double tongued, deceiving.
· Calfa
Քան զթիւրաշուրթն անզգամն, որ ի ցոյցս բանի վստահանայ հանդերձ անուսումնութեամբ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
to be presented, tendered, stretched out, to move, to bend or lean forward, to stand out, to project.
· Calfa
Տուեալ լինի յուսումն գրոց, եւ կարկառեալ յու սումն անդ զհինգ ամ. (Ճ. ՟Բ.։)
mended, repaired, pieced, patched;
botched;
ragged, tattered;
invented, fictitious, false.
· Calfa
Կարկատուն բան, առասպել, կամ ուսումն, Կոչ. (՟Զ։ Վեցօր. ՟Թ։ Մագ.։ Եզնիկ.։ Արծր.։)
academy;
university, faculty.
· Calfa
ἁκροατήριον auditorium ὀμοακοεῖον auditorium commune. եւ ἁκαδημία academia, universitas Լսարանն համօրէն բազմութեան աշակերտաց կամ ունկնդրաց. ուսումնարան հանդիսական.
the whole country, the public;
countryman.
· Calfa
Ոչ վասն անձին ամենատէրն (հանէր զգիշերն ի գլուխ յաղօթս), այլ համաշխարհի յուսումն զայն գործէր. (Կորիւն.։)
to become addicted, to give oneself up, to yield;
to cram oneself, to feed well, to feast.
· Calfa
Խանծեալք եւ հագածեալք. այսինքն մոլեալք եւ կատաղեալք։ Հագածելի՝ այսինքն ցնորելի գործեն զբարւոք ուսումն. (Լծ. փիլ. (որ են ընդարձակ բացատրութիւնք)։)
parrot;
էգ —, hen-parrot;
cf. Թութակ.
· Calfa
Կէսք պատշաճք առ ի ուսումն՝ իբրեւ զպապկայք. (Վրդն. ծն.։)
vn. va. to answer, to make answer, to reply, to give answers or an answer;
to defend, to apologize, to excuse;
այլ ընդ այլոց —, to reply evasively;
— իսկ ծանրացաւ, he hardly deigned or condescended to reply.
· Calfa
Հարցեալք, թէ զի՞նչ է Սոկրատէս, ասեմք թէ մարդ. զտեսակն պատասխանատրեմք։ Որք՝ եթէ ոք հարցանիցէ, կամ տարա կուսեսցի, կարողք գոն պատասխանատրեալ։ Եկեսցուք եւ պատասխանատրեսցուք յաղագս ուսումնականին եւ բնաբանականին։ Յաղագս բնաբանականին պատասխանատրեցաք. (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ սահմ.։)
history;
narration, recital, account;
tale;
explanation, exposition;
— վարուց, biography;
cf. Կենսագրութիւն;
— արտաքնոց, profane history;
— սուրբ գրոց, Sacred History;
գիրք or յիշատակք պատմութեանց, Stromatum;
կարգել զ—, cf. Պատմագրեմ;
ի — արկանել, cf. Պատմեմ.
· Calfa
Պատասխանի, թէ վասն է՞ր ասես զիս բարի. եւ պատմութիւն բանին։ Յանդիմանութիւն անուսումնութեան է ասացեալդ, եւ ո՜չ աստուածաբանութեան պատմութիւն։ Ըստ պատմութեան յեղանակի (այսինքն բացատրական եղանակաւ)։ Պատմութիւն ուղիղ հաւատոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
preservation, guard, protection, defence;
maintenance;
observance, observation.
· Calfa
ՊԱՀՊԱՆՈՒԹԻՒՆ. ἑπιτήρησις observatio. Զգուշաւոր դիտողութիւն. հաստատ որոշողութիւն իրաց՝ ուսումնական ոճով.
frost, ice;
sleet;
cold, icy, glacial, freezing;
հալիլ, լուծանիլ —ին, to thaw, to melt, to liquefy;
— ձուլել, to freeze, to ice.
· Calfa
Ուսումն մանկութեան՝ քանդ է ի քարի. իսկ ուսումն ծերութեան՝ գիր է ի պաղի. (Ոսկ. եփես. ՟Ա։)
cf. Սարեկ.
· Calfa
Սարեկ ետ զորդի իւր յուսումն քահանայութեան. եւ նա ի սռիճս եւ ի մրմունջս թեւակոխէր, եւ ի պար յաւելոյր. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Լ՟Գ։)
black-bird.
