warrior, soldier, combatant;
ի —ս մտանել, to rush to the field of combat.
· Calfa
Մարտիկքն երթիցեն վառեալ։ Արանց մարտկաց։ Ի մարտիկ զօրէ (կամ զօրաց) անտի։ Զօրաւոր մարտկօք։ Եթէ մարտիկ ոք իցէ (ըստ ոմանց ի յն. ἁθλῆ τις , այսնիքն մարտիցէ ոք) եւ այլն։
Որ ինչ իւղն մարտիկ նահատակին է, նոյնպէս եւ այլն. (Սեբեր. ՟Գ։)
Ընդ որս մրցականք, եւ կամ մարտիկք. (Արիստ. որակ.։)
Ո՞վ ոք նահատակ ի մարտիկս մտեալ՝ թողուցու զոգորելն, եւ զբանս կատակութեան խօսիցի. (Ոսկ. եփես.։)
wrestler, pugilist, boxer, athlete, martial, warliko;
inexpugnable.
· Calfa
Ըմբիշ՝ որ կռուի բռնահարութեամբ եւ կռփահարութեամբ. փէհլիվան. եւ լայնաբար՝ Քաջ մարտիկ կամ նահատակ յասպարիսի խաղուց, կամ պատերազմաց.
Որպէս զբարի բռնամարտիկ անզբաղս կալ զհայեցուածսն. (Բրս. ի հայեաց.։)
Ի պիսաս զբռնամարտիկսն յաղթելով. (Խոր. ՟Գ. 40։)
Առ բռնամարտիկ մերկամրցանակ ըմբիշս. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Յորժամ բռնամարտիկ զոք մեծահզօր յաղթական պսակեալ ուստեք լսիցեն. (Ոսկ. յհ. նախերգ.։)
Որք ի սկիզբն պատերազմաց զփորձ առեալ բռնութեան՝ յոլով բռնամարտիկս ժողովեն. (Կամրջ.։)
Զգարշութիւնս անգոսնելի մի՛ իբր բռնամարտիկ վանեսցես. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Դժնդակ եւ բռնամարտիկ դեւք ի քաղաքն ժողովեցան. (Ոսկ. ես.։)
Որպէս ի պատերազմունս զօրավարքն առնեն, զբռնամարտիկ տեղի ինչ հմտագունից քաջամարտացն տալով. (Ոսկ. գծ.։)
Տային զանձինսն իւրեանց ի մարզիչս եւ ի բռնամարտիկս. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 14.) իմա՛ յասպարէզ խաղուց, ըստ յաջորդ նշ։
cf. Գազանամարտ.
· Calfa
Բազումք ի մարդկանէ ի պահս իբրեւ ի գազանամարտիկ ինչ կազմեալ են. (Ոսկ. ապաշխ.։)
Նա գազանամարտիկ եղեւ։ Ընթանալ յասորեաց ի հռովմ, եւ գազանամարտիկ լինել. (Լմբ. եկեղ. եւ Լմբ. սղ.։)
cf. Դժուարակռիւ.
· Calfa
Գունդ զօրականաց, ժողով դժուարամարտիկ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Դժուարամարտիկս ընդդէմ դեղոցն պատրաստեն զճաշակս յապականութիւն. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։)
cf. Դիմամարտ.
· Calfa
cf. Ընդդիմամարտիկ.
Իբր զդժնդակ դեւս դիմամարտիկս։ Ախոյեանն դիմամարտիկ դիւաց ներհակաց. (Նար.։)
cf. Գիշերամարտ.
· Calfa
Գունդք առաքելոցն զարհուրեալ փախան, գիշերամարտիկ աշխատութեամբ կէին. (Տաղ.։ Տե՛ս եւ զյաջորդ բառդ։)
cf. Գրամարտիկ.
· Calfa
Արիստարքոս գրամարտիկոս։ Քաջ գրամարտիկոսք։ Քան զամենայն հռետորական անուանսն ... քան զգրամարտիկոսացն, եւ զարուեստականացն. (Եւս. քր.։ Կոչ. ՟Ժ՟Ե։ Սեբեր. ՟Դ։)
Գրամարտիկոսաց եւ քերթողաց՝ կամ վերջանողաց. (Մագ. ՟Ա. ՟Ի՟Ե։ Երզն. քեր.։)
Ամենայն իմաստասիրական եւ գրամարտիկոս արհեստից. (Սամ. երէց.) իմա՛ գրամարտիկոսական։
cf. Մենամարտիկ.
· Calfa
Խոստացաւ միայնամարտիկ լինել թնդ նմա. (Պտմ. աղեքս.։)
Ի հանդէս ճակատացելոց ի միայնամարտիկ զինուորութեան։ Քանի՛ սաղարք միայնամարտիկ ախոյանք իցեն. (Արծր. ՟Բ. 5։ ՟Գ. 1։)
cf. Կռփամարտ.
· Calfa
πυγμή pugnus, pugna. Բռնամարտիկ, եւ Բռնամարտութիւն. ազգ ըմբշամարտութեան՝ կռուփս տալով, կամ բռնցի եւ մուրցացի բախմամբ.
Յաւելաւ կռփամարտիկն։ Զկռփամարտիկ օնսն եդ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ի տեսարանի աշխարհիս ո՛չ զոդւոցն ուսուցեալ հրահանգս, կամ զոլոմպիականն, զկռփամարտիկ. (Սարկ. քհ.։)
belligerent.
· Calfa
Պատրաստեաց զքեզ իբրու ճակատամարտիկ իմն միամարտ. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
Ճակատամարտիկն վառելով. (Մեսր. երէց.։)
victorious at the pentathlon.
· Calfa
Հնգամարտիկն զշմբրոցն լնուն աւազով, եւ առնուն ըստ անձին, զի այնու զբնաւ ոյժն փորձիցեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
fighting on horseback.
· Calfa
Ձիամարտիկ զօրութիւն. (Իգն.։ որ եւ ասի ՁԻԱԿԱՆ ԶՕՐՈՒԹԻՒՆ։)
Յաւանակաւն զձիամարտիկ գոռոզութիւն խրոխտացելոյն քակեաց. (Սեբեր. ՟Ժ՟Ա։)
fighting in the first rank;
coryphaeus, champion;
skirmisher, sharpshooter.
· Calfa
Նախամարտիկ քոց մանկանց եղիազար։ Մեծ՝ ճշմարտութեան նախամարտիկ եւ վարդապետ (պօղոս)։ Ոչ յաղագս անարգութեան նախմարտկաց. (Ածաբ. մակաբ.։ Առ որս. ՟Է. ՟Ժ՟Ե։)
Մեծամեծք հաւատոցն նախամարտիկք. (Նիւս. երգ.։)
Նախամարտիկն զինուորութիւն երկնային պարուն (միքայէլ զօրավար երկնից). (Նար. ՟Լ՟Է։)
πρόμαχος, προαγωνιστής antesignanus, propugnator. Յառաջամարտիկ, ախոյեան. նահատակ. զօրավար.
fighting at sea;
naval fight;
— լինել, to fight a battle at sea;
— տորմիղ նաւաց, fleet, army.
· Calfa
Նաւամարտիկ լինէին ընդ նմա։ Տորմիղ նաւամարտիկ նաւաց. կամ նաւամարտիկ տորմիղ նաւաց։ Յաղթել ի նաւամարտիկ կռուին։ Նաւամարտիկ պատերազմաւ. (Եւս. քր. ՟Ա. ՟Բ։)
Զնաւամարտիկ հնարս հնարեցաւ. (Ոսկ. ես.։)
Նաւամարտիկ ընթացս կազմեալ. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Որ ի թերմուպողիս կռիւն, եւ ի սաղամին նաւամարտիկն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
cf. Յառաջամարտիչ.
· Calfa
Կոչեաց Յեսու զամենայն իսրայէլ եւ զյառաջամարտիկս. (Յես. ՟Ժ. 24։)
Պահանջեսցուք (ի) յառաջամարտկացն։ Յառաջամարտիկ մարտիրոսն, եւ քաջ նահատակն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Եղիշ. ՟Զ։ Հ. ապր. ՟Ժ՟Գ.։)
ՅԱՌԱՋԱՄԱՐՏ ՅԱՌԱՋԱՄԱՐՏԻԿ ՅԱՌԱՋԱՄԱՐՏԻՉ. προαγωνιστής , προαγωνιδής, ἑναρχούμενος τοῦ πολέμου primus certator, propugnator. Նախամարտիկ. ախոյեան. յառաջակաց մարտիկ, եւ պաշտպան.
gladiator, wrestler, gymnast, athlete;
— կռիւ, cf. Մենամարտութիւն;
— լինել, cf. Մենամարտիմ;
— ոգորել, cf. Մենամարտիմ.
