sin, crime, iniquity, transgression, trespass;
fault, error;
offence, evil, malice;
— փոքր, թեթեւ, peccadillo, venial fault;
եօթն մահուչափ —, the seven capital sins;
մահուչափ or մահացու, սկզբնական, ներգործական, վերապահեալ —, deadly or mortal, original, actual, reserved sin;
վկայք մեղաց, false witnesses;
վասն մեղացն, sin-offering or trespass-offering;
անկանել ի մեղս, մեղս առնել, գործել, to sin, to transgress;
ի մեղս արկանել, to cause to sin;
խոստովանել զմեղս իւր, to confess one's sins;
թողուլ զմեղս, to remit, to absolve sin;
մեռանել ի մեղս, to die in sin;
ի մեղս գրել զիմն, to impute a thing as a crime to;
մեղս դնել, cf. Մեղադրեմ.
· Calfa
gladiatorial;
relating to duels;
gladiator;
duelist;
cf. Մենամարտութիւն.
· Calfa
cf. Մենարան.
· Calfa
Առ կրօնաւորսդ, որք ի վանորայս, եւ ի մենաստանս բնակէք. (Շ. ընդհանր.։)
μοναστήριον monasterium;
locus, ubi vita solitaria agitur. Մենարան. միայնանոց. վանք միանձանց.
repulsive;
expulsive.
· Calfa
ἁπωστικός expellens. Մերժօղ. վանողական. արտաքսողական.
cf. Մերժեցուցանեմ.
· Calfa
ὡθέω, ἁπωθέω, ἑξωθέω . (լծ. թ. էօթէյէ՝ կէրի էթմէք ). pello, expello, propello, abjicio, rejicio ἁποβάλλω, ἁποποιέομαι amoveo, projicio ἁφίστημι, μεθίστημι , μεθιστάνω, ἁποικίζω, ἁπέπω abdico, nego եւ այլն. Հերքել, չթողուլ մերձ կալ. մեր չէ՛ ասել. ի բաց վարել. վանել. արտաքսել. ի բաց որոշել. ընկենուլ յերեսաց. տարագրել. խոտել. ժխտել.
expulsion;
repulse, rebuff, refusal, denial;
disapproval.
· Calfa
ἕξωσμα expulsio πρόωσις actus propellendi, protrudendi եւ այլն. Մերժելն, եւ մերժիլն. վանումն. ի բաց մղումն. տարագրութիւն. հեռացումն.
Ի շարժմանց ոմանք դղրդեցուցանեն ըստ միոյ մերժման, զոր կոչեմք վանօղք։ Ի ծով՝ կոհակացն ի վերընթացութիւնքն՝ երբեմն ընդդիմահարութիւն ունելով, եւ երբեմն մերժումն միայն. (Արիստ. աշխ.։)
naked, bare;
unadorned, plain, simple, evident;
impudent, brazen-faced;
without;
evidently, obviously, palpably;
— ընդ — մարտընչել, to wrestle naked.
· Calfa
to drive in, to force into or penetrate, to fasten in, to fix, to force down, to plunge;
to pierce, to prick, to run through;
to temper iron or steel, to caseharden;
— զձեռն, to stretch, to extend or hold out the hand;
— զձեռն յարիւն ուրուք, to imbrue the hands in the blood of;
մխեաց զդաշոյնն ի լանջս նորա, he has plunged the dagger in his heart;
cf. Ձեռն.
· Calfa
Ովանն գազանի ի ծով մխել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to push, to give a push to, to thrust, to push forward;
արտաքս —, to unload, to discharge, to empty, to cast forth;
— զմիմեանս, to press or crowd on one another;
— զպատերազմ, զճակատ, to fight, to make or wage war, to give battle to;
— զախոյեան, to win, to conquer, to subdue, to depress, to prostrate;
զհոգաւոր կռիւն —, to fight against temptation;
ընդդէմ իրերաց զբարկութիւնն մղել, to be exasperated one against another;
— զանասուն, to train to labour, to break in or teach animals to work;
cf. Ճաշ.
