cf. Զղջութիւն.
κατάνυξις compunctio μετάνοια, μετανοεῖν , μεταμέλεια poenitentia, poenitere Զեղջ. զղջալն. ի զեղջ գալն. ապաշաւ. ստրջացումն. ապաշխարութիւն. ցաւ ընդ եղեալ գործն, մանաւանդ ի վերայ մեղաց. փոխումն մտաց. զղջում.
Հանապազ ի նմին զղջման կային։ Զղջումն մտաց մերոց այս է, թէ ընդէ՞ր ընդ առաջինսն չկատարեցաք զկեանս մեր. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զարբանեակս սատանայի բազում զղջմամբք ամաչեցուցեալ նշաւակէ աստ եւ ի հանդերձելումն. (Փարպ.։)
cf. Զմայլեցուցիչ.
Զմայլեցուցիչ. զմայլելի, յագեցուցիչ. մայլելու, կշտացնօղ
to be charmed, delighted;
to enjoy;
to take one's fill of, to glut one's self with, to be satiated, glutted, to be intoxicated, enraptured.
Վայելել առատապէս ի քաղցրութիւն ըմպելեաց. առնուլ զճաշակ լցուցիչ բաղձանաց. որ եւ նմանութեամբ ուտելեաց ԸՄԲՈՇԽՆԵԼ եւս ասի. ըստ յն. լիանալ, լնուլ ցյագուրդ. ἑμπίμπλημι impleor
Ոչ կարացին զօրել ուժոյ զօրութեան անոյշ գինւոյ նորա. ծարաւեցան, արբին եւ զմայլեցան, եւ դարձեալ պասքեցան. (Ագաթ.։)
Նոքումբք կերակրովք զմայլել ամենայն շուայտութեամբ. (Սարկ. հանգ.։)
Ուսան զդպրութիւն ... եւ եղեւ նոցա այն կերակուր հոգեւոր ... զմայլեցան ի միտս եւ յոգիս իւրեանց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զմայլեալք ուրախութեամբ ի քէն կենդանարա՛ր բաժակ։ Որով արբեալ զմայլեցաք յուրախութիւն հոգեւոր։ Վէմն հաւատոյ զմայլեալ անմահական բաժակաւն այսօր բաշխէր ծարաւեաց. (Շար.։)
to torment one's self, to toss about, to tumble and toss.
Մեծատանցն զըմբաղելոցն՝ եւ ոչ անոյշքն թուին ախորժելիք. (Եփր. աղքատ.։)
Ընդ խաղ եւ ընդ կատակ եւ ընդ ամենայն իրք ուրախութիւն բերէ եւ զըմբաղի ... եւ ի յայն իրվիրն զըմբաղի, որ ցներքսէ ուրախութիւն բերէ. (Մխ. բժիշկ. (ու ռամկօրէն առնու որպէս զբաղիլ, զբօսնուլ)։)
to grow torpid, stiff, numb, to be benumbed, dulled;
to lose ones senses, to be stunned;
to feel giddy.
Զըմրեսցի՛ն իշխանքն ... Երկիւղիւն զըմրին ի մարտնչելոյ. (Լմբ. էր ընդ եղբ. յորմէ եւ Գանձ.։)
Մեռաւ՝ ի ձիոյ զըմրեալ (առաթուր կոխմամբ), եւ կամ յիշոյ հարեալ. (Եփր. աւետար.։)
why ?
ԶՄԷ՞. ἴνα τί; quare? τίνος ἔνεκεν αἱτίας; quam ob causam? Առ ի մէ՞ (իբր յորմէ՞ իմեմնէ շարժեալ). առ ի՞նչ. ընդէ՞ր. վասն է՞ր. զի՞ է զի. ինչէ՞ն, ինչո՞ւ.
producing myrrh.
Զմռնաբեր երկիր. ա՛յլ ձ. զմռաբեր. (Խոր. աշխարհ.։)
cf. Զմռսեմ.