· Calfa
Պիտտակ ընդ փրիոնի զողոմպիականն մենամարտիկ կռուեցաւ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Մենամարտիկքն աստի եւ անտի փորձէին զմիմեանս. (Պտմ. վր.։)
Մենամարտիկ հանդէս. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
Մենամարտիկ ոգորել առ վիսութենէ, եւ ընդ գազան կռուել. (Ոսկ. մ. ՟Բ։ 5։)
Լեառն զմռսոյ զմահն (կոչէ), որ վասն մեր՝ միայն պատերազմեալ մենամարտիկ կրեաց. (Նար. երգ.։)
Ի մենամարտիկ լինել վկային՝ զարմացաւ տէրն, եւ յանչափ սիրոյն յարեաւ պսակել զնա. (Եփր. ի ստեփ.։)
Ի մենամարտիկն լինելոյ ընդդէմ դահճացն. (Յհ. կթ.։)
Միայն սակաւ արք իջեալ առ նոսա՝ մենամարտիկս ելանէին. (Ասող. ՟Գ. 41։)
bare athlete or wrestler;
—ք, wrestling.
· Calfa
Մերկամարտիկքն նեղին եւ նեղեն զմիմեանս։ Ճարտար մերկամարտիկ ընդդէմ մոլութեան գտանի. (Եւագր. ՟Ը. ՟Ժ։)
Մերկամարտիկ ճգնութիւն (ըմբշաց). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Սոքա մերկամարտիկք ելով ըմբշամարտիկ. (Մագ. ՟Ժ՟Ը։)
Սպառազէն արիութեամբ՝ մերկամարտիկն մրցութեամբ. (Նար. ՟Լ՟Ա։)
Ընդ որչափ այժմ առ մերկամարտութեանս օրինադրեցին այնոքիկ՝ որք մերկամարտիկք են, թէ զի՛նչ է բարւոք մերկամարտուցելոցն գործք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Յակոբ՝ մերկամարտիկ ընդ աստուծոյ մրցէր. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Կառամարտ.
· Calfa
Կառամարտիկ ձիոցն հակառակելոյ եւ կռուելոյ ըստ միմեանս. (Ոսկ. փիլիպ.։)
tumultuous.
· Calfa
. անստոյգ բառ. մէկ ան-գամ ունի Յհ. կթ. 30. «Սամարտիկոս շփո-թութեամբ զմիմեամբք ելեալ և այր ընդ առն ի կռիւ կաքաւեալ»։ Հին բռ. մեկնում է «փառասէր», Լեհ. «ծաղրածու», Բառ. երեմ. էջ 280 «փառասէր կամ քերթող», ՆՀԲ և ՋԲ «խռովայոյզ», ԱԲ «բառռառուա-կան». և անշուշտ այս վերջինն է ուղիղ. հմմտ. Խոր. Ա. 31. «Քանզի շփոթ իմն ամ-բոխից լեալ, այր զարամբ ելանէին»։
Սամարտիկոս շփոթութեամբ զմիմեամբք ելեալ, եւ այր ընդ առնի ի կռիւ կաքաւեալ. (Յհ. կթ.։)
battering engine, siege-train.
· Calfa
Շուրջ զքաղաքաւն կացուցեալ պարսպամարտիկս, եւ զպատերազմին պատրաստութիւնս ... քանդել ուժգնակի ընդ այլսն համանգամայն եւ զսուրբ քաղաքն. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
combatting by sea;
naval;
— զօրութիւն, navy, naval service.
· Calfa
Ի նաւս վերելակեալ՝ գնային ծովամարտիկ առ թշնամիսն. (Յհ. կթ.։)
cf. Ընդդիմամարտ.
· Calfa
Ո՛չ հիւանդութիւն՝ մահու ընդդիմամարտիկ. (Մամբր.։)
Ծաղր առնէին զընդդիմամարտիկսն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Զընդդիմամարտիկսն տկար գոլ համարեալ ըստ իւրեանց կարծեաց։ Համարին ընդդիմամարտկացն յաղթող լինել. (Դիոն. ածայ.։)
armed combatant.
· Calfa
Հինգ յիւրաքանչիւր ի ցեղէ ահաւորս զինամարտիկս պահապանս թագաւորին գահոյիցն լինել. (Նիւս. երգ.։)
athlete, wrestler.
· Calfa
Մերկեա՛ց իբրեւ զըմբշամարտիկ, օ՛ծ իւղովն Քրիստոսի. զի մի՛ կռուեսցին ի քեզ ձեռք ախոյանին. (Եղիշ. միանձն.։)
defender;
— լինել հայրենեաց, to fight for one's country, in defence of one's native land.
