Your research : 2 results for յարդ

Յարդ, ի, ից exact entry

s.

straw;
— մանրեալ, chopped or small -;
—իւ պատել, լնուլ, to cover, fill or stuff with -;
ծրարել —իւ, to pack in -.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

, ի հլ. «յարդ, երդ, դարման, սա-ման» ՍԳր. Կոչ. 116 (սեռ. յարդից)=մհյ. յերդ Կոստ. երզն. 154. որից յարդիլ «յարդ դառնալ» Փարպ. յարդգող կամ յարդագող Փիլ. Շիր. Ոսկիփ. Պիտառ. յարդլի «յարդով լի» Վստկ. 179. յարդատեսակ Սարգ. Նար. յարդալից, յարդախառն, յարդանոց (նոր գը-րականի մէջ)։

Scheftelovitz BВ 29, 29 յարդ-ար-ել -սանս. rādhati, զնդ. rādaiti, պրս. ārāstan «զարդարել», հսլ. rgdu «կարգ». Յարկ տե՛ս Արկ։

NBHL (1)

Զնա ի զարդ եւ ի յարդ, կամ ի զարդս եւ ի յարդս եւ ի կերպարանս ածէր. (Եզնիկ.։)


Յարդ, արդ, ուց exact entry

s.

structure, form, ornament;
ի — եւ ի զարդ գալ, to be formed;
ի զարդ եւ ի — եւ ի կերպարանս ածել, to shape or form and embellish.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

, ի հլ. «յարդ, երդ, դարման, սա-ման» ՍԳր. Կոչ. 116 (սեռ. յարդից)=մհյ. յերդ Կոստ. երզն. 154. որից յարդիլ «յարդ դառնալ» Փարպ. յարդգող կամ յարդագող Փիլ. Շիր. Ոսկիփ. Պիտառ. յարդլի «յարդով լի» Վստկ. 179. յարդատեսակ Սարգ. Նար. յարդալից, յարդախառն, յարդանոց (նոր գը-րականի մէջ)։

Scheftelovitz BВ 29, 29 յարդ-ար-ել -սանս. rādhati, զնդ. rādaiti, պրս. ārāstan «զարդարել», հսլ. rgdu «կարգ». Յարկ տե՛ս Արկ։


Entries' title containing յարդ : 28 results

Արտաքնայարդար

adj.

that is only outwardly clean, false, feigned, pretending;
— առաքինութիւն, pretending, deceptive virtue.

· Calfa

NBHL (2)

Ոյր արտաքին կամ վերին երեսն է յարդարեալ կամ մաքուր.

Արտաքնայարդար բաժակ. (Նար. ՟Ի՟Է։)


Անյարդար

adj.

unpolished, unfurnished, unprovided, unprepared, out of order;
hard, cold, raw;
կին —, slut.

· Calfa

NBHL (3)

ἅρρηθμος. incomptus, dissonans. Ոչ յարդարեալ. անհարթ. անզարդ. անշուք. չի շտկըտած, չկոկած.

Զանդունդս անյարդարս. (Ագաթ.։)

Ողջացուցանէ, զանյարդարն ի մեզ յարդարմամբ ըմբերանելով. (Փիլ. բագն.։)


Գմբեթայարդ

adj.

cf. Գմբեթաձեւ.

· Calfa

NBHL (2)

Զիա՞րդ ջուրն կացցէ ի վերայ գմբեթայարդ գլխոյն երկնց։ Տեսանեմք ի բաղանիսս, զի ի ներքս փորուածն գմբեթայարդ է. (Վեցօր. ՟Գ։)

Եկեղեցին չքնաղ կմբէթայարդ. (Ուռպ.։)


Երգայարդար

s. mus.

comic writer;
composer.

· Calfa

NBHL (1)

Եւպողիոս եւ արիստոփանէս երգայարդարք ճանաչէին. (Եւս. քր. ՟Բ։)


Մեքենայարդար

s.

engine-fitter.

· Calfa


Նորոգայարդար

adj.

re-made, made up anew.

· Calfa

NBHL (2)

Նորոգ յարդարեալ. նորոգեալ. նոր.

Քեւ նորոգեալ եղեւ երկին նոր, եւ երկիր նորոգայարդար. (Թէոդոր. խչ.։)


Նուագայարդար, ից

s.

musical composer;
song-writer;
lyric poet.

· Calfa

NBHL (1)

Սիմոնիդէս նուագայարդր ճանաչէր։ Անակրէոն նուագայարդար։ Պինդարոս եւ Սիմոնիդէս նուագայարդարք. (Եւս. քր. ՟Բ։)


Ճակատայարդար, աց

s.

one who marshals troops in order of battle;
adjutant general, general.

· Calfa

NBHL (2)

Քարոզք ճշմարտութեանն, ճակատայարդարք աստուածպաշտութեանն. (Սեբեր. ՟Դ։)

Ոչ ի զօրագլուխս հեթանոսօրէնս, եւ ի ճակատայարդարս կռապաշտականս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)


Յոգնայարդար

adj.

well prepared, put in order, adjusted, dressed or adorned.

· Calfa

NBHL (2)

Բազում իրօք եւ յեղանակօք յարդարեալ. քաջայարմար.

Յոգնայարդար եւ բազմօրինակ բանիւք մեզ ուսուցանէ։ Հաւատարմացոյց սուղ բանիւք, եւ յոգնայարդար օրինակօք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ. ՟Գ։)


Յարդալից

adj.

full of straw;
— անկողին, straw-mattress, straw-bed.

· Calfa


Յարդավաճառ, աց

s.

straw-dealer.

· Calfa


Յարդատեսակ

adj.

like straw.

· Calfa

NBHL (4)

Ի կաւոյն եւ յաղիւսոյն աղատիմք, եւ ոչ որքան յարդատեսակ խորհրդով ի յոլովից ըմբռնեալք. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)

Զյարդատեսակ եւ զմթին աղխս չարին խորհրդոյ յաղթական զօրութեամբն Աստուծոյ առ ոտն կոխեսցուք. (Նար. յովէդ.։)

Զյարդատեսակ ժողովս մեղաւորաց ձախակողմանն ... արկանէ ի հուրն անշէջ։ Զպտուղ չարչարանացն առեալ ընդ ձեզ տանիք. իսկ յարդատեսակ չարչարանքն աստանօր մնան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։)

ἁχυρώδης palearis. Որ ունի զտեսիլ եւ զնմանութիւն յարդի. յերդի նման. սաման միսալը.


Յարդար

adj.

fitted up, adorned, furnished, arranged, contrived.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ յարդա՛ր էին կերպարանք աղաչանացն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։)


Յարդարանք

s.

ornament;
finery.