Զմռեցաւ դի նորա ... զի զմռեսցէ զքեզ ի տեւողութիւն ոչ ժամանակեան. (Եղիշ. թաղմ.։)
myrrh tree.
Ա՛ռ քեզ խունկս անուշունս, ծաղիկ ընտիր զմըռնենեաց. (Ել. ՟Լ. 23։)
full of myrrh.
Իբրեւ արմաւ ոսկեղէն զըմռսալից լցցին տաշտք մեր. (Երգ. ՟Ը. ի վերջն. կամ ըստ Նար. ի սկիզբն։)
cf. Զմռսալիր.
Իբրեւ արմաւ ոսկեղէն զըմռսալից լցցին տաշտք մեր. (Երգ. ՟Ը. ի վերջն. կամ ըստ Նար. ի սկիզբն։)
to mix or fill with myrrh;
to embalm.
Ի ժամանակի վկայութեանն ի բարեպաշտութեանն հանդէսն զմըռսեցան. (Նիւս. երգ.։)
to spare, to save, to be careful;
to tremble, to shiver;
to throb, to palpitate.
ԶՆԴԱՄ կամ ԶԸՆԴԱՄ. φείδομαι parco Խնայել՝ իբր թնդալով աղեաց գթոյն. անխայել խանդաղելով՝ ահիւ եւ զգուշութեամբ. գթասիրել. արգահատել. բանի մը կամ մեկի մը վրայ դողդղալ.
Բազում անգամ ի բուռն անկեալ (այսինքն անկելոյ) թշնամւոյն միշտ՝ զընդայր։ Յինչս զընդայցեմք։ Յիւրեանց անձինս չկամին զընդալ։ Յաշակերտսն զընդացեալ։ Տե՛ս զիա՛րդ զընդայ ի մատնիչն. (Ոսկ. մտթ.։)
cf. Բանտեմ.
low, lower.
Ողորկն՝ վասն դէպուղիղ մասնկացն կալ. եւ խոշոր՝ վասն ումեմն գերազանց լինելոյն, եւ ումեմն որ պակաս եւ զնիստն լինել. (Արիստ. որակ. ՟Ը։)
visible, tangible, palpable.
Անկեալն զննութեամբ ձեռաց կամ աչաց. տեսանելի. շօշափելի. զգալի.
Գտանի բնութիւն հրոյ ի քարինս եւ յերկաթս եւ յամենայն տարերս զննելիս. (Եղիշ. ՟Ը։)
to look at, to observe, to stare at, to aim at, to contemplate;
to examine, to study, to discuss;
to remark, to clear up, to recognize;
to visit;
to feel, to touch.
ἑρευνάω, διερευνάω (լծ. հյ. որոնել). indago, investigo, perscrutor, inquiro, disquiro ψηλαφάω, ψηλαφέω tango, contrecto, palpo Ի զնին բերիլ ձեռօք կամ աչօք. քաջ քննել. կամիլ զգայութեամբ քննել. եւ Հասու լինել. հետազօտել. շօշափել. դիտել. նայիլ, տնտղել.
Ոչ միայն ի ձեռաց չզննի, այլեւ ոչ ընդ միտս ուրուք հարկանի։ Ձեռն ի ներքս տարեալ (բժիշկն) զննէ զամենայն մարմինն. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Ը։ Տե՛ս եւ Նար. ՟Ժ. ՟Հ՟Թ. եւ Նար. կուս.։)
Զընդհանրագոյնս յառաջագոյն զննեալ որոշեսցուք. (Փիլ. իմաստն.։)
observation, speculation, theory;
visit.
ԶՆՆՈՒԹԻՒՆ ԶՆՆՈՒՄՆ. Զննելն, շօշափումն. խուզարկութիւն.
cf. Զննութիւն.
ԶՆՆՈՒԹԻՒՆ ԶՆՆՈՒՄՆ. Զննելն, շօշափումն. խուզարկութիւն.
lower or very low, sunk
Կայ ի բարձրաւանդակի վերայ յոյժ զնստագունի։ Հնգետասան կանգուն. այլ քան զնստագոյնսն աւելի եւս։ Ճառդ երեւեցուցանէ զնստագունաց եւ զնուաստից դաշտի ապականութիւն. (Փիլ.։)
immolation, sacrifice.
