց եզողքն՝ առանց սայլի վարողին ... թարց եզողի՝ լծեալ երնջին. (Գանձ.։)
Ethiopian.
Կամ իբր Եթէովպական. եթովպային. αἱθυοπικός aethyopicus
Յեթովպացի եւ բաբելովնացի բազմագանձ ականց. (Նար. խչ.։)
ԵԹԷՈՎՊԱՑԻ. αἱθίοψ, ἠ αἱθιόπισσα aethyops գրի եւ ԵԹՒՈՎՊԱՑԻ, այսինքն եթիովպացի, կամ եթովպացի. Բնակիչ երկրին՝ որ կոչի եթէովպիա. խափշիկ. հապէշ
Աբդամելէք եթէովպացի. (Երեմ. ՟Լ՟Ը. 7։)
place through which one goes and enters.
διεκβολή trajectus, exitus Տեղի՝ ընդ որ լինի ել եւ մուտք. ելք ի դուրս.
to concur, to vie with, to emulate;
to surpass;
—ս զմիմեամբ առնելով, with emulation, vying with each other, in concurrence;
ճառ զճառից — արարից, I will pass from one subject to another.
act of ascending and descending;
undulation, wavy motion;
gamut, scales;
—ս առնել, to go up and down;
to swing, to undulate, to wave;
— ձայնից, երգոց, modulation, cadenee, trill, quaver, tune.
act of going out and in;
expenditure and income;
vestige, foot-step, trace;
զ— երկրիս եկեալ էք տեսանել, to spy the nakedness of the land you are come.
that belongs to Greece;
Grecian, Greek.
ἐλλαδικός graecanicus Որ ինչ սեպհական է բնակչաց Ելլադայ, այսինքն աշխարհին հելլենացւոց. յունական.
Ստեփաննոս կարդացեալ, որ ըստ ելլեդականին պսակ առձայնի։ Ելլադական իւղեալ մրցողաց. (Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)
Greek.
Զսկիւթացին եւ զելլենացին. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Ո՛վ սողոն, ելլենացիքդ դուք միշտ մանկունք էք (ըստ հնախօսութեան), զի ծեր ելլենացի ոչ գոյ լսել. (Պղատ. տիմ.։)
that which comes out of, which proceeds from.
ներկայ ընդունելութիւն Ելանելոյ. որ ելանէ. ելլօղ.
Հանդերձ ելողօքն ի շաբաթամտէն. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 9։)
Ելողի եւ մտողի ո՛չ էր խաղաղութիւն. (Զքր. ՟Ը. 9։)
Որպէս եւ անցեալն՝ Ելեալ, ելելոյ, ոց. նովին մտօք վարի. էլած.
Էին անդ ոմանք եւ հեթանոսք յելելոցն անդր. (Յհ. ՟Ժ՟Բ. 20։)
proceeding, emanation.
Ելումն. բղխումն. եւ Ծաւալումն, վերելք, եւ այլն.
Պատճառ միոյն ծննդեամբ, եւ միւսոյն՝ ելողութեամբ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
Աւետաբեր յարութեանն եղեալ՝ զանդրանկին ի մեռելոց զելողութիւնն քարոզեաց. (Ճ. ՟Թ.։)
being, existence.
Պատճառ է՝ ո՛չ ճշմարիտն բան՝ ելութեանն սոկրատայ, այլ ելութիւն սոկրատայ պատճառ եղեւ գոլոյ զճշմարիտն բան. (Անյաղթ ստորոգ.։)
proceeding, emanation, birth, emission.
Զոգւոյ ելումն արգելուլ ի մարմնոյն. (Խոսր.։)
Տեսանել ի խաչն զելումն փրկական արեանն. (Շ. բարձր.։)
Երկուս տեսանեմք զելումն յաշխարհէս. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Հօր՝ ծնօղ գոլ, որդւոյ՝ ծնունդ, իսկ հոգւոյ՝ ելումն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Ելեւմուտք.