· Calfa
Սարեկ ետ զորդի իւր յուսումն քահանայութեան. եւ նա ի սռիճս եւ ի մրմունջս թեւակոխէր, եւ ի պար յաւելոյր. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Լ՟Գ։)
writing-tablet, table-book;
— ծոցոյ, tables, memorandum-book;
— նկարչի, painter's pallet;
— գրաշարի, galley, composing galley, pan.
· Calfa
Ամենայն ուսումնականք շուրջ նստէին. եւ կաղամար եւ պնակիտ ի ձեռին, եւ գրէին. (Վանակ. հց.։)
Doctor, Master.
· Calfa
Բառ յն. ի յետին դարս. πρωτοφροντίστης . որպէս թէ Առաջին խոհական խնամակալ, եւ վարժապետ, վարդապէտ, ուսումնասէր. իմաստասէր, եւ ճգնաւոր։ Զայս անուն սեպհականեաց անձին ստեփանոս ուռպելեան. Որպէս տեսանել ի գրուածս նորա. Գտանի գրեալ եւ այսպէս.
diligent, active, careful, laborious, painstaking, studious, assiduous, hardworking.
· Calfa
φολιόπονος, φιλοπονώτατος amans laborem, gnavus, studiosus, industrius, studiosissimus. Աշխատասէր. երկասէր. ուսումնասէր. փոյթ.
diligence, care, close application, assiduity, steadiness, painstaking.
· Calfa
զուսումնասիրութիւն եւ ջանասիրութիւնդ գովեցից. (Կիւրղ. հանգ.։)
hydraulics.
· Calfa
Բաշխումն ջրոյ՝ որ եւ է օրինակաւ. եւ մասն ուսումնականին (ὐδραυλική hydraulica ) որ ճառէ զջրոց.
to become a dragon, to change into a serpent.
· Calfa
Իսկ վիշապացն բուսումն, կամ կատարելապէս վիշապանալն բիւրասպեայ (աժդահակայ), որ ասի, է այս. քանզի անբաւ մարդիկ սկսաւ զոհել դիւաց. (Խոր. ՟Ա. 33։)
cf. Վիշտ.
· Calfa
Ասացից վշտաբեր գոլ մանկանցն զբազմուսումնութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
board, plank, shelf, table, tablet;
tables;
book;
cf. Երկնացոյց;
— երկաթի;
iron-plate, sheet-iron;
— մետաղեայ;
plate of metal;
—ք վկայութեան, the tables of the decalogue;
— դատաստանաց, breastplate, pectoral, rational;
— նկարուց, canvass, wood;
— ճատրակի, chess-board;
— զստի, the hollow of the thigh;
— խոհանոցի, trencher.
· Calfa
Ի տախտակ մտաց իւրոց գրեսցէ զուսումն վարդապետութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
nail, stud.
· Calfa
Բեւեռ. հեղոյս զօդիչ. գամ. եւ Հեղուսումն. մածումն. պնդումն.
to love, to be fond of, to have an affection or a liking for, to cherish, to like, to be pleased, to take pleasure or delight in, to delight in;
— զմիմեանս, to love one another, to be fond of each other;
ըստ անձին —, to love as oneself;
— իբրեւ զբիր ական, to love as the apple of one's eye;
— մինչեւ զշունչ վախճանին, to love to one's last breath;
խանդակաթ, տարփանօք, սաստիկ, բոլորով սրտիւ or յամենայն սրտէ, ոգւով չափ, ի վեր քեան զամենայն, անկեղծ սիրով —, to love tenderly, passionately or dotingly, to distraction, with all one's heart, with all one's soul, above all, sincerely;
զմի սէր —, to love with equal affection.
· Calfa
Սիրէին լսել զուսումն՝ զոր ոչ գիտէին. (Տօնակ.։)
amiable, dear, pretty, darling, gracious, handsome, charming;
cf. Սիրող.
· Calfa
ՍԻՐՈՒՆ. որպէս Սիրօղ. բարեսէր. ուսումնասէր.
cf. Սոփեստոս.
