cf. Սողուկ.
· Calfa
Դիւրափոփոխ է բնութիւնս, եւ սողուկ ի նախանձ. (Լմբ. առակ.) (այլ ձ. սողոսկր. գուցէ սողուսկ)։
slippery.
· Calfa
Դիւրափոփոխ է բնութիւնս, եւ սողուկ ի նախանձ. (Լմբ. առակ.) (այլ ձ. սողոսկր. գուցէ սողուսկ)։
immerged, submerged.
· Calfa
Իշխանութիւն չարին սուզական։ Զոր խանդացեալ չարին սուզական. (Գանձ.։)
bearing or carrying a blade of straw or a small branch.
· Calfa
Փոխանակ աղաւնոյ շղաբեր հրեշտակի. (Անյաղթ բարձր.։ Յհ. իմ. եկեղ.։)
to trouble, to perturb, to upset.
· Calfa
Խառնակել. շփոթել. խռովեցուցանել. կամ ըստ Հին բռ. մոլորեցուցանել. (cf. ՇԼՄՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵԼ, թերեւս փոխանակ գրելոյ Շըմորեցուցանել)
cf. Շնորհք.
· Calfa
Ո՞ր շնորհ է ձեր։ Իսկ եթէ շնորհօք, ոչ եւս ի գործոց. ապա թէ ոչ՝ շնորհքն ոչ եւս շնորհք լինին։ առաք շնորհս փոխանակ շնորհաց. զի օրէնքն ի ձեռն մովսիսի տուան, շնորհքն եւ ճշմարտութիւնն ի ձեռն յիսուսի քրիստոսի եղեն։ Իւրաքանչիւր ոք զիւր շնորհս ունի, յաստուծոյ։ Փոխեցից ի ձեզ շնորհս ինչ հոգեւորս. եւ այլն։
canine nature;
adultery, fornication;
idolatry;
cf. Ըմբռնիմ.
· Calfa
Այնպիսի իրք ոչ է շնութիւն միայն այլեւ պոռնկութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։ (Թո՛ղ զի երբեմն իբր փոխան իրերաց դնին շնութիւն եւ պոռնկութիւն։))
Մանաւանդ՝ որպէս μοιχεία adulterium. Խառնակութիւն ընդ կնոջ օտարի՝ ըստ անխտրութեան շանց. նմանութեամբ՝ եւ Կռապաշտութիւն, ագահութիւն, խարդախանք, եւ այլն. զինա.
master of a house, head of a family;
landlord, house-holder;
patriarch, chief of a tribe or race;
— տարւոյ, the Sun's house.
· Calfa
Արգամ տանուտէր մուրացան՝ որ ի ծննդոցն աժդահակայ։ Նախարարօք եւ մեծամեծ տանուտերօք ... Յաւագ տանուտերաց։ Ոչինչ կրտսերս յիշխանս յուդայ, զտանուտեարս ցեղիցն կոչէ։ Սուլիմաբերդ ի սուլիմա տանուտեռնէ շինեալ. (Խոր. ՟Բ. 41։ Փարպ.։ Շ. մտթ.։ Ուռպ.։)
absolutely, despotically, independently.
· Calfa
αὑθεντικώτερον, αὑθεντίᾳ auctoritate. Իբրեւ տանուտէր, տիրաբար. ինքնիշխանաբար. ճոխաբար.
appertaining to the head of a house, feudal.
· Calfa
Տանուտէրական պատիւն ազգին պարգեւելով։ Զաշխարհս տանուտէրական իշխանութեանն մինչեւ յայրարատ։ Կազմէ զթագաւորութիւն տանուտէրական ցեղապետութեան. (Խոր. ՟Բ. ՟Դ։ Արծր. ՟Բ. 3։ Վրդն. պտմ.)
condition or authority of the master of a house, or of the chief of a tribe;
feudality.
· Calfa
Տանուտէրն գոլ. իշխանութիւն տանուտեառն. ցեղապետութիւն. եւ Կարծեցեալ իշխանութիւն աստեղաց.
to rough-hew, to roughen down, to chip, to square, to plane, to smooth, to polish.
· Calfa
Եկա՛յք վէմս տաշեսցուք։ Տաշեցեր զլայնութիւն։ Պղինձ հանգոյն քարի տաշի։ Քարինս անտաշս, եւ տաշեցին որդիքն սողոմոնի։ Զջրհորն՝ զոր իշխանք փորեցին, եւ տաշեցին զնա թագաւորք ազգաց.եւ այլն։
lawsuit, cause, litigation;
justice;
— վարել, դնել, to proceed, to sue in law, to bring an action;
— առնել, to do justice;
to judge a lawsuit;
— տալ հատուցանել, to judge one's self, to condemn one's self, to be condemned;
ի — կոչել, to summon, to cite.
· Calfa
Առանց պատասխանւոյ է դատն։ Արդար դատ։ Զի՞նչ դատ է իմ։ Ո՛չ ուղիղ է դատդ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։ Նար. երգ.։ Վրք. հց. ՟Դ. եւ ձ։)
cf. Դատաստանարան.
· Calfa
Եթէ ոչ առ սոքօք զբաւական դատն կալցի, առ այլ հասցէ դատարան։ Եթէ երկու դատարանքն ոչ կարասցեն հաշտեցուցանել, դիցէ զկատարած, ըստ որում դատարանացն կարգաւորութիւնքն են, եւ կամքն իշխանաց. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Ձանձրացուցաք զդիւան դատարանի իշխանաց. (Լմբ. եկեղ.։)
that speaks in vain.
· Calfa
Ընդ դատարկաբանին (կամ դատարկ բանին) պատասխանի տալ պարտ է. (Վրք. հց. ՟Բ. ձ։)
judicature, office of judge, bailiwic, officialty, administration.
· Calfa
պ. տատվէրի. ἠγεμονία praefectura judicis, praesidis, procurantis Իշխանութիւն դատաւորի.
cf. Դարանակալ.
· Calfa
Իշխանութիւն ամենայն սխալ է եւ վրիպակ, բազումս ունենալով զդարանամուտ սպասեական. (Փիլ. իմաստն.։)
chief of footpads.
· Calfa
Զինուորքն ընդ դասապետսն, եւ դարանապետքն ընդ զօրագլուխսն։ Ի դարանապետաց եւ ի դասապետաց։ Երկրորդ իշխանքն դարապետք (կամ դարանապետք) եւ դասապետք լինելով. (Փիլ.։)
forge, smithery, smithy.
· Calfa
χαλκεῖον, χαλκών, χαλκευτέριον officina fabri aerarii, vel ferrarii Գործատուն կամ խանութ դարբնաց.
turned, returned;
converted.
again, anew;
moreover, besides, otherwise, even, likewise;
bis;
also.
· Calfa
Դարձեալ կրկնէ։ Վերստին դարձեալ թախանձ արկանեմ։ Դարձեալ անդրէն ի յետս նահանջես։ Յետ նոցա դաւիթ, դարձեալ եւ պետրոս. (Նար.։)
circuit, return;
reward, retribution;
answer, report, signification;
— բանից, phrase, sentence, style.
· Calfa
ԴԱՐՁՈՒԱԾ. Փոխադարձութիւն բանի. պատասխանի բանիւ կամ գրով.
Դարձուածս պատասխանւոյ առաքէր խուժացն. (Սարկ. լս.։)
Զդարձուած քննութեանն (այսինքն զպատասխանի հարցմանն). (Նանայ.։)
stratagem, fraud, contrivance, machination, cheat, circumvention, deceit, trick, imposture, plot, snare, trap, device;
— գործել, to conspire, to circumvent, to plot, to lie in wait;
— անձին առնել, to kill one's self;
—ով, deceitfully, treacherously.
· Calfa
δόλος, κακουργία, ἑπιβουλή dolus, maleficium, insidiae որ եւ ԴԱՒԱՃԱՆՈՒԹԻՒՆ. Նենգ խաբէութիւն. խարդախանք. խորհուրդ չար. դարանակալութիւն. որոգայթադրութիւն մահու. սպանութիւն.
to betray, to defraud, to deceive, to prevaricate.
· Calfa
Դաւաճանեսջիք զեգիպտացիսն. (Ել. ՟Գ. 22.) իմա՛, հնարիւք կողոպտեսջիք՝ խնդրելով զպէտս ճանապարհի, փոխանակ ծառայութեան։
cf. Դաւողութիւն.
· Calfa
Նախանձ, ստութիւն, դաւումն, կեղծաւորութիւն. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Դեգերանք.
· Calfa
Բազմաժամանակեայ դեգերմամբք մաշէին զաւուրս իւրեանց ի դպրոցս ասորի գիտութեան։ Բազում թախանձանօք եւ յերկար դեգերմամբ խնդրեսցէ. (Փարպ.։)
antichrist;
priest.
· Calfa
ἁντί pro, contra, re Նախդիր բաղադրական, որ տայ նշանակել իբր Փոխանակ. ընդ. եւ Ընդդէմ։ (Թր. քեր.։)
Փոխանորդ սուտ. որպէս դերաքրիստոս, կամ անարժան քահանայ. (որպէս եւ ռմկ. տէրայ կոչի յոմանց երէցն, զի եւ տէյր, ըստ պրս. է տաճար).
vice-prefect;
treasurer.
· Calfa
Փոխանորդ կամ օգնական արքունի հանդերձապետի.
pronoun.
· Calfa
ἁντωνομία pronomen Փոխանուն. փոխանունութիւն. ձայն եդեալ փոխանակ անուան՝ հանդերձ որոշմամբ դիմաց. որպէս Ես, դու, նա, ինքն, այս, որ, եւ այլն. զամիր.
Դերանունդ՝ դերանուն, կամ տիրանուն կամ փոխանուն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
antonomasia.
· Calfa
Դերանունութիւն է բառ փոխանակ անուան եդեալ. (Թր. քեր.։)
Եւ է դերանունութիւն ըստ երից. զի ասի փոխանունութիւն, եւ թերանուն, եւ հասարականուն. (Երզն. քեր.։)
Զառ ի կողեալ կամի յուղղոյ դերանունութենէն յինքնէ. յորժամ իշխանն եկեսցէ. զինքն անուն ձայնեն նմա։ Դերանունութեան խոտորումն ի պատիւ առեալ ընկալաւ. (Փիլ. լին. ՟Ա. 99։)
fit, proper, suitable, decent, convenient;
accident, case, incident, hazard, chance;
ի — լինել, to suit, to be proper or fit;
ի — ժամանակի, in due time;
— լինել, to chance, to happen, to fall out accidentally;
ի — գալ՝ ելանել՝ պատահել, to agree, to suit, to be convenient;
to succeed, to happen;
ի — է, it is hecoming, necessary;
— է, it is possible;
— թուիլ, to appear suitable;
եթէ — տացէ, if by chance;
— եղեւ ընձ, it has happened to me;
— եղեւ ի միում աւուրց, it happened one day;
towards, with respect to, in the place where;
to the side of;
— եւ —, very suitable;
properly;
—ու —, fixedly, attentively;
— նկատել, to look at with surprise or astonishment.
· Calfa
Ի դէպ խորամակ բարուցն պատասխանի առնէ. (Երզն. մտթ.։)
very troublesome, very harsh, haughty, wicked.
· Calfa
Դժնդակագոյն է ցանկութիւն։ Չարեաց դժնդակագոյնն նախանձ. (Փիլ.։)
atrocity, asperity;
— հայեցուածոյ, hurtful aspect.
· Calfa
Բազում հակառակութիւն դիպի լինել, եւ դժնէութիւն փոխանակ հանգստեան. (Բրս. հց.։)
to hinder, to stop, to impede, to obstruct, to embarrass, to cross, to delay, to interrupt;
to intercept;
to interdict, to prohibit;
to abolish, to abrogate, to annul, to revoke;
to take away;
to sippress;
— զճանապարհն, զանցս ուրուք, to stop the way or passage, to stop up, to obstruct, to encumber;
— զերկիր, to encumber the earth.
· Calfa
Խափանելզգործս, զերկիր. կամ զմարդիկ ի գործոյ, զհրէայսն ի շինելոյ. կամ զհաւատս. Զօրէնս, զաւետիս, զամենայն իշխանութիւնս. զայն՝ որ զիշխանութիւն մահուն ունէր։ Խափանեսցի մարմին մեղաց, կամ մարգարէութիւն, գիտութիւն, մահ։ Քրիստոսիւ խափանելոց է։ Որ խափանելոցն էր։ Ի վախճան խափանելոցն։ Խափանեալ էք ի քրիստոսէ։ Զիշխանաց աշխարհիս այսորիկզխափանելեացս։ Յորժամ եղէ այր, զտղայութեանն ի բաց խափանեցի։ Խափանեցաւ շինուած տաճարին։ Մի՛ խափանեցէք զիս, զի տէր յաջողեաց զճանապարհս իմ։ Ընդէ՞ր խափանէք զժողովուրդն ի գործոյ իւեանց։ Խափանեցան գործք նորա։ Խափանեսցուք զգործս նոցա։ Խափանեցից ի տերւոջէդ յայդմանէ զձայն զնծութեան։ Ոչ խափանեսցինգնացք քո։ Խափանեցին զօրէնս քո. եւ այլն։
to regard with a rancorous or malevolent eye, to detest, to hate, to envy.
· Calfa
Խեթիւ հայել. խոժոռ նայիլ. Դժկամիլ. զչարիլ. Մախալ. ծուռ նայիլ, հիանալ, նախանծիլ.
mad, crazy, lunatic, insane.
· Calfa
παραφρώνουν desipiens ἑπίληπτος laborans epilepsia, sive morbo comitiali;
correptus a daemone . Ոյր խելքն կամ ուղեղն է խանգարեալ. խելացնոր. խելայեղ. գլխագար. վերնոտ կամ այսահար, լուսնոտ. ուշաթափ. մտաթափ. ապուշ մտօք. անմիտ. կամ ըստ Հին բռ. Խելացաւ. խելքը տւրած, բախուկ, խենդ, խեւ.
hare-brained, giddy-pated, cracked, foolish.
· Calfa
մահ խնդրես փոխանակ պատուոյն՝ ա՛յ խելայեղ. (ՃՃ.։)
crab;
cray-fish.
· Calfa
Գտցես փոխանակ մարգարտին խեչեփարս կամ կրայս զազրալիս. (Սանահն.։)
cf. Խեչափառ.
· Calfa
Գտցես փոխանակ մարգարտին խեչեփարս կամ կրայս զազրալիս. (Սանահն.։)
froward, wilful, stubborn, perverse, rebellious, refractory;
currish, surly, bitter;
rancour, hatred, spite, envy;
— հայել, to look surlily;
—իւ լինել, to be enraged or furious with.
· Calfa
Խե՛ռ աչօք (նոր ձ. խե՛թ աչօք) եւ նախանձաբեկ կամօք հային (ի խե՛թ աչօք). (Լմբ. առակ.։)
Այլ թէ եւ մարտիրոսեսցէ, եւ ի սիրտն խեռ եւ նախանձ ունիցի, ի հուր այրիսցի. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
insubordination, disobedience, indocility, obstinacy, stubbornness.
· Calfa
Կամ խեռութեամբ լռել, կամ նախանձով զերգս եղանակել. (Ի գիրս խոսր.։)
brick, tile;
pottery, earthen-ware, crockery;
porcelain, China-ware, Wedgewood-ware;
potsherd, fragment of earthen-ware;
fish-shell;
shell, conch;
—ք, pottery;
Wedgewood-ware, Wedgewood-manufactory;
earthen, delft;
զ— կարկատել, to beat the air, to pound the water.
· Calfa
Սուր խեցեաւ քերեցին։ Խեցեաւ փոխանակ եղջեր ամենայն մարմին նոցա քերեալ լինէր. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ը.։)
to hector, to swagger, to brave, to bully, to insult;
to laugh to scorn, to laugh at;
to advance fearlessly, to have the hardihood or boldness, to face, to brave;
to attempt, to risk;
to rush upon, to assault, to attack;
— ի վտանգս, to run risks, to seek perils, to brave or to face dangers;
— ի մարտ, to plunge into the thickest of the fight;
յաղօթս —, to confide in prayer.
· Calfa
ԽԻԶԱԽԵԼ. Յանձնապաստանութեամբ ճոխանալ ի վերայ այլոց. պանծանօք խրոխտալ. եւ Արիաբար խրախուսել.
Խիզախելով, եւ քան զայլսն ճոխանալով ասէր. թէ եւ մեռնիլ եւս հասանէ, զքեզ ոչ ուրացայց. (Երզն. մտթ.։)
joy, mirth;
առ խնդին, for joy.
· Calfa
Արմատ Խնդալոյ. որպէս Խնդութիւն. պ. խանտէ.
Յանչափ խնդոյն արտօսր բազում ցօղէին (մոգք՝) խանտաղատելով ընդդէմ մանկանն. (Եպիփ. ծն.։)
hard, stiff, harsh, tough;
sharp, strict, severe, rigorous, rigid, austere;
rough, rude;
cruel, merciless;
haughty, arrogant, supercilious, overhearing;
inflexible, obstinate, untoward, stubborn, untamable;
difficult, inaccessible;
—, խստիւ, harshly;
roughly, cruelly;
severely;
— բանք, harsh words;
— կեանք, austere, hard life;
խստիւ գնալ, to be blunt with;
to treat with brutality or severity, to maltreat;
—ս բարբառել՝ խօսել ընդ ումեք, to speak bluntly or harshly to, to say unpalatable things;
— է քեզ, it is hard forthee.
· Calfa
Խիստ տեղի, կամ ծառայ կամ տէր։ Ի ձեռս թշնամաց անօրինաց խստաց։ Խիստ գործ, բան։ Խիստ իբրեւ զդժոխս նախանձ։ Խիստ ծառայութիւն։ Պատերազմ խիստ։ Խիստ էքեզ ընդդէմ խթանի աքացել.եւ այլն։
Խիստիշխան. խիստ դեւ. խիստ լուծ. խիստ ստրկութիւն. խիստ հիւանդւթիւն. խիստ յարձակմունք. (Եզնիկ. ։ Շ. մտթ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Ա։ Պիտ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։ Նար. ղ։)
Պատասխանի արար արքայ խիստ. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ. 13։)
Խստիւ տայցէ պատասխանի. (՟Ա. Թագ. ՟Ի. 7. 10։)
to pluck up, to root out, to extirpate;
to unclasp;
to sweep away;
to force, to take by force, to extort, to take away;
to demolish, to destroy, to pull down, to ruin;
— զատամն, to draw, to pull out, to extract a tooth;
— զաչս, to put, to tear the eyes out.
· Calfa
Հրաման ունիմք ի տեառնէ քաղցրութեամբ քլել զնա ի մարմնոյն։ Իշխանքն որք դուստր ունէին, խլել ջանայինզմանուկն։ ի փեսայութիւն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ժ՟Դ։)