"cf. Յառաջ բերել;
"
to be produced;
to advance, to progress.
Կոյսն զբազմագին մարգարիտն յառաջաբերեաց։ Յառաջաբերեաց պատմուճանս ի տանէ փեսային անկեալս ի ջրոյ եւ հոգւոյ. (Ճ. ՟Գ. եւ Ճ. ՟Ը.։)
Յորժամ ճգնաւորական հանդէս յիշատակաւ յառաջաբերիւր. իմա՛ յիշատակիւր։
presentation;
preposition, propounding;
pronunciation, utterance.
Իբրեւ ճարտար բժիշկ կարգաւորէ զառաջաբերումն. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
placed in the chief seat, seated in the highest place;
president;
—ք, precedence, primacy, the first, highest or most honourable place.
Պարտ է ճշմարտութեան յառաջագահ լինել քան զստուերն (կամ ստուերին). (Կամրջ.։ Տօնակ.։)
foreknowing, prescient;
instructed beforehand;
forewarned.
Յառաջագէտ է Աստուած. չմնայ ի գործոյն ճանաչել՝ որպէս մարդ։ Աստուած ծածկագէտ եւ յառաջագէտ. (Ոսկ. հռ.։ Եփր. թագ.։ Մագ. ՟Գ։ Կամրջ.։)
Ոչ բառնայ զանձնիշխան կամսն, թէպէտեւ յառաջագէտ է. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։)
prescience, foreknowledge.
written beforehand.
ՅԱՌԱՋԱԳԻՐ ԱՌՆԵԼ, կամ ԼԻՆԵԼ. προγράφω praescribo. Յառաջագոյն գրել. նախաճառել.
preceding, foregoing, antecedent.
ՅԱՌԱՋԱԳՆԱՑ. ՅԱՌԱՋԱԳՆԱՑԵԱԼ որ եւ ԱՌԱՋԱԳՆԱՑ. Որ յառաջոյ երթայ. նախընթաց. յառաջընթաց՝ կարապետ. եւ Վախճանեալ.
anterior, previous, precedent, former, prior;
before, heretofore, beforehand, antecedently, previously;
formerly, anciently;
— աւուրբք, some days before;
— քան, before;
ի —գունէ, a priori.
Տապանակ ուխտին տեառն յառաջագոյն քան զնոսա երթայր երեքօրեայ ճանապարհաւ։ Առաքեսցուք յառաջագոյն քան զմեզ արս։ Զեղեալս յառաջագոյն քան զձեզ.եւ այլն։
to write about or treat of antecedently;
—գրեալ, predicted, foretold;
aforesaid, above mentioned.
Յառաջագոյն գրել. կանխաւ ճառել. վերագոյն յիշատակել.
advancing, progressing;
improving, making proficiency;
forward;
coryphaeus;
proficient;
— է, he is advancing in his studies;
երթալ — եւ մեծանալ, to improve;
to increase in prosperity;
իրք առնն — յաջողէին, that man prospered greatly.
Զմեկնութիւնս նոցա յառաջադէմ կոյս ճառիս լսելոց ես. յն. ի մօտոյ, արդ. (Վեցօր. ՟Ը։)
to advance, to go forward, to progress, to make progress, to profit, to succeed.
ՅԱՌԱՋԱԴԻՄԵԼ. Որպէս նոյն ընդ վ. (=ՅԱՌԱՋԱԴԻՄԱՆԱՄ) (առաւել առ յետինս վարի)։ Ասի եւ յն. ոճով, իբր կր. ՅԱՌԱՋԱԴԻՄԻ՛. այսինքն լինի յառաջադիմանալ.
advancement, progress, improvement, amelioration.
προκοπή profectus, progressus τὸ πρόσον, πρόαν, ἑπίδοσις incrementum. Յառաջադէմն գոլ. զարգացումն. յառաջատութիւն. աճումն. առաւելութիւն.
Զհանգամանս չարին խափուցանել հանդիսաւոր յառաջադիմութեամբ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
producer, author.
προάγων, προαγωγικός, προβολεύς, παρακομιστής productor, adducens, deducens, pararius. Որ յառաջ բերէ ո՛ր եւ է օրինակաւ. արտադրօղ. յառաջացուցիչ. յինքն ձգօղ. պատճառ, առիթ, եւ այլն։
ամենայն միակի եւ բազմութեան յառաջածու։ Ումեմն պատճառ, եւ որպէս յառաջածու եւ ծնօղ։ Ինքն ինքեան՝ ինքեամբ (եւ առ ինքն) է յառաջածու եւ շարժողական. (Դիոն. ածայ.։)
production, creation.
predisposition, spontaneity.
προαίρεσις propositum, voluntas. Յօժարութիւն. հաճոյք. եւ Կամակարութիւն. դիտաւորութիւն, եւ Յամառութիւն.
Զի՞նչ է յառաջակամութիւն օրէնադրութեանն։ Պա՛րտ է ոչ ի ձեռն վիճող բանից բժշկել զսոցա յառաջակամութիւնն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
built or constructed previously.