· Calfa
ՍՈՓԵՍՏ ՍՈՓԵՍՏԷՍ ՍՈՓԵՍՏՈՍ. Բառ յն. սօֆիսդի՛ս. σοφιστής , իգ. σοφίστρια sophista, -tria;
doctus, sapiens, orator եւ deceptor, impostor. Իմաստակ. ուսումնասէր. բանագէտ. հռետոր. գիտնաւոր՝ իրօք կամ կարծեօք. եւ Իմաստակական. ճարտար.
work, labour, toil;
pains, trouble, fatigue;
merit, worth, service;
profit, gain, earnings;
tired, fatigued;
— ծառայութեան, service rendered;
— ձեռաց, handiwork;
— արքունի, military service;
գիրք —ոց, Geoponics;
— առնել, to tire, to fatigue, to weary;
— լինել, to labour, to work, to toil, to work hard, to strive, to fatigue or tire oneself with, to be fatigued or tired.
· Calfa
Չարար զնոսա վաստակ՝ միւսանգամ քակելով, այլ հողմոյ հրամայեաց։ Չառնելով վաստակ զուսումնասէրսն՝ որք գան զհետ մեր. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. դան.։)
fond of labour, laborious, painstaking, hard working, indefatigable, industrious, diligent.
· Calfa
Ղուկաս վաստակասէր եւ ուսումնասէր էր. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
cf. Պաղիմ.
· Calfa
Վասն սառնացեալ բարուց ուսումնականաց մերում ազգի. (Մեծոբ.։)
doctoral, doctrinal, magisterial, preceptorial;
didactic;
dogmatical;
— աստիճան, Doctor's degree.
· Calfa
διδασκαλικός ad doctrinam pertinens, doctoralis, magistralis. Սեպհական վարդապետաց՝ վարժապետաց, կամ վարդապետութեան՝ ուսման. րաբունական. ուսումնական.
cf. Վարդապետարան.
· Calfa
Հանդիպեցաւ անցանել առ վարդապետարանաաւն։ Երթայր ի վարդապետարանն։ Գայր առ ուսումնակիցսն իւր ի վարդապետարանսն. (Ճ. ՟Բ.։ Վրք. ոսկ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
ՎԱՐԴԱՊԵՏԱՆՈՑ ՎԱՐԴԱՊԵՏԱՐԱՆ. διδασκαλεῖον, σχολή magisterium, schola, gymnasium. Տուն ուսուցչի կամ ուսման. ուսումնարան. դպրոց. վարժանոց. վարժարան կրթարան, ճեմարան.
school;
very erudite, learned, versed.
· Calfa
Հանդիպեցաւ անցանել առ վարդապետարանաաւն։ Երթայր ի վարդապետարանն։ Գայր առ ուսումնակիցսն իւր ի վարդապետարանսն. (Ճ. ՟Բ.։ Վրք. ոսկ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
ՎԱՐԴԱՊԵՏԱՆՈՑ ՎԱՐԴԱՊԵՏԱՐԱՆ. διδασκαλεῖον, σχολή magisterium, schola, gymnasium. Տուն ուսուցչի կամ ուսման. ուսումնարան. դպրոց. վարժանոց. վարժարան կրթարան, ճեմարան.
doctrine, dogma, tenets;
teaching, instruction, precept, maxim, sentiment;
theory;
doctor's degree, lectureship;
աստիճան վարդապետութեան, doctorate;
քրիստոնէական —, catechism;
cf. Զեղում.
· Calfa
college, gymnasium;
grammar-school.
· Calfa
ἁσκητήριον locus exercitii, gymnasium, coenobium, monasterium. իսկ յն. որպէս կրթարան ըմբշաց. Տեղի վարժից եւ հրահանգաց. վարժանոց. վարժոց. դպրոց. վարդապետարան, ուսումնարան. կրթարան. մրցարան. հանդիսարան. ճգնարան.
to exercise oneself in, to practise, to get used, accustomed or inured, to grow familiar with;
to be formed, instructed;
— աշխատութեան, to get inured to work;
ի գիրս վարժեալ, brought up in letters, educated or well versed in literature.
· Calfa
Զնոյն գոգցես զօրէն բանաւորացս վարժի իմն (եւ) հրահանգի զանօրէնութեանցն ցոյցս։ Վարժէր եւ հրահանգէր (մովսէս) ի նմին յեգիպտոս զբանական պայծառութեանցն գիտութիւնս։ Օրինակ զգուշալի զկնի եղելոցն մարդկան առ ի վարժել զլաւագոյն ուսումն վարդապետութեան. (Պիտ.։)
grateful, obliged, beholden.
· Calfa
Շնորհակալ ոք մերոցս գտանիցի լեալ աշխատութեանց։ Շնորհակալ եւ մերոյս տքնութեանց եւ ջանից լինիցիս ո՛վ ուսումնասէր դու. (Խոր. ՟Ա. 2. 5։)
education, instruction, discipline;
pedagogy.
· Calfa
παιδαγωγία, παίδευσις instituito, disciplina Կրթութիւն. հրահանգութիւն. ուսումն. խրատ.
to frequent company;
to trifle;
to wander, to recreate one's self.
· Calfa
Որ յուսումնականին դեգերեալ է։ Որ դեգերեալ են յուսմունս իմաստասիրութեան օրինաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to grow familiar, to become familiar;
to make acquaintance;
to get used or accustomed to, to habituate one's self.
· Calfa
Կրթէր եւ ընդելանէր իրացն։ Ընդ ուսումն գրամատիկոսաց ընդելանէր. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 23։ ՟Զ. 3։)
cf. Ընդելացուցանեմ.
· Calfa
Զմատաղ մանկունս առ սակաւ սակաւ ընդելուզանեն (յուսումն)։ Մարքն (թռչնոց) զձագսն սակաւ սակաւ ընդելուզեալ՝ ի բարձունս թռուցանեն. (Ոսկ. յհ. ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Բ։) (Լինի անխտիր գրել ց, եւ զ. որպէս փլուցանել եւ փլուզանել. այլ քանզի ընդելուզանել եւ ընդելուցանել են զանազանեալ, վասն որոյ զգուշալի է չգրել նոյնպէս)։
that loves study, studious, well-read.
· Calfa
որ եւ ԸՆԹԵՐՑՈՒԱԾԱՍԷՐ. Գրասէր. ուսումնասէր. բանասէր.
choicest, flower;
—աւ, select, choice, picked;
by choice, by selection;
մանկունք —աւ, the flower of the youth;
կաչառք —աւ, rich or precious gifts.
· Calfa
Ժիրաժիր մանկունս ընտրանաւ զայն յուսումն արուեստականաց տային. յն. ստորակարգելով. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 12։)
sensation;
sense;
reason, understanding;
ի — գալ, to recover, to recover one's senses;
ընդ զգայութեամբ անկանել, to come under the senses;
to stand to reason;
— առնել, տալ, բերել ի-, to inform, to advise;
— առնուլ, ի զգայութեան լինիլ, to perceive, to be sensible of;
—ք, the senses.
· Calfa
Փոխեալ ի խրատ յանուսումնութենէ, եւ յանզգամութենէ ի զգայութիւն. (Փիլ. իմաստն.։)
hurtful, to be abstained from or avoided;
important, imposing, considerable;
cautious, circumspect;
certain, secure, sure.
· Calfa
Օրինակ զգուշալի զկնի եղելոցն մարդկան՝ առ ի վարժել զլաւագոյն ուսումն վարդապետութեան. (Պիտ.։)
to think, to reflect, to meditate, to consider, to contemplate, to imagine.
· Calfa
Խոկացաւխորամանկութեամբ խոտորել զճանապարհս իմ։ Զխոկողսն ուսումնականին արժանի դիւցազնացն պատուասիրել։ Վասն ուրումն այսպիսւոյ խոկացողի. (Մագ.։)
thought, meditation, consideration, contemplation, reflexion, imagination, speculation.
· Calfa
Խոկալն. խորհումն. մտածութիւն. պարապումն. ուսումն. փոյթ.
low;
humble, submissive, respectful;
lower, inferior, mean, base, low;
feeble, weak;
prep. adv. —, ի —, low;
down down below;
downwards;
from top to bottom;
at the foot of beneath, below, underneath;
below, lower, under;
— առնել, to humble;
— լինել, to be humble or meek, to humble one's self;
to be humbled;
զերեսս ի — արկանել, to be sulky or sullen;
— սրտիւք, lowly in heart;
աչք ի —, with downcast eyes.
· Calfa
Ամենեւին խոնարհ եւ նկուն ցուցանէ զուսումնհերձուածողացն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ։)
to prepare, to fit up, to provide with, to furnish, to stock.
· Calfa
Վասն զի բազում իրս պղատոն աստուածաբանէ, եւ վասն աստուածաբանութեանն կահաւորի. իսկ ուսումնականն կահաւորի վասն այնոցիկ, որք ենթակայութեամբ նիւթաւորք գոն. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Կահաւորեմ.
· Calfa
Վասն զի բազում իրս պղատոն աստուածաբանէ, եւ վասն աստուածաբանութեանն կահաւորի. իսկ ուսումնականն կահաւորի վասն այնոցիկ, որք ենթակայութեամբ նիւթաւորք գոն. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)