Զհետ ելումտիցն կաթուածով կենարար կողիդ գծագրեա՛. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
carbuncle, boil;
pimple, blister, bubo, malignant tumour;
— ելանել, հանել յանթս, to form a gathering under the arm-pits;
— քանդակաց, alto-relievo.
Իսկ ծերն կնքեաց խաչ յելունն, եւ արձակեաց զնա. (Վրք. հց. ՟Ի.) ձ. (տպ. կընքեաց զնա խաչիւ, եւ տեառնագրեաց զեղունգն)։
որ եւ եղունդն ասի. (իբր ելեալ ունդ. ռմկ. ելունդ, ելունդոյ, եղնդաց , եւ այլն) Պալար, խաղաւարտ ի վեր երեւեալ ի մարմնի, եւ ընդ անթով, եւ ի ցայլսն, այսինքն յաճուկն. այտուց. ուռէցք. (Վստկ.։ Մխ. բժիշկ.։ Մարթին.։)
elevation, ascension;
act of going up;
gushing out;
issue, exit;
proceeding, emanation, birth, production;
end, term;
effect, event, success;
resort, resource;
the east, sun-rise;
disbursement, current expenses;
death, decease;
opening, aperture, market;
excrement;
— հնարից, means, expedient;
— ճանապարհի, the turning of the street;
— ի կենաց, յաշխարհէ, decease;
— ձախողակ, յաջողակ, disaster;
success;
—, Գիրք ելից, Exodus;
զելս իրացն գտանել՝ իմանալ՝ հնարել, to devise, to find means, to remedy;
յելս արեւու, առաւօտու, at sun-rise, at day-break, at dawn;
յելս գարնայնոյ, towards the end of spring;
ելս ի մտի դնել, to bethink one's self, to reflect, to exercise one's ingenuity, to find a means;
առ ելիւք սահմանաց նոցա, at their bounds, limits, confines;
յարեւմտից ի յելս արեւու, յելից մինչեւ ի մուտս, from east to West;
եկաց նա զհազար ամաց ելս, he lived a thousand years;
յելս պիտոյըցն է, he is in the privy;
ուղիղ —, right ascension.
act of coming, arrival.
(ի թանձրացեալն).) προσήλυτος advena, proselytus ἅποικος, γειῶρος peregrinus Եկեալ ոք արտաքուստ. օտարական յաւելեալ ի բնակս երկրին կամ ի ժողովուրդ աստուծոյ. եւս եւ Եկամուտ. պանդուխտ. գաղթական. դրսեցի՝ երկրցի եղած, կամ դարձած.
Օրէն մի եւ նոյն կացցէ բնակին եւ եկին, որ գայցէ մերձենալ ի ձեզ։ Եկաց յարելոց ի ձեզ։ Յեկացն յարեցելոց ի նոսա ի մէջ իսրայէլի։ Հրէայք, եւ եկք նոցուն։ Զնիկողայոս զեկն անտիոքացի, եւ այլն։
Երկօք յարեցելովք ի նա. (Խոր. Ա. 9։)
Լիբէացւոց անդր եկք երթեալ էին. (Եւս. քր. Ա։)
Եթէ՛ նախ բնակեալ իցէ, եւ եթէ՛ եկ իցէ նորահաս. (Պղատ. օրին. Թ։)
ԵԿ 2 (ի. եկք, ից (ի վերացեալն).) Եկաւորութիւն. գալուստ. գալը.
Ազդ լինէր թագաւորին եկն նորա։ Խաղաղութիւն է եկն նորա. (Բուզ.։)
Զեկսն յերուսաղէմ բարեբանելով. (Մամբր.։)
Եկդ վահանայ երագ։ Ազդ եղեւ եկք հայոց։ Զեկս սուրբ կուսանացն ի հռոմայեցւոց քաղաքէ։ Ըստ յառաջ եկիցն ողջամբ. (Փարպ.։)
Առաքէ զնոսա յարեւելս անդառնալի եկիւք։ Լինի յայնմ ժամու եկք անձրեւի. (Լաստ.։)
Զերաշտացեալ երկիր եկք անձրեւաց կակղեն. (Անան. զղջ.։)
Ծախով զերկուցանին՝ պատերազմաւ թշնամեաց եկք. (Փիլ. նխ.։)
Ընթանայ ընդդէմ եցկանին երկիցն» այսինքն հոլովման (ժուռ գալուն.) (Շիր.։)
ԵԿՔ. իբր Եկամուտք. հասք. եկածը.
