cf. Մուխ.
Զսլաքս նետիցն ի պէտս զքեզ կարեվէր խոցելոյ՝ այրմամբ եւ ջրով մխեալ. (զի այս է այրեցելովքն մխուն լինել. Լմբ. սղ.։)
to plunge, to sink, to drive, to rush, or dash into water, to duck;
— ախտիւ, to plunge headlong into vice.
Կղզի է ասէին, եւ կիտոս էր. եւ ժամ մի իբրեւ էանց, յանկարծօրէն մխրճեցաւ գազանն ի խորս ծովուն. (Պտմ. աղեքս.։)
incestuous;
lecherous, libidinous, lewd;
name of various ancient sectaries.
Զմծղնէիցն դիցեն նոցա կարգ. եւ մծղնեայք են պաւլիկեանք։ Թէ յուրուք ժողովրդեան մծղնեայ գտցի։ Լինէր յաճախումն մծղնէիցն. (Կանոն.։)
reins, loin, haunch, flank.
Ոտք նորա՝ որ կարող եղեն գնալ ի վերայ մկանաց ալեացն, զի մի՛ ընկղմեսցէ զնա, կարող էին կոխել զմկանունս թշնամեացն, զի մի՛ հանցեն զնա ի խաչ. (Եփր. համաբ.։)
mouse-ear, myosotis, forget-me-not;
mumps;
դեղին —, creeping mouse-ear, pilosella.
ἁλσίνη alsine. իբր Անտառային խոտ. եւ ἄδην glandula, tonsilia . որ եւ ՄԿԱՆ ԱԿԱՆՋ. Մարզանսն. սամուխ. բզրուկ կամ տզրուկ խոտն, որ բուսանի յանտառս. եւ Խոյլ ի նոյն ձեւ ...։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
cf. Մկնաճարակ.
Այնքան վնասակար է մկնակեր մեղրն, որ թէ մարդ ուտէ, գոդենայ. (Լծ. նար.։)
gnawed or eaten by rats or mice.
Այնքան վնասակար է մկնակեր մեղրն, որ թէ մարդ ուտէ, գոդենայ. (Լծ. նար.։)
like a mouse.
Գողք՝ որ տկարք են, մկնապէս որմափոր լինին, գաղտնաբար շորթեն եւ գողանան. (Երզն. մտթ.։)
squill, sea-onion, scilla;
գինի — ի, wine of squills, vinum scilliticum.
Իսկ ի Բժշկարանի գրի.
mus-ursinus.
ἁρκτομύς mus ursinus. Գազան մկնակերպ, որ կարէ գնալ եւ ի վերայ երկուց ոտից որպէս զարջ.
daffodil, daffadown-dilly.
Իսկ ի Բժշկարանի գրի.
to christen, to baptize;
to wash, to purify by ablution;
to bathe;
— զկաթն, զգինի, to put water into milk, wine;
վերստին —, to rebaptize.
Դառնութիւնն իսկ (մաղձի կամ լեղւոյ) արեամբ մկրտեալ՝ գոյն կարմիր ընկալաւ. (Պղատ. տիմ.։)
baptism;
washing, ablution, purification;
martyrdom.
fine ashes;
burned to ashes.
Մղեղ կարի մանր. կամ մղեղեալ ինչ.
Զմերս աւերել կարասցեն քաղաք, եւ հուրբ մղեղակ զգեղեցկատեսակն կիզուլ շինուածս. (Պիտ.։)
to push, to give a push to, to thrust, to push forward;
արտաքս —, to unload, to discharge, to empty, to cast forth;
— զմիմեանս, to press or crowd on one another;
— զպատերազմ, զճակատ, to fight, to make or wage war, to give battle to;
— զախոյեան, to win, to conquer, to subdue, to depress, to prostrate;
զհոգաւոր կռիւն —, to fight against temptation;
ընդդէմ իրերաց զբարկութիւնն մղել, to be exasperated one against another;
— զանասուն, to train to labour, to break in or teach animals to work;
cf. Ճաշ.
Ընդէ՞ր հակառակ անձին քում մղես զսուրն։ Ի ներքս մնան, եւ ոչ ոք զնոսա ի դուրս կարասցէ մղել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։ ՟Բ. 13։)
suffocating, stifling, oppressive, sultry.