· Calfa
Վերամարտիկ արդարոց է աշխարհ. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 17։)
Ես վերամարտիկ եղէ յամս յեսուայ, եւ զեօթն ազգն սատակեցի. (ՃՃ.։)
adj. s. warlike, martial, brave soldier.
· Calfa
Պատերազմին որպէս քաջամարտիկ։ Քաջամարտկաց եւ յաղթողաց պարգեւս խոստանայ. (Յճխ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Է։)
Քաջամարտիկ արանց պատերազմողաց։ Յնտրելոց զօրաւորաց արանց քաջամարտկաց։ Զմեծ ճգնութիւն քաջամարտիկ նահատակին իւրոյ։ Քաջամարտիկ լինելով ընդդէմ անօրէն բարբարոսացն։ Դու (արծիւ՝) տունջեան քաջամարտիկ ես, եւ ես (բու՝) գիշերոյ. (Յհ. կթ.։ Արծր.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Ճ. ՟Բ.։ Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ի՟Գ։)
Քաջամարտիկ մեծ զինաւորին՝ մերկեռիոս յաղթօղ վկային. (Տաղ.։)
Արհամարհեաց զքաջամարտիկ զինուորութիւնն. (Ճ. ՟Ա.։)
εὑπόλεμος habilis ad bellum, bellicosus. Քաջ պատերազմօղ. քաջ ի մարտի. մարտիկ զօրաւոր.
cf. Մերկամարտիկ.
· Calfa
Մերկամարտ մարտիկ արանց նմանեալ. (Եւագր. ՟Ժ։)
παλαίων luctator. Մերկ մարտնչօղ. ըմբիշ. բռնամարտիկ.
the first to begin a combat, champion, hero, martyr.
· Calfa
. ի-ա հլ. «յառաջամարտիկ, բա-նակի ճակատի ախոյեանները» ՍԳր. «մար-տիրոս, վկայ» Եփր. վկ. արև. Շար. Նար. «քաջ, կտրիճ» Ոսկ. ես. Խոր. ոռես նահա-տակիլ «արիաբար կռուիլ, մարտիրոսանալ» ՍԳր. Ոսկ. բ. տիմ. նահատակեցուցանել Ոսկ. ես. նահատակութիւն ՍԳր. Ագաթ. նահա-տակական Ոսկ. ես. նահատակադիր Ոսկ. յհ բ. 13. նախանահատակութիւն Պղատ. օրին. ռռուած է նաև նախատակ Վրդն. սղ. նախա-տակութիւն Ոսկ. բ. տիմ.։
(նախատակ, իբր նախազօր. կամ նախայարձակ. շահատակ՝ վկայ քաջ). ἁγωνιστής, προταγωνιστής, ἁθλητής, ἁθλητήρ agonista, athleta, primus certator, propugnator, bellator πρότερος prius եւ այլն. Նախամարտիկ. ախոյեան ի ճակատու, եւ յընթացս ասպարիզի. մարտիկ առաքինի. ըմբիշ ճգնօղ, ճգնաւոր. մարտիրոս.
athlete, wrestler;
champion.
· Calfa
, ի-ա հլ. «գօտեմարտող, փահլա-վան» Փիլ. Պիտ. Նար. 265. որից ըմ-բըշական Ոսկ. մ. ա. 1,3. ըմբշամարտ Ա-գաթ. Ոսկ. մտթ. բ. 8, Ա. տիմ. և եբր. Եւս. քր. ըմբշամարտիկ Ոսկ. պօղ. Ա. 249 (հմմտ. Վարդանեան, Բառաք. գիտ. Բ. 45), Խոր. Ե ղիշ. միանձ. գրուած է նաև ըմբշտական (փխ. ըմբշական), ըմպիշ, ըմպշամարտել Աբր. կրետ. էջ 45. արևելեան գրականում յաճախ գրում են ըմբիշտ։
Զօրէն մարտիկ ըմբշի։ Ըմբշացն՝ մարզիչքն պատուիրեն։ Զօրէն ըմբշի բուռն հարեալ՝ արգել. (Փիլ.։)
Առ բռնամարտիկ մերկամրցանակ ըմբիշս. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
ἁθλητύς athleta, luctator, certator, pugil (լծ. եւ յն. բի՛քս, այսինքն բռնցի. մուրցացի) Նահատակ կամ շահատակ ելեալ յասպարէս ի մրցիլ. մրցական. բռնամարտիկ. գօտէմարտ. մենամարտիկ.