Աշխատէին ի շաբաթսն, ի թլփատութիւնն, ի զոհագործութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։)
eating the flesh of sacrifices.
Իշխանաց զոհակերաց. (Ճ. ՟Ա.։)
altar of sacrifice;
vase of immolation.
Տաճար էիք Հոգւոյն Սրբոյ, արդ զոհարան դիւա՞ց լինիցիք. (Եղիշ. ՟Գ։)
ԶՈՀԱՐԱՆ. ψυκτήρ pelvis Սպասք սեղանոյ զոհից. որպէս կոնք, տաշտք, եւ այլն.
synonymous;
equivocal;
cf. Հոմանուն.
Որոշէ զառանձնաւորսն եւ զոյգանունսն. (Երզն. քեր.։)
God-like, divine.
Այսպիսօրէն պատկերօք կռոց՝ պատիւս զոյգերկնայինս բաշխեալ ետուն ամենայն անշնչից. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
aid-de-camp.
Մերոյն Արտաշէսի հրամայեաց երթալ ի Պարսս հանդերձ իւրովք զոյգոստատօք. (Խոր. ՟Բ. 87։) (Ըստ յն. ζευγίτης այսինքն լծուոր, ամոլք, առ աթենացիս էր կարգ դասու զօրականաց զկնի ասպետաց)։
to cool, to grow cool, to become cool.
καταψύχω, ἁναψύχω refocillor, respiro Հովանալ, բարեխառնիլ ի ցրտութենէ, կամ ցրտով ի տօթի. ոգի առնուլ յերեսաց տօթոյ եւ ծարաւոյ. զիջանիլ ջերմութեան իրիք. պաղըշտծկիլ, հովահրիլ, հանգչիլ .... եւ պաղիլ. սօվումագ.
Սակաւիկ մի զովանային քնով. (Մաշտ. ջահկ.։)
refreshing, cooling, refrigerative;
refreshment.
refreshment.
ἁνάψυξις refrigeratio, refrigerium Զովանալն. պաղշտըկիլը.
Գալով այսր ... ի զովացումն՝ յաղագս տապոյ թշնամեացս. (Արշ.։)
to refresh;
to give freshness;
to refrigerate.
ἁναψύχω, ἁναπαύω, σκιάζω refrigero, refocillo, recreo, obumbro Տալ զովանալ. զիջուցանել զտապն. հովացուցանել, եւ հովանացուցանել. հովահարել. հանգուցանել. պաղըշտըկել, պաղեցնել, շուք ընել, հովահրել.
cf. Զովարար.
Զովացուցանօղ. զովարար. պաղըշտըկօղ.
company, society;
correspondence, intelligence;
participation.
Ստեսցէ ընկերի իւրում՝ եթէ յաւանդի, եւ թէ ի զովողութեան, եւ եթէ ի յափշտակութեան. (Ղեւտ. ՟Զ. 2։)
cf. Ցլագլուխ.
ԶՈՒԱՐԱԿԱԳԼՈՒԽ. βουκέφαλος bucephalus, taurino captie praeditus որ եւ ՑԼԱԳԼՈՒԽ ասի. Մակադրական մեծի երիվարին Աղեքսանդրի, զի գլուխն ասի լինել մեծ՝ նման գլխոյ զուարակի կամ ցլու, արջառոյ, եզին. կամ ըստ այլոց՝ ի սրունս երիվարին գոյր նիշ նման գլխոյ զուարակի.
cf. Զուարթ;
joyfully, gaily;
— են աչք նորա ի գինւոյ, his eyes are merry with wine.
Զուարթագին երեւէին ամենեցուն։ Զուարթագին զինքն ցուցանէր ամենեցուն։ Զուարթագին դիմօք տային պատասխանի. (Եղիշ.։)
Զուարթագին գոհանալով՝ սակաւիկ մի հանգչէին. (Եղիշ. ՟Ը։)
bright, shining splendidly, fulgid.
