cf. Ոխ;
revenge;
wrath, anger, indignation.
· Calfa
Սկսանէր այնուհետեւ սուրբ կաթողիկոսն հայոց Գիւտ առ ի չժուժալ սրտին՝ յայտնապէս ոխութեամբ գրգռիլ ընդ անօրէն ուրացելոցն. (Փարպ.։)
cf. Ողողանամ.
· Calfa
Փոխանակ սուրբ մկրտութեանն հանապազ ողողանիլ (այլազգեաց) ջրով։ Ողողանիլ ջրով գետին՝ մաքրել միայն զերեւելին. (Արծր. ՟Բ. 4։ Սամ. երէց.։ Շ. եդես.։)
alive, living;
sound, safe;
complete, entire, integral;
wholesome;
uninterrupted;
— —, alive, all alive, altogether, cf. Կենդանւոյն;
— բովանդակ, wholly, entirely;
— եկիր, welcome ! you are welcome;
— լեր or եր, keep yourself hearty;
God speed you, good bye !
— լեր վարդապետ, hail Master !
— լեր թագուհի, Salve Regina! hail Mary!
— երթ, go in peace, adieu, farewell;
— մնասցեն, let them go to the devil;
— մնա, adieu, take care of yourself, my kind wishes.
· Calfa
Ողջ մնա սուրբ ուխտ միանձանց սրբոց։ Ո՛ղջ մնա սուրբ եկեղեցի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Կիր. պտմ.։)
soundly;
honestly, modestly, chastely.
· Calfa
Ողջախոհաբար ընկալեալ զսուրբ այրն. (Յհ. կթ.։)
salute, salutation, greeting, compliments, kind regards;
health, state of salubrity;
all, entire, whole;
entirely, wholly, completely;
— հրաժարական, leave-taking, adieu, farewell;
— տալ, to salute;
to compliment;
հարցանել զողջունէ, տեսանել զ— ուրուք, to salute affectionately, with kind expressions;
հարցանել զողջունէ ուրուք, to ask news of;
տալ — հրաժարական, to take leave;
to say good bye, farewell;
—, — քեզ, — ընդ քեզ, good morning ! good day !
— իցէ քեզ, how do you do ? how are you ?
— է, very well;
— է քեզ, is all well with you ?
— է, do you bring good news ?
— է, health, peace, prosperity;
— քեզ տունդ իմ սիրելի, — քեզ երկիր ծննդեան, fare well sweet home ! adieu my native land ! adieu !.
· Calfa
Ո՛ղջ մնա սուրբ ուխտ. ողջո՛յն եւ ձեզ գասք եւ ժողովք սուրբ միայնակեցացդ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Ողջո՛յն քեզ սուրբ եկեղեցի. ողջոյն քեզ սեղա՛ն սրբութեան. ողջո՛յն ձեզ դասք քահանայութեան. ես ճանապահորդեցի առ արարիչն իմ. (Շար.։ Մաշտ.։)
style;
phrase;
method, system, formula;
rank, order, manner, fashion, form;
behaviour, conduct;
dogma, doctrine;
culm or stalk of gramineous plants;
pannier, basket;
— լեզուաց, the character or genius of a language;
— սուրբ գրոց, language of the Scriptures;
ճեմական, բանաստեղծական, ճարտասանական, արձանական, գոթացի, լակոնական, մարոտեան, մեղրածորան ոճ, academical, poetical, oratorical, lapidary, gothic, laconic, marotic, mellifluent or honied style;
բարձր, վսեմ, վայելուչ, յարդարուն, պարզ, կորովի, քաղցր, հեշտ, բարեխառն ոճ, elevated or high, sublime, elegant, florid, simple, nervous, mellifluous, fluent or easy, temperate or moderate manner or style;
ընտանի, կատակաբան, երկայնաբան, անհարթ, խիստ, թոյլ or տկար ոճ, familiar, burlesque, prolix o diffuse, harsh or rough, hard, languishing style;
մաքրել զոճ, to purify, to refine the style;
յոճ եւ ի կարգ մուծանել, to reduce to method, to put in order;
ոճով մանր հայել, to fix, to rivet the attention;
մանգաղ արկանել յոճ ընկերին, to put a sickle unto one's neighbour's standing corn;
գարին յոճ կայր, the barley was green;
cf. Բաղշտակ;
acre (measure of lands);
ոճով, methodically;
distinctly, precisely;
continuously, in detail;
suitably, properly, to the purpose;
նովին ոճով, in the same style.
· Calfa
some, certain, some one, one;
այր —, a man;
կին — անուն մարգարիտա, a woman named Margaret;
ոմն քաղցեալ եւ ոմն արբեալ, one is dying of hunger while another is drunk;
ոմանք մեծատունք եւ ոմանք աղքատք, some are rich and others poor;
ցրուեցան ոմն յայս եւ ոմն յայն կոյս, they are scattered here and there;
զոմանս տեսի անցանել ընդ գետն, ոմանք ի լուղ, եւ ոմանք ի նաւակի, I saw several crossing the river, some swimming, others in a boat.
· Calfa
cf. Եմիփորոն.
· Calfa
Օրհնութիւն սուրբ ոմոփորոնին քահանայապետականի։ Ոմոփորոնն՝ ուսոյ զգեստք թարգմանի. զի օմոսն՝ ուսք է, եւ ֆօրօնն՝ զգեստ. (Մաշտ. կիլիկ.։)
nothingness, nothing;
nullity.
· Calfa
Ունայնութիւն ունայնութեանց ասաց, եւ սնոտիք սնոտեաց, եւ ոչնչութիւն ոչնչի։ Որ նոցա ճանաչել շնորհեաց զսնոտի կենացս ոչնչութիւն։ Ոչ էր յայտնեալ զօրութիւն սուրբ խաչին քրիստոսի, եւ ոչնչութիւն աւաղակաց խաչին. (Խոսր.։ Նար. երգ.։ Ճ. ՟Ժ.։)
golden-mouthed.
· Calfa
ՈՍԿԵԲԵՐԱՆ կամ ՈՍԿԷԲԵՐԱՆ, կամ ՈՍԿԻԲԵՐԱՆ. χρυσόστομος chrysostomus, aureumos habens. Ոյր բերանն է իբրեւ ոսկի, այսինքն ոսկեղէն կամ ոսկեբուղխ. բերանն ոսկի, սուրբ յովհան հայրապետ՝ տիեզերալոյս վարդապետ։ (Վրք. ոսկ.։ Պրոկղ. յոսկ.։ ՃՃ.։ Խոր. ՟Գ. 57. եւ այլն։)
gold-coloured, yellow.
· Calfa
Կահ պղնձոյ սուրբ եւ մաքուր ոսկեգոյն. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 58։)
gold-smith;
jeweller;
golden, made of gold.
· Calfa
Եւ ոսկէգործ ականակապ կազմեալ՝ պատեաց ոսկւով զփրկագործ սուրբ խաչն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
gilded, gilt;
golden.
· Calfa
Կահ պղնձոյ սուրբ եւ մաքուր ոսկեզօծ։ Ագանէր կօշիկս ոսկեզօծս։ Բեհեզս եւ ծիրանիս եւ որգան՝ ոսկեզօծս. (՟Բ. Եզր. ՟Ը. 27։ Յուդթ. ՟Ժ. 14։ Յայտ. ՟Ի՟Ը. 16։)
golden-sheathed.
· Calfa
Ստոման (կամ բաժակ) ոսկեպատեան արտաշիկագոյն՝ հրախառն սուրբ արեամբն մատռուակեալ ի ձեռանէ տեառն. (Նար. յովէդ.։)
having gold covers;
bound in gold (book).
· Calfa
Ոսկէգիր գրով, եւ ոսկետուփ ամանօք։ Գտեալ մատեան ոսկէտուփ սուրբ հարցն։ Ոսկէտուփ տումար դիւրայարմար. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Ուռպ.։ Գանձ.։)
cast in gold;
of massive gold, golden.
· Calfa
Ոսկիաձոյլ բաղձանօք, արծաթափայլ սուրբ սրտիւ զմեր կենարարն օրհնեսցուք. (Տաղ.։)
cf. Ոսկիապատակ.
· Calfa
Արծաթապատ եւ ոսկիապատ զսուրբ տեղիդ կանգնեցին. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
foot;
foot of a mountain;
foot, inches;
foot (measure in prosody);
պատուանդան ոտից, foot-stool;
կռուան ոտին, foot-hold;
ոտից ցաւ, the gout, podagra;
հատանող կոշտից ոտից, pedicure, corn-cutter;
լուացումն ոտից, foot-hath, pediluvy;
— —, — առ —, foot by foot, step by step, inch by inch, by little and little, by degrees, gradually;
առ —, յոտս, առ ոտս, at the feet;
near, at, to;
յոտաց, standing, upright;
յոտից, on foot, walking;
— ընդ ոտին, foot to foot;
յոտից ցգլուխ or մինչեւ ցգլուխ, from head to foot, from top to toe;
յոտին քում, at your coming;
յ— կալ, to rise, to stand up;
կալ ի վերայ ոտից, to stand upon one's legs;
յոտին կալ, to be standing, on foot;
to support or maintain oneself;
յոտին ունել, to uphold, to support, to sustain;
յ— կանգնիլ, to rise, to get up;
— or առ — հարկանել, կոխել ընդ — հարկանել, to foot, to tread under foot, to trample upon;
to despise;
զ— յոտանէ փոխել, to take a step, to walk;
զոտս ամբառնալ, — առնուլ, to start, to depart, to set out, to go away;
զոտս արձակեալ հարկանել, to kick, to foot;
զոտս ամբարձեալ փախչել, to scamper away, to be off;
անկանել յոտս ուրուք, to fall prostrate at the feet of;
— զոտամբ արկանել, to cross the knees;
զոտն հարկանել առ բարկութեան, to stamp on the ground, to trample with anger or rage;
զոտս ի բոյս հարկանել, to wander about the fields or among the mountains;
զամենեսին յոտին կացուցանել, to surpass all competitors;
to surprise, to astonish;
առ ոտս ուրուք խրատիլ, to be brought up at the feet of;
առ ոտս կալ, to be present;
զոտս հատանել, to take away, to destroy, to extirpate, to exterminate.
· Calfa
Եւ ոչ մարմնական ուրախութեամբ զսուրբ աւուրցն խորհուրդ արհամարհել, եւ ընդ ոտն հարկանել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Եւ կա՛ց ի յոստաց՝ ընդ մեր մաղթանաց։ Զօրքըն հրեղինաց՝ ստւառնաթեւաց՝ կան քեզ ի յոտաց։ Այլ դու կա՛ց յոստաց՝ սուրբ մայրդ կենաց. (Գանձ.։)
ground for the foot, footing;
cf. Ոտնահետ.
· Calfa
Գնացեր ի վերայ ջուրցն, եւ սրբեցեր զնա սուրբ ոտնատեղեօք քովք. (Ճշ.։)
Զաղքատս եւ զսուրբս, որք ոտնատեղօքն իսկ (յն. ոտիցն գնացիւք) կարիցեն բերել զաստուծոյ օրհնութիւնսն, զայնպիսիսն կոչիցես. (Ոսկ. եփես.։)
encumbrance, obstruction, hindrance.
· Calfa
Ոտնզատոյց է մարմնական պիտոյից՝ յաճախումն սուրբ գրոց վարդապետութեան. (Եփր. պհ.։)
who, which, what, that;
որ միանգամ, որ ոք, who, whoever, whosoever;
որք միանգամ, all they who;
որ ինչ, what;
which;
all that;
whatever;
այրն որ գայ, the man who is coming;
զոր դու գտեր, what you have found;
եւ որ չար եւս է, որ չար քան զամենայն է, and what is worst of all;
այրն զոր եմ սիրեմ, the man whom I love;
չգիտէ զոր գործէն, he does not know what he is doing;
յորմէ, whence, therefore;
որ եւ իցէ, whoever, whosoever;
any thing whatever, aught;
որ զինչ եւ իցէ, whatever or whatsoever it may be;
be that as it may;
ընտրեա զոր եւ կամիս, choose which you please;
որոյ աղագաւ, for this reason;
որ բարիս գործէ, գտցէ զբարիս, who acts well will be rewarded;
որ խնդրէ՝ առնու, he who asks will receive;
ժողովեցին որ շատ եւ որ սակաւ, some have gathered much, some little;
հանապազօր մեղանչեմք՝ որ խորհհրդով, որ բանիւ, we continually sin either in thought or word.
· Calfa
Մանեայ այրք, յոր յայրի յետոյ բնակեցաւ եւ սուրբն գրիգորիոս. (Խոր.։ ՟Բ. 88։)
that;
որ զի, that, in order that, so that;
since, as;
կարծեմ որ գայ, I believe that he will come;
որ թէպէտեւ նոքա վեհք են, although they are superior.
· Calfa
Մանեայ այրք, յոր յայրի յետոյ բնակեցաւ եւ սուրբն գրիգորիոս. (Խոր.։ ՟Բ. 88։)
cf. Որդիաբար.