· Calfa
ὡθέω, ἑξωθέω pello, expello, amoveo, admoveo, ejicio, injicio. կր. feror, moveor, ruo, irruo. Մղելով կամ խթելով վարել ի բաց կամ ի մի կողմն. դրդել. վանել. մերժել. ձգել. հոսել ի վայր. դրդել. գրգռել. վարել. հրել, քշել .... կր. բերիլ. ձգիլ. յօժարիլ. դիմել.
ՄՂԵԼ ԶՊԱՏԵՐԱԶՄ կամ ԶՃԱԿԱՏ, է ի գործ դնել, եւ յառաջ վարել, յաղթահարել. իսկ ՄՂԵԼ ԶԱԽՈՅԵԱՆ՝ է վանել, յաղթահարել.
instant in prayer, constant in worship, fervent, devout, pious;
assiduous.
· Calfa
Որ միշտ պարապի պաշտամանն աստուծոյ եւ աղօթից. որպիսի էին ակումիտք, կամ վանականք անհանգստից վանաց.
Միաբանակեաց վանսն թանահատի վանից, որք էին մշտապաշտօնք։ Եւ սոքա մշտապաշտօնք։ Երիցավանք՝ որք էին մշտապաշտօնք. (Ուռպ.։)
cf. Միայնակեաց.
· Calfa
Առն միում մոնազնի։ Առ մոնազն մի՝ որ էր երէց վանիցն։ Հօրն տացեն վանաց, զի մոնազն ի նմանէ ձեռնադրի։ Քահանայ եւ կրօնաւոր եւ մոնոզոն մի՛ մտցեն ի դատաստան, զի մի՛ հարկ լիցի երդմանց. (Արծր. ՟Բ. 40։ ՟Գ. 13։ Մխ. դտ.։)
cf. Միայնակեաց.
· Calfa
Առն միում մոնազնի։ Առ մոնազն մի՝ որ էր երէց վանիցն։ Հօրն տացեն վանաց, զի մոնազն ի նմանէ ձեռնադրի։ Քահանայ եւ կրօնաւոր եւ մոնոզոն մի՛ մտցեն ի դատաստան, զի մի՛ հարկ լիցի երդմանց. (Արծր. ՟Բ. 40։ ՟Գ. 13։ Մխ. դտ.։)
to forget, to be forgetful or unmindful of, to neglect;
— զասելին, to be at a stand, to stop short, not to know what to say, to be put to a stand or to an ou-plus;
մի՛ մո ռանար զիս, don't forget me;
to be forgotten, to fall into oblivion.
· Calfa
cf. Ծուխ;
temper;
proof, trial;
tempered;
steeled;
red hot, fiery, burning.
· Calfa
Դանիէլ որպէս մուխ երկաթոյ զմարմինն սրելով՝ անվանելի յառիւծուցն. (Բրս. պհ. ՟Ա։ Որպէս մուխ երկաթոյ, այնպէս զմարմին առնն պահք սրբեցին։ Որպէս մուխ երկաթոյ սրեալ՝ դաժանագոյն զնա եւ արի յոյժ ի կակղութենէ եւ ի թուղութենէ արար. Բրս. պհ. եւ Բրս. բարկ.։)
made of leather, of skin, membranous.
· Calfa
Մարմնանայ ոչ յեղափոխմամբ, այլ ի մարմին մաշկեղէն բովանդակի. իբր մորթապատ. (Լմբ. հանգ.։)
cf. Մաշկեայ;
garment of skins;
գօտի —, leather girdle;
ոտք —ք, web-footed;
մարմին —, human skin;
mortal coil.
· Calfa
Մարմնանայ ոչ յեղափոխմամբ, այլ ի մարմին մաշկեղէն բովանդակի. իբր մորթապատ. (Լմբ. հանգ.։)
particular, special;
private.
· Calfa
Զմասնաւորն աստ, եւ զբովանդակն առ հանդերձեալսն հատուցանել ամենեցուն. (Ասող. ՟Գ. 29։)
administrator, manager;
steward, provider, victualler;
dispenser, distributor;
— վանից, cellarer.