Հասուցին զբարձրութիւնն յողձուտ եւ ի մղձկուտ յօդն. որպէս ասէ, ուր ոչ կարեն ընթանալ թռչունք. (Վրդն. ծն.։)
cf. Մթանամ.
Ի շաղախմանէ մեղացն մղտացեալ մտացն՝ ոչ կարէ մաքրութեանն առաջի մտել. (Լմբ. ի տնտեսն.։)
to remain, to stay;
to stop, to wait, to expect;
to hope;
to rest, to be at rest;
to last, to consist, to hold out;
cf. Բարեաւ, cf. Խաղաղութիւն, cf. Կամ.
Խորհուրդ տեառնմնայ յաւիտեան։ Ինքն մնաց անդէն ի գալիլեա։ Ի խաւարի մի՛ մնասցէ։ Կալ մնալ ի շնորհսն աստուծոյ։ Առ ձեզ մնացից, եւ կամ ձմերեցից։ Հանին զնոսա եգիպտացիքն, եւ ոչ կարէին մնալ.եւ այլն։
to cultivate, to till, to plough, to manure;
to cultivate;
to administer, to furnish, to supply;
to serve, to wait on.
Սկսաւ նոյ այր լինել մշակ երկրի. զանազանեալ է մշակ լինել, եւ գործօնեայ երկրի. (որպէս՝ կային) գործեսցէ զերկիր, ոչ մշակեսցէ. զսա վատթարն եւ չարն գործեսցէ իբրու վարձկան անարուեստ. իսկ առաքինին մշակեսցէ. մշակն փո՛յթ յանձին է պտուղս օգտակարս ստանալ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 66։)
ՄՇԱԿԵԼ. Մատակարարել. տնտեսել. (որպէս թէ մատակարարն իցէ նոյն ընդ մշակարար, ըամ արբանեկօղ եւ մատուցանօղ, եւ այլն)
cf. Մշտագնաց.
Զառաջին մշտախաղաց շրջագայեալ կարգն կալեալ. (Յհ. կթ. (այն է շարժական տումարն, որպէս եւ անշարժն կոչի անխաղաց։))
continuous, quotidian.
Որ միշտն կրի՝ կայ՝ գոյ յիմիք կարգի. յարակայ. հանապազորդեան.
continually to fix one's eyes upon, to look at steadfastly or intently, to gaze at.
ՄՇՏԱՊԻՇ ԼԻՆԵԼ. Միշտ կամ յերկար պշնուլ, պշուցեալ հայել.
enjoying or possessing continually.
Նաեւ ծով մշտավայելեալ ինձ անկարօտութիւն շտեմարանիւր. (Պիտ.։)
to perpetuate, to eternize;
to last perpetually, to be for ever;
to be perpetuated;
to continue, to exist, to be extant;
to persist, to persevere.
ՄՇՏՆՋԵՆԱՒՈՐԱՆԱՄ ՄՇՏՆՋԵՆԱՒՈՐԵՄ եցի. ն. եւ չ. ՄՇՏՆՋԵՆԱՒՈՐԻՄ. καθεστήκω, παραμένω, προσανακεῖμαι, προσδιατρίβω, σχολάζω consto, permaneo, persevero, commoror, vaco. Մշտնջենանալ. յաւերժացուցանել, եւ յաւերժանալ. հանապազորդել. յերկարել. տեւել. տոկալ, կալ մնալ, դեգերիլ, պարապիլ.
Ի փայտից անփտից տապանակն. այն՝ որ ընդ նմա մշտնջենաւորանալն կարէր. (Փիլ. ել. ՟Բ. 53։)
profession of a sorcerer;
magic art, demonology, witchcraft, charm.
Մոգութիւն է մակակոչութիւն բարեգործ (կարծեցեալ) դիւաց՝ առ ի բարւոյ իմիք հաստատութիւն. իսկ կախարդութիւն է մակակոչութիւն դիւաց չարագործաց. (Նոննոս.։)
priest's attendant.
Աշակերտ մոգի ուրումն երազահանի, որ յայն սակս եւ մոգպաշտէ անուն կարդային. (Խոր. ՟Բ. 45։)
hemlock.
Ի հարկէ սովոյն բերեալք՝ զմոլէխինդն եւ կամ զայլս ոմանս վնասակար բանջարս ըստ դիպաց իմն ճարակեալ. (Յհ. կթ.։)
wandering;
erroneous, wrong, false, heretical;
deceiver, perverter, seducer;
աստեղք —ք, erratic stars, planets.
Տէր յիշեցաք, զի մոլարն այն ասէր. դուք զարտուղի էք ի ճշմարտութենէն, եւ նմա մոլար եւ մոլորեցուցիչ կարդայք, եւ ուստի՞ գիտէք՝ թէ մոլար է նա. եթէ մոլար է, թոյլ տուք, ոչինչ պարտ է կասկածել ի բանից նորա. (Եղիշ. թաղմ.։)
erroneous, heretical;
nonsensical, foolish.
Սովաւ խորթաբարոյիցն հերձուածողաց մոլեգնաճառ բերանք կարկին։ Զմոլեգնաճառ բանսարկուին զգլուխ վերակարեցին. (Նար. ՟Հ՟Ե. եւ Նար. առաք.։)
cf. Մոլեգին.
Մոլեգնոտաց են ձախողակի այդոքիկ ընտրութիւնքեւ կարծիք. (Սարկ. հանգ.։)
cf. Մոլի.
Դուք մոլեկանք էք, եւ կարծէք զմեզ լինել մոլեկանս։ Բարկացողք եւ մոլեկանք։ Ցասումն մոլեկանաց։ Իբրեւ մոլեկանս բանդագուշեալս. (Ճ. ՟Բ.։ Արիստ. որակ.։ Ճ. ՟Գ.։ Վեցօր. ՟Է։)
raving, furious, frenetic, maniac, mad;
vicious, petulant, passionate;
great, excessive.
Կուրի եւ մոլւոյ կարծիս։ Գործ մոլեաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 34։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 22։)
strayed, erred;
missed, mislaid, lost;
cf. Մոլար;
out of the way.
Զի կարծիցէ փարաւոն, թէ մոլոր գնացին, եւ զղջացեալ դարձան. (Վրդն. ել.։)
wandering, vagrant;
false, erroneous, heretical;
deceitful;
fallible;
— աստղ, erratic star;
—ն, demon;
antichrist.
Մոլորական միտք, կամ կարծիք։ Խոտորնակս ինչ եւ մոլորական. (Եւագր. ՟Ե։ Նիւս. կուս.։)
Ի միում գիշերի հասանի ցաւ յանկարծակի իբրեւ զնետ մոլորական. իբր վրիպակաւ կամ յանպատրաստից եկեալ. (Վեցօր. ՟Ե։)
sprinkled with ashes.
Ի վերայ հողմամաղ մոխրացան գետնոյ նկարագիրս դրոշմեալ. (Վեցօր.։)
like wax.
Պա՛րտ էր իբրու զմոմաձեւ ինձ կազմածն դնել թնդ զգայութեամբք ներգործութեանցն, այն՝ որ կարէր ընդունական տպովք կնքիլ. (Նիւս. կազմ)
Մոմեղէն լուսոյ՝ փոխանակ նկար մեղուացն գործոյ. (Սիսիան.։)
stay, support, prop, jamb, pillar, pilaster, stanchion, buttress;
— դնել, to prop, to support, to shore up;
— լարակալ, cf. Էշ.
ὐποστήριγμα, ἁντιστήριγμα sustentaculum, fulcimen, fulcimentum;
fulcrum, firmamentum . Նեցուկ. յեցուկ. հաստարան. ամրութիւն ի ներքոյ կողմանէ՝ կամ առ ի կողմանէ. պայագ, տիրսէք (իսկ էմուտ , հաստատութիւն, եւ մէթիյն, հաստատուն. որպէս եւ իւմիյտ, ումուտ, յոյս) Արար սողոմոն զծովն, եւ զմոյթսն։ Նեցուկ ի ներքոյ նորա, երկու կարգ մութից ձուլեալք։ Արար արքայ զփայտսն անտաշս՝ մոյթս տանն տեառն, եւ տանն արքայի։ Կործանեսցին մոյթքն եգիպտացւոց, եւ իջցէ հպարտութիւն զօրութեան նորա. (՟Գ. Թագ. ՟Բ. 35։ ՟Է. 24։ ՟Ժ. 12։ Եզեկ. լ. 6։)
Մոյթ յեցուկ մակարդական. (Մագ. ոտ. խզ։)
mendacity, beggary;
alms;
ի — ելանել, շրջել, to beg, to go begging, to ask charity, to beg alms, to mendicate;
ի — տեսանել, to see any one in a begging state.
Մոյր՝ աղքատաց բաշխի. մեծատունք չեն կարօտ նովաւ. (Մծբ. ՟Ե։)
Մեծատունք յորժամ կարօտելոցն մոյր տայցեն. (Ոսկ. գաղ.։ (յն. իբր ուտելի ինչ)։)
cf. Մոշենի.
Զմորենին (մովսեսի) ոմանք ասեն թուփ անթառամ եւ անուշահոտ եւ անպտուղ. սակայն մոշավայրի, որ է բերք լերին, բարակ, տկար, եւ անպտղաբեր. (Վրդն. ծն.։)
Իսկ ի Բժշկարանս գրի,
cf. Մոշենի.
Զմորենին (մովսեսի) ոմանք ասեն թուփ անթառամ եւ անուշահոտ եւ անպտուղ. սակայն մոշավայրի, որ է բերք լերին, բարակ, տկար, եւ անպտղաբեր. (Վրդն. ծն.։)
Իսկ ի Բժշկարանս գրի,
to forget, to be forgetful or unmindful of, to neglect;
— զասելին, to be at a stand, to stop short, not to know what to say, to be put to a stand or to an ou-plus;
մի՛ մո ռանար զիս, don't forget me;
to be forgotten, to fall into oblivion.
Թոյնք իժի արկեալ ի փոր՝ ոչ կարեն մոռաանիլ ի բազում ժամս. (այսինքն թաքչել) (Իսիւք.։)
forgetful, unmindful, liable to forget;
cf. Մատն.
Մի՛ թուեսցի քեզ հաշուել զիս կարի մոռացկոտ. (Փարպ.։)
Մարդիկ հանապազ յամենայն տկարք են, եւ պակասամիտք, եւ մոռացկոտք. (Ղեւոնդ.։)
Մոռացկոտ է բնութիւն մարդկան, եւ ոչ կարեն առանց գրոյ պահել զյիշատակս։ Որպէս այժմ մոռացկոտաց զմատն կապեն. (Երզն. քեր. եւ Երզն. մտթ.։)
forgetfulness;
—նս առնել, ի —նս դարձուցանել, արկանել, to forget, to leave or bury in oblivion;
— լինել, գալն, to forget, to forget oneself, to put out of oneʼs memory;
ի —նս ածել, to cause to forget.
Անցեալ դարձեալ ի մոռացօնս՝ զամենայն կարգեալսն տապալէր յետ նորա ելիցն յաշխարհէս. (Բուզ. ՟Ե. 31։)
written by Moses.
Զարձան մովսիսագիր քերեալ ի քարանց կարծրանիւթ վիմաց. (Նար. խչ.։)
established or ordered by Moses.
Ի մովսիսի եդեալ՝ կարգեալ՝ աւանդեալ.
Օրէնքն մովսիսադիր։ Մովսիսադիր օրինացն կարգ։ Մովսիսադիր օրէնսդրութիւն։ Ըստ մովսիսադիր աւանդից. (Ագաթ.։ Արիստակ. ի մկրտ.։ Ճշ.։ Սարգ. յկ. ՟Ա։)
skinner, currier, leather-dresser, fell-monger.
որ եւ ՄՈՐԹԵԳՈՐԾ. Որ գործէ կա մկարէ զմորթ. խաղախորդ, եւ փոկագործ. ճոն. կոն.
night-shade, banewort;
strychnine, strychnia.
ՄՈՐՄ եւ ՄՈՐՄՈՅ ՊՏՈՒՂ. στρύχνος solanum. իտ. solano, morello. Թուփ եւ խոտ, եւ պտուղ նոցին մանրահատ եւ մանրողկոյզ՝ սեաւ կամ կարմիր անուտելի. շանխաղող, շնխաղող ...։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
Եւս եւ Պտուղ մորենւոյ. զի գրի դարձեալ ի Բժշկարանի.
stupidity, idiotism, extravagance, folly, madness.
cf. Մօրուք.