conflagration, deflagration, combustion, burning.
Անունդ այրեցման պատշաճ ... պատշաճագոյն են այրեցմունքն։ Մորմոքումն այրեցման ծնողական աղէտի. (Մագ. ՟Բ. ԿԶ։)
horseman;
trooper;
horse-soldiers, cavalry.
ԱՅՐՈՒՁԻ որ եւ ԱՅՐԵՒՁԻ. արք հեծեալք ի ձի. գունդ ձիաւորաց. հեծելագունդ. հեծելազօր. ἠ ἴππος, ἰππεῖς, ἰππασία. equitatus, equites. ձիաւոր զօրք. աթլը ասքէր. սիփահ. որ եւ սպայ.
not subject to diseases or passions;
innocent, pure.
Յօրինօղն անախտ սրբութեան։ Յարգանդ մաքուր, եւ ի ծնունդս անախտս. (Նար.։)
Որ գթացար յերկիր, եւ ծնար անախտ, ազատելով զախտ ի ծնունդս (կամ զախտի ծնունդս). (Շար.։)
without vices or passions, honestly, innocently.
Ասի եւ բան, քանզի անախտաբար է ծնունդն։ Անախտաբար բերումն եւ իմանալի. (Շ. թղթ. եւ Շ. հրեշտ.։)
unspotted, unstained, unsullied, pure.
Անաղտ ծնունդն, եւ հարսանիքն անախտական. (Նիւս. երգ.։)
loving solitude, or retired situations, retired, solitary.
Բնակութիւն ջայլամանց, զի անապատասէր է թռչունդ։ Անապատասէր թռչնոց լինել դադար. (Մխ. երեմ.։)
increate.
Զերկիր ... զանդունդս համատարածս ... անկազմս, անարարս. (Ագաթ.։)
without portion, destitute, unprovided for;
indivisible, inseparable.
Անմասն եւ անբաժ է սա ի բարւոյն բնութենէ։ Երկնայինն ի հողեղէն գոյացութենէն անբաժ է։ Անբաժ ի բարի յուսոյ։ Անապակ ահք՝ բարի յուսոյն անբաժք։ Ձայնի անբաժ է յօդաւորի անասունդ. (Փիլ.։)
infinity, immensity.
Անբաւութիւնք ծովուց։ Ջուրքն անբաւութեան։ Զանդունդս՝ եւ որ ի նմա են անբաւութիւնք։ Զոր չէ մարթ ի թիւ արկանել վասն անբաւութեան. (Նար.։)
cf. Անբովանդակ.
Աստուածպետականին լուսոյ անբովանդակելի եւ առատ անդունդքն։ Անբովանդակելի լուսոյն (հաղորդութեամբ)՝ համեմատաբար լցեալ. (Դիոն.։)
dwelling in the abyss;
infernal;
spread over the abyss.
Բնակեալ յանդունդս կամ ի խորս աներեւոյթս.
swallowed up in an abyss, sunk deeply;
to a great depth.
Լիր արկեալ մինչեւ յանդունդս. ի խորս յոյժ արկանելով. խիստ խորունկ դնելով.
deep as an abyss, unfathomable.
Խոր իբրեւ զանդունդս. յոյժ խորին. փէք տէրին.
Յանդունդս անցուցանէր Պօղոս, զի զանդնդախորոց մոլորութիւնն ի վեր բերել մարթասցէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
dividing the abyss.
Որ հերձանէ զանդունդս, կամ պատառէ զխորս, եւ լնու իւրեւ.
making a deep vortex;
turning itself in the abyss.
Պտուտեալ յանդունդս ծովու. անդնդային.
plunged, submerged, precipitated in an abyss;
engulfed;
— լինել, to plunge, to engulf, to sink to the bottom;
— առնել, to submerge, to precipitate, to sink.
Սուզեալ յանդունդս. ծովահեղձ.
cf. Անդնդասոյզ.
Վիժեալ կամ վիժմամբ յանդունդս.
eldest, first-born.
(լծ. տ. անդէ՛րիօր ռմկ. առջինեկ). προτώτοκος. primogenitus. Նախծին եւ երիցագոյն զաւակ. առաջին ծնունդ կենդանեաց. իլք էվլատ, իլք էվվել տօղմուշ.
much embarrassed, much perplexed, inextricable, without escape;
— եւ անմուտ առնել, to hem in en all sides, to cut off all means of escape from;
— փողոց, blind alley;
street or court with only one entrance.
Անունդ Սինա՝ ասի անմատոյց. արդ անել եւ անմերձենալի արդարեւ է աստուածային վայրն։ Յանել եւ յանմատոյց եւ սուրբ անդ սերմնն անկցի. (Փիլ. ել. եւ քհ։)
born of increated God.
Րաբունդ երկնային, Հօր անեղածին՝ Որդիդ Միածին. (Գանձ.։)
invisible, vanished;
imperceptible, insensible;
—, յ—ս լինել, to vanish, to disappear, cf. Աներեւութանամ;
— լինելն, disappearance;
infinitive;
Աներեւոյթ, Յաներեւոյթս, աներեւութաբար, invisibly.
