to be charmed, delighted;
to enjoy;
to take one's fill of, to glut one's self with, to be satiated, glutted, to be intoxicated, enraptured.
Ոչ կարացին զօրել ուժոյ զօրութեան անոյշ գինւոյ նորա. ծարաւեցան, արբին եւ զմայլեցան, եւ դարձեալ պասքեցան. (Ագաթ.։)
Զմայլեալք ուրախութեամբ ի քէն կենդանարա՛ր բաժակ։ Որով արբեալ զմայլեցաք յուրախութիւն հոգեւոր։ Վէմն հաւատոյ զմայլեալ անմահական բաժակաւն այսօր բաշխէր ծարաւեաց. (Շար.։)
Ընկղմեալ, զմայլեալ, եւ իսպառ ծածկեալ յանճառութենէ առաւելութեան ... մեծիդ երախտեաց. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
Զմայլեալ էր միտք ծերոյն ի տեսիլս Աստուածայինս. (Վրք. հց. ՟Գ։)
to torment one's self, to toss about, to tumble and toss.
Տատամսիլ. խուճապիլ. ծփիլ ի հոգս. ցնորիլ.
Մեծատանցն զըմբաղելոցն՝ եւ ոչ անոյշքն թուին ախորժելիք. (Եփր. աղքատ.։)
to grow torpid, stiff, numb, to be benumbed, dulled;
to lose ones senses, to be stunned;
to feel giddy.
ԶՄԲՐԻՄ ԶՄՐԻՄ. Սաստիկ թմբրիլ. իսպառ թմրիլ. ընդարմանալ, յիմարիլ արբեցութեամբ. մոլեգնիլ. գինեհարութեամբ կծկիլ իբրեւ ամօթապարտ. թմրիլ, սըմքիլ, սըքիլ.
Հայեա՛ց ի ծանականսն, որք ընդ միմեանս զըմբրին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Պատկառի, զմրի, ծրարի. (Լմբ. սղ.։)
to be perfumed with myrrh.
Զմուռս իբրեւ զմռացելոյ (ընծայեցին մոգքն). (Եփր. համաբ.։)
myrrh tree.
Ա՛ռ քեզ խունկս անուշունս, ծաղիկ ընտիր զմըռնենեաց. (Ել. ՟Լ. 23։)
to mix or fill with myrrh;
to embalm.
ԶՄՌՍԵՄ σμυρνίζω murrha imbuo որ եւ ԶՄՌԵԼ. Զմռսաւ պատել, օծանել, խառնել.
emerald, made of emerald.
Պսակս ծակ զմրխտեայ եւ մարգարտով կազմեալ. (Պտմ. աղեքս.։)
to spare, to save, to be careful;
to tremble, to shiver;
to throb, to palpitate.
Եթէ հայրն յորդւոյն արարածս ոչ խնայեաց ... որդին զիւրսն զիա՞րդ ոչ զընդայցէ. (Եզնիկ.։) Այլ առաւել տրական խնդիր առնու իբր չէզոք.
Խոյն փոխանակ տուեալ բանականին զենման, զնդալով յԻսահակ. (Լծ. ածաբ.։)
low, lower.
(յորմէ Զնստագոյն) Կարի նստեալ, այսինքն ի վայր իջեալ, ցածագոյն.
to look at, to observe, to stare at, to aim at, to contemplate;
to examine, to study, to discuss;
to remark, to clear up, to recognize;
to visit;
to feel, to touch.
ἑρευνάω, διερευνάω (լծ. հյ. որոնել). indago, investigo, perscrutor, inquiro, disquiro ψηλαφάω, ψηλαφέω tango, contrecto, palpo Ի զնին բերիլ ձեռօք կամ աչօք. քաջ քննել. կամիլ զգայութեամբ քննել. եւ Հասու լինել. հետազօտել. շօշափել. դիտել. նայիլ, տնտղել.
observation, speculation, theory;
visit.
Չի՛ք տեսիլ հողմոյ, եւ ոչ զննութիւն օդոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Զննութիւն.
Չի՛ք տեսիլ հողմոյ, եւ ոչ զննութիւն օդոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
lower or very low, sunk
ταπεινός, κοῖλος, κοιλότερος humilis, cavus եւ այլն. Առաւել զնիստ, ի վայր նստեալ. զիջագոյն. խոնարհագոյն. ցածագոյն. խորագոյն. փոսորակեալ. խորոփաւոր. ցած.
Տեսիլ արածին (կամ հարածոյն) զնստագոյն իցէ (կամ չիցէ) քան զմորթ մարմնոյն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. ստէպ։)
Տեսանիցէ քահանայն զարածն յորմս տանն՝ զնստագոյնս կանաչս կամ կարմրացեալս. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Դ. 37։)
Զյօնս եւ զաչս նկարել, եւ ըստ խառնուածոյն զնստագոյն (տեղիս) ձեւոյն ստուերացուցանելով. (Նիւս. կազմ. ՟Զ։)
Ծարրօքն ստուերացուցանեն զնստագոյնս աչացն. (Լծ. ածաբ.։)
to settle, to grow calm, to relent.
ԶՆՍՏԱՆԻՄ եւ ԶՆՍՏԻՄ. Ի վայր նստիլ, իբր զիջանել. ցածանալ. ցածնուլ. խոնարհիլ. հանդարտիլ. զետեղիլ. վար իջնալ.
Զհամատարած յուզմունս զնստեալ ցամաքեցոյց. իմա՛ զնստուցեալ. (Երզն. մտթ.։)
cf. Զնստանիմ.
ԶՆՍՏԱՆԻՄ եւ ԶՆՍՏԻՄ. Ի վայր նստիլ, իբր զիջանել. ցածանալ. ցածնուլ. խոնարհիլ. հանդարտիլ. զետեղիլ. վար իջնալ.
Զհամատարած յուզմունս զնստեալ ցամաքեցոյց. իմա՛ զնստուցեալ. (Երզն. մտթ.։)
to weigh down, to cause to sink;
to depress, to calm.
Տալ զնստիլ. զիջուցանել. ցածուցանել. խոնարհեցուցանել. ինջեցնել.
Նոքօք ցածուցեալ զնստուցանէ զմիտս մեր. (Եզնիկ.։)
Զնստուցանէ զամբարտաւանութիւնն մտածութիւն նորին բնութեանս. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)
cf. Նուիրական.
Զոհական դիւացն. (Վրդն. ծն.։)
cf. Զոհարան.
θυσιαστήριον altare Տեղի կամ գործարան զոհից. սեղան զոհի.
altar of sacrifice;
vase of immolation.
Ո՛չ ի բագինս զոհարանաց նոցա պատարագ Աստուծոյ նուիրել. (Մանդ. ՟Է։)
Զոհարանք ոսկեղէնք երեսուն, եւ զոհարանք սպասուն արծաթեղէնք հազար քսան եւ ինն. (՟Բ. Եզր. ՟Ա. 9։)
Ոսկւովք պսակօք, եւ արծաթի զոհարանօք, յանօթս ցանկալիս. (Ագաթ.։)
cf. Զոհագործ.
to immolate, to sacrifice.
θύω, θυσιάζω victimam offero, sacrifico Զենուլ զենլիս ի պատիւ Աստուծոյ. մատուցանել, նուիրել, պատարագել. զոհ ընել.
Զոհեսցո՛ւք Տեառն Աստուծոյ մերում։ Որ դից զոհէ, սատակեսցի. (Ել. ՟Գ. 18։ ՟Ի՟Բ. 20։)
Պիւթագորաս ոչ հրամայէ զոհել դից, որպէս թէ չիցէ պարտ զոհել Աստուածս Աստուծոց ... երկիրպագանել հրամայէ, եւ զոհել ոչ. (Եզնիկ.։)
ԶՈՀԵԱԼ. գ. εἱδωλόθυτον idolothytum, immolatum idolis Մասն զոհից նուիրելոց դից, կամ զոհ կռոց. տե՛ս (Գծ. ՟ժե. 29։ ՟իա. 25։ ՟ա. կոր. ՟ը. 1. 4. 7. 10։)
God-like, divine.
ἱσόθεος եւ Զուգաստուած. aequalis deo, vel coelestibus Իբր զուգերկնային. Հաւասար երկնայնոյն, կամ Աստուծոյ.
aid-de-camp.
Բառ անյայտ. թուի Զո՛յգ ոստանիկաց, կամ զոյգ ոստուցեալ ի գործ պատերազմի. այսինքն նիզակակից՝ հեծեալ, ասպետ. ազատորեար. համհարզ. համահարզ.
Մերոյն Արտաշէսի հրամայեաց երթալ ի Պարսս հանդերձ իւրովք զոյգոստատօք. (Խոր. ՟Բ. 87։) (Ըստ յն. ζευγίτης այսինքն լծուոր, ամոլք, առ աթենացիս էր կարգ դասու զօրականաց զկնի ասպետաց)։
cf. Զօշ.
Յոռի. ցած. զազիր. անարժան. ամօթալի. անամօթ, (պ. զիշտ). որպէս եւ Զօշաքաղութիւնն է ամօթալի շահ.
fresh;
refreshing.
chilly, sensible to cold.
Արգել զզովամարմին ծերութիւն նորա. (Եփր. մնաց.։)
to cool, to grow cool, to become cool.
καταψύχω, ἁναψύχω refocillor, respiro Հովանալ, բարեխառնիլ ի ցրտութենէ, կամ ցրտով ի տօթի. ոգի առնուլ յերեսաց տօթոյ եւ ծարաւոյ. զիջանիլ ջերմութեան իրիք. պաղըշտծկիլ, հովահրիլ, հանգչիլ .... եւ պաղիլ. սօվումագ.
Զովասջիք ընդ ծառովս. (Ծն. ՟Ժ՟Ը. 4։)
refrigeration.
cf. ԶՈՎՈՒԹԻՒՆ;
Զովացութիւն ոգւոցն ծարաւելոց։ (Ոսկ. ես.)
refreshment.
Կարծէր զովացումն ինչ առնել աւազանին (եռացելոյ). (Ճ. ՟Ա.։)
to refresh;
to give freshness;
to refrigerate.
Կապեալ խուրձն մի մեծ (արմաւենւոյ՝) զովացոյց. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Զորս ծարաւի են այսմ գիտութեան, զոգացուցաք. (Մխ. դտ.։)
cf. Զովող.
(Աստուած) չունի զոք ընդ իւր զովողակից՝ իբրեւ զեղբայր կամ իբրեւ զընկեր, կամ իբրեւ զօտար ոք գործակից, այլ միայն զիւր զօրութիւնն եւ զիմաստութիւնն (զորդի), եւ զիւրոյ զբնութեանն զհոգին. (Եզնիկ.։)
cf. Ցլագլուխ.
ԶՈՒԱՐԱԿԱԳԼՈՒԽ. βουκέφαλος bucephalus, taurino captie praeditus որ եւ ՑԼԱԳԼՈՒԽ ասի. Մակադրական մեծի երիվարին Աղեքսանդրի, զի գլուխն ասի լինել մեծ՝ նման գլխոյ զուարակի կամ ցլու, արջառոյ, եզին. կամ ըստ այլոց՝ ի սրունս երիվարին գոյր նիշ նման գլխոյ զուարակի.
Հեծեալ յերիվարն զուարակագլուխ։ Անկաւ յերկիր եւ Աղեքսանդրի զուարակագլուխն երիվար. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Զուարթ;
joyfully, gaily;
— են աչք նորա ի գինւոյ, his eyes are merry with wine.
cf. Զուարթերես.
χάροψ, χαροπός laetitiam vultu prodens Զուարթ դիմօք. ուրախ եւ պայծառ երեսօք.
sweet or good tempered, gay, sprightly;
joyful, merry.
Զի էր այր զուարթամիտ, եւ լի հոգւով սրբով եւ հաւատովք. (Գծ. ՟Ժ՟Ա. 24։)
to be joyful, to rejoice, to be diverted;
to rouse one's self, to give one's self up to gaiety;
to shine, to enlighten, to cheer up, to be kindled;
to be vigilant, sober, to watch;
— ի գինւոյ, to be seasoned with wine;
զուարթացեալ ի գինւոյ, tipsy, cf. Գինի;
զուարթացաւ սիրտ նորա, his heart was merry, expanded, dilated;
զուարթացան երեսք նորա, countenance brightened up;
— հրոյ, to relight, to rekindle.
Ընկա՛լ զընծայսն ի ձեռաց իմոց ... եւ զուարթասցիս ընդ իս. յն. բարեհաճեսցիս. (իբր խօշը գալ). (Ծն. ՟Լ՟Գ. 11։)
Զուարթացի՛ր ցնծալից ուրախութեամբ։ Զուարթացեալս իմն տեսաք զձեզ. (Փարպ.։)
Ընդ պատկառեալսն, եւ զուարթացեալս։ Ի կափման աչացս՝ հայեցուած սրտիս մի՛ ստուերասցի, պայծառասցի։ Երախտիք փրկչին հենգնեալ, եւ Բելիար զուարթացեալ. (Նար.։)
Կամ θάλλω vireo Ուռճանալ. զօրանալ. արծարծիլ.
malignant, crafty, cunning.
Սոքա են քնէածք ի բարեաց, եւ զուարթաչար. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
generous, liberal;
— տուրք, liberality.
Քանզի զտուրս զուարթառատս սիրէ Աստուած. յն. լոկ, զուարթս. (՟Բ. Կոր. ՟Թ. 7։)
Այլեւ յԱստուածային նուէրս զուարթառատք եւ բարեպաշտօնք. (Պիտ.։)
Զի զզուարթառատացն ի ժամանակս օտարասիրութեանն պտղով գործոցն ընտրեսցէ. (Ոսկ. հերոդ.։)
to divert, to exhilarate;
to drive away melancholy, to enliven, to animate, to revive;
— զմիտս, to cheer, to soothe the spirit;
— զլսելիս, to delight the ears, to please, to solace.
εὑφραίνω exhilaro, laetifico ἁναζωπυρέω exsuscito τέρπω delecto Տալ զուարթանալ. զուարթ առնել. զարթուցանել, եւ արծարծանել զոգիս յուրախութիւն, ի քաջալերութիւն, եւ ի զգաստութիւն.
Զհրաշունչ բարկութիւնն իւրեանց շիջուցեալ՝ ցնծութեամբ զուրախութիւն զուարթացուցանէին. իմա՛ իբր ուռճացուցանէին, վառէին, եւ այլն. (յն. այլազգ)։
gaiety, joy, good humour;
activity, vigilance.
Ըստ երկրորդին՝ γρηγόρησις vigilantia Հսկողութիւն. արթնութիւն մտաց. եւ Ժրութիւն ի գործս. խելքը գլուխը՝ ու աչքաբաց ըլլալը.
Յորում Հոգի Սուրբ Աստուծոյ. եւ յաւուրս հօր քոյ զուարթութիւնք եւ իմաստութիւնք գտան ի նմա։ Հոգի Սուրբ Աստուծոյ է ի քեզ, եւ զուարթութիւն եւ հանճար եւ իմաստութիւն առաւել գտաւ ի քեզ. (Դան. ՟Է. 11. 14։)
sprightly, lively, vigilant;
angel.
ԶՈՒԱՐԹՈՒՆ թունք. գ. εἵρ եբր. էիր, իր. ἑγρήγορων vigil Սեպհականեալ անուն հոգեղէն պաշտօնէից Աստուծոյ, այսինքն հրեշտակաց.
Զուարթունք (ասին), միշտ զուարթացեալք գոլով հոգեւորականաւ եւ իմանալեաւ խնդութեամբ յԱստուածայինսն։ Ունի դարձեալ եւ զուարթութեանն անուն զաննիրհ արթնութիւնն, եւ զանխոնջական փառաբանութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
Հրեշտակք ի նա ցնծան հանապազորդ. վասն որոյ եւ զուարթունք կոչեցան. (Լմբ. առակ.։)
cf. Զուարթ;
—, —աբար, joyously, merrily
εὕθυμος, περιχαρής, φαιδρός laetus εὕδιος serenus Զուարթ զգալի օրինակաւ. հրճուեալ. ուրախ. խրախ. եւ Զուարճալի. ուրախական. հեշտալի. գեղեցիկ. ծաղկաւէտ. դալարագեղ. ուրախ զուարթ. շէն, շաղ.
ԶՈՒԱՐՃ. մ. եւ ԶՈՒԱՐՃԱԲԱՐ. Հրճուանօք. ցնծութեամբ.
Անդ ի մէջ դրախտին՝ ցընծային զըւարճ ուրախալից կենօքն. (Տաղ.։)
cf. Զուարճալի.
Լցեալ զուարճութեամբ. հրճուալից. ցնծալից. բերկրալից եւ զուարթագին.
Օրհնել զուարճալից բերանօք զհրաշագործն Աստուած. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Զուարթակից.
Բազմատեսակ աստուածային առաքինութեանցն է զարդ զուարճակից (եղելոց) հոգւոյն. (Նիւս. երգ.։)
Հաւատամ եւ նոցա՝ զուարճակից (մեզ) լինել եւ տօնակից այսօր. (Ածաբ. ծն.։)
Կամ εὕδιος serenus Պարզ եւ պայծառ. զուարճախառն.
Աչք մերձենալով առ սիրելին՝ յառաջագոյն աւետիս տայ զմտերմութեանն զախտ՝ զուարճակից եւ խաղաղուտ հայեցուածօք. (Փիլ. իմաստն.։)
sweet-throated.
Զգարնանային զուարճաձայն ծիծառն. (ՃՃ.։)
to enjoy, to rejoice, to delight in any thing, to be delighted, to amuse one's self, to be diverted, to play;
to laugh, to jest, to divert one's self;
to flourish;
— սրտի, to rejoice one's heart, to solace;
— ընդ գեզ, to be delighted with beauty;
— իբրեւ զգալարի, to flourish like an herb;
զուարճացեալ ալիք, grey, hairs, hoariness.
Ընդ երեկոյս զուարճասցին։ Զուարճասցին յուրախութենէ իւրեանց։ Ի ճանապարհս վկայութեանց քոց զուարճացայ որպէս յամենայն ի մեծութեան. (Սղ.։)
Ընդ որոց թէ ընդ գեղն զուարճացեալք՝ զնոսա Աստուածս կարծիցեն. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 3։)
Այլ մեք՝ որոց բանն է երկրպագեալ, թէպէտ եւ պարտ է զուարճանալ, բանիւն զուարճասցուք. (Ածաբ. ծն.։)
ԶՈՒԱՐՃԱՆԱԼ. ἁγαλλιάομαι, εὑθηνέω exulto, gaudeo, laetor Ուրախանալ, բերկրիլ, զուարթանալ. ցնծալ. ... տե՛ս (Ես. ՟ե. 4։ ՟ա. թգ. ՟իե. 36։ Ժող. ՟բ. 7։ Երեմ. ՟ժէ. 8։)
Ընդ ոչինչ այսքան ուրախանայ Աստուած, որքան ընդ մարդոյ ուղղութիւն եւ փրկութիւն. (Ածաբ. յայտն.։)
ԶՈՒԱՐՃԱՆԱԼ. ἁναθάλλω, ἁνατέλλω, εὑθαλέω, ἁνθέω vireo, refloresco Ուռճանալ. դալարանալ, կանաչանալ, սաղարթանալ, ընձիւղիլ, ծաղկաւետանալ.
rejoicing, happiness, delight;
flourishing anew, growing green again.
Զմիտս աստուածասիրացն զարթուցանել ի խրախամիտ զուարճացումն։ Փայլօղ գեղեցկագունութեամբ (ընծայել) զուարճացումն տեսանելեաց։ Անթարշամելի զուարճացմամբ տերեւոյն միշտ դալարանալ. (Պիտ.։)
to rejoice, to recreate, to delight, to divert, to drive away melancholy, to amuse, to give pleasure.
Արուեստականք արարածք հեշտացուցանեն եւ զուարճացուցանեն զտեսաւորութիւնն. (Փիլ. այլաբ.։)
Լուսափայլ ողորմութեան քո շնորհք ծագեալ ի մէջ քառասնիցն՝ զուարճացոյց սուրբ զմանկունսն. (Շար.։)
Որ երեւելի լուսով քո զուարճացուցեր զամենայն արարածս քո. (Ժմ.։)
joy, enjoyment, rejoicing, pleasure, deliciousness, delight, diversion, cheerfulness;
contentment, complaisance, pleasure, pleasantry;
amusement, recreation, pastime;
gaiety, frolicsomeness;
— տեղւոյ, amenity.
τέρψις delectatio, deliciae, laetitia, exultatio Վայելք ուրախալի. ուրախութիւն սրտի ի վայելից. ախորժ. ցնծութիւն. հրճուանք. խրախութիւն. զուարթութիւն. սիրտը բացուիլը, սրտին եղ կապելը.
unanimous, with ono opinion or voice.
Իսկ որ ինչ զկնի այսորիկ՝ զուգաբան, եւ հաւասարագործ. (Խոր. ՟Բ. 89։)