Զոր ինչ տայ մեզ աստուած եկք ի նոցանէ (յոչխարաց). (Վրք. հց. ԻԱ։)
Ի ՎԵՐԱՅ ԵԿՔ. Անցք. պատահարք. վրայ գալը, եկածը.
Զսոցա պատերազմին ի վերայ եկս։ Զի վերայ եկս ջրոց լուտալով. (Փիլ. նխ.։)
Յորոյ վերայ ամենայն եկք ցաւագինք են եւ դժնդակք. (Շ. յկ. Ծ։)
Ի ԴՐՈՒՍՏ ԵԿՔ. Օտար եւ նորամուտ իրք.
(Մեղքն են) ի դրուստ եկք եւ սովորութիւն. (Շ. յկ. ԺԵ։)
come on!come now!
(ի թանձրացեալն).) προσήλυτος advena, proselytus ἅποικος, γειῶρος peregrinus Եկեալ ոք արտաքուստ. օտարական յաւելեալ ի բնակս երկրին կամ ի ժողովուրդ աստուծոյ. եւս եւ Եկամուտ. պանդուխտ. գաղթական. դրսեցի՝ երկրցի եղած, կամ դարձած.
Օրէն մի եւ նոյն կացցէ բնակին եւ եկին, որ գայցէ մերձենալ ի ձեզ։ Եկաց յարելոց ի ձեզ։ Յեկացն յարեցելոց ի նոսա ի մէջ իսրայէլի։ Հրէայք, եւ եկք նոցուն։ Զնիկողայոս զեկն անտիոքացի, եւ այլն։
Երկօք յարեցելովք ի նա. (Խոր. Ա. 9։)
Լիբէացւոց անդր եկք երթեալ էին. (Եւս. քր. Ա։)
Եթէ՛ նախ բնակեալ իցէ, եւ եթէ՛ եկ իցէ նորահաս. (Պղատ. օրին. Թ։)
ԵԿ 2 (ի. եկք, ից (ի վերացեալն).) Եկաւորութիւն. գալուստ. գալը.
Ազդ լինէր թագաւորին եկն նորա։ Խաղաղութիւն է եկն նորա. (Բուզ.։)
Զեկսն յերուսաղէմ բարեբանելով. (Մամբր.։)
Եկդ վահանայ երագ։ Ազդ եղեւ եկք հայոց։ Զեկս սուրբ կուսանացն ի հռոմայեցւոց քաղաքէ։ Ըստ յառաջ եկիցն ողջամբ. (Փարպ.։)
Առաքէ զնոսա յարեւելս անդառնալի եկիւք։ Լինի յայնմ ժամու եկք անձրեւի. (Լաստ.։)
Զերաշտացեալ երկիր եկք անձրեւաց կակղեն. (Անան. զղջ.։)
Ծախով զերկուցանին՝ պատերազմաւ թշնամեաց եկք. (Փիլ. նխ.։)
Ընթանայ ընդդէմ եցկանին երկիցն» այսինքն հոլովման (ժուռ գալուն.) (Շիր.։)
ԵԿՔ. իբր Եկամուտք. հասք. եկածը.
Զոր ինչ տայ մեզ աստուած եկք ի նոցանէ (յոչխարաց). (Վրք. հց. ԻԱ։)
Ի ՎԵՐԱՅ ԵԿՔ. Անցք. պատահարք. վրայ գալը, եկածը.
