surrounded by a bright array;
— երկնային թռչունք, angels.
(եթէ չիցէ գրելի Լուսատու) Լուսաւոր ըստ իմիք, կամ պայծառ մասն լուսնի իբր թափաւցիկ. որ ըստ կարծեաց ոմանց յառջնոց այսպէս բացատրիւր.
Այն որ դէզն երեւի ի լուսին, այն երկիր է, եւ լուսատն՝ ծով. (Շիր.։)
որոց տարմն այսինքն բազմութիւնն է լուսազգեաց.
wishing for, longing for light.
Խաւարաւ ըմբռնեալս, կամ միայն առանց այսորիկ լուսատենչիկս եւ կարօտս. (Սարկ. քհ.։)
that sees the light (eye);
of brilliant aspect.
Յորժամ եւ լուսերես աչքն. (Նար. երգ.։)
like the light, clear, bright, brilliant;
beautiful.
Լուսատեսակ ճառագայթ, կամ առանձնաւորութիւն սերովբէի, կամ բարեզարդութիւն. (Դիոն.։)
Լուսատեսակ զօրութիւն, կամ ամպ, պատմուճան, զգեստ, առաքինութիւն, խոստովանութիւն, փառք. (ՃՃ.։ Խոր. հռիփս.։ Գանձ.։ Սարգ. ստէպ։)
Պատանեակս լուսատեսակս՝ սպասաւորս ուրախութեան. (Արծր. ՟Ե. 7։)
Զհոգին նորոգեն օր ըստ օրէ, եւ լուսատեսակ զարդարեն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
cf. Լուսատեսակ.
Լինի իմն առ նուրբ եւ լուսատեսիլ զգալի բնոթեան, մոտաւոր բնութեան ընտանութիւն. (Նիւս. կազմ.։)
Բանն լուսատեսիլ՝ նախ խոհականաւն խոկոյ, եւ ապա գործէ զխոկացեալն. (Տօնակ.։)
Շնորհաշաւիղք, եւ լուսատեսիլք. (Նար. առաք.։)
cf. Լուսատեսակ.
Աստեղայ լուսատեսիկ նշան կենսատուխաչին։ Զլուսատեսիկ եւ զերկնաւոր պսակն. (Փարպ.։)
cf. Լուսատեսակ.
that gives light, enlightening;
— լինել, to teach, to enlighten, to illuminate;
— աշտարակ, light-house;
—ք, the stars.
φωτοδότης luminis dator φωταγωγός collustrator. տուօղ լուսոյ. լուսաւորիչ (զգալի, կամ իմանալի լուսով)
Ի նմա է ճշմարիտ լուսատու առավնորդն։ լուսատուն մոլորելոց. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Ե։)
Փառաւորէր զաստուած, եւ զլուսատուն քրիստոս. (ՃՃ.։)
Ընդ օձաբնակ խաւար գըբին, յոր լուսատուն էր իմ անձին. այսինքն սուրբ լուսաւորիչն. (Յիսուս որդի.։)
Բեւեռեաց զլուսատուս ի աստատութեան. այսինքն զլուսաւորս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ծածուկ հաւաքման բանին իբր լուսատու ձորձով պատեցար. իմա՛ լուսափայլ, շողշողեալ, պայծառ։
ԼՈՒՍԱՏՈՒ ԼԻՆԵԼ. φαίω luceo եւ այլն. Լոյս տալ. ծագել. լուսաւորել.
ոչ միայն լուսաւորեալք, այլ եւ լուսատուք յոքունց եղիցին. (Տօնակ.։)
window, casement;
baptistery;
—ք, the eyes.
Ընդունարան կամ գործի լուսոյ եւ լուսաւորութեան, որպէս Աչք.
Զանթիւ եւ զանհամար զաչացուսն, զորոց զլուսարանս խաւարեցուցին։ Առաքեաց դահլիճ, որ եկեալ խաւարեցոյց զլուսարանս նոցա։ Խաւարեցուցին զլուսարանս նորա. (Լաստ. ՟Բ. ՟Ե. ՟Թ։)
Մո՛յծ ընդ բացեալ լուսարանին՝ զ՝ի գոյն ոսկւոյ սուրբ աղաւնին. (Յիսուս որդի.։)
Նկատէր զլուսարանս պատուհանացն (վառ վառիա)։ Արարին երրորդ լուսարանս բաղանեացն. (ՃՃ.։)
Եւ որպէս φωτιστήριον. baptisterium. Աւազան մկրտութեան (որ կոչի եւ Լուսաւորութիւն). մկրտարան. եւ Եկեղեցի.
screen, fire-screen;
shade.