· Calfa

NBHL (2)

Աստուածային յարդարանօք եւ հոգեւոր վայելչութեամբ. (Աբր. մամիկ.։)

Լուսոյն պայծառութիւն արդարոցն լինի զգեստ յարդարանաց. իսկ այրեցողականն՝ մեղաւորացն կարգի տանջանարան. (Շ. բարձր.։)


Յարդարեմ, եցի

va. mus.

to fit up, to arrange, to adjust, to put in order;
to fine, to refine;
to form, to fashion, to dispose;
to adorn, to embellish;
to ameliorate, to improve, to better the condition;
to make, to do;
to tune, to put in tune, to accord;
— զսեղան, զճաշ, to get ready, to prepare, to get dinner ready;
— զանկողին, to make the bed;
— զսենեակ, to do the room;
— զեղնգունս, to pare one's nails;
— զճրագ, to snuf the candle;
— զհերս, to adjust, dress or deck one's hair;
— զելս իրացն, to organize, to regulate, to put in order;
ճակատ առ ճակատ —եալ, drawn out in battle-array;
սեղան կազմ եւ —եալ, table ready covered, a well spread table.

· Calfa

NBHL (12)

κοσμέω orno κατασκευάζω apparo, fabrico ῤυθμίζω apto τάσσω ordino διορθόω corrigo καθίστημι constituo ποιέω facio, paro. (արմատն է Արդ, զարդ, յարդ. հարթ. արդար) Զարդարել. յօրինել. յերիւրել. յարմարել. կարգաւորել. դիւրել. հանդերձել, կազմել, պատրաստել, կարգել, առնել, կացուցանել. սազել, շտկել, դուրել, շտկտել, կոկել, հատրել, ընել, շինել.

Մաքրեալ եւ յարդարեալ։ Յարդարեսցէ զճանապարհ քո առաջի քո։ Յարդարեաց զնոսա իբրեւ զերիվար գեղեցիկ պատերազմի։ Ի նմանէ դիտեաց, եւ ի նմանէ յարդարեաց։ Բարեկամս Աստուծոյ եւ մարգարէս յարդարէ (կամ առնէ)։ Իբրեւ սաղմոսարանաւ իւրաքանչիւր յարդարեալ ձայնիւք (կամ ձայնիւ յարմարեալք).եւ այլն։

(Պահքն) հրեշտակ ի մարդոյ յարդարէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4։)

Զառ ի ներքոյ արեգական յաւէտ իմաստութեամբ՝ յարդարեալ հնազանդեցոյց. (Պիտ.։)

Միաւորեալ ընդ վերնոցն զներքինս, եւ մի յարդարէ դասս՝ զոր յերկինս եւ զոր յերկրի. (Կիւրղ. ղկ.։)

Այսպէս առնելով եւ դատելով՝ ե՛ւս դժնդակագոյն քեզ յարդարես ատեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 40։)

Սպանանէ մեղօք, եւ այլոց պատճառս սպանման յարդարէ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)

Նաեւ այլուստ յարդարէ զբանն։ Տե՛ս զիա՛րդ յարդարէ յաջորդաւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)

Սովորութիւն է գրոց, յորժամ ա՛յլ ինչ կամիցի յարդարել, այլ իմն նշանակել. (Կիւրղ. ծն.։)

Մթացեալ անօթն լուսաւորի առ սակաւ սակաւ, մինչեւ ամենեւին յարդարի. (Եզնիկ.։)

Ըստ Սողոմոնի՝ ի Տեառնէ յարդարի կին առն. (Մեկն. ղկ.։)

Ճրագն Աստուծոյ մինչ չեւ յարդարեալ է, այսինքն է թէ մինչ չեւ շիջեալ է (կամ անցեալ). (Կիւրղ. թագ.։)


Յարդարիչ, չի, չաց

adj. s.

putting or setting in order, fitting up, preparing;
adorning;
orderer, regulator;
refiner;
— ճրագի, snuffers.

· Calfa

NBHL (6)

ՅԱՐԴԱՐԻՉ գ. Բազմակալ. մկրատ՝ որ յարդարէ զծայր պատրուգի ճրագին. քթառիչ. մում մագասը, մաշա. ըստ եբր. մախէթա, մէլքախայիմ. forceps, forcipes. այլ ըստ յն. ἑπαρυστήρ, ἑπαρυστρίς haustrum. որ է գործի հանելոյ կամ հեղլոյ.

Այն՝ որ յարդարէ (ըստ ամենայն նշ).

Առաքեաց զԱնտիոքոս յարդարիչ իւրոյ պաղատանն հազարապետ. (Խոր. ՟Գ. 5։)

Նա աւանիկ նստի ընդ աջմէ հօր յարդարիչ պատերազմացն. յն. հանդիսադիր. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Դ։)

Ի փոքունսն եւս եւ ի մեծամեծսն կամք ենն յարդարիչք նոցա. (Իգն.։)

Արար զճրագարանս նորա եօթն, եւ զունելիս եւ զյարդարիչս նորա յոսկւոյ սրբոյ։ Զճրագունսն, եւ զյարդարիչսն ոսկիս. (Ել. ՟Լ՟Է. 23։ ՟Գ. Թագ. ՟Է. 49։)


Յարդարումն, ման

s.

dressing, fitting up, arrangement, adjustment;
ornament, embellishment.

· Calfa


Յարդարուն

cf. Յարդար.

· Calfa

NBHL (4)

Ի զգեստս յարդարուն, որ է զարդ խոնարհութեան. (Բրս. հց.։)

Յարդարուն առնել զբանս մեր։ Զանկիւնակալ քարն առաւել յարդարուն առնեն. (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։)

Յարդարուն հմտութեամբքն յառաջեալ (ի քերթուածս)։ Զի յարդարուն զչար կամացն առաջարկութիւն դիւրաւ կարասցէ կատարել։ Յարդարուն եւ ամենահաճելի կատարելութիւն բարւոյ։ Յարդարուն կազմուածով. (Պիտ.։)

ԱՆհատ պարտի պահել զյարդարուն զդպրոցսն ի վանս. (Կանոն.։)


Յարդգող, ի

s.

galaxy, milky way.