Աներեւոյթ ի տեսլենէ։ Ի մէջ աներեւութիցն արարեալ աներեւոյթ փառաւորիչս՝ զօրս հրեշտակաց։ Զանդունդս աներեւոյթս. (Ագաթ.։)
childless;
barren.
Անզաւակ ջուր. (Ճշ.) իբր անպէտ կամ վնասակար ի ծնունդ զաւակաց։
of a different aspect;
different, unlike.
Ծնաւ ի սոցանէ ծնունդ այլադէմ։ Այլադէմ եւ գազանաբարոյ ազգս այս (թաթարաց). (Մաղաք. աբ.։ Իսկ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 40.)
incautious, uncircumspect, inconsiderate, imprudent, unwary, heedless.
Շատ ինչ բարի առնէ հողմով. ահ եւ երկեղ անզգուշից, եւ սնունդ բուսոց եւ տնկոց. (Վրդն. սղ.։)
without precaution, inadvertently, imprudently.
Շատ ինչ բարի առնէ հողմով. ահ եւ երկեղ անզգուշից, եւ սնունդ բուսոց եւ տնկոց. (Վրդն. սղ.։)
not fordable;
unfathomable, immense.
որպէս Խորք. անդունդք.
flail, roller to thrash corn or beat out grain.
Որպէս կամն զի ի վերայ ցորենոյ անցանէ, այնպէս հրեշտակնէ որ առակեալ է ի կամն, կասու։ Ոչ կամունս ածէ՛ ի վերայ, այլ գաւազան։ Անիւ գունդն է սայլի. եւ զսղոցաձեւն այլ թարգմանքն սրաբերան ասեն. զոր սովոր են այնպէս առնել զկամն, եւ այնու կասուլ զօրան. (Գէ. ես.։)
cf. Կամն.
Որպէս կամն զի ի վերայ ցորենոյ անցանէ, այնպէս հրեշտակնէ որ առակեալ է ի կամն, կասու։ Ոչ կամունս ածէ՛ ի վերայ, այլ գաւազան։ Անիւ գունդն է սայլի. եւ զսղոցաձեւն այլ թարգմանքն սրաբերան ասեն. զոր սովոր են այնպէս առնել զկամն, եւ այնու կասուլ զօրան. (Գէ. ես.։)
posture, position, standing still;
stage, pause, rest, stop, halt;
dwelling, lodge, seat;
situation, state;
conduct, customs;
being, substance
existing, existent;
զ— առնուլ, to stop, to pause, to halt, to rest, to cease;
կալ յուղիղ —ի, to remain in uprightness;
ոչ լինիցի — թաթից ոտից քոց, neither shall the sole of thy foot have rest;
կաց ի —ի քում, stand upright !
Երկաց ասէ աստղն, զի կայիւքն ցուցցէ զթագաւորին ծնունդն. (Ճ. ՟Գ.։)
station, place, post, site;
position;
dwelling, residence, abode;
station;
cf. Կայուն;
վերին, գերակայիցն —ք, heaven.
Ամենայն ինչ ծնունդ է շարժման եւ կայանի. (Վրդն. ծն.։)
to be composed;
cf. Կամ.
Ասել զբնութիւն ծընունդ շարժման՝ որք կայանան։ Ի ըստորին կոյս կայացեալ հող ծանրական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
stable, firm, constant, durable, immoveable;
— ինչք, real estate, houses & lands, lauded estate.
Երբեմն կայուն անդունդս է, եւ երբեմն շարժուն. (Պիտ.։)
born of & woman.
Գլխատմանն, որ հոգւովն եղիային, ի կանանցածնացս վեհին. այսինքն մեծին ի ծնունդս կանանց. (Ոսկիփոր.։)
lead;
caper;
caper-bush.
to bind, to tie, to fasten;
to bind or tie up;
to bind fast, to pinion;
to cord, to bind with cords;
to bind, to connect or link with;
to chain, to put in irons, to imprison;
to bind by friendship, by contract;
to spell.
Զգունդն ասորւոց կուրութեամբ կապէր. (Խոսր.։)
malt-liquor, beer;
— սեղանոյ, table-beer;
— ընտիր, ale;
զօրաւոր or սեաւ —, porter;
— յոռի, swipes.
Սուղ ինչ բանջար, եւ ունդս եւ կասկաջուր. (Վրք. եւագրի.։)
cessation;
thrashing.
Սուզանելով յանդունդս կուրստեան՝ քանակի կասմանն. (Թէոդոր. խչ.։)
heel-bone;
button;
*trunk of a tree;
արձակել՝ քակել զկոճակս, to button, to unbutton.
bud, germ.
ԿՈՃԱԿ ՄԵՂՈՒԱՑ, է փեթակն, եւ գունդ նոցա դնելի ի փեթակի։ Վստկ. ՟յա. ուր եւ լինին ճոխագոյն բանք։
tolop off, to trim;
to pluck or root up;
to cut off, to break in pieces, to shatter, to smash.