Զսոցա պատերազմին ի վերայ եկս։ Զի վերայ եկս ջրոց լուտալով. (Փիլ. նխ.։)
Յորոյ վերայ ամենայն եկք ցաւագինք են եւ դժնդակք. (Շ. յկ. Ծ։)
Ի ԴՐՈՒՍՏ ԵԿՔ. Օտար եւ նորամուտ իրք.
(Մեղքն են) ի դրուստ եկք եւ սովորութիւն. (Շ. յկ. ԺԵ։)
summoned, cited;
— առնել, to summon, to cite, to go to law.
ἕκκλητος, ἁπαγόμενος Որ կոչի գալ ի հրապարակ կամ յատեան.
ԵԿԱԿՈՉԷ ԱՌՆԵԼ. (կամ գուցէ, Եկակոչ առնել) ἑκκαλέω accuso Ձգել յատեան, ամբաստանել. հէ՛միշէրի ըսել.
Չի՛ անդ երկիւղ, եւ ոչ կասկած. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16։)
ecclesiastic, belonging to the church;
ecclesiastic, clergyman.
ἑκκλησιαστικός ecclesiasticus Որ ինչ եկեղեցւոյ է սեպհական. եկեղեցնայ.
Եկեղեցական կարգ, կամ հաւաք, ուխտ, խորհրդածութիւն, գաւիթ. եւ այլն. (Ագաթ.։ Սհկ. եկեղ.։ Փարպ.։ Նար.։)
Եւ Անձն կարգեալ ի պաշտօն եկեղեցւոյ. կղերիկոս, սարկաւագ, քահանայ, եպիսկոպոս. եւ Եկղեսիաստիկոս կամ վարդապետ.
Պաշտօնէիւք եկեղեցականօք։ Եկեղեցականքս քրիստոնէից՝ ընդ ղեւտականացն։ Յարդարիչն, կամ ամրութիւն եկեղեցականաց. (Նար.։)
Եկեղեցականացն բարեկրօն լինել. (Խոսր.։)
Դու՝ որ եկեղեցականդ ես, մեկնեա՛ (զձայնս սուրբ գրոց). (Սեբեր. ՟Ե։)
sacrilegious, despoiler of the Church.
ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՊՈՒՏ ԵԿԵՂԵՑԱԿՈՂՈՊՈՒՏ ἰερόσυλος sacrilegus Կապտօղ զեկեղեցի. կողոպտիչ իրաց եկեղեցւոյ. սեղանակապուտ. տաճարակողոպուտ. ժամէն բան գողցօղ, սրբապիղծ.
Եկեղեցակապո՛ւտ եւ արիւնահեղ. (Ճ. ՟Բ.։)
Եկեղեցակողոպո՛ւտ դու. (տպ. եկեղեցի կողոպտօղ)։ Ասեն օրէնքն, եթէ եկեղեցակողոպուտն մեռանի. (Վրք. հց. ՟Է։)
cf. Եկեղեցակապուտ.
ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՊՈՒՏ ԵԿԵՂԵՑԱԿՈՂՈՊՈՒՏ ἰερόσυλος sacrilegus Կապտօղ զեկեղեցի. կողոպտիչ իրաց եկեղեցւոյ. սեղանակապուտ. տաճարակողոպուտ. ժամէն բան գողցօղ, սրբապիղծ.
Եկեղեցակապո՛ւտ եւ արիւնահեղ. (Ճ. ՟Բ.։)
Եկեղեցակողոպո՛ւտ դու. (տպ. եկեղեցի կողոպտօղ)։ Ասեն օրէնքն, եթէ եկեղեցակողոպուտն մեռանի. (Վրք. հց. ՟Է։)
to assemble, to be convoked.
ἑκκλησιάζομαι, ἑξεκκλησιάζομαι congregor, in concionem evocor Ժողովիլ հաւատացելոց ի մի վայր. կոչմամբ եկաւորել ի մի. ժողվիլ. մէկտեղիլ.