ԼՈՒՍԱՐԳԵԼ. (կամ Լուսարգելլի) Արգելիչ լուսոյ կամ լուսաւորաց. անշարժ կացուցիչ յընթացից զարեգակն եւ զլուսին.
Յեսու նաւեայ՝ տիպ անորակն (յիսուսի), ի գայիսոնն այն լուսարգելին. (Գանձ.։)
sun-lit, bright, splendid.
Լուսափայլ. լուսաճաճանչ. հաղորդ լուսոյ արբւոյն.
shining with light, resplendent, glittering, refulgent, dazzling.
Ըզքարն ճաճանչաւոր լուսափայլ. (Նար. մծբ.։)
λαμπρός lucidus, fulgens, praeclarus σαφέστερος apertior, clarior. Լուսով կամ որպէս զլոյս փայլեալ. լուսապայծառ. շողշողեալ. պայծառ. մաքուր. յստակ. պարզ. յայտնի.
to shine, to shed light, to be brilliant.
ԼՈՒՍԱՓԱՅԼԵՄ ԼՈՒՍԱՓԱՅԼԻՄ. λάμπω, ἑλλαμπρύνομαι , φαίνω splendeo, luceo στίλβω, ἁπαυγάζω fulgeo. Լուսափայլ լինել. պայծառանալ. լուսաւորիլ. շողշողել.
Այսպէս իմասցի զինքն, եւ զոր նախ քան զինքն, յորմէ լուսափայլեացն. (Մաքս. ի դիոն.։)
cf. Լուսափայլեմ.
ԼՈՒՍԱՓԱՅԼԵՄ ԼՈՒՍԱՓԱՅԼԻՄ. λάμπω, ἑλλαμπρύνομαι , φαίνω splendeo, luceo στίλβω, ἁπαυγάζω fulgeo. Լուսափայլ լինել. պայծառանալ. լուսաւորիլ. շողշողել.
Այսպէս իմասցի զինքն, եւ զոր նախ քան զինքն, յորմէ լուսափայլեացն. (Մաքս. ի դիոն.։)
light, brightness, splendour;
lustre;
perspicuity.
ἕλλαμψις illustratio եւ այլն. Լուսափայլ գոլն առնելն. շողշողումն. ցոլունք. նշոյլք. լուսաւորութիւն. պայծառութիւն (զգալի կամ իմանալի, պէսպէս առմամբ)
Լաւագոյն արժանաւորին վասն նախ ի նոսա լինելոյ աստուածապետականին լուսափայլութեան։ Ի կատարողպետականէն լուսափայլութենէ քահանայապետեալ։ Զիւրոյն լուսափայլութեան սրբազնագործել խորհուրդս. (դիոն։ ստէպ։ Մաքս. անդ։ Շ. հրեշտ.։)
Ազդեցութիւն սուրբ հոգւոյն, եւ նորին լուսափայլութիւն։ Հեղեալ ի յետինս զլուսափայլութիւնս։ Յայտեա՛ կրկին շնորհ լուսափայլութեան։ Լուսափայլութիւն աստուծոյ, կամ գիտութեանն աստուծոյ։ Ըստ յարացուցի արեգականդ ճառագայթից. զի սա որպէս զարտաքին էքս լուսափայլութեամբն պարփակէ, եւ այլն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ. ստէպ։)
Յերկրորդ դէմս՝ ի մշանակ պատուոյ ասի.
brilliant, luminous;
splendid, illustrious;
—ք burning and shining light.
Զծայրագոյնն իւր ճառագայթելով լուսափառս. (Խոր. վրդվռ.։)
having very white plumage.
Լուսաւոր եւ պայծառ կամ փայլուն փետրովք.
bright, celestial, angelic;
—ք, angels.
Ի լուսոյ կազմեալ. լուսանիւթ. հրանիւթ. լուսաւոր.
Սանդուղք լուսեղէնք։ Խաչ լուսեղէն. (Եղիշ. ՟Ը։ Խոր. ՟Գ. 12։)
Լուսեղէն յարկք, կամ խորան, առագաստ. (Ագաթ.։ Խոսր.։ Շար. ստէպ։)
optic nerves.
Լինի օդ գործարան ական առ ի տեսեցելոյն գիտութիւն. այնպիսի՝ որպէս ենխելացն լուսերակք. այսինքն ուղղոյն ջիլքն. որպէս դնի ի յն. (Նիւս. բն. ՟Է։)
cf. Լուսաթոյր.