Կարկուտն զպտուղս դաշտաց յանխնայ կոճոպէր։ Մահն յառողջութենէ յափշտակէ, եւ յառոյգութենէ կոճոպէ։ Կոճոպէ զնոսա ի սկզբանն (անզաւակելով զծնունդս նոցա)։ Ծաղկեալ խոտոյն ի գազանաց կոճոպել. (Լմբ. իմ.։ Լմբ. առակ.։ Լմբ. ովս. Լմբ. սղ.։)
cf. Կոմէս.
shell, conch-shell;
basin, wash-hand basin;
dish, bowl, porringer;
back or console of a throne;
arcade, arch, porch;
nuptial-bed.
Կոնքն բարբառեսցին զծնունդն մարգարտին. (Եփր. աւետար.։)
to lose;
to miss, to mislay, to be without;
to ruin, to undo, to destroy;
to put to death, to kill;
to exterminate, to annihilate;
— զճանապարհն, to lose one's way, to be lost, to stray;
— զհամբաւ, to lose one's reputation or good name, to be defamed, disgraced;
— զթել բանին, to lose the clew or the thread of one's speech;
— յաչաց, to lose sight of;
— զպատեհն, to lose or let slip an opportunity;
— զգրաւն՝ զխաղն՝ զդատն, to lose a wager;
to lose the game;
to be cast.
Ժամանակ խնդրելոյ, եւ ժամանակ կորուսանելոյ։ Կորուսանիցէ դրամ մի։ Գտի զդրամն իմ զոր կորուսի։ Միթէ կորուսանիցե՞ս զարդարն ընդ ամպարշտին։ Կորուսջի՛ք զբնակիչս երկրին։ Կորուսցէ զնոսա կորստեամբ մեծաւ։ Ի խնդիր է հերովդէս կորուսանել զմանկունդ։ Որ կորոյս զանձն իւր վասն իմ, գտցէ զնա։ Ոչ կորուսցէ զվարձս իւր։ Կորուսանել ի գեհենի։ Կորուսից զիմաստութիւն իմաստնոց.եւ այլն։
flank, side;
belly;
*satiated.
Ձեռն զկշտացաւ արկեալ յղացան՝ զկռապաշտութեանն ծնունդ ի մէջ բերեալ։ Մտրակ ի կուշտ արարեալ երիվարացն՝ ի միմեանս հասանէին. (Ագաթ.։)
virginal, maiden, maidenly.
Կուսական որովայն, կամ արգանդ, կաթն. (ծնունդ, մաքրութիւն, տօն. Շար.։)
to take offence, to wrangle, to strive, to contend, struggle or dispute with, to debate, to contest, to quarrel;
to skirmish, to grapple with each other, to clash together, to fight, to come to blows;
to take hold of, to cleave to, to cling, adhere or stick to, to hold fast by, to catch or grasp at, to get entangled in;
— ընդ միմեանս, to beat one another, to fight together;
to quarrel;
թօթափել զփոշին կռուեալ, to shake the dust off one's foot;
ի բեւեռ կռուեցաւ հանդերձ նորա, his coat is caught by a nail.
Կռուեցան կամ կռուեսցին կամ կռուիցին երկու արք։ Մի՛ կռուօ՛ղ։ Կռուեցան ընդ միմեանս թագաւորքն։ Յովաթամ կռուեցաւ ընդ արքայի որդւոց ամոնայ։ Դարանակալքն կռուէին ի տեղւոջէ իւրեանց։ Տէր աստուած իսրայէլի համագունդ կռուէր ընդ իսրայէլի։ Եթէ կարասցէ կռուիլ ընդ իս։ Ընդարմացոյց զամոլաջիլ զըստին յակոբայ ի կռուելն իւրում ընդ նմա.եւ այլն։
crane;
the -;
crane.
Որ համագունդերամ շրջին՝ իբրեւ ծիծեռունք, եւ կռունկ. եւ ճայք. (Վեցօր. ՟Ը։)
lin-seed;
cf. Իւղ.
Իբր Կտաւահատ, այսինքն հատ կամ ունդ կտաւոյ, յորմէ ելանէ իւղ կտաւատի. լտ. lini semen. (ուստի պէզիր եաղը, lini oleum ).
small grain.
ԿՏԻԿ. Կուտ փոքրիկ կամ հատեալ ընդ մէջ. հատ. հատիկ. ունդ. սերմն.
spherical, circular, round.
Արար աստուած երկուս լուսաւորս մեծամեծս, երկուս գունդս կարկնաբոլորս. (Եղիշ. ծն. առ Վարդանայ. (ոմանք գրեն վրիպակաւ, կրկնաբոլորս)։)
cf. Կարմրազգեստ.
Եւ մանուկն աբաս թագաւորն կարուց կարմրազգեստ զգունդն իւր ունելով. (Ասող. ՟Գ. 28։)