man;
husband, spouse;
person;
youth, young man;
— երեւելի, personage;
— իւրաքանչիւր, every one, every person, every body;
— ոք, a person, some one;
— ընդ արամբ, — զարամբ, in competition;
with emulation;
— ցընկեր, one to another;
ընդ — եւ ընդ կին, the men as well as the women, both men and women;
առ —, յայր, each person, a head, a man;
առն տալ, to marry;
առն՝ արանց լինել, to get, to be married;
վատ արանց, coward;
քաջ արանց, brave, courageous;
— խաղաղութեան, peaceful man;
— գործոյ, ingenious, active man;
— զօրութեան, valorous man;
— մահու, guilty, worthy of death;
— պատերազմի, belligerous, warlike, martial;
արք արեանց, sanguinary, bloody men;
— Աստուծոյ, man of God.
· Calfa
ԱՅՐ ԱՍՏՈՒԾՈՅ, կամ ԽԱՂԱՂՈՒԹԵԱՆ, ԶՕՐՈՒԹԵԱՆ, ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ եւ այլն. ստէպ ի սուրբ գիրս եւ յայլ մատեանս, որպէս Աստուած արեալ, խաղաղարար, զօրաւոր, քաջ մարտիկ, եւ այլն։
cf. Անարիութիւն.
· Calfa
Անարութեան գործ։ Իւրով անարութեամբն լքուցանէր զձեռս մարտիկ նահատակացն։ Արութեան եւ ոչ անարութեան են ցոյցք. (Պիտ.։)
s. pl. fruit, production;
benediction, grace, favour;
effect, work.
· Calfa
Մենամարտիկ նահատակացն արգասեօք (որ գրի արգասեւք, կամ արգասիւք)։ Ամենավայելուչ արգասեօք. (Պիտ.։)
important, considerable;
efficacious;
working;
— օր, a working day.
· Calfa
Արգոյ նաւաց նաւամարտիկ նաւացն նաւարկեաց ի փասին գետ. (Եւս. քր.։)
virile mind, bravery, strength of mind, courage;
virtue.
· Calfa
Մենամարտիկ երկպատական առնութեան. (Ագաթ.։)
cf. Ասպարէզ.
· Calfa
Մտրակեալ յընթացս սորա ասպարիսի զշրթունս գրչիս։ Այս մարտիկ բարեփառ այսմ ասպարիսի. (Նար. յիշ. եւ Նար. մծբ.։)
livelihood, subsistence, maintenance, provision.
· Calfa
Հնչումն տաշելոց փայտիցն առ նոյիւ՝ յապրումն հաւատարիմ առնն։ Ապրուստ ի տուն աստուծոյ։ Խնդրեցին զապրուստ ի սրոյ քաջամարտիկ ախոյեանէն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
vanguard, van;
guard;
— նաւաց, pilot, steersman.
· Calfa
ԱՌԱՋԱՊԱՀ որ եւ ՅԱՌԱՋԱՊԱՀ. προφύλαξ, ὐπασπεστής, πρωρεύς, πρότερος. prior, excubitor. եւ այլն. Պահօղ զառաջս բանակին. յառաջամարտիկ.
that has much wisdom, very wise, — learned.
· Calfa
Ոչ գոյ մեզ զօրագլուխ քաջամարտիկ եւ բազմահանճար. (Երզն. լս.։)
king of the universe, the Creator.
· Calfa
Իբրեւ զքաջ նախամարտիկ, ամենաթագաւորին Քրիստոսի զինուորեալ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
adj. s. all, total, whole;
each, every;
all, every thing;
— ոք, every one;
who ever, whosoever, whatever, whatsoever;
— ինչ, every thing, whatever;
ամենայնիւ, յամենայնի, altogether, entirely, quite;
— ուստեք, from all sides, from all parts;
— ուրեք, ընդ — տեղիս, every where, in all places;
զգիշերն —, all the night;
զ— աւուրս, every day;
յառաջ քան զ—, before all;
յետ —ի after all;
պատրաստ լինել —ի, to be ready for every thing;
ի վեր քան զ—, above all or every thing.
· Calfa
at leisure, disengaged, unemployed, undisturbed.
· Calfa
Անզբաղ ունիցի զտեսութիւն ... Անզբաղ կալցի զմիտսն։ Որպէս զբարի բռնամարտիկ անզբա՛ղս կալ զհայցուածսն. (Բրս. հց. եւ Բրս. հայեաց.։)
antagonist, adversary, opponent;
rival, competitor;
champion, hero;
triumpher.