· Calfa

NBHL (5)

ՅԱՐԴԳՈՂ կամ ՅԱՐԴԱԳՈՂ. որ եւ ԾԻՐ կամ ՀԵՏՔ ՅԱՐԴԳՈՂԻ. ըստ յն. եւ լտ. Կաթնածիր կամ Ծիր կաթին. γαλαξίας κύκλος lacteus circulus, galaxia, via lactea. իտ. via lattea. Սպիտակափառ մասն երկնից ի պարզ գիշերի՝ ի հարաւոյ ընդ հիւսիս շեղակի. այն է հոծութիւն խիտ առ խիտ մանունց կամ բարձր աստեղաց. զորմէ առասպելեն քերթողք, թէ ի գողանալ Վահագնի կամ Հերակլեայ զյարդ՝ անկեալ իցեն զճանապարհայն մղեղք յարդի. ուստի կոչի եւ Կառք մսրի, կամ Մսուր. սաման օղրըսի, (այսինքն յարդի գող) քեահքեավան, քէհքեշան, (այսինքն յարդ քարշօղ)։

Յարդգողիդ ծիր յո՛յր սակս եղեւ. ոմանք կարծեն լուսոյ աղամողումն, զոր աստեղքն փայլակեն, ոմանք զգերիոնայ զանդւոցն զճանապարհ, ընդ որս Երակլէս ած (զանդեայս եւ զյարդս ի պէտս նոցա). եւ այլք ի գաղակտացւոց (այսինքն ի կաթանց) երայ վերայ տարածեցելոց ստեանցն։ Կամար շութափ արագընթաց յարդագողի։ Կաթինն ծիր. ( ի լս. յարդագող). (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Յաղագս կաթին ծրոյ. ոմանք յառաջնոցն հայոց ասացին, թէ ի խիստ ձմերան Վահագն նախնի հայոց գողացաւ զյարդ Բարշամայ ասորեստանեայց նախնոյ. զոր եւ մեք սովորեցաք բնախօսութեամբ՝ յարդգողի հետ անուանել. (Շիր.։)

Եւ որ յարդգողն կոչեն. (Ոսկիփոր.։)

Օդքն երկնայնոցն են ի կառս մսրի, զոր ի հայերէն բարբառ յարդագող կոչեն, եւ այս է մսուր՝ աման օդոյն թանձրայնեաց. զոր տեսանեմք ի գոյն սպիտակարանի (կամ սպիտակ օրանի). (Պիտառ.։)


Յարդիմ, եցայ

vn.

to become straw.

· Calfa

NBHL (3)

Որպէս յարդ կամ յարդատեսակ լինել.

Որ ոք կամի լինել ցորենահատ, ընծայեսցէ զինքն Աստուծոյ, եւ կեցցէ. եւ որ ոք յետս ընկրկեալ յարդեսցի, այրեսցի, եւ մի՛ շիջցի. (Փարպ.։)

Ի յարդ տրամակայեալ, միտեալ յարդեալ. (Մագ. ՟Ի։)


Մարտայարդար

cf. Մարտադիր.

· Calfa

NBHL (1)

Մարտայարդարն, յորժամ ըմբշական մրցութեանն ոք յաղթիցէ, ե՛ւ յարգէ ե՛ւ պսակէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)


Խորանայարդար

s.

architect of the Tabernacle.

· Calfa

NBHL (1)

Եղիաբ եւ բեսելիալ խորանայարդարք. (Արծր.։)


Սեղանայարդար, աց

cf. Սեղանայօրէն.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ արդարեւ ագռաւոց գործ է զսեղանայարդարս եւ զխոհակերս իմանալ, եւ շանս անյագաց. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)


Տաճարայարդար, աց

s.

guardian or minister of a temple.

· Calfa

NBHL (2)

Յաթենականն յաւէտ պարծանք, պաշտօնասէրս յոյժ՝ տաճարայարդարս գոլով. (Անան. եկեղ։)

Ասէ ցնա արամազդայ տաճարայարդարն (կամ տաճարայարդարն). (Պտմ. աղեքս.։)


Քաղաքայարդար

adj.

built with taste, embellished.

· Calfa

NBHL (1)

որ է որպէս քաղաք յարգտրեալ, կամ զարդ եղեալ քաղաքի, եւ յարդարիչ նորուն.


Փողոցայարդար

adj.

furnished with corridors.

· Calfa

NBHL (1)

Դնելով ի նմա ապարանս փողոցայարդարս. (Արծր. ՟Դ. 11։)


Ամենայարդար

NBHL (4)

Ուր իցէ ամենայնիւ բարեկարգ յարդարումն. բարեձեւ. կարգաւոր. օրինած, ըռինտ. տիւզկիւն. սըրալը.

Ամենեքին ամենայարդար իմաստութեամբ Արարչին կան յիւրաքանչիւր սահմանի. (Վեցօր. ՟Է։)

Ախորժակաց հոգւոյն զհետ երթայ ամենայարդար պատրաստութեամբ. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)

Ժողովեալ ազգ ազգ յընտրելոց զօրաւորաց ամենայարդար պատրաստութեամբ։ Յաջողեցաւ թագաւորութիւնն Արտաշեսի ամենայարդար պատրաստութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 5. 11։)


Definitions containing the research յարդ : 414 results

Մսուր, մսրոց

s.

crib, manger;
stable;
զուարակ ի մսրոյ, a fat calf;
— or —ք բերանոյ, jaw bone or the interior of the mouth;
— or կառք մսրի, cf. Յարդգող.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ո հլ. (յետնաբար նաև ի հլ.) «կենդանիների խոտ ուտելու տեղը. լայնա-բար՝ ախոռ, գոմ» ՍԳր. Փիլ. Եփր. համաբ. «յարդգող, ծիր կաթին» Պիտառ. «խեցգետ-նի մօտ մի համաստեղութիւն» Անան. գիտ. 7 (չորս անգամ). «բերանի առջևի մասը, շրթունքները, պռունկք» Յայսմ. Ճառընտ. ո-րից մսրաբուտ «ընտանենալով մսուրից ու-տող (փղերի համար ասուած)» Կալիսթ. 165 (տպ. մսրամուտ. բառս գիտեն միայն ՋԲ և ԱԲ մորամուտ ձևով. թերևս ուղղելի մսրա-բուտ)։-Տիրոյեան, Հանրագրութ. էջ 203 և 52Ո ունի մսուրք և մսրուջ «որջ, բայոց» ի-մաստով. աղբիւրը անյայտ։


Ճակատ, ուց

s.

forehead;
— շինուածոց, face, front, frontispiece, elevation;
— գրոց, frontispiece, title-page;
եռանկիւնի —, fronton, pediment;
— զօրու, բանակի, army drawn up in order of battle, troops in battle-array;
rank, file, order;
— առ —, face to face, vis-à-vis, front to front;
— լայն ցցուեալ, ճաղատ, խորշոմեալ, սպառնալից, large, protruding, bold, wrinkled, threatening -;
զ— հարկանել, to strike oneʼs -;
յորինել, յարդարել կազմել, վառել զ—ն, to draw up in line of battle, to put in battle array, to offer battle, to face;
— տալ, ի — մը տանել, —ս դնել, to attack the enemy in front, to fight, to combat;
ելանել ի —, to engage in conflict, to attack, to assault;
անկանել ի —ու, to be left dead on the spot;
ի — եհան ընդդէմ նոցա, he opposed them with;
յառաջնում անդ —ու, in the first action or combat;
— նորա նսեմանայ, his countenance becomes gloomy.