Սկզբնաւոր յառաջակառոյց քան զբնակիչս։ Յառաջակառոյց զայս կերպարան հաճեցար լինել. (Նար. ՟Հ՟Ե. եւ Նար. գանձ եկեղ.։)
present, assisting;
first in order or rank, primary, principal, chief;
coryphaeus.
provident, prudent, cautious;
— լինել, to foresee.
cf. ՆԱԽԱՀԱՅԵԱՑ. προβλέπων prospiciens. Յառաջահայեաց եւ իմացող մտաց դիւրին է անաշխատ ճանաչել. (Փարպ.։)
arrived before or first.
Քան զյառաջահասն տօնս՝ այսր աւուրս տօն մեծագոյնս ցուցանէ զաճումն սքանչելեացն. (Ճ. ՟Գ.։)
to predict, to prophesy.
standing forward, presenting or offering oneself, eager, forward, earnest, assiduous;
competitor;
— լինել, to advance, to present or offer oneself, to be forward, eager, warm.
skirmish, brush.
Ի յառաջամարտիցն ի ճակատն եթէ ոք հարու զթշնամին։ Յառաջամարտ եղեալ (ընդդէմ) սատանայի. (Մխ. դտ.։ Ճ. ՟Բ.։)
cf. Յառաջամարտիչ.
Ի յառաջամարտիցն ի ճակատն եթէ ոք հարու զթշնամին։ Յառաջամարտ եղեալ (ընդդէմ) սատանայի. (Մխ. դտ.։ Ճ. ՟Բ.։)
skirmisher;
champion;
— զօրք, the flower of the army.
Ի յառաջամարտիցն ի ճակատն եթէ ոք հարու զթշնամին։ Յառաջամարտ եղեալ (ընդդէմ) սատանայի. (Մխ. դտ.։ Ճ. ՟Բ.։)
generous, liberal;
voluntary;
— լինել, to offer, to give freely or spontaneously;
to be full of good-will, ardour or eagerness.
Որ ոք յօժարիցէ մտօք լնուլ զձեռս իւր այսօր տեառն. եւ յառաջամիտք եղեն իշխանք տոհմիցն։ Եւ զուարճացաւ ժողովուրդն յաղագս յառաջամիտ լինելոյն (իշխանաց). վասն զի լի սրտիւ եղեն յառաջամիտք տեառն. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Թ. 6. 9։)
to advance, to go or move forward, to precede, to walk on;
to advance, to progress, to improve;
to have beginning, rise or origin, to be born.
προάγω, προβαίνω progredior, praecedo προλαμβάνω praeoccupo φθάνω, προφθάνω praevenio anteverto προτερεύω priores partes obtineo. որ եւ ՅԱՌԱՋԵԼ. Յառաջ երթալ. յառաջ խաղալ. աճապարել. կանխել. վաղ ժամանել. անցանել. առաջ երթալ.
Ըստ ամենայնի յառաջանալ ի տէր, եւ սիրել զնա. Ի բարեպաշտութեան ջանս յառաջանալ միշտ. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ի՟Գ։)
cf. Յառաջասացեալ.
predicted, foretold, prophesied.
prediction, prophecy.
Ըստ յառաջասացութեան (կամ առաջասացութեան) ի սկզբանն՝ կատարեաց ի վախճանի. (Ագաթ.։)
to advance, to surpass;
cf. Յառաջատիմ.
foresight, prevision.
Զչեւ եղեալսն յառաջատեսութեամբն ճառեաց զմեծասքանչ նշանացն. (Նանայ.։)
cf. Յառաջադիմութիւն;
progression;
— հասակի, growth, increase;
— ի պատուի, promotion;
ի վատթարն —, getting worse, deterioration;
demoralization.
Եկեղեցի Աստուծոյ հանապազօր յառաջատութեամբ աճէ եւ հարստանայ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Կրթելովն տացէ նմա յառաջատուութիւն՝ վերանալ ի կատարելութիւն արհեստի։ Այսպիսի յառաջատումն եւ յաստիճանէ յաստիճան արդարութեան ելս ցուցանէ. (Լմբ. սղ.։)
to advance, to push on, to urge on, to bring or drive forward, to accelerate, to quicken;
to cause to advance, to help on.
Զճանապարհս (կամ զգնացս) քո խաղաղութեամբ յառաջեցուսցէ. (Առակ. ՟Դ. 27։)
offered beforehand;
first fruits;
the first proselyte.
provident.
Այր հանճարեղ եւ յառաջիմաց. (Կորիւն.։)
advancement;
artistic progress.
Պատճառք կենդանութեանս մերոյ, եւ յառաջխաղացութեանս (կամ յառաջախաղացութեանս)։ Ըստ անցնիւրն արհեստից յառաջխաղացութեան հանդերձ կրթութեամբ։ Պատճառ զանազան արհեստիցն յառաջխաղացութեան. (Պիտ.։)
to stretch out the head to see;
to stretch, to extend, to thrust;
to fasten or stick on, to be fixed or fastened on, to heed to dwell on;
— մտօք, ի խորհուրդս, to contemplate, to speculate upon, to meditate or consider attentively, to penetrate, to examine thoroughly;
— յոք, յառեալ կալ or հայել յոք, to fix the eyes or the gate on a person;
— ի դուզնաքեայս, to be fond of trifles;
աչք իւր անքթիթ յառեալ կային ի քաջազն, his eyes were fastened on that brave man.