· Calfa
ԱԽՈՅԵԱՆ. πρόμαχος, προμαχητής , ἰππαρχίς, ἁριστεύς. antesignatus, propugnator, omnium fortissimus. Յառաջամարտիկ բանակին խաղացեալ ընդդէմ թշնամեաց. նահատակ զօրավար. դիմակաց. ոսոխ. առջի կտրիճ, առաջ նետուօղ. սէրտէն կէչտի, մուգատտէմէի ասգէր, իյիտ, փէհլիւվան.
Ընդդէմ խրոխտ ախոյենին (կամ ախոյանին)։ Ոչ գոյր չափ գլխանոյն ախոյենիցն։ Յաղթել ախոյանից ... Կործանին վատանուն յախոյանէ անտի։ Ի փախուստ կացուցանելով զինքն առանց նահատակեցելոցն ախոյանից։ Նախամարտիկ եւ առաջին ախոյանից։ Ախոյանաց քաջալերութիւն. (Խոր. հռիփս։ Բուզ. ՟Ե. 4։ Եզնիկ.։ Պիտ.։ Սարկ. քհ.։)
Զօրեղ ախոյեանս աստուածականս։ Ախոյեան անվանական։ Ախոյեանն դիմամարտիկ՝ դիւաց ներհակաց. (Նար.։)
glorious, illustrious, splendid, magnificent.
· Calfa
Արին բարեփառ՝ աշտէին նիզակաւ ի մահ սատակէ։ Այս մարտիկ բարեփառ՝ այսմ ասպարիսի. (Նար. ՟Հ՟Ա. եւ Նար. մծբ.։)
s. ornith. owl.
· Calfa
Բու հրեշտակ առաքեաց առ արծիւ, եւ խնդրեաց զդուստր նորա հարսն, ասելով. դու տուընջեան քաջամարտիկ ես, եւ ես գիշերոյ. պատշաճիմք ի խնամութիւն. (Մխ. առակ.։)
cuff, boxing-match.
· Calfa
Ալիք եւ անդունդք զնաւորդս նեղիցեն, ձմեռն եւ սառնամանիք զհողագործսն, եւ բռնխէթք զըմբշամարտիկսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23. յն. բուռն հարուածք։)
warlike, invincible.
· Calfa
Բռնամարտիկ տեղի.. եւ դժուարակռիւ. (Ոսկ. գծ.։)
that exposes himself, that ventures, adventurous, hazardous;
adventurer;
hold, insolent;
boldly;
— լինել, to expose one's self, to venture
· Calfa
Որ ընդդէմ ոսոխին նախագրաւ բերի. իբր յառաջամարտիկ. ախոյեան. նահատակ. աձնամատոյց. ձեռներէց. յանդուգն. դիմակաց. հակառակորդ. առաջ նետուօղ.
cf. Գլորեմ.
· Calfa
Կէսք սուսերօք իբրեւ զմենամարտիկս զսասկանդամ երամս վարազացն գլորեցուցեալ սպանանեն. (Փարպ.։)
colour, dye, tint.
· Calfa
Զմարտիկն բազմամսութիւն եւ գունաւորութիւն ձեւացուցանէ. (Բրս. հց.։)
adj. s. that holds the bridle or the rein, coachman, driver;
conductor, leader.
· Calfa
Երասանակակալ ձեռինն թուլացեալ (հեծելոյն)։ Նաւամարտիկ ընթացս կազմեալ՝ դուզնաքեայ երասանակակալ փայտիւն վազս առեալ. (Արծր. ՟Բ. 8։ ՟Դ. 11։)
bold, courageous.
· Calfa
Դիմագրաւ. յառաջամարտիկ քաջասիրտ եւ աչալուրջ երեսօք.
to cuirass, to arm with a cuirass.
· Calfa
Եւ խրախուսին յոգի ուրութեամբ՝ զրահեալ պնդապէս՝ սուսերաւ հոգւոյն՝ աստուածարեալ մարտիկք ամենայն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
cf. Միագօտի.
· Calfa
Միագօտիք, պահապանք գլխոց եւ գահոյից թագաւորացն. որպէս ամենայն մենամարտիկք՝ միագօտիք արիականք անուանին. (Լծ. ածաբ.։)
robust, vigorous, sturdy.
· Calfa
Միագօտիք, պահապանք գլխոց եւ գահոյից թագաւորացն. որպէս ամենայն մենամարտիկք՝ միագօտիք արիականք անուանին. (Լծ. ածաբ.։)
cf. Մենամարտ.