· Calfa

NBHL (4)

ՃԱԿԱՏ զօրու կամ բանակի. παράταξις acies, frons exercitus եւ այլն. Կարգաւորութիւնք եւ շարք զինուորաց. յարդարումն բանակի. պատրաստութիւն պատերազմի. եւ Պատերազմ. եւ Տեղի պատերազմի.

Զճակատս կոզակացն ի նմանութիւն լեռանց յարդարէր։ Խնդրեսցես զնա ի ճակատ կանոնին, ընդ որ կարմրագրովն ... իջուցանիցէ. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ Եւս. նախադր. աւետար.։)

Երկայնէր ճակատն։ Հասին ճակատքն երկոքեան ի միմեանս։ Անկաւ ի մէջ երկուց ճակատուցն։ Ճակատ յարդարել։ Ե՛լ ի ճակատէ այլազգեացն։ Ձայն ետ ի ճակատէ անտի։ Ի ճակատուց այլազգեացն։ Հարան ի ճակատու անդ։ Եկելոց ի ճակատէ պատերազմին.եւ այլն։

Ճակատ առ ճակատ յարդարէր։ Ճակատ առ ճակա՞տ գործիցեն։ Յառաջ խաղացեալ ճակատ առ ճակատ, գունդ առ գունդ։ Յարդարեցին գունդ առ գունդ, եւ ճակատ առ ճակատ. (Եւս. քր.։ Եղիշ.։ Մեսր. երէց.։ Ղեւոնդ.։)


Սպիտակարան

cf. Յարդգող.

· Calfa


Բանակ, աց

s.

camp;
army;
encampment;
castramentation;
— առնուլ, հարկանել, to encamp, to pitch a camp;
բառնալ զ—ն, to remove the camp.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

ՓՈԽ (borrowing) Վոաղ. ბანაკი բանակի «բա-նակ», ბანაკება բանակեբա «բանակիլ», ❇ა-ბანაკება դաբանակեբա «ճակատ յարդարել, բանակիլ և կռուի պատրաստուիլ», საბანაკე սաբանակե «բանակ, վաշտ», ნაბანაკევი նաբանակեվի «բանակատեղի»։ Կասկածելի է սակայն որ այս բոլորը՝ հայերէնի հետ միասին փոխառեալ լինին պահլաւերէնից, ինչպէս ցոյց է տալիս բառի -ակ վերջաւո-րութիւնը։

NBHL (1)

Յաղագս որ ի վերայ լանջացն երկոտասան ակունքն, որ բանակ կոչի։ Բանակին երկդիմի անկուածս յարդարէ։ Զի՞նչ է բանակն. որպէս եւ ինքն անունդ զեկուցանէ, բանի նշանակ. եւ բան երկդիմի է. եւ այլն. (Փիլ.։)


Ունգ, ընգոյ, ընգոց

s.

chaff, straws, trifle.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

ՆՀԲ լծ. թրք. եօնկա, ուն, եօն։ Lag. IIrgesch. 803 սանս. panka։ Petersson KZ 47, 267-8 կցում է հբգ. sanga, մբգ. sange, գերմ. Sange, Sangel, անգլ. գւռ. sangle «հասկեփունջ» և յն, ἄχορον «յարդ» բառերին, բոլորը միա-սին հանելով հնխ. songh-, sngh. ար-մատից։ (Կրկնում է Pokorny 2, 510, առանց կասկածի)։ -Այս մեկնութիւնը սխալ է. «փոշի» և «հասկ» բոլորովին տարբեր բաներ են. սխալը յառաջանում է նրանից, որ Petersson կարծում է թէ հյ. ունգ նշանակում է նաև «bundle of straw in which some grains of corn remain-յարդի կապոց, որի մէջ ցորե. նի հատիկներ էլ են մնացած»։

NBHL (1)

Իբրեւ զունգ յարդի հոսեալ յերեսաց հողմոյ։ Իբրեւ զունգ մաղեալ. (Ես. ՟Ժ՟Է. 13։ ՟Ի՟Թ. 5։)


Հարթ, ից

adj. adv.

plain, flat, even, level;
polished, smooth;
uniform, alike, equal;
unitedly;
evenly, plainly;
— հաւասար, on a level with, even with;
— եւ ուղիղ հասակ, fine-shaped, of a fine stature or figure;
— առնել, to level, to smooth;
to facilitate;
եղիցին առապարքն ի — ճանապարհս, the rough places shall be made smooth.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

ՆՀԲ թուի արդ (յարդարուն) բառին կցել։ Windisch. 12, 22 սնս. prthu։ Lag. Urgesch. 299, Müller SWAW 38 579, 583, Justi, Zendsp. 191 բ. ևն սանս. prthu, զնդ. pərəϑu, յն. πλατός «լայն»։ Thomaschek Deutsrhe I itteraturzeit 1883. սեպտ. 8, էջ 1254 մեր բառի հետ է համեմատում վրաց. փարթո «լայն, ընդարձակ», մինգ. ֆարթօ, լազ. partho, ինգիլ. fart'oys «ընդարձակ», որոնք պատահական է համարում Հիւբշ. 397։

NBHL (1)

λεῖος planus ὀμαλός aequalis. Արդակ. յարդարուն. դիւր. ողորկ. տափարակ. դաշտաձեւ. ուղիղ. հաւասար, անստգիւտ. պարզ. դուրան, կոկ, շիտակ.


Հեծանոց, աց

s.

winnowing-fan;
hay rake.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ի-ա հլ. «ատամնաւոր թեաձև գործիք, որով կալում ցորենն են հոսում» Մտթ. գ. 12. Ղկ. գ. 17. Վեցօր. բ. էջ 22 Ոսկ. յհ. ա. 45. «յարդգող, Միր կաթին» (տե՛ս Ալիշան, Հին հաւ. էջ 117)։

NBHL (1)

(որպէս թէ Հոսանոց) որ եւ ՀՈՍԻՉ. ռմկ. հայելի. պ. հիղէ, հիճ. թ. էափա. πτύων ventilabrum, pala, furca. Գործի փայտեղէն ժանեւոր, կամ թիաձեւ գոգաւոր, որով ի կալս հոսեն զցորեանն՝ տալով հողմոյ, զի յարդքն եւ մղեղք ի բաց վարեսցին.