Եկեղեցացաւ ամենայն ժողովուրդ որդւոցն իսրայէլի. (Յես. ՟Ժ՟Ը. 1։)
Եկեղեցացան առ արքայ սողոմոն ամենայն այր իսրայէլի. (՟Գ. Թագ. ՟Ը. 2։)
Եկա՛յք ամենեքեան ժողովեսցուք ի միասին, եկեղեցասցո՛ւք ի քրիստոս. (Լմբ. պտրգ.։)
to asssemble, to convoke.
ἑκκλησιάζω, ἑξεκκλησιάζω congrgo in coetum, in concionem convoco Ժողովել զհաւատացեալս ի մի վայր. կոչել ի մի տեղի՝ ի լուր բանից, եւ ի խորհուրդ. ժողվել, մէկտեղել.
Զամենայն ժողովուրդն եկեղեցացուսցես ի դուռն խորանին վկայութեան. (Ղեւտ. ՟Ը. 3։)
Եկեղեցացո՛ առ իս զժողովուրդդ։ Ընթեռնուցուք զօրէնս զայս ... եկեղեցացուցեալ զժողովուրդն. (Օրին. ՟Դ. եւ ՟Լ՟Ա։)
Եկեղեցացոյց արքայ սողոմոն զամենայն ծերս իսրայէլի. (՟Գ. Թագ. ՟Ը. 1։)
Մերթ՝ որպէս Եկեղեցի ձեւացուցանել. ժամու պէս ընել.
(Յեսու) զգարէզին եկեղեցացոյց, եւ զգեբաղ սարկաւագանոց շինեաց. (Եղիշ. յես.։)
cf. Եկեղեցապան.
որ եւ եկեղեցապան, եկեղեցպան. Վերակացու եւ պահապան եկեղեցւոյ.
Եկեղեցեպան եփրեմ։ Ասէ ցեկեղեցեպանն. (ՃՃ.։)
Եկեղեցապանն, եւ մի ոմն ի կրօնաւորացն. (Զենոբ.։)
Երեւեցաւ յերազի սուրբ աստուածածինն եկեղեցապանին. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Է.։)
Առի ի քէն ի ստեփաննոսէ քահանայէ՝ եկեղեցպանէ սրբոյ յարութեանդ. (Վրք. հց. ձ։)
oh !
Ե՛Հ ԵՀԷ՛.. առաւել ռմկ. իբր Ո՛հ. ո՛վ. Թր. քեր. ուր կոչի եւ մակբայ մոլութեան, այսինքն մոլեգնութեան գուշակաց կամ աստուածարելոց.
Ե՛հ, զիա՞րդ կորեաւ։ Ե՛հ, կամ ո՛հ, որ եթող զուսումն մանկութեան. (Երզն. քեր.։)
Իսկ որ դնի.
Եհէ՛, իսկ արդ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 36.) ի յն. լոկ ասի, արդ։
cf. Եհ.
Ե՛Հ ԵՀԷ՛.. առաւել ռմկ. իբր Ո՛հ. ո՛վ. Թր. քեր. ուր կոչի եւ մակբայ մոլութեան, այսինքն մոլեգնութեան գուշակաց կամ աստուածարելոց.
Ե՛հ, զիա՞րդ կորեաւ։ Ե՛հ, կամ ո՛հ, որ եթող զուսումն մանկութեան. (Երզն. քեր.։)
Իսկ որ դնի.
Եհէ՛, իսկ արդ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 36.) ի յն. լոկ ասի, արդ։
cf. Իւղ.
Տ. իւղ։ ԵՂ 2 (ի կամ ոյ, ում.) ա. Արմատ Եղանելոյ, որպէս Եզական. γενητός
Ո՛վ նոր խառնումն սքանչելի, անեղ ընդ եղումն, կուսութիւն եւ ծնունդ ի քեզ ներգործի մա՛րիամ, ուրախ լեր. (Տաղ.։)
way;
means.
Ճանապարհ սովորական արահետ. (լծ. հյ. ուղի).