φαιδρός nitidus, splendidus, hilaris, luculentus Զուարթագին ճաճանչեալ. գեղափայլ. գեղանշոյլ. զուարթալոյս. արփիափայլ.
sweet or good tempered, gay, sprightly;
joyful, merry.
Զուարթ մտօք, սրտիւ, ոգւով. լուրջ. եւ Քաղցր. յն. ἁγαθός որ է բարի, եւ բարերար. աղէկ. շէն.
good humour, joyfulness, gaiety;
generosity, benignity.
Խնդամտութիւն. բարեսէր յօժարութիւն. շէն ու առատ սիրտ.
to be joyful, to rejoice, to be diverted;
to rouse one's self, to give one's self up to gaiety;
to shine, to enlighten, to cheer up, to be kindled;
to be vigilant, sober, to watch;
— ի գինւոյ, to be seasoned with wine;
զուարթացեալ ի գինւոյ, tipsy, cf. Գինի;
զուարթացաւ սիրտ նորա, his heart was merry, expanded, dilated;
զուարթացան երեսք նորա, countenance brightened up;
— հրոյ, to relight, to rekindle.
Զուարթացան սիրտք իւրեանց (ի խրախունս)։ Զուարթացաւ սիրտ քահանային (ընդ շահաւէտ խոստմունս)։ Աստէն իսկ ագի՛ր, եւ զուարթասցի սիրտ քո. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 25։ ՟Ժ՟Ը. 20։ ՟Ժ՟Թ. 7. 9. 22։)
Ընկա՛լ զընծայսն ի ձեռաց իմոց ... եւ զուարթասցիս ընդ իս. յն. բարեհաճեսցիս. (իբր խօշը գալ). (Ծն. ՟Լ՟Գ. 11։)
Որով պնդեալ զմէջս մտաց ձերոց, զուարթացեալք բովանդակ սպասեցէ՛ք հասելոց ձեզ շնորհացն. (՟Ա. Պետ. ՟Ա. 13։)
generous, liberal;
— տուրք, liberality.
Այլեւ յԱստուածային նուէրս զուարթառատք եւ բարեպաշտօնք. (Պիտ.։)
of fine aspect, pretty, beautiful, handsome;
— դէմք երեսք, cheerful countenance, serene aspect.
Զուարթատեսակ երեսք. (Մաշտ.։)
Զուարթատեսիլ դիմօք հրաշալի. (Գանձ.։)
Զուարթատեսակ երեսք. (Մաշտ.։)
Զուարթատեսիլ դիմօք հրաշալի. (Գանձ.։)
jesting, that makes merry, diverting;
that gives joy, joyful.
to divert, to exhilarate;
to drive away melancholy, to enliven, to animate, to revive;
— զմիտս, to cheer, to soothe the spirit;
— զլսելիս, to delight the ears, to please, to solace.
Բուրեալ հոտ անոյշ ի մարմնոց սրբոցն՝ լցեալ զուարթացուցանէր զամենեցուն զգայութիւն խելացն. (Փարպ.։)
Զթշուառացեալն միանգամ՝ կրկին զուարթացուցեր. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
Զհրաշունչ բարկութիւնն իւրեանց շիջուցեալ՝ ցնծութեամբ զուրախութիւն զուարթացուցանէին. իմա՛ իբր ուռճացուցանէին, վառէին, եւ այլն. (յն. այլազգ)։
blithe, smiling, graceful, cheerful, laughing, pleasant looking;
shameless, bold.
Սուրբն Ղեւոնդ, որոյ անտրտում եւ զուարթերես միշտ (էր) տեսակ իւր. (Փարպ.։)
gaiety, joy, good humour;
activity, vigilance.
Առ մեզ՝ զուարթութեան անուն ուրախականին է մասն ... Ունի դարձեալ զուարթութեանն անուն զաննիրհ արթնութիւնն. (Շ. հրեշտ.։)
Ըստ առաջնոյն, ἰλαρότης, τὸ ἁγαθόν hilaritas, laetitia Բերկրութիւն կամ բարեկրութիւն սրտի. կայտառութիւն դիմաց. եւ Զուարճութիւն տնկոց. ուրախ շէն ըլլալը.