Մոլ

s. bot. suckers, sets, offshoots;
*mud mixed with straw.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

ԳՒՌ (dialectal) Մոլ. Բ. Զմշ. Չրս. «ծառի բարակ ճիւղ, ճպոտ», Ակն, Բնկ. Ննխ. Ջղ. «ծառի արմատի կողքերից դուրս եկած երկրորդական ճիւղեր», Տր. «ծառերի մատղաշ ճիւղեր և տերևներ՝ որ իբրև կեր տալիս են հորթիկնե-րին», Բիւթ. «թթենու տերև՝ որ կտրատելով տալիս են շերամին», «յարդախառն շա-ղախ», մող Տր. «թեղի, կաթնտերևի, մանի և ուրիշ ծառերի տերևներ, որ անասուններին իբր կեր են տալիս», մողկ Խտջ. (ձևի և կազ-մութեան համար հմմտ. բողկ, արմատը բող) «ժախի նման մի բոյս». սրանցից են մոլել Վն. «յարդախառն շաղախով ծեփել», Հմշ. «փուշերն ու թուփերը կտրատել», մոլուտ Ղզ. մոլնկուտ Շլ. «մացառուտ»։

NBHL (1)

ի բառս Գաղիանոսի դնի որպէս ոշակի կամ ոշտիկ (ձայն անյայտ). զոր Ստեփ. լեհ. իմանայ թփիկ անպիտան բուսեալ յարմատս ծառոց։ Այլ ի հայս մոլ ասի շաղախ յարդախառն, որով առնեն զառաջին ծեփ տանց. որպէս եւ ծեփելն մոլով՝ ասի մոլել։


Մարագ, ի

s.

hayloft.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

«յարդանոց» Յայսմ. նոյ. 19, դեկ. 12, մրտ. 2. Մին. համդ. 85. Արձ. 1215 թուից (Վիմ. տար. 59)։

ՓՈԽ (borrowing) Քրդ. marak, merek «յարդ կամ խոտ պահելու տեղ» (Justi, Dict. Kurde էջ 395), Կիւրին. mark'w (Schiefner, էջ 232բ). թրք. գւռ. Կր. merek (Բիւր. 1898, 627), Եւդ. ❇ [arabic word] mārāk «յարդանոց» (Յու-շարձան, էջ 330 ա), Իմերխեվի լեզւով me-regi «մարագ» (Մառ, Teксть VII, էջ 82) և մինգր. მარაკა մարակա «այծի փարախ» (վերջինը դնում է Kипաидзе, Гpaм. ммигр. яa. CII. 1914, էջ 276)։-Թուրքերէն բառի հայերէնից փոխառեալ լինելուն ապացոյց է այն, որ գործածական է միայն Փոքր-Ասիոյ բարբառներում և չկայ ո՛չ Օսմանեան գրա-կան լեզուի մէջ (չի յիշում Աբիկեան, Ըն-դարձակ բառարան տաճկ.-հայ. Պոլիս 1892, էջ 542բ) և ո՛չ էլ որևիցէ արևելեան թուրք կամ թաթար բարբառում (չի յիշում Будa։ говъ, Cpaвнительныи cловарь турецко-та-тарcк. нарвчιи, էջ 224, 414)։

NBHL (1)

Եմուտ ի մարագ յարդի թագչել. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Է.։)


Ծիր, ծրի

s. adj. geog.

circle, circumference;
round, circuit;
out-line, border;
spread, diffused;
— արտեւանանց, edge of eye-lids;
— անուոց, wheel-track;
rut;
— հանդերձիկ, skirt, border, piping;
the tropics;
— գնաց, colure;
— տեսութեան, horizon;
—ք աստեղաց, chorus of the stars;
— կաթին, galaxy, milky way;
— խաւարման, ecliptic;
— գիշերահաւասարի, equinoctial;
— ածել, to gird, to surround;
ընդ —ս եղերաց, throughout the world;
որ ոչ ընդ ծրաւ անկանի, unbounded, infinite.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ո հլ. (Սեբեր. ունի ծրաւ, բայց այլ ձ. ბրով) «շրջագիծ» Ես. ե. 21. Յոբ. իբ. 14. Ոսկ. գաղ. Սեբեր. (իսկ ծիր «ցրուած, սփռուած» Վեցօր. պէտք է ուղղել ցիր)։ Այս արմատից են ծիր կաթին «յարդգող» Շիր. Փիլ. (նաև ծիրածան Զքր. կաթ. տե՛ս Հին հաւ. էջ 114). ბրագիր Ագաթ. Ոսկ. հռ. ბրագրել Փարպ. Կղնետ. ափնածիր Ա-գաթ. լայնածիր Օրբել. բոլորածիր Փիլ. Շիր. բոլորակածիր Փիլ. Երզն. մտթ. ბրաբոլոր Վրդն. պտմ. լիածիր ԱԲ. ծրանալ «չորս կող-մո ծիր քաշել» Եզն. ბրափակել Փարպ. ծո-վածիր Փարպ. ბրագրային, ծրագրական (նոր բառեր)։

NBHL (1)

Յաղագս կաթին ծրոյ։ Զկաթին ծիր մեք սովորեցաք բնախօսութեամբ յարդգողի հետ անուանել. (Շիր.։)


Հաշիւ, շուի

s. fig.

account, reckoning, calculation, computation;
— ընտրութեան, exact, correct account;
comparison, likening;
ճիշդ, մանրամասն, վերջին —, accurate, detailed, final account;
բոլորակ, *կլոր —, in round numbers;
խառն —, confused account;
սովորական —, running account, account current;
ի —, on account;
ի — իւր, on one's own account;
ի — or հաշուով տալ, to pay on account;
— առնել, to make out an account;
to calculate;
— տալ, to give an account;
to conform, to agree;
ի — ածել, արկանել, to count, to calculate, to compute, to reckon, to number, to enumerate;
— ցուցանել, ընդունել, քննել, ճշդել, մաքրել or սրբել զ—, to present, to receive, to examine, to verify, to audit an account;
փակել, աւարտել զ—, to close, end or conclude, to settle or balance an account;
մտանել ի — ընտրութեան ընդ ումեք, to be compared, confronted with;
առանց հաշուի, incomparable, matchless;
cf. Կշիռ.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

(ո հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց կայ միայն սեռ. -ի) «հաշիւ, համար» ՍԳր. Ոսկ. յհ. Կոչ. «կռիւ, վէճ» Վկ. գողթ. 52, 79. որից հաշուել «համարել, հաշիւ անել» Ղևտ. իէ. 23, Ոսկ. ես. և մ. բ. 18. «համարել, կար-ծել» Ոսկ. մ. ա. 7, 25. Բ. տիմ. Եւս. քր. հաշուընկեր Լմբ. մատ. 321. հաշուակից Մա-ղաք. աբ. անհաշիւ Պտմ. աղէօս. հեշտահա-շիւ Գէ. ես. նոր բառեր են՝ հաշուապահ, հաշուապահական, հաշուապահութիւն, հաշ-ուակալ, հաշուայարդար, հաշուայարդարու-թիւն, հաշուեցուցակ, հաշուետումար, հա-շուետետր, հաշուեգիր, հաշուեկշիռ, հաշուա-գէտ, հաշուեցոյց, հաշուեփայտ, հանրահա-շիւ, գրահաշիւ, օրհաշիւ ևն։


Սեղան, ոց

s.

table, board;
meal, food, table;
altar;
banker's counter;
աւագ —, grand, high altar;
— գրելոյ, writing-table;
— խոհակերոցի, kitchen-table;
dresser;
— մարմարեայ, marble-table;
— գործոյ, work-table;
սփռոց —ոյ, table-cloth;
անօթք, սպասք —ոյ, plates and dishes;
պատառաքաղ, դանակ, դրգալ —ոյ, table-fork, table-knife, table-spoon;
զրոյցք ի —ի, table-talk;
— յարդարել, ուղղել, դնել, to lay out a table, to spread the table;
— ուղղել, to erect or place an altar or Communion-table;
բեզմել ի —, to sit down to table;
ծառայել —ոյ, to wait at table;
ի —ի լինել, to be at table;
ելանել ի —ոյ, to rise from table;
բառնալ զ—, to take away, to clear the table;
ծախք —ոյ, table-expenses;
cf. Կողապտեմ;
cf. Ճաշ;
cf. Պատիւ;
s. geom. trapezium.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ո հլ. (իսկ Յուդթ. դ. 10, Եզեկ. զ. 5 գրծ. սեղանօք) «սեղան, մանաւանդ ճա-չի. 2. կերակուր, հացկերոյթ, կոչունք. 3. Լումայափոխի ևն սեղան. 4. զոհի սեղան, զոհարան, բագին. 5. տաճարի սեղանը. 6. Քրիստոսի խաչը» ՍԳր. Ագաթ. Ոսկ. Եփես. «ծամող ատամ» Տաթև. ձմ. խզ. որից սե-ղանատր ՍԳր. սեղանակից Վեցօր. սեղանա-յարդար Ոսկ. եփես. սեղանայօրէն Ոսկ. մ. գ. 17. սեղանազերծ Բ. մկ. դ. 42. համասե-ղան Փիլ. կամ հոմասեղան Բրս. պհ. նոր բառեր են ճաշասեղան, սեղանատամ, սե-ղանապետ, սեղանատուն, սեղանատրութիւն ևն։


Այգեգործ, աց

s.

vine-dresser, husbandman, that cultivates the vine, wine-grower.

· Calfa

NBHL (1)

Թզենի մի էր ուրումն անկեալ յայգւոջ իւրում ... ասէ ցայգեգործն։ Մաճակալք եւ այգեգործք քո։ Յաղքատաց երկրին եթող դահճապետն յայգեգործս եւ յարդիւնարարս։ Այգեգործք ի լերինն. (Ղկ. ԺԳ. 7։ Ես. ԿԱ. 5։ ՟Դ. Թագ. ԻԵ. 12։ եւ Երեմ. ԾԲ. 16։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 10։)


Այլ, այլոյ, այլում, յայլմէ

adj.

another, other;
different, unlike;
some;
—ով ճանապարհաւ, by another way;
—ով օրինակաւ, in another manner;
—ոք, another;
եւ ոչ — ոք, even another;
յայլմէ կողմանէ, another side, the other side;
— է ասել եւ — գործել, it is one thing to say, another to do;
եւ այլն, —ովքն հանդերձ, and so on;
— ընդ այլոյ, one for another, pellmell;
— յայլմէ լինել, to lose one's presence of mind, to be overcome by joy or fear;
ոչ — իւիք, in no other way;
— ընդ —ոյ ասել, to say equivocally, ambiguously.

· Calfa

NBHL (2)

Զամենայն մարդկային բնութիւնն այլ յայլմէ յարդարեցին. (Սարգ. է. թղթ.։)

Թէպէտ եւ բաժինք շնորհաց են, այլ տէր նոյն է։ Թէպէտ յաչս մարդկան տանջեցան, այլ յոյս նոցա լի է անմահութեամբ։ Մատեաւ եւ յարդարսն արբեմն փորձ մահու, այլ ոչ ընդերկար կալաւ. եւ այլն։


Այլ, Այլ արդ

conj.

but, yet, still, however;
only, but;
now, then.

· Calfa

NBHL (2)

Զամենայն մարդկային բնութիւնն այլ յայլմէ յարդարեցին. (Սարգ. է. թղթ.։)

Թէպէտ եւ բաժինք շնորհաց են, այլ տէր նոյն է։ Թէպէտ յաչս մարդկան տանջեցան, այլ յոյս նոցա լի է անմահութեամբ։ Մատեաւ եւ յարդարսն արբեմն փորձ մահու, այլ ոչ ընդերկար կալաւ. եւ այլն։


Այլ

adv.

besides, moreover, more.

· Calfa

NBHL (2)

Զամենայն մարդկային բնութիւնն այլ յայլմէ յարդարեցին. (Սարգ. է. թղթ.։)

Թէպէտ եւ բաժինք շնորհաց են, այլ տէր նոյն է։ Թէպէտ յաչս մարդկան տանջեցան, այլ յոյս նոցա լի է անմահութեամբ։ Մատեաւ եւ յարդարսն արբեմն փորձ մահու, այլ ոչ ընդերկար կալաւ. եւ այլն։


Այցելու, ուի, աց

s.

visitor;
inspector, bishop.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ այս ստացուած ընչից նորա յայցելութենէն։ Տաց զայցելուս քո յարդարութիւն։ Այցելու եւ վերակացու ի վերայ նոցա. (Յոբ. Ի. 29։ Ես. Կ. 17։ Նեեմ. ՟Ժ՟Ա. 9։)


Անարդ, ոյ

adj.

uneven, unpolished.

· Calfa

NBHL (1)

Որոյ չկայցէ արդ, այս ինքն զարդ կամ յօրինուած. անյարդար. անշուք. անհարթ. անհեթեթ. անձեւ. տձեւ. անզարդ, տգեղ, անշնորհք. ուսլուպսուզ, չիրքին, նասազ. ἁσχήμων, figura carens, deformis, turpis


Անարդար, ոց

adj.

unjust, partial.

· Calfa

NBHL (1)

Անբաժ կամ հեռի յարդարութենէ. անիրաւ. անօրէն. ἅδικος, injustus, iniquus. ատալէթսիզ, ինսաֆսըզ.


Անարդարութիւն, ութեան

s.

unjustness, iniquity.