Լուսերանգ պսակեալ ծաղկօք. (Խոր. վրդվռ.։ եւ Խոր. հռիփս.։)
small light;
rush-light, night-light;
an agreeable light.
Է ճըճի մի, որ անուանի փոսուռայ, եւ ունի լուսաւորութիւն ի տտան, որ ոչ սպիտակ է, այլ կանաչ իմն գոյն է լուսիկն. (Շիր.։)
Զի թէ ճըճիմի փոքրագոյն եւ սողական՝ ունի լուսիկ տպաւորեալ ի յիւր տտան. (Երզն. ոտ. երկն.։)
speck, film, cataract;
pearl or web;
բուժել, կեղեւել զ—ն, to couch a cataract.
Կեղեւել զլուսնն յաչաց նորա։ Կեղեւեցան եւ անկան լուսունքն յաչաց նորա. (Տոբ. ՟Գ. 25։ ՟Զ. 9։ 8. 14։)
moonlight, moon-shine;
moon-light night;
ի լուսնակի, by moon-light, in the moon-light.
ԼՈՒՍՆԱԿ ԼՈՒՍՆԱԿԱՅ. Ռմկ. լուսնկայ, լուսընկայի լուս. Լոյս լուսնի. եւ աղօտ պայծառութիւն որպէս զլոյս լուսնի.
cf. Լուսնակ.
ԼՈՒՍՆԱԿ ԼՈՒՍՆԱԿԱՅ. Ռմկ. լուսնկայ, լուսընկայի լուս. Լոյս լուսնի. եւ աղօտ պայծառութիւն որպէս զլոյս լուսնի.
lunar, lunary;
monthly;
lunatic;
epileptic;
— ամիս, տարի, lunar month, lunar year.
σεληναῖος lunaris. Սեպհական լուսնի. որ ինչ ա՛նկ է լուսնի. որ եւ ԼՈՒՍՆԱՅԻՆ, ԼՈՒՍՆԱՒՈՐ. եւ Ամսական. ամսաւոր. ամսօրեայ մի.
Որպէս եգիպտացիքն զլուսնականսն հաշուին ծագմունս. (Խոր. ՟Ա. 3։)
Առ եգիպտացւոց նախնեօքն լուսնականս իմն ասէին, այսինքն է զամսաւոր աւուրսն (փոխանակ տարւոյ)։ Որ եւ այս իսկ (ամք) լուսնականք են. այսինքն ամսաւորք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Օրէնքն զնմանութիւն ունի լուսոյ լուսնի. վասն որոյ եւ լուսնականօքն վարի (ամսովք). (Անան. ի յհ. մկ.։)
Զի ջերմութիւնք տուրընջենային, եւ լուսնականքըն գիշերային. (Յս. որդի.։)
Եւ իբր Լուսնոտական. կամ որ ինչ հայի ի վնասն առթեալ յախտացեալս ըստ փոփոխութեան լուսնի.
Զլուսնական այսն մերժեալ, եւ բազուկն բժշկեալ։ Ընդ լուսնական այսահարին. մանկանն հօր անհաւատին. (Շ. խոստ.։ եւ Յիսուս որդի.։)
cf. Լուսնոտ.
հարեալ ի լուսնոյ՝ որպէս այսահար. cf. ԼՈՒՍՆՈՏ. σεληνιαζόμενος lunaticus.
ոմանք յարակայ մոլին, զոր լուսնահարն կոչեն. (Կանոն.։)
moon-shaped;
crescent-shaped;
orbicular.
σεληνοειδής, σεληνίς lunula. Որ ունի զձեւ նորոյ լուսնի եղջերաւոր. որպէս զմահիկ. Լուսնատեսիլ.
moon-worshipper.
Պաշտօնատար լուսնի. որ պաշտէ զլուսին իբրեւ զմի ի դից. լուսին պաշտօղ.
like the moon.
որպէս զլուսին. հանգոյն լուսնի. Եւս ոչ լոյս տալ լուսնապէս գիտեն. (Թուղթ. բարուք.) (յն. որպէս լուսինն։)
almanac, calendar.
Զմուտ լուսնացուցիս այսպէս արա. (Տօմար.։) որպէս Ցուցակ ծննդեան եւ լրման լուսնի, եւ Օրացոյց. տոմար.
Որ եւ ինքն իսկ յուլիոս եգիտ զլուսնացոյցն հոռովմոց (հռովմայեցւոց), եւ զբերսեքիստոնն (լտ. պիսսէքսդիլէ, որ է նահանջ) կարգեաց. (Շիր. քրոն.։)
cf. Լուսնոտ.
(կամ թերեւս ԼՈՒՍՆԵԿ, ի, աց) σεληνιαζόμενος lunaticus. Լուսնոտ. լուսնահար. յորոյ վերայ եկեալ իցէ ախտ լուսնական.
յորմէ եւ (Բրսղ. մրկ.)
Jupiter, Jove (planet)
Ζεύς սեռ. Διός Juppiter սեռ. Jovis. (Որպէս թէ թնգ լուսնի՝ գեր ի վերոյ քան զնա, կամ լուսնովն թագազարդ. ըստ Հին բռ. լուսակիր, կամ լուսաւոր) Մին ի մոլորակաց բարձրագունից՝ լուսանշոյլ յետ արուսեկի. որ եւ ի կարդս դից հեթանոսաց իբր թագաւոր եւ հայր չաստուածոց. այն է արամազդ կամ զեւս.
lunatic, moonstruck, mad;
epileptic.
σεληνιαζόμενος lunaticus. Ախտաժէտ՝ որ թալկանայ եւ շարժլի եւ փրկեայ որպէս այսահար ըստ համեմատութեան աւուրց ինչ լուսնի, կամ յաւուրս լրման նորին. ասի եւ ԼՈՒՍՆԱՀԱՐ, ԼՈՒՍՆԵԱԿ.
Լուսնոտքն՝ որք ասին, ոչ եթէ լուսնոյ վնասեալ՝ այնպիսիք կոչին, այլ դաս ինչ է դիւաց, որք ըստ լուսնոյ յայտնին. (Եզնիկ.։)
to be lunatic;
to be subject to epileptic fits.
σεληνιάζομαι lunaticus sum. Լուսնոտ լինել. ախտանալ որպէս լուսնահար եւ այսահար.
outrageous, offensive.
Զերծանելոց է ի լուտական բանից նորա. (Վանակ. յոբ.։)
to scold, to reproach, to abuse, to imprecate.
Բանս յանդիմանութեան, եւ լուտացօղ ապառում խռովութիւն ի վերայ արքայորդւոյն ածէի. (Յհ. կթ.։)
Ոչ եւս յաւելից լուտալ զերկիր վասն գործոց մարդկան։ Ոչ յաւելիցն լուտալ զերկիր ... քանզի ոչ է պարտ յաւելուլ ի վերոյ եղելոցն նորոգ նզովս. (Փիլ. լին. ՟Բ. 54։)
injury, outrage;
imprecation.
Լուտանքն քո որ առ եղբայրն, ի նա ի վեր ելանէ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Ծաղու եւ լուտանաց արժանաւոր. (Սարկ. մարդեղ.։)
greenish-grey, ash-coloured;
azure, blue, sky-ooleured, sky-blue.
որ եւ Լուրջ. Աղօտ սպիտակ խառն ընդ կապոյտ, կամ թխագոյն բաց. բաց կապուտակ. երկնագոյն զուարթ.
gay, joyful;
sprightly, lively;
sober, grave, imposing, serious;
— երեսօք, seriously;
ի բարբառ —, with a serieus voice;
ի լրջեաց, ի լրջէ, in a waking state.
cf. Լուրթ.
γλαυκός glaucus. Լուրթ, որպէս բաց կապոյտ.
Կապոյան ընդ սպիտակի խառնեալ՝ զլուրջն գործէ. (Պղատ. տիմ. յորմէ եւ Ոսկիփոր.։)
Լուրջ, որ է գոյն կապոյտ. (Երզն. քեր.։)
Կապոյտ հալաւ, լուրջ հալաւ. (Ոսկիփոր.։)
Խոստացեալ էր (ծառայն աբրահամու) լուրջ երեսօք կալ առաջի նորա. (Եփր. աւետար.։)
Զուարթուն կոչին հրեշտակք, որ են անքուն ակամբ, եւ լուրջ երեսօք. (Շ. բարձր.։) cf. ԱՉԱԼՈՒՐՋ։
Կարկառ ձեռն դու՝ որ լուրջդ ես, արբեցելոցն։ Տաճարապետին՝ որ լուրջն էր, եւ չէր ինչ բնաւ ճաշակեալ։ Լուրջ լինել յարբեցութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
Ի ԼՈՒՐՋԷ, կամ Ի ԼՐՋԱՑ, կամ Ի ԼՐՋՈՒՑ. մ. ἑγρηγορότως vigilanter, vigilando. (որ վրիպակաւ արդեօք գրի եւ Ի վերջէ, Ի վերջի. տե՛ս ի բառն ՎԵՐՋ) Յարթնութեան. յարթմնի. ի սթափութեան.
Յորժամ ի լրջեաց ծուլայցէ, գիշերական երազովքն ամփոփի ընդ երկիւղիւ. (Եզնիկ.։)
Ես ի լրջուց (կնմ ի լրջութ) ասացի քեզ. (Ոսկիփոր.։)
burning, scorching.
Իսկ ի նմանէ շողն որ կաթէ՝հուր լուցական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
to light, to kindle;
to inflame, to burn.
ἄπτω (լծ. ընդ աբեթ). ἁνάπτω, καίω (լծ. գաւ ). ἁνακαίω accendo, succendo, uro, comburo. Վառել լուսով. բորբոքել. այրել.
Որպէս զի մի՛ զաշխարհ լուցցէ տոչորական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
cf. Լուցափայտ.
Հուր հրդեալ՝ յոր կողմն եւ կարէ զնիւթ լուցկեաց գտանել. (Յհ. կթ.։ Որք ի մարմին սերմանեցին՝ հնձեն զորոմն հըրոյ լուցկին. Յիսուս որդի.։)
Դիզեցի զլուցկին արբեցութեան, որով արծարծեցաւ կայծակն աղտեղի եւ գարշ տռփման. (Սկեւռ. աղ.։)
lighting or setting on fire;
illumination;
fire, conflagration.
ἑξκαύσις combustio, ardor. Լուցանելն, եւ լուցանիլն. վառումն բորբոքումն.
Քանզի է սրամտութիւն որպէս լուցումն ինչ եւ գոլոշի սրտմտութեան ախտին. (Բրս. բրկ.։)
cf. Լկտի.
ԼՊԻՐՇ ἁναίσχυντος, ἁναιδής impudens, inverecundus. որ եւ ԼՊՐՇԱԿԱՆ. Լկտի. անամօթ. անպատկառ. լիրբ.
to cause to slip;
to slip;
to slide, to glide.
Ձէթ օծեալ զնահատակս ողորկ առնէ, եւ ձեռս հակառակորդաց լպրծէ. (Շ. յկ. լ։)
ընչեղութեան դիւրութիւն սրագոյն ունի եւ լպրծող զմերձաւորութիւնն՝ զայլս յայլոց փոփոխել բնաւորեալ. (Բրս. սղ.։)
Կամաւ մարմնոյս լպրծողին՝ գթեաց ընկէց զիս թշնամին. (Յիսուս որդի.։)
earth-worm;
sea-weed, sea-grass.
Մանրիկ սողուն, բոտոտ. կամ Բորբոս, մրուր. ճիճի, կամ մար.
Ծնանելոյ ի նմանէ որդն, եւ կամ լպրծուկ ինչ. (Մխ. ապար.։)
cf. Լպիրծ.
Լպրծոտ, ողորկատեսիլ, ապակատարազ։ զօրէն վիմի լպրծոտ՝ ոտից անհաստատելի։ Լպրծոտ՝ լակոնացի եւ արաբացի վիմաց. (Մագ. ՟Ի. ՟Ի՟Բ. լ.)
cf. Լպիրծ.
Լպրծոտ, ողորկատեսիլ, ապակատարազ։ զօրէն վիմի լպրծոտ՝ ոտից անհաստատելի։ Լպրծոտ՝ լակոնացի եւ արաբացի վիմաց. (Մագ. ՟Ի. ՟Ի՟Բ. լ.)
cf. Լպրշութիւն.
Մանաւանդ զի եւ զանցեալ եւս ժամանակսն ձեռնտու իւրեանց լպրշանաց ունէին. զի ոչ երբէք այնպիսի ինչ գործեցաւ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)
cf. Լկտանամ.
ԼՊՐՇԵՄ ԼՊՐՇԻՄ. ἁπαναισχύνομαι, ἁναιδεύομαι impudenter ago. Լպիրշ լինել. լրբիլ. լրբաբար գործել. անամօթիլ. յանդգնիլ. ժպրհիլ. երեսը պատռիլ, երեսի ջուրը կորսընըցնել.
Եթէ ոք կոչեսցէ զվիճակեալն ի զուգաւորութիւն ամուսնութեան, եւ ինքն լպրշիցէ զամուսնութիւն անօրէնութեան. (Կանոն.։)