Յոյժ զուարթութեամբ խնդային ըստ ներքին մարդոյն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Մեղք են թառամեցուցիչք զուարթութեան, որպէս խորշակ տապոյ՝ բուսոց եւ տնկոց. (Խոսր.։)
Ցօղով շնորհի քոյ՝ զուարթութիւն։ Զուարթութիւն երեսաց։ Ի խնդութիւն զուարթութեան։ Զուարթութիւն գեղոյն տգեղեալ. (Նար.։)
Սպառնայր՝ զգուշանալ զուարթութեամբ ի սուտ մարգարէից անտի. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 16.) յն. արթնութեամբ. ἑγρηγορότως vigilanter
sprightly, lively, vigilant;
angel.
Ո՞չ ապաքէն զուարթուն եւ իմաստուն իշխան ի վերայ արբեցելոց կացուցանել պարտ է։ Զուարթունքն եւ անխռովքն (յօրէնս՝ լինիցին) զօրավար այնոցիկ՝ որ ոչ են արթուն. (Պղատ. օրին. ՟Ա. ՟Բ։)
ԶՈՒԱՐԹՈՒՆ թունք. գ. εἵρ եբր. էիր, իր. ἑγρήγορων vigil Սեպհականեալ անուն հոգեղէն պաշտօնէից Աստուծոյ, այսինքն հրեշտակաց.
Զուարթուն կոչին հրեշտակք, որ են անքուն ակամբ, եւ լուրջ երեսօք. (Շ. բարձր.։)
Զուարթունք (ասին), միշտ զուարթացեալք գոլով հոգեւորականաւ եւ իմանալեաւ խնդութեամբ յԱստուածայինսն։ Ունի դարձեալ եւ զուարթութեանն անուն զաննիրհ արթնութիւնն, եւ զանխոնջական փառաբանութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
Զուարթունն՝ յաննիրհելի բնութեանց հրեշտակաց (առեալ անուն). (Վրդն. դան.։)
Հրեշտակք ի նա ցնծան հանապազորդ. վասն որոյ եւ զուարթունք կոչեցան. (Լմբ. առակ.։)
cf. Զուարթ;
—, —աբար, joyously, merrily
εὕθυμος, περιχαρής, φαιδρός laetus εὕδιος serenus Զուարթ զգալի օրինակաւ. հրճուեալ. ուրախ. խրախ. եւ Զուարճալի. ուրախական. հեշտալի. գեղեցիկ. ծաղկաւէտ. դալարագեղ. ուրախ զուարթ. շէն, շաղ.
Լուսին եւ աստեղք՝ ճեմեալ զուարճ. (Շ. յիշ. առակ.։)
pleasing, recrea, tive, delectable, delicious, diverting, mild, agreeable;
jocose, merry, pleasant, jovial, smiling;
—ք, pleasures, enjoyments of this world.
ԶՈՒԱՐՃԱԼԻ τερπνός, ἁσπαστός delectabilis. որ եւ ԶՈՒԱՐՃԱՆԱԼԻ. Որ ինչ բերէ զզուարճութիւն. հեշտալի. հեշտալիք.
Մի՛ խաբիր ի խաբէութենէ զուարճալեացս. (Մաշկ.։)
cf. Զուարճալի.
Օրհնել զուարճալից բերանօք զհրաշագործն Աստուած. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Զուարթակից.
Ամբարեա՛ ի շտեմարանս քո, եւ զուարճակից արա. (Լմբ. սղ.։)
Որպէս զի լինիցիք զուարճակիցք պատշաճագոյն եւ դուք իմում զարմանալի տեսութեանց. (Պիտ.։)
sweet-throated.
Ունօղ զձայն զուարճալի, հեշտալի, ախորժալուր. կամ Որ ձայնէ զուարճութեամբ.