· Calfa

NBHL (1)

Պակասումն յարդարութենէ. անիրաւութիւն. ատալէթսիզլիք.


Անարդիւն

adj.

unproductive, fruitless, useless;
worthless.

· Calfa

NBHL (1)

Անբաժ յարդեանց. անարգասաւոր. անպտուղ. եւ անգործ. պիհասըլ.


Արկանեմ, արկի

va.

to cast, to throw, to shoot;
to put away, to reject;
to reduce to, to bring to;
to sow, to scatter, to spread;
to pour out, to shed;
to mix;
ի մէջ — զանձն, to intermeddle, to intrude, to enter;
— ի մէջ ի ներքս, to thrust in, to introduce, to mix;
— ի միտս, to insinuate;
— զանձն ընդ, ի ներքոյ, to undergo;
— զիւրեւ, զանձամբ, to endorse, to put on one's back;
to put on, to dress one's self;
— աղիւս, to make brieks;
— զկալ, to winnow corn;
— ողորմութիւն, to pity;
ընդ յեսան, ընդ սրոց —, to whet, to sharpen;
— ընդ սղոցաւ, to saw;
— ջուր, to pour water;
գութս —, to pity;
խունկ —, to cense, to perfume with incense;
ի խնդիր —, to seek, to trouble one's self to find;
ձայն —, to cry, to scream, to shriek;
վարձս, սակ —, to bargain, to make an agreement, to contract;
վիճակ —, to cast or draw lots;
ի կիր, ի վար, ի գործ —, to use, to employ, to make use of;
ձեռն —, to undertake;
— ընդ տարակուսանօք, to make doubtful, to doubt;
— ի մոռացօնս, to forget;
— զանձն ի վատնգ, to place one's self in danger;
— ի յուսահատութիւն, to reduce to despair.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ արկցէ զաչս իւր յարդարոյ։ Նոքա արկին զնա ի կուսութենէ. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ 8։)


Արուեստաբար

adv.

artistically.

· Calfa

NBHL (1)

Զխառնեալ ընդ ցորենոյ զյարդն արուեստաբար զատուցանեն. (Նիւս. կուս.։)


Արքայապատիւ

cf. Արքայաշուք.

· Calfa

NBHL (1)

Ունօղ զյարդ արքայական. արժանի արքայի. իբր արքայավայել, կամ արքայաշուք.


Աւազեղէն, ղինի, նաց

adj.

sanded, sandy, sandish.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զյարդ աւազեղէն քարակուռ որմոյ. (Սիր. ՟Ի՟Բ. 21։)


Աւաչական, ի, աց

adj.

tender, mild.

· Calfa


Անվախճան, ից

adj.

endless, eternal.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զօրաւոր եւ անվախ յարդարեաց զքեզ. (Գէ. ես.։)


Անտրտում

adj. adv.

joyful, cheerful;
without sorrow.

· Calfa


Անցուցանեմ, ուցի

va.

"to pass, to cause to pass;
to transmit;
to dissipate, to drive away;
to consume, to employ;
to transport;
to carry back;
to pierce;
to twine;
to enchase;
to omit, to pass over;
to surpass, to excel;
— զմեղս, to pardon sins;
— զաւուրս՝ զժամանակ կենաց, to pass away the time, to live;
— զճրագ՝ զհուր, to extinguish or put out the candle or fire;
— ընդ սուր՝ ի սայր սուսերի, to put to the sword;
— դրամ փոխանակալ or ի ձեռն դրամափոխութեան, to remit money, to send letters of change;
— զզաւակն, to miscarry in child-birth;
— զանցուցանել, to excel, to surpass, cf. Անցանեմ զանցանել;
— ընդ թիւ, to count, to enumerate;
— զցասումն, to appease anger;
— զքննութիւն իւր, to pass one's examination;
չարիս — ընդ, to hurt some one."

· Calfa

NBHL (1)

Զանէծս անցուցանել ընդ արդարս (այսինքն յարդարոց). (Փարպ.։)


Արգահատութիւն, ութեան

s.

compassion, care;
consolation, comfort;
prayer, supplication, intercession.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ եթէ ի դատապարտութիւն, այլ առաւել եւս յարդահատութիւն. (Եզնիկ.։)


Արդար, ոց

adj. adv.

just, upright, faithful, honest, loyal, well disposed, worthy, equitable, reasonable, legitimate;
justly, equitably, truly.

· Calfa

NBHL (2)

δίκαιος justus, aequus (ի բառէս արդ. արդակ. հարթ. եւ այլն. իբր արարօղ կամ արարեալ հարթ եւ յարդարուն օրինակաւ) Զանձանց ասի որպէս իրաւարար. ուղղադատ. ուղղագործ. բարի. բարեպաշտ. անմեղ. անպարտ. աննենդ. անկեղծ. հաւատարիմ. անաչառ. զոր օրինակ,

Զի հարթ պահեցեալ՝ արդար կոչեսցուք հաւատարիմ հաւասարութեամբ։ Արդար դաւանեցայ ամենայն իրօք ամբարիշտս։ Ո՛վ կեղծաւորդ յարդարոց. (Նար.։)


Արդարագնաց

adv.

just, upright, honest, innocent.

· Calfa

NBHL (1)

Ոգւոցս ոչ գոյ դաս ընդ ծննդեան բուսոցն յարդարագնացս։ Եթէ ի բարուց բուսոյ անտի, եւ ոչ կամօք արդարագնաց լինէիր։ Սամփսոն մինչդեռ արդարագնացիկն էր՝ քան զամենայն մարդ զօրացաւ. (Կոչ. ՟Դ. ՟Ժ՟Դ։)


Արդարագնացիկ

cf. Արդարագնաց.

· Calfa

NBHL (1)

Ոգւոցս ոչ գոյ դաս ընդ ծննդեան բուսոցն յարդարագնացս։ Եթէ ի բարուց բուսոյ անտի, եւ ոչ կամօք արդարագնաց լինէիր։ Սամփսոն մինչդեռ արդարագնացիկն էր՝ քան զամենայն մարդ զօրացաւ. (Կոչ. ՟Դ. ՟Ժ՟Դ։)


Արդարագործութիւն, ութեան

s.

justice, equity, integrity, probity;
justification, act of justifying.

· Calfa

NBHL (1)

Զղօրութիւնն յարդարագոծութեան սակս ընկալաւ։ Մարդասիրութեան պարգեւն ոչ փոխանակ արդարագործութեանն է. (Փիլ. սամփս.։)


Արդարադատ

adj.

thatjudges equitably, just, equitable.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՐԴ կամ ԱՐԴ ԵՒՍ. (որ եւ յն. ա՛րդի.) ἅρτι, ἁρτίως, προσαρτίως , νῦν, νυνί, τανίν modo, nunc, nuper Այժմ. յարդի ժամանակի կամ ժամու. ի մօտոյ. նորոգ. հիմաշ հիմաճուկ. հիմդի.

