cf. Երկաթակտրութիւն.
· Calfa
Պարսպեցին զնա տուն բնակութեան իւրեանց, եւ կոչեցին սարակինէ, որ ասի երկաթահանք. (Պտմ. վր.։)
very long, elongated;
that lasts long;
far.
· Calfa
Երկայնաձիգ հովիտ, կամ ձող, ելուզմունք բարունակաց, ստեղն, մատունք. (Խոր. ՟Ա. 15։ Պիտ.։ Սկեւռ.։ Մագ.։)
mill-stone;
mill-stone quarry;
of millstone;
— հաստատուն, bedstone, bed mill-stone, lower mill-stone;
— շարժական, runner, upper mill-stone, top mill-stone.
· Calfa
that has a bitter taste, bitter, sharp, acrid, harsh, sour.
· Calfa
Բաժակ, դեղ. տունկ դառնահամ. (Շ. եդես. եւ Շ. թղթ.։ Երզն. լս.։)
vexatious, offensive, irritating, maddening.
· Calfa
Զդառնացօղս՝ որ բնակեալ են ի գերեզմանս։ Ազգ չար եւ դառնացօղ։ Մի՛ լինիր դառնացօղ իբրեւ զտուն դառնացողաց. (Սղ. ՟Կ՟Է. ՟Հ՟Է։ Եզեկ. ՟Բ. եւ ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Բ. եւ այլն։)
that imbitters, irritates.
· Calfa
Դառնացուցիչք էք աստուածակողմանն։ Առ դառնացուցիչ տունդ իսրայէլի. (Օր. ՟Լ՟Ա. 27։ Եզեկ. ՟Բ. 3։)
manufactory, edifice, building;
estate, village, country house, villa.
· Calfa
Զտեղի ճակատուն շինէ դաստակերտ։ Զարդարէ դաստակերտօք։ Քաղաքաց, շինից, դաստակերտաց։ Գիւղիւք եւ դաստակերտօք. (Խոր.։)
reason;
intelligence;
rationality, understanding, intellect;
prudence, wisdom.
· Calfa
Ասեն իմաստունքն յունաց զխոհականութիւնն գոլ բանաւորութիւն։ Զարդ ականջաց լսողաց անախտ բանաւորութեան. (Վրդն. ծն.։)
verbose, eloquent, voluble, fluent.
· Calfa
Հեթանոսացն իմաստունք եւ բանեղք։ Բանն Աստուծոյ յինքն քարշէր զմեծամեծս եւ զտնանկս, զբանեղս եւ զծանրալեզուս. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ. եւ ձեռ։)
learned, skilful, experienced, versed, wise;
eloquent.
· Calfa
Իմաստունք եւ ճարտարախօսք, եւ բանիբունք։ Բանիբունք եւ իմաստունք եւ փիլիսոփայք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8. 24. 27. եւ Եփես. ՟Ի՟Ա։)
eminent, pre-eminent, supreme.
· Calfa
Վերնատունկ իմն է առաքինութիւն, եւ ի գերակայսն հայի. (Նիւս. երգ.) իմա՛ ըստ յն. ի գեր ի վերոյսն։
time;
year;
century, epoch, period;
age;
the end of life, death;
the present life, our times;
season;
opportunity, leisure;
appointment;
ճշմարիտ —, true or correct -;
միջին —, mean -;
արեւային — solar -;
աստեղական —, sideral -;
դիշերահաւաստրային —, equinoctial season, equinox;
—ք Թագաւորաց, The Books of Kings;
անցանել զ—օք, to grow old, to advance in years;
— պատեհի գտանել, to find a favorable moment;
յօգուտ վարել զ—ն, to make a good use of time;
կորուսանել, անցուցանել զ—ն, to lose, to waste one's time, to while away;
դէպ —, a favorable moment;
—ի մնալ, սպասել, or սպասել դիպող —ի, to wait the favorable moment;
— առնուլ, գտանել, to find a favorable occasion or opportunity;
ընտրել զ—ն, cf. Ընտրեմ;
ոչ բազում —ք են, a short time since, not long since, lately, of late;
ոչ սակաւք են, a long time since, a long, long while ago, long since;
առ այնու —օք էր տեսանել, then one saw, it was at that period one saw;
առ —օք Վարդանայ Մեծի, in the time of Vardan the great;
յաւուրս —աց սորա, of his epoch;
ի վաղեմի —սն, in remote ages;
ի սուղ, ի սակաւ —ի, in a short time, in a moment;
ի միում, ի նմիմ —ի, at the same time;
ի յետին —ս, in these latter times, years or days;
անդստին ի —աց անտի, or յառաջին —աց, thenceforth, from the earliest or olden times;
առ նովին —օք, towards this period, about the same time;
հզօր ի —ին, powerful at that time;
— ինչ, some time, a short time;
առ — մի, provisionally, for a certain period, for the present;
—աւ, with time, in the course of time, in time, in the long run;
ընդ or ըստ —ս —ս, from time to time, at intervals, now and then, ever and anon;
զայնու or առ այնու —աւ, զայնու —օք, ընդ —ս, or յամս —ացն այնոցիկ, առ սովիմբ, or զսովին —աւ, ընդ —ս ընդ այնոսիկ, ընդ ամս —ացն այնոցիկ, then, at that time, in those times, at that epoch, during that century;
ի —ին՝ յորում..., in the time when...;
ընդ ամենայն —ս, at all times;
—աւ, once upon a time;
once there was;
formerly;
— ինչ առնել առ ձեզ, I shall remain some time among you;
—ս ձիգս, long time;
բազում —ս աշխատ եղէ ի վաստակս այս, this work has cost me much time;
բազում —ի պէտք են առ այս, that requires much time;
անցանէ —ն, time flies.