Մի՛ գուցէ շաւիղ ուլուց իցէ երեւեալն, յաղադս ոչ երեւելոյ քեզ հետովքն եղագն՝ ընդ որ անցինն». յն. որ հետովքն իւրեանց զկուռ զուղին մաշեցին. (Նիւս. երգ.։)
Վարազաց եւ առիւծուց որսորդքն խնդրեն զեղագս եւ զկաղաղս. (Փիլ. լիւս.։)
Եղագ ներքսանկութեան նմա (դիւին) յանշնորհակալուս բազմերախտութեանն աստուծոյ ներհորդեսցի. (Յհ. իմ. ատ.։)
ԵՂԱԳ. որպէս լծորդ ընդ թ. ըլաճ, է Դեղ, հնար, ճար. որ եւ ԱՂԱԳ.
Թերեւս երկպատիկ օգտութեան աւելի եղագս գտանել կարասցեն. (Ագաթ.։ (այլ այս եւս մարթի մեկնիլ՝ ճանապարհ)։)
created, made.
γενητός factus, creatura Եղեալ կամ գոյացեալ ի ժամանակի. արարած. ստեղծուած. եւ Արարածական. ստեղծած, ոչնչէ եղած.
Եղականիս բնութեան գտցի արարիչ։ Ի վերայ եղականացս՝ փոփոխումն ասելով. (Կիւրղ. գանձ.։)
Մարմին եղեալ ի փրկութիւն եղականացս. (Շար.։)
Չէ՛ր հնար եղական բնութեան զեղական ազատել, այլ միայն անեղ արարչին. (Խոսր. պտրգ.։)
Բարձրեալն քան զերկրաւորս, անստեղծն քան զեղականս. (Նար. ՟Ծ՟Գ։)
Մերթ՝ Եղեալ կամ լեալ գոլ.
Երանութեանց արժանանան, որք տեսանեն զայս՝ եղական. (Շ. ապիրատ.։)
with creation;
like a created being.
Որպէս եղական. ըստ կերպի արարածոց.
Ադամն վերին (քրիստոս) եղականապէս փոխաձեւեալ. (Նար. խչ.։)
to create, to cause to exist.
Տալ եղանիլ. արարչագործել. ստեղծել. ընել.
Ըստ պատկերի իւրում եղականացոյց զնոսա. (Ոսկիփոր.։)
cruet, vial for oil.
Բառ եբր. ուլամ, այսինքն Սրահ.
Եւ եղամ (կամ էղամ) դէմ յանդիման տանն. (՟Բ. Մնաց. ՟Գ. 4. (որ ի ՟Գ. Թագ. ՟Զ. 3. դնի՝ կամարակապ)։)
Եղամն է տախտակամածքն. (Կիւրղ. թագ.։)
Իբր Իւղաման. անօթ ձիթոյ.
Չի՛ք նոցա եղամանս. (Եղիշ. երէց.։)
fork, pitch-fork.
Գործի երկժանի կամ երեքժանի.
Զեղանն՝ որով զկալն սփռեն, կոչեն մատ։ Կազմէ զդեղս եղանաւ. (Ստեփ. լեհ.։)
to sing harmoniously.
μελῳδέω, ἑπαυλέω modulor ᾅδω, ψάλλω cano, canto Երգել. նուագել. գեղգեղել.
Եղանակէին վերնական պետութիւնքն հրաշալի ձայնիւ։ Եղանակեն զերգս օրհնութեան։ Եղանակէին՝ երգս առեալ. (Շար.։)
Հիւսին բանք, եւ եղանակին նուագերգութիւնք. (Նար. ՟Հ՟Դ։)
creation;
being, creature.
(ի վերացեալն). Եղանիլն. լինելութիւն. ստեղծումն. ծնունդ.
Ամենահնար արուեստաւորիդ իմս եղանութեան. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Կամ (ի թանձրացեալն), Եղական. արարած. գոյք.
Արարիչ ամենայն եղանութեանց. (Շար.։)
Պատճառ եղանութեանց, կազմիչ հանդերձելոց. (Նար. ՟Ձ՟Դ։)