Ի զարդ եւ ի յարդ եւ ի կերպարանս ածէր։ Ի պէսպէս կերպարանս եւ ի զարդս եւ ի յարդս։ Արարչի այն գործ է՝ զբնութիւնս առնել, եւ ոչ միայն արդս եւ զարդս։ Զարդուց եւ արդուց։ Ոչ միայն արդուց եւ զարդուց արարիչ է, այլ յոչնչէ առնել բաւական. (Եզնիկ.։)


Արդարադատութիւն, ութեան

s.

equitable judgement.

· Calfa

NBHL (1)

Զարհուրեալ եմ յարդարադատութենէ. (Սարկ. հանգ.։)


Արդարախոհ

adj.

that thinks justly, that is just, equitable in his judgement.

· Calfa

NBHL (1)

Բազումք ի յարդարախոհից եւ յողջամիտ արանց. (ՃՃ.։)


Արդարակ

adj.

just, equitable, upright, innocent.

· Calfa


Արդարակշիռ

adj.

who weighs, judges equitably, just, equitable.

· Calfa

NBHL (1)

Ոմանք զվաճառս ճշդեն, չհայելով յարդարակշիռ վաճառոցն. (Մանդ. ՟Ի՟Ա։)


Արդարակորով

adj.

very just, upright.

· Calfa

NBHL (1)

Որ իցէ կորովի եւ քաջ յարդարութեան.


Արդարեւ

adv.

truly, in truth, certainly, surely, yes, yes truly, yes indeed, really.

· Calfa

NBHL (2)

Դիմեցից իբրու յարդարեւ կարապետ ուրախութեան. (Պիտ.։)

Դառնայր յարդարեւն Աստուծոյ։ Երիցս միակի՝ արդարեւ էին։ Փոխանցելի է մեզ այժմ յարդարեւ գոյ՛ն արդարեւ էին աստուածաբանական գոյանունութիւն. (Դիոն.։)


Արդարութիւն, ութեան

s.

justice, equity, right, uprightness, loyalty, fidelity;
rectitude, reason.

· Calfa

NBHL (3)

Արդարութիւն տեառն ուղիղ է։ Ուսո՛ ինձ զարդարութիւնս քո։ Միոյն արդարութեամբն յամենայն մարդիկ արդարութիւն կենաց։ Դատեցարո՛ւք արդարութեամբ ի մէջ առն եւ եղբօր իւրոյ։ Որ դնայ արդարութեամբ, գտցէ օգնականութիւն։ Արդարութեամբ եւ ամբծութեամբ։ Համարեցաւ նմա յարդարութիւն։ Յորժամ դարձցի արդարն յարդարութեանց իւրոց, եւ արասցէ յանցանս, եւ այլն։ Ապա ԱՐԴԱՐՈՒԹԻՒՆ, որպէս առանձին առաքինութիւն՝ է Հաւասարութիւն իրաւանց.

Արդարութիւն իմ նուազեալ, մեզանքն յայտնեցեալ։ Ի չարագործութենէ յարդարութիւն. (Նար. ՟Դ. ՟Ժ՟Ա։ Տե՛ս եւ Եզեկ. ՟Գ 20։)

Ի յարդարութենէ հաւաստի համեմատութեանցս առ միմեանս. (Պիտ.։)


Արդեան

cf. Արդի.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ յարդեան ժամանակի, այլ ի սկզբան լինելութեանն։ Մինչեւ յարդեանս ամանակ։ Արդեան տարակուսանացս։ Արդեանս աղէտք. (Պիտ.։)


Արդի, դեաց

adj.

present, new, recent, modern;
— ծնեալ, newly born;
—ք, the moderns.

· Calfa

NBHL (2)

Օգտաբեր յարդիս եւ յապառնիսն. (Խոսր.։ իսկ)

Մի՛ ինչ ապաստան լինիջիք յառաջին յաղթութիւն, քանզի յարդի գալ հասանելդ ձեր ի վերայ՝ մեծ զօրավիգն ունիմք զԱստուծոյ օգնականութիւնն. (Ոսկ. ես.) լինի իբր մ. կամ ա։


Արդիւն

cf. Արդիւնք.

· Calfa

NBHL (5)

Արար երկիրն յեօթն ամս լիութեանն արդիւնս։ Սերմանեցէ՛ք զերկիրդ, եւ եղիցին արդիւնք դորա։ Բովանդակիցէք զարդիւնս երկրին։ Բերի զպտուղ արդեանց երկրին։ Տարին կատարեցաւ, եւ զարդիւնս ամենայ ի շտեմարանս ձեր ժողովեցէք։ Յիւրմէ անդոյ անտի տուժեսցի ըստ արդեանն։ Ի պարտէզս ընկուզեացն իջի հայել յարդիւնս վտակացն։ Աստուծոյ արդիւն էք, Աստուծոյ շինած էք։ Աճեցուսցէ զարդիւնս արդարութեան ձերոյ. եւ այն։

Պտուղ ասէ իբր յարդենէ իմեքէ. (Ոսկ. կողոս.։)

Կոչեցաւ Յիսուս Քրիստոսի, յարդեանց անտի ընկալեալ զանուանսն. (Սարկ. մարդեղ.։)

Յարդիւնս զբանն ածիցէ։ Զամովսական սպառնացումն յարդիւնս ածէ. (Խոսր.։)

Զիա՞րդ ի յարդիւնս ինձ օգտից սաղմոսն եկեսցէ. (Նար. կ.։)


Արդիւնաբեր

adj.

meritorious, fruitful, useful, profitable.

· Calfa

NBHL (1)

Զծովն ի յարդիւնաբեր պտղոց տեղի արար (այսինքն փոխեաց). (Նիւս. սքանչ.։)


Արդիւնանամ, ացայ

vn.

to be carried into effect, to produce some effect or fruit.

· Calfa


Արդիւնարար, աց

adj. s. fruitful;
husbandman

· Calfa

NBHL (1)

Եթող այգէգործս եւ արդիւնարարս, (կամ յայգեգործս եւ յարդիւնարարս). (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Ե 12։ Երեմ. ՟Ծ՟Բ 16։)


Արդիւնարարութիւն, ութեան

s.

production;
tillage, agriculture.

· Calfa

NBHL (1)

Սերմանել ... եւ ապա յարդիւնարարութիւնս մատչել. (Կոչ. ՟Դ։)


Արդիւնացուցանեմ, ուցի

va.

to make useful or fruitful, to produce, to fructify;
to effect, to execute, to complete.

· Calfa