time;
time;
tense.
· Calfa
Սկիզբն ժամանակաւ եղեւ աշխարհիս։ Ինչ՝ որ սկսանի եւ վարի ժամանակօք, լինել հաստատուն անշարժ, եւ կալ մնալ առանց փոփոխման ոչ կարէ. (Վեցօր. ՟Ա։)
malefactor, scoundrel, rascal;
obscene, immodest;
pernicious, pestilential, contagious;
— ցաւ, հարուած, pest, plague, pestiferous scourge.
· Calfa
Պղծութիւն զայր ժանտագործ աղտեղի առնէ յաւուր չարի։ Իջցեն փառաւորք եւ մեծամեծք եւ մեծատունք եւ ժանտագործք նոցա։ Ձգեցին զձեռս իւրեանց ի ժանտագործս։ Ածից ի վերայ քո օտարս ժանտագործս յազգաց.եւ այլն։
patron of living, advowe;
that presents a living, that gives an ecclesiastical benefice.
· Calfa
Զտաճարն, զքահանայապետն, զժառանգատուն, ըզժառանգաւորն. (Ածաբ. յար.։)
heir;
possessor;
beneficed clergyman, incumbent.
· Calfa
Որ են մեծատունք հաւատովք, եւ ժառանգաւորք արքայութեան. (Յկ. ՟Բ. 5։)
belonging or pertaining to a council or assembly;
member of the council;
member of Parliament;
Ecolesiastes (sacred book).
· Calfa
Ետուն մեզ զուղղափառ հաւատ ժողովական թղթովք սրբոյն կիւրղի. (Գր. տղ. թղթ.։)
council-hall;
committee-room;
club, club-house;
paradise;
church;
synagogue;
mosque;
Ecolesiastes.
· Calfa
ԺՈՂՈՎԱՐԱՆ συναγωγή, συναγώγιον, καταγώγιον collectio, diversorium δικαστήριον tribunal. որ եւ ԺՈՂՈՎԱՆՈՑ. Ժողովետեղ. հանդիսարան. տուն ատենի. խորհրդարան. օդեւան.
Ի տունս բարեկամաց սիրով ընթանամք այլասեռքս քրիստոնեայք. եւ ի տունս աստուծոյ՝ ժողովարանս այլ եւ այլ ազգաց մի քրիստոնէից՝ դժուարաւ. (Լմբ. ատ.։)
ԺՈՂՈՎԱՐԱՆ. որպէս Եկեղեցի. տուն աղօթից հաւատացելոց. ἑκκλησία ecclesia. ժամ.
cf. Ժողովարան.
· Calfa
Պայծառացուցեալ վայելչական զարդուքն զտունն, զժողովետղն, զսեղանն. (Նիւս. կազմ.։)
convener, convoker;
the Wise Man, Solomon, the Preacher;
the Book of Ecclesiastes.
· Calfa
Բանք ժողովրդի որդւոյ դաւթի արքայի իսրայէլի յերուսաղէմ։ ունայնութիւն ունայնութեանց ասաց ժոյովօղն։ Ես ժողովող (եյլ ձ. եկղեստիաստէս) եղէ թագաւոր ի վերայ իսրայէլի յերուսաղէմ։ Եղեւ ժողովողն իմաստուն, զի ուսուցանէր ժողովրդեանն զգիտութիւն. եւ այլն։
rabbi;
parish priest, archpriest.
· Calfa
ՄԻ ի ժողովրդապետացն գայր։ Գան ոմանք ի տանէ ժողովրդապետն։ Գայ ի տուն ժողովրդապետին. (Մրկ. ՟Ե. 22։ եւ այլն։)
boldness, audacity, presumptuousness, insolence, effrontery.