· Calfa
Պատրաստեաց զքեզ իբրու ճակատամարտիկ իմն միամարտ։ Ապողինար գայ հասանէ միամարտ ի վերայ աթենայ. (Մագ. ՟Ի՟Է. ՟Ծ՟Ա։)
Զօրական ոմն քաջամարտիկ ի թագաւորէ հարկաւորի ելանել նահատակ ընդ այլում թագաւորի միամարտի. (Մխ. առակ.։)
Կոստանդիանոս արքայ՝ մօնօմախն անուանեալ, այսինքն միամարտիկ. (Մագ. ՟Խ՟Ե։)
Յառաջամարտիկք, եւ միամարտք. (Կլիմաք.։)
Այր մի զօրաւոր, եւ հզօր միամարտիկ։ Ի տեղի ասպարիզին՝ յորում միամարտիկք մարտնչէին. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ի՟Զ.։)
Մինչ ընդ բազումս փորձի եւ ուսանի, յայնժամ կարասցէ միամարտիկ լինել եւ յաղթել. (Վրք. հց. ՟Գ։)
Կրկին անգամ միամարտիկն լինելոյ ընդ եփթաղեայ արքային։ Միամարտեալ (կամ մենամարտեալ) ընդ սպայակոյտ զօրուն. (Յհ. կթ.։)
blows, beating.
· Calfa
Ոսկեղէն ուռամբ բռնամարտիկ կոփոն մակ կառափին կարկատեալ. (Մագ. ՟Թ։)
adj. s. contentious, litigious, quarrelsome, fractious, wrangling, mischief-making, meddlesome.
· Calfa
bristling with spears;
— զօրք, company of pikemen.
· Calfa
Ի դիմի հարեալ քաջամարտիկ նիզակախուռն զօրաց՝ կոխան լինին. (Արծր. ՟Ե. 10։)
olympic.
· Calfa
Ղէոնիդէս ի չորս ողոմպիադս առ երկոտասան պսակս ողոմպիականս։ Զողոմպիականն մենամարտիկ (այսինքն մենամարտութիւն) կռուեցաւ։ Ի տաճարին զարամազդայ ողոմպիական (կամ ողոմպիականի) պատկերն կանգնէր. (Եւս. քր.։)
fighting with rabid fury;
combatting with malice.
· Calfa
Չար մարտիկ. չարութեամբ մարտնչօղ. եւ Ուր լինի չարաչար մարտ. կամ Յարուցանօղ զմարտ չար.
country-man, country-fellow, rustic, peasant, villager;
—ք or —եր, the peasants, peasantry, country people;
rustic, gross, rude, impolite, uncivil, clownish, boorish;
կին —, country-woman, peasantess;
մանուկ —, country lad;
աղջիկ —, country lass, cottage girl.
· Calfa
Առ ազատս, եւ շինականս։ ոչ միայն զմարտիկս, այլեւ զռամիկ շինականս. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Գ. 7։)
strong, robust, vigorous;
valorous;
powerful.
· Calfa
Ազդեցուցիչ փող զուժեղն եւ զքաջամարտիկն յորդորէ յարիութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)
long-sided, heavy-flanked, robust, stout, vigorous.
· Calfa
Հարստակող գոլ զըմբիշ մարտիկն (ասեմք) փոխանակ հզօրի։ Զոյժն ոմանք կող կոչեն. յորմէ եւ զըմբիշ զմարտիկ հարստակող զուժգինն կոչեն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։ յորմէ եւ Վրդն. ծն.։)
to damage, to spoil;
to corrupt;
to ruin, to shatter;
to rumple, to crumple.