· Calfa
finger;
finger's breadth, inch;
tune, air, strain;
բոյթ —, thumb;
ցուցական —, forefinger;
միջին —, middle finger;
մատանւոյ —, ring-finger;
փոքր —, little finger;
մատունք ոտից, toe;
յօդք մատանց, knuckles, finger joints;
մատունք նուագարանաց, keys, keyboard, stop;
մատունք սանդղոց, steps, stairs;
մատունք որթոյ, shoots, branches or tendrils of a vine;
— աստուծոյ, the finger or hand of God;
ծայրակտուր մատամբք, with maimed fingers;
ուսոյց զմատունս իմ ի պատերազմ, he taught my hands to war;
ի ծայր մատանց, at the finger's ends;
ծայր մատանց ոտից, tiptoe;
ճարճատել զմատունս, to crack one's fingers;
—ն առնել, to point at one;
to denounce;
to defame, to laugh at, to scorn;
վաստակել մատամբք, to live by one's labour;
ի մատունս գնալ, to walk on one's toes, to walk tiptoe;
յոտն ի — յառնել, to stand tiptoe;
մոռացկոտաց զ— կապել, to resolvedly to forget, to make a memorandum;
մատամբ ցուցանել, to point at with the finger, to indicate;
ծայրիւ միայն մատին ճաշակել, to taste, to taste slightly;
դնել մատունս ի վերայ բերանոյ, to place a finger on the lips, to keep silence, to be benumbed;
— անձին իւրոյ գործել, to kill oneself, to commit suicide, to make away with oneself;
— լինել իւրեանց արծաթոյն, to lavish, to waste, to squander;
արգելուլ, ըմբռնիլ մատին ի դռնամէջս, to jamb one's finger in a door;
cf. Ճիւղ;
betraying;
— լինել, եղանիլ, to give or addict oneself to, to surrender, to give in;
— լինել, to betray;
— լինել անձին or անձամբ անձին, to betray oneself, or one's own cause, to do oneself an injury;
— առնել, — եւ տուր լինել, to betray;
to be betrayed.
· Calfa
cf. Մատնացոյց;
— նախատանօք, villainously, contumeliously, ignominiously.
· Calfa
Խոստովան եղեն եւ աստ յետ երից տանջանաց, եւ մատնցոյց արարին. (Եփր. ել.։)
metretes or amphora (a liquid measure, the Roman about seven, the Attic about ten gallons).
· Calfa
μέδος, -δοι medus, -di. Անուն ազգի. մեգացի. քիւրտ, շիրվանի.
s. adj. Mede;
Median;
lord.
· Calfa
μέδος, -δοι medus, -di. Անուն ազգի. մեգացի. քիւրտ, շիրվանի.
prophet's temple.
· Calfa
Մարգարէանոցն յովհաննու։ Ի գաւառէն տարոնոյ ի մեծէ մարգարէանոցէն յովհաննու. (այն է եկեղեցի եւ վանք՝ մշու սուրբ կարապետին) (Բուզ. ՟Գ. 14. 16։)
man;
mortal;
the human race;
կին —, woman;
որդի —ոյ, the Son of Man;
— եւ աստուած, Man-God;
բարի —, worthy or honest man, man of worth;
գեղեցիկ —, handsome man;
բարեսիրտ —, man of feeling, generous-hearted man;
—ն անօրէնութեան, antichrist;
յարգէ —, man of straw;
a scare-crow;
— ի —ոյ, from one man to another;
ամենայն —, every man;
արժանի —ոյ, manly;
անարժան —ոյ, unmanly;
ի բաց մերկանալ զ—ն հին, to put off the old man;
— առ — կուտակիլ, to crowd or rush together, to press, to throng;
արար աստուած զ—ն ի պատկեր իւր, God made man after his image;
ի բարեբաստութիւն —ոյս, for the happiness of mankind;
cf. Այր, cf. Մարդիկ.
· Calfa
Մովսէսի ակն, եւ յիսուսի բովանդակ մարդն փառաւորեցաւ. (Վրդն. ել.։)
nestorianism.
· Calfa
Զնոցա անհանճար բանիցն զթերակատար խոստովանութիւնն, մանաւանդ եթէ զմարդադաւանութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)
enumeration or numbering of men;
ըստ —թուի, to each person, a-man, a-head.