· Calfa
Ժպրհութեան տեսակ յինքեան բերիցէ՝ հաստատուն կարծելով զիւր ընտրութիւնն։ Զի մի՛ ախտ ժպրհութեան աճեսցէ. (Բրս. հց.։)
to take courage, to gather spirits, to grow stronger, to put forth one's strength, or courage, to be courageous;
to be diligent, active, laborious.
· Calfa
Հաստատուն կացէք ի հաւատս, ժրացարու՛ք. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Զ. 13։)
industrious, diligent, careful, active, bustling.
· Calfa
Ժրաջան մշակին տունկ արմատացեալ։ Զի դու մշակ ժրաջան երեւեսցիս. (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։)
the eleventh letter of the alphabet and the fifth of the vowels;
twenty, twentieth.
· Calfa
Դարձաւ առ նոյ ի տապան անդր։ Գնաց ի տուն իւր։ Եմուտ ի քաղաքն։ Անկեալ էր եւ սիմոն ի նոսա. եւ այլն։ Տայ եւ զզօրութիւն նախադրութեանց՝ Վասն. ընդ. ըստ. ընդդէմ. հանդերձ.
Եւ զտունս թողցես ի բաց. (Խոր.։)
to, of, by, for, in, at, upon, during, with;
հայեցաւ ի Պետրոս, he looked at Peter;
ի ժամ երրորդ, at three o'clock;
գնալ ի Հայաստան, to go to Armenia;
յերկրէ ի յերկինս, from earth to heaven;
ի պատկեր Աստուծոյ, in the image of God;
ի փրկութիւն առաքեաց, he sent to save;
բաշխեաց ի մարդ հաց մի, he distributed a loaf to each person;
որ ելանէ ի բերանոյ՝ ի սրտէ անտի գայ, that which comes out of the mouth comes from the heart;
ոչ կարէր տեսանել ի բազմութենէն, he could not see on account of the crowd;
շրջել ի զպոյ, to walk with a stick;
ի ձախմէ Դամասկոսի, to the left of Damascus;
նստել ի տան, to be at home;
ի տեղւոջ անդ, in that place;
ի տունջեան եւ գիշերի, by day and night;
ի նմիմ ամի, in the same year;
ի գարնան, in spring;
ի ննջելն, asleep, sleeping;
ի գնալն, in going, while going;
ի գլուխ իմ, on my head;
ի բարկութեան իմում, in my anger;
ի հանդերձս աղտեղիս, with soiled clothes.
· Calfa
as;
in quality of;
nearly, rather like;
when;
—, — այն թէ, — զի՝ եթէ, as if, as though;
because, seeing that;
— ոչ եթէ, not as if, uot only, as if it were not;
— զմիոյ միոյ լերանց, like the mountains;
— զարմանալով իմն, as if surprised;
ամաց — երեսնից, about thirty years of age;
— զի ! how! how much! how many! — գեղեցիկ է առաքինութիւնն ! how beautiful is virtue !
· Calfa
Իբրեւ լուաւ կամ լուան. իբրեւ տեսին զաստղն. իբրեւ մտին ի տուն. եւայն. ըստ յն. ասի, լուեալ, տեսեալ, մտեալ. եւ այլն։
Իբրեւ այլովդ ամենայնիւ յոյժ իմաստուն ես, վասն ծննդեան տեառն մերոյ ի սուրբ կուսէն ոչ աւելաբանութիւն համարէիր. (Եղիշ.։)
Իբրե՛ւ զի գեղեցիկք են տուն քո յակոբ. (Թուոց. ՟Ի՟Դ. 5։)
prep. adv. conj. as, so that, like;
when;
almost, nearly;
—, — այն թէ, — եթէ՝ թէ, as if, in some way;
— զի, as, because;
— ոչ եթէ cf. Իբրեւ ոչ եթէ.
· Calfa
Տրտունջ գոգցես եւ մեղադրութիւն բազում նոցա զնախամարգարէէն լինելով իբրու զկամօք մատնողէ։ Բնակեալք էին օրինակ իմն իբրու յանքոյթ հանգստարանի։ Ընդ այսու քաջաբեր տեղեաւ՝ իբրու ՟Ը հմուտ վարժողաւ աշակերտին. (Պիտ.։)
viperous, malieious, wicked.
· Calfa
Ճարտար եւ իմաստուն թովիչ մարգարէք եւ առաքեալք եւ տէրն, որոց ոչ լուան իժաբարոյքն. (Վրդն. սղ.։)
signification, sense, meaning, substance, drift;
acceptation;
understanding, good sense, judgment;
notion, knowledge;
conception;
thought, idea, design, project;
maxim, axiom;
invention;
expedient, means;
intrigue, machination, plot, snare;
—ք ուղղութեան՝ առաքինութեան, sentiment of probity, of virtue;
մեծահրաշ —ք, mysteries;
զգայարանք —ից, the mind, intelligence;
ուշ —ին՝ —ից, spirit, thought;
յ— եւ ի բան հասանել, to arrive at the years of discretion;
գալ յ—, to return to one's self, to recover the senses;
to be known, understood;
ունել զիմաստս իրիք, յիմաստս իրիք երթալ, to understand, to seize the meaning, to comprehend;
—ս չարս իմանալ, cf. Իմանամ;
զ— խորհդեան կատարել, to execute the deliberation of council;
զիմաստս խաբէութեանն լուծանել, to frustrate a plot, to baffle an intrigue;
—քն գործք լինէին, the ideas were realized.
· Calfa
Ոչինչ ծանօթագոյն իմաստս հաստատուն ունելով զնորա. (Նիւս. կազմ.։)
replete with wisdom, vevy learned, very skilful;
sententious, pithy;
sentimental.
· Calfa
Իմաստութեամբ զեղեալ, առլցեալ. իմաստուն.
cf. Իմաստախոհ.
· Calfa
ԻՄԱՍՏԱԽՈՐՀ ԻՄԱՍՏԱԽՈՐՀՈՒՐԴ. որ եւ ԻՄԱՍՏԱԽՈՀ. իմաստուն խորհրդով. խոհական. հանճարեղ. արթուն մտօք. Խելացի.
sophist, pedant, sophister;
sophistical, pedantieal;
finespun, subtle.
· Calfa
Իբր յն. սոփեստէս. σοφιστής sophista. Այն՝ որ համարեալ է որպէս իմաստուն կամ իմաստասէր ոք եւ գրագէտ, ճարտասան, եւ այլն. եթէ իցէ արդեամք, եւ եթէ անուամբ եւեթ.
Մերթ որպէս իմաստակական. σοφιστικός sophisticus. Բազումք իմաստուն կարծեն զգտակն բանից իմաստակաց։ Կամի յանդիմանել զիմաստակ բարսն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
intellectual, intellective;
sensible.
· Calfa
կրօղ իմաստութեան. իմաստուն ինչ.
philosopher;
sage, man of science, of learning.
· Calfa
Պիւթագորաս ... որ զինքն ոչ իմաստուն, որպէս առաջինքն, այլ իմաստասէր ասէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
ԻՄԱՍՏԱՍԷՐ. հետեւօղ բարոյական իմաստասիրութեան, յորում մասին նշանաւոր էր առ հելլենացիս Սոկրատ. առաքին. ըզգաստ. իմաստուն. խոհական. հեզ եւ համբերօղ.
philosophy;
wisdom.
· Calfa
ԻՄԱՍՏԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ. Իմաստասիրելն, իմաստուն վարդապետութիւն. իմաստութիւն. իմաստ. հանճար. խրատ.
to grow wise, to learn, to know, to be instructed;
to understand, to comprehend.
· Calfa
σοφίζομαι, σοφοῦμαι sapiens efficior Իմաստուն լինել. ստանալզիմաստութիւն. խելացի ըլլալ, խելք սորվիլ.
instructive.
· Calfa
σοφοποιός sapientem reddens. Իմաստնագործ. իմաստարար. իմաստնացուցիչ. այն ինչ՝ որով ոք իմաստուն գտանի.
to render wise, to improve in wisdom;
to free from infatuation, to disabuse, to undeceive.
· Calfa
σοφίζω sapientem reddo. Տալ իմաստնանալ. իմաստուն առնել. խելք սորվեցնել, խելացի ընել.
intelligent;
knowing, learned.
· Calfa
Իմաստուն. հանճարաւոր. իմաստաւոր. խելացի.
wise, sage, learned woman.
· Calfa
σοφή, πάνσοφη sapiens mulier, sapientisima Իմաստուն կի.
cf. Իմացութիւն;
— առնել տալ, cf. Իմացուցանեմ.
· Calfa
Երթալ ի տունն, իմաց արար ընտանեացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
of quick apprehension, attentive, intelligent, discerning.
· Calfa
որ իմանայ. իմաստուն. բան հասկըցօղ.
intelligence;
intellect, understanding, comprehension, perception;
sentiment, opinion;
thought, design, project;
—ք, the celestial intelligences, the angels.
· Calfa
իմացութիւնս կոչեն եւ յունաց իմաստունքն զիմանալիս եւ զհրեշտակականս զօրութիւն. (Մաքս. ի դիոն.։)
cf. Իմացութիւն.
· Calfa
Ետուն տանել զթուղթն լի թունիւք սատանայական իմացմամբ. (Արծր. ՟Գ. 61։)