· Calfa
Հոգին սուրբ ճշմարտապէս հոգի՝ յառաջ առաքեալ ի հօրէ, ոչ որդէբար, զի եւ ոչ ծննդեամբ, այլ արտաքսառաքաբար (իբր փչումն կամ բղխումն). (Ածաբ. յայտն.։)
to adopt;
to affiliate.
· Calfa
Զհոգին ընդունելով՝ որդեգրիմք։ Որ որդեգրէ զարարածս, ոչ է օտար յորդւոյ. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)
child-murder, infanticide.
· Calfa
Զբարբարոսական ազինս՝ որդեսպանութիւն իբրեւ սուրբ գործ ընդունել. (Փիլ. իմաստն.։)
son, child;
— աստուծոյ, Son of God, Only Son;
—ք լուսոյ, խաւարի, the children of light, of darkness;
հոգւոյ —, cf. Որդեգիր;
—ք բրտից, potters;
—ք որդւոց, nephews;
— ի հօրէ, from father to son, successively;
ըստ հօրն եւ —ն, like begets or produces like.
· Calfa
Զսուրբ երէցն զսամուէլ, եւ զնորին զհոգւոյ որդին զսուրբ սարկաւագն զաբրահամ. (Փարպ.։)
god-sons;
god-daughters.
· Calfa
Ի սուրբ եւ ի փրկական մկրտութենէն լեալք սնդեկնոսք, այսինքն որդիակիցք. (Մխ. դտ.։)
to have the same god-father, to be god-sons.
· Calfa
Խափանել արժան է յամուսնութենէ զայնոսիկ, որք ի սուրբ եւ ի փրկական մկրտութենէն ընդ միմեանս որդիակցին. (Մխ. դտ.։)
to become the son of;
to be adopted by.
· Calfa
Հայր մեր ասելով, որ սուրբ աւազանաւս նմա որդիացաք։ Աւազանն զմեզ վերստին ծնանի՝ որդիանալ աստուծոյ. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)
Հայր միշտ հայր. եւ ոչ երբեք որդիանայ. հոգին սուրբ միշտ բղխումն, եւ ոչ երբէք հայրանայ կամ որդիանայ. (Լծ. նար.։)
people, men, folks, persons;
աւագ —, nobility, noblemen, gentlemen.
· Calfa
Աւագ որեարն։ Զաւագ որեարոյն։ Զսուրբ զորեարն։ Չէ ինչ սակաւ գովութիւն որերոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։ ՟Բ. 10։ Ոսկ. եփես.։ Ոսկ. փիլիպ.։)
s. zool. rook.
· Calfa
Ազգ ագռաւու. ըստ յն. ի սուրբ գիրս. κόραξ corvus կամ ըստ Վեցօր. եւ Գաղիան. եւ այլն, κορώνη cornix. որ եւ Երեմ. ՟Գ. 2. Ագռաւ թարգմանի. տե՛ս եւ ՈՐՈՐ.
distinct, separate;
different, other;
separately, apart;
— —, separately;
distinctly.
· Calfa
Յամէն հատման անդամոցն՝ որիշ որիշ մեռանէր սուրբն. (Հ. դեկտ. ՟Բ.։)
cf. Որկորամոլութիւն.
· Calfa
Հոգին սուրբ թշնամանի յանժոյժ որկորստութենէ ... որկորստութեամբ (տպ. (որկորստեամբ). Յճխ. ՟Թ. Եւ եւս Եղիշ. ՟Ը։ Իսիւք.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Պիտ.։ Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. ատ.։ Շ. ընդհանր.։)
cf. Որկորամոլ.
· Calfa
Զորկրամոլսն, եւ զպարկեշտսն ի պահս սուրբս։ Որկրամոլ եւ վատթար մարդկան։ Որկրամոլ, եւ արծաթասէր։ Ո՛վ որկրամոլք, եւ որովայնասէրք. (Յճխ. ՟Թ։ Ճ. ՟Ա.։ Վրք. հց. ՟Է։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։)
cf. Նողկտամ.
· Calfa
Ոչ անարժանութեամբ մատչել (ի սուրբ խորհուրդն), ոչ նողկալով, ոչ մեղկութեամբ։ Եւ մեք նողկամք եւ հեղգամք, եւ առ ոտն հարկանեմք զայնպիսի երախտագործութիւնն. (Նանայ.։)
cf. Նողկտամ.
· Calfa
Ոչ անարժանութեամբ մատչել (ի սուրբ խորհուրդն), ոչ նողկալով, ոչ մեղկութեամբ։ Եւ մեք նողկամք եւ հեղգամք, եւ առ ոտն հարկանեմք զայնպիսի երախտագործութիւնն. (Նանայ.։)
to be disgusted, to loathe, to feel sick or inclined to vomit;
to abhor, to detest, to turn from with disgust.
· Calfa
Ոչ անարժանութեամբ մատչել (ի սուրբ խորհուրդն), ոչ նողկալով, ոչ մեղկութեամբ։ Եւ մեք նողկամք եւ հեղգամք, եւ առ ոտն հարկանեմք զայնպիսի երախտագործութիւնն. (Նանայ.։)
after the same manner, in like manner, equally, as much as, as well as, also, idem;
նոյնպիսի —սւոյ սեաց, even, like, equal, alike, the same.
· Calfa
Անսուրբն ի քեզ եւ սուրբն նոյնպէս կերիցեն։ Կաթիլ հանէ զմարդ ի տանէ, նոյնպէս եւ կին անզգամ ի տանէ իւրմէ զայր.եւ այլն։
newly made, new, novel, fresh;
strange, surprising, curious, paradoxical.
· Calfa
Նորագործ եւ ահեղ զօրութիւն սուրբ հոգւոյն. (Նար. յովէդ.։)
cf. Նորահաւատ.
· Calfa
Այն ինչ դարձեալ ի սուրբ հաւատս. նորահաւատ. նորատունկ. մատաղատունկ.
new and merry;
pleasant, grown green or flowering anew.
· Calfa
Նոր արեւ հարաւ ի նորազուարճ առաւօտի։ Նորազուարճ խնդութեամբ բերկրեա՛ ցնծալով սուրբ եկեղեցի։ Նոր իմն աւետեաց բարբառ՝ նորազուարճ ձայնիւ այսօր գոչէր Գաբրիէլ իւղաբեր կանանցն. (Շ. տաղ.։)
new-born;
regenerate;
springing up afresh, budding anew;
—ծնեալ յաւազանէ, just christened;
կին —ծին, recently delivered woman.
· Calfa
Առաքեալքն, եւ աւետարանին կոչումն՝ նորածին մարդիկ (սուրբ աւազանաւն). (Մեկն. ղկ.։)
to be regenerated.
· Calfa
ՆՈՐԱԾՆԱՆԻԼ. ՆՈՐԱԾՆԻԼ կամ ՆՈՐԱԾՆԱՆԻԼ. Նոր ծնանիլ, վերածնիլ ի սուրբ աւազանէ՝ որդեգրիլ աստուծոյ հաւատովք.
newly built or constructed;
strange, stupendous;
newly ordained.
· Calfa
Նորակերտ քաղաքն սուրբ։ Նորակերտ սիովն, կամ վերնատուն. (Շ. տաղ.։ Անան. եկեղ։)
Առ ի խրատ նորակերտ հայրապետին։ Նորակերտքն զձեռսն ի միմեանս յար դնելով, եւ եպիսկոպոսն սուրբ մեռոնաւն օծանէ խաաչնման. (Մաշտ.։)
newly converted;
neophyte, proselyte.
· Calfa
νεόπιστος, νεοπειθής, νεοκατήχητος nuper ad fidem veniens, recens institutus. Նորոգ եկեալ ի սուրբ հաւատս. նորադարձ. նորատունկ. մատաղատունկ.
innovation;
mode, fashion;
—ք, fancy articles.
· Calfa
Առաքեա՛ զյաղթական զօրութիւնս սուրբ խաչին ի տպաւորումն նորաձեւութեանս այսորիկ. (Մաշտ. խաչօրհնէք.։)
newly planted;
young, small plant;
neophyte.
· Calfa
Ողկոյզն ճմլեալ ի խաչանիշ փայտին՝ գինի նորատունկ (այգւոյ) այսօր ի սուրբ Սիոն. (Տաղ.։)
moulted, new-feathered;
made young again, renewed, revived;
— զարդարիլ, to moult, to get new-feathers, to put on new plumage;
to grow young again, to be revived.
· Calfa
Հոգեւորական սուրբ մկրտութեամբ զարդարեցեր նոքօք զտիեզերս ի զգեստս լուսափայլ եւ նորափետուրս։ Որ նորափետուր բանիւ զարդարեալ պայծառազգեցան եկեղեցիք հայաստանեայց. (Շար.։)