Յառեալ (կամ կարկառեալ) ընդ պատուհան։ Ընդ ճանապարհն որ հայէր ի գաբայէ յառեալ ի գայի։ Յառեալ՝ ի կատարեալ օրէնս ազատութեանն հայիցի. (Երգ. ՟Բ. 9։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 18։ Յկ. ՟Ա. 25։)
Ոմանք զառեալս փոխանակ հայելոյ մեկնեն աստանօր, որ չէ ինչ ճշմարիտ. եւ սակայն ճշմարիտն այդ է ըստ բնագրին։
gazing, stare;
contemplation.
bottom;
pavement;
floor;
ground, earth;
the buttocks;
— հայրենի or հայրենեաց, native land or country, birth-place, home;
— գետոց, canal, bed of a river;
— աղիւսակերտ, brick pavement;
— սալայատակ, stone pavement;
— նաւու, keel of a ship;
առ —աւ կործանել, քանդել մինչեւ ց— or —ս, to raze to the ground, to level or lay even with the ground, to demolish, to raze or pull down;
to sap, to undermine;
լի լինել գետոյն յամ —ս իւր, to be swelled very high, to rise, to swell beyond, to overflow.
Կտրեալ զքարինսն մինչեւ յատակս (կամ ի յատակս) բլրոյն՝ հաւասար գետոյն։ Քակեաց զմեհեանս մինչեւ յատակս։ Անլուաց ոտիւք մտանել յատակս տաճարին Աստուծոյ. (Խոր. ՟Բ. 39։ ՟Գ. 33։ Փիլ. ել. ՟Ա. 2։)
Արեգակն իբրեւ ճրագ մի ի մեծի տան՝ ի մէջ ձեղուան եւ յատակի լուցեալ. այսինքն յօդս ընդ մէջ երկնի եւ երկրի. (Եզնիկ.։)
of which the bottom or bed is exposed;
— բաժանել զծով, to divide the sea and lay bare its bed.
to raze to the ground, to cast down, to dismantle, to cast to the earth, to overthrow, to destroy, to demolish utterly;
to exterminate, to annihilate, to kill, to cause to perish;
to pave, to flag, to cover with pavement.
Լցուցեալ զհրապարակսն անտիոքացւոց՝ յատակեաց սպիտակ կճասալ յատակօք. ((ռմկ. ... ) Խոր. ՟Բ. 24։)
Ծով է դարձեալ ճանապարհ յատակեալ ի շահ վաճառականաց. (Վեցօր. ՟Դ։)
Հաճեալ եւ բնակեալ ընդ հոգիս յատակեալս խոնարհութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)
practicable road.
Յատակաւոր ճանապարհ դիւրընթանալի.
properly, specially, particularly, expressly, precisely.
Որոշելով զինքն՝ զիւրոցն ճառէ յատկաբար. (Կիւրղ. ղկ.։)
cf. Յատուկ.
Եւ ἱδιωτικός vulgaris. (ըստ յն. ոճոյ) իբր Սոսկական, ռամկական. նուաստ.
to be appropriated, separated, distinguished.
Սատանայ ի վայր անկեալ՝ ամենայն չարեաց պատճառ յատկանայ ե՛ւ ինքեան ե՛ւ այլոց. (յն. եղանի) (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)
precise, narrated in detail, detailed, particularized.
Սուրբ Լուսաւորիչն մեր յատկապատումն գովութեամբ մարակրկիտ յաճախ թուէ. (Նար. երգ.։) cf. ՅՍՏԱԿԱՊԱՏՈՒՄ։
property, attribute, particular, peculiarity, peculiar character;
— լեզուի, the character or genius of a language.
Գայր ի յատկութիւն բան գրոյն ճշմարտապէս, թէ Աստուած լոյս է. (Փարպ. (գուցէ յայտնութիւն)։)
proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.
adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.
Յար աճեցեալ յօրանան. (Պիտ.։)
Ստացաւ աշակերտս, որ յար ընդ նմա շրջէին. ըստ յն. ոճոյ իմա՛ նաեւ, զոյգ ընդ նմա։
Յար ծառայ ասասցի։ Յար մին եղիցի ճշմարիտ, եւ մինն սուտ. (Արիստ. ստորոգ.։)
Անշիջանելի բոցոյն, եւ յար արթուն որդանցն լիցուք ճարակ առանց սպառելոյ եւ մահու. (Սարկ. քհ.։)
Չոգան ի Կափառանում, ուր յար եւեթ լինէին։ Առ ի յըմբերանել զհրէայսն, որք յար եւեթ զայն պատճառէին, եթէ հակառակ կամացն Աստուծոյ է. (Նանայ.։)
to heap up, to agglomerate;
to compound;
to add.
Բարդել յիրերաց վերայ յաճախութեամբ. յաւելուլ ի վերայ. յարելով կցկցել. բաղկացուցանել.