· Calfa
Ի բռնամարտիկ ի կռուին ի շրջանակին առանց խաթարելոյ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
play, game;
recreation, pastime, amusement, sport;
fun, joke, raillery, pleasantery, mockery;
mummery, foolery;
games;
scene, stage, theatre;
*song, air;
սէր խաղուց, gambling, gaming;
խաղք Ողոմպիայ, Olympic games;
խաղք ըմբշամարտից, wrestling;
գնդակ խաղ, the game of tennis;
խաղ կճեայ գնդակաց, game of marbles;
խաղ նարտի, backgammon;
խաղ աղիւսակի, draughts;
խաղ սատրնջոյ, chess;
խաղ աչկապուկի, blind man's buff;
խաղ թղթոյ, card-playing;
cf. Թուղթ;
խաղ բախտի, game of chance;
խաղ բառից, a pun, play upon words;
չլինել կամակ ի խաղ, to be in no mood for sport, not to be in a sporting mood;
ի խաղ հատանիլ, զակատիլ ի խաղս, to abandon oneself to amusements;
ի խաղ մտանե, to join a game;
to sit down to play;
լինել յաջողակ ի խաղի, to have a good game;
to hare a good-hand (cards), to be a lucky player;
լինել դժբաղդ ի խաղի, to have ill luck at play;
կորուսանել ի խաղի, to play or to gamble away;
վատնել զամենայն ի խաղի, to gamble away one's fortune, to lose ones' fortune by gambling;
դադարել ի խաղի, to leave off playing;
խաղ համարել, to take as a joke;
չեն ինչ խաղոյ, it is not to be trifled with, it is no joke;
— խաղ առնել զոք, ընդ խաղ արկանել, to ridicule, to deride, to mock, to make sport or mockery of, to laugh at a person;
ընդ խաղ առնել, to rally, to joke with, to jest with;
to turn to ridicule;
ընդ խաղ, ընդ խաղս, for fun, in jest, for a joke, jestingly;
ո՛րչափ խաղացի ընդ նոսա, how many tricks I played on them ! թո՛յլ տուր անդ զխաղդ, թո՛ղ զխաղդ, joking apart, in good earnest;
խաղ կանչել, to sing a song.
a note.
· Calfa
shore, side of a river;
meadow;
marsh, moor;
gulf, roadstead;
division, pigeon-hole.
· Calfa
hermit, anchorite, solitary, recluse;
martyr;
combatant, warrior, champion, athlete;
cf. Ճգնազգեաց.
· Calfa
ՃԳՆԱՒՈՐ. Ըմբիշ. գօտեմարտիկ ագոնարար. (իրօք կամ նմանութեամբ)
austere or ascetic life, austerity;
penitence, mortification, maceration;
fatigue, labour, trouble, effort;
combat, resistance;
danger, risk;
— մահու, death-struggle, pangs, agony;
օր ճգնութեան դատաստանին, the momentous day of the Last Judgment;
ամենայն ճգնութեամբ, with the utmost care or diligence.
· Calfa
Բռնութիւն ըմբշաց մենամարտիկ ճգնութիւն։ Յաւուրն ճգնութեան դատաստանին. (Ոսկ. յհ.։)
armed with deadly weapons.
· Calfa
Բիւրս կուտեալ հաւաքեցի անձին իմում մարտիկ մահազէնս։ Մահազինացն կաճառք։ Սուսեր մահազէն՝ կենդանարար նշան խաչիս. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Ղ՟Ա. եւ Նար. խչ.։)
giant.
· Calfa
Հսկայազն քաջամարտիկն իսրայէլի (սամփսոն). (Մծբ. ՟Ի՟Է. ՟Ժ՟Ա։)
Հսկազն հեթանոսաց։ Զհսկազն եւ զքաջամարտիկն իսրայէլի (սամփսոն). (Եղիշ. դտ.։)
cf. Հսկայազն.
· Calfa
Հսկայազն քաջամարտիկն իսրայէլի (սամփսոն). (Մծբ. ՟Ի՟Է. ՟Ժ՟Ա։)
Հսկազն հեթանոսաց։ Զհսկազն եւ զքաջամարտիկն իսրայէլի (սամփսոն). (Եղիշ. դտ.։)
to assemble, to gather together, to collect;
to amass, to hoard, to accumulate, to heap up;
to infer, to conclude;
to concentrate;
to compile;
to stock;
— զանձն, զխորհուրդս or զմիտս, to retire within oneself;
to collect one's thoughts, to meditate.
· Calfa
Հաւաքել զառ եւ զաւար, կամ զբազմութիւն, կամ զնիւթ. ոսկի, կամ ինչս, մարտիկս, զդասս կրօնաւորաց. (Պիտ.։ Խոր. ՟Բ. 77։ Վրք. հց. ՟Բ։ Նար. ՟Ի՟Ա։ Զենոբ.։)
going on foot, pedestrian;
four-footed;
hackneyed, trite, common-place, trivial, ordinary;
in prose, prosaic;
foot-soldier;
quadruped;
ի — ուց, on foot, afoot;
—ք, — զօրք, infantry, foot-soldiers;
— արձան, անդրի, pedestrian statue;
— կրթութիւն, pedestrian exercise;
— որսորդութիւն, hunting on foot;
— ձաղումն, infantry triumph;
— բանք, trite, hackneyed or common-place saying, vulgarity of expression;
— գովութիւնք, vulgar praises;
— երթալ, to go on foot;
—ս խօսել, to talk common-place.
· Calfa