· Calfa
Յանցս եւ յիջեվանս քար ըստ մարդաթուի՝ կարկառ նշան բազմութեանն թողուլ։ Զոր բաժանեալ ըստ մարդաթուի՝ գտաւ պակաս ժառանգութիւն բնակողացն հաշտենից. (Խոր. ՟Ա. 11. 59։)
to find means, to invent, to contrive, to find out.
· Calfa
Զբնութիւն մարթես քննել. ոչ մարթես քննել։ Մարթեն բովանդակել։ Նմա հասու ոք զիա՞րդ մարթցէ լինել։ Բազմագոյն շնորհս ընդունել մարթասցես։ Զերկնաւոր արքայութիւնն ժառանգել մարթասցէ. (Կոչ. ստէպ։)
made or built of marble, marmorean.
· Calfa
որ եւ ՄԱՐՄԱՇԷՆ ասի. Ի մարմարիոնէ շինեալ. մէրմէրէ շինած. իբր անուն մասնաւոր վանից։ (Սամ. երէց.։ Կիր. պտմ.։ Մագ. եւ այլն։)
chief of a schism, of a sect;
heresiarch.
· Calfa
Կոչեցեալ զհերձուածապետն նոցա՝ հարցանէր զխոստովանութիւնն իւրեանց. (Վրք. ոսկ.։)
to repulse, to reprove, to refute, to contradict;
ի բաց —, to refuse, to reject;
to suffice, to be sufficient.
· Calfa
(լծ. եբր հիրխիգ ). Հեռի առնել, կամ հերի՛ք է ասելով՝ ի բաց մերժել. ի բաց վարել կամ վանել. հալածել. յաղթահարել.
refutation;
— բանից, confutation.
· Calfa
ՀԵՐՔՈՒԹԻՒՆ ՀԵՐՔՈՒՄՆ. Հերքելն, իլն. մերժումն. վանումն.
cf. Հզօրագոյնս.
· Calfa
Կարի հզօրապէս. մեծաւ զօրութեամբ. անվանելի ուժով. ահագին քաջութեամբ.
cf. Հիմնեմ.
· Calfa
Հիմնացուցեալ կանգնեցին ի տեղւոջն վանս. (Փարպ.։)
crib, manger;
stable;
զուարակ ի մսրոյ, a fat calf;
— or —ք բերանոյ, jaw bone or the interior of the mouth;
— or կառք մսրի, cf. Յարդգող.
· Calfa
Ի մսրոյ սկսաւ, եւ առ յովանակն կատարեաց յովանակով. (Եփր. համաբ.։)
cf. Համարձակ.
· Calfa
Համարձակապէս մտանել, կամ գրել, խրատել, յիշել, առաջի կալ, գլուխ ամբառնալ, հայել, խոստովանել զքրիստոս. (Ոսկ. յհ. Պիտ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Խոսր. Նար. ՟Հ՟Ե։ Շ. բարձր.։ Հ=Յ. հոկտ. ՟Լ՟Ա.։)
cf. Համբաւաւոր.
· Calfa
Համբաւատենչ եւ արդիւնական վարդապետին՝ վանականն կոչեցեալ. (Վրդն. պտմ.։)
patience, suffering;
hope, expectation, confidence;
time, delay;
տանել համբերութեամբ, to be patient, to bear with patience;
կորուսանել զ—, to lose one's patience, to grow impatient;
տալ կորուսանել զ—, to put quite out of patience;
cf. Թոյլ.
· Calfa
whole, total, entire, universal;
all, entirely, totally, wholly;
ընդ — աշխարհ, throughout the world;
— կալ ի վերայ, understand perfectly, to know to the bottom, to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts.
· Calfa
(ի Համուռ. համ ուր. համ օրէն) πᾶς, σύμπας omnis, totum. Ընդհանուր. համայն. ամենայն. բոլոր. բովանդակ. բոլորեքին.
ՀԱՄՕՐԷՆ. մ. ἄμα, ἅρδην simul, omnino եւ այլն. Առ հասարակ. միանգամայն. միահաղոյն. համայն. ընդհանրապէս. ըստ ամենայնի. բոլորովիմբ. բովանդակապէս. իսպառ.