seeking or asking a present or favour.
· Calfa
Իբրեւ առնոյր պատուիրանս օրինացն Մովսէս ի ձեռացն Աստուծոյ, պարգեւախնդիր՝ տեսանելով զաստուած, ի պատասխանւոյն նման զի ասէ, գթած եմ եւ ողորմած, անդ առնոյր զաւանդութիւն իշխանութեան եւ այլն. (Ագաթ.։)
president of the games, giver of prizes.
· Calfa
Իշխան պարգեւաց որպէս գնի ի յն.
donee, person to whom any thing is given or bequeathed by will.
· Calfa
Պարգեւառին (տպ. պարգեւառուաց) ի թագաւորաց ուսուցանեն հրահանգօղքն՝ երկրպագութեամբ շնորհ ունել։ Թագաւորացն տուրք պէտս ունին խանթից բացման դրանցն, եւ այնպես պարգեւառուացն շնորհին (տպ. պարգեւատուացն). (Խոսր. ժմ.։)
fond of making presents, liberal, generous, large-hearted, open-handed, munificent.
· Calfa
Աննախանձ է աստուածութիւն, եւ անչարակնութեամբ պարգեւասէր. (Եղիշ. հոգ.։)
donor;
remunerator.
· Calfa
Յաննախանձ պարգեւատուէն։ Յամենառատ պարգեւատուէն Աստուծոյ։ Գոհացի՛ր զպարգեւատուէն. (Եղիշ. ՟Է։ Արծր. ՟Է. 12։ Խոսր.։)
cf. Պարերգող.
· Calfa
Վայելչական է թերեւս լինել եւ այնոցիկ՝ որ պարերգողսն են, մի իշխան՝ ո՛չ նուազ, քան եթէ երեսուն ամաց լինելով. (Պղատ. օրին. ՟Ղ։)
chorus-singer.
· Calfa
Վայելչական է թերեւս լինել եւ այնոցիկ՝ որ պարերգողսն են, մի իշխան՝ ո՛չ նուազ, քան եթէ երեսուն ամաց լինելով. (Պղատ. օրին. ՟Ղ։)
adj. s. Parthian;
Parthia;
—ք, the Parthians.
· Calfa
Գլխաւոր նահապետ էր պարթեաց տերութեանն, որոյ անուն էր անակ։ Պատասխանի ետ պարթեւն։ Պարթեւք ի մակեդոնացուոց ապստամբեցին. եւ այլն. (Ագաթ.։ Խոր.։ Եւս. քր. ՟Բ։ Եւ զի տէրութիւն նօցա զօրացաւ ի պարսս, ի մարս, եւ ի հայս, վասն որոյ եւ սոցա ընծայի ըստ տեղւոյն պարթեւդ անուն, եւ մանավանդ մարաց, որպէս է տեսանել ի գիրս ՟Ա. Մակ. ՟Ղ. 56։ եւ ՟Ը. 8։ եւ Կոչ. ՟Ժ՟Բ. յորս յն. է՝ մարք։)
to glory, to vaunt, to boast, to brag, to hector, to praise oneself;
to put oneself forward, to aim at winning distinction, to preach up oneself, to make a merit of, to affect haughty airs, to play the braggart, to swagger, to be vain-glorious, proud or vain of;
պանծացեալ —, to pride oneself, to look big, to be proud of;
պարծիմ գոլ, I have the honour to be...
· Calfa
καυχάομαι, ἑγκαυχάομαι , κατακαυχάομαι glorior, jacto. Պանծալ . նազիլ անձնագով լինել. պերճանալ. ճոխանալ. մեծաբանել. վստահանալ ընդ բարիս եւ ընդ փառս՝ անձին (որ է չար), կամ Աստուծոյ (որ է բարի). պարծենալ.
to render wise or modest, continent or abstinent, to give an air of decency.
· Calfa
Չարն պարկեշտացուցանէ իմն յայնցանէ՝ որ յագահութիւն առաւելաստացութեան ինչ է։ Իշխանք, որոց հոգն է պարկեշտացուցանել եւ հոյակապ առնել զայն ինչ՝ որ շուրջ զմարմնովն է, եւ արտաքոյ բարիք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 211. 217։)
barony.
· Calfa
Աշտիճան՝ պատիւ եւ իշխանութիւն պարոն գոլոյ. որպէս ռուբինեանցն կիլիկեցւոց նախ քան զթագաւորելն. եւ ամենայն գլխաւորութիւն գաւառի կամ կալուածոց. գրի եւ ՊԱՐՆՈՒԹԻՒՆ.
to fill to overflowing;
to break, to burst.
· Calfa
Ի վերայ նստելոց է որովայնի խանչումն այտուցեալ եւ պարպատեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
debt, duty, obligation, engagement;
due;
active debt, credit;
tribute, tax, impost;
cause, reason, author;
in debt to, indebted, accountable, responsible;
guilty, culpable;
— բաշխք, tribute due;
—ոյ տէր, creditor;
v. imp. — է, there must, there ought;
it is right, it is necessary;
— եւ արժան էր, it was necessary;
չէ —, ոչ է —, ոչ է եւ պատշաճ, it must not be, it is not right, just or lawful;
չէ — կենաց, he is unworthy of life;
— վարկանել, to think proper, to deem expedient;
արկանել ընդ —եօք, to cause to run into debt, to get into debt, to be involved in debt;
մտանել ընդ —եօք, to run into debt;
to lay oneself under obligations;
բազում —ս ունել, լի —եօք լինել, to be over head and ears in debt;
— անձին համարել, to assume the obligation;
հատուցանել զ — ս իւր, to discharge or pay a debt;
հատուցանել զ —ս երախտագիտութեան, to discharge a debt of gratitude;
հատուցանել զ— ս իւր առ հայրենիս, to pay one's debt to one's country;
—առնել, to render culpable, to impute, to accuse;
to condemn;
cf. Թոյլ;
cf. Պատշաճ.
· Calfa
Պարտ է մեզ զսիրելի որդի՝ փոխանակ հոգեւոր սննդեանն՝ զպարտոյ պարտսն հատուցանել նմա. (Վրք. ածաբ.։)
Զոր ոչ է պարտ մարդոյ խօսիլ. պարտն փոխանակ չկարելոյ է (այսինքն անմարթ գոլոյ). (Նար. երգ.։)
Պարտ է մեզ որ կարողս եմք՝ զտկարութիւն տկարացն բառնալ։ Ապա եթէ այնպէս ինչ պարտ իցէ լինել, զոր, կամի արասցէ։ Առն մարդոյ չէ պարտ ծածկել զգլուխ։ Ինձ պարտ էր ձէնջ վկայութիւն առնուլ։ Ուստի պարտ իսկ էր նմա ամենայնիւ եղբարց նմանել։ Փոխանակ զի պարտ էր ձեզ լինել վարդապէտս վասն ժամանակին, եւ այլն։
Ժամանակն՝ յորում պարտուպատշաճ էր նմա յայտնել։ Զիա՞արդ դադարէր նա ի գործոյ անտի՝ որ պարտուպատշաճ էր նախանձու նորա. (Եփր. օրին. եւ Եփր. թագ.։)
Ինձ անկ է հայրենի իշխանութիւնն ... (եւ միւսն) ասէր. ինձ պատշաճ է. (Եւս. քր. ՟Ա։)
զիւրսն փոխանակ այլոց ունէր յանձին տալ պարտ. (բաշխի. Սեբեր. ՟Բ։)
Պարտբաշխի. փոխանակ, կամ պանդակ, կամ ՟Ը վայր ։
to tire out, to weary, to fatigue too much, to harass, to jade, to overweary, to worry, to fag, to exhaust, to debilitate, to extenuate.
· Calfa
Թախանձեցոյց զնա, եւ պարտասեցոյց զնա մինչեւ մահ. (Դտ. ՟Ծ՟Զ. 16։)
creditor.
· Calfa
Տէրն փոխոյն, ընչից, որ եւ լինի իշխան առնլոյ պարտս ի պարտապանէ. ըստ յն. ասի, ᾦ ὁφείλει , cui debet, որում պարտի (ոք). առնելիքի տէր.
tribute, tax, contribution;
assessment.
· Calfa
զիւրսն փոխանակ այլոց ունէր յանձին տալ պարտ. (բաշխի. Սեբեր. ՟Բ։)
Պարտբաշխի. փոխանակ, կամ պանդակ, կամ ընդ վայր ։ 1
to be conquered, to have the worst of it;
յապշութիւն —, to be confounded, astounded, astonished, surprised;
պարտեցաւ պատերազմն, a part was subdued.
· Calfa
Արագիլ ոչ փոխանակ կերակրելով զծնօղն (որպէս սովոր է առնել ի բնէ). պարտօղ ոչ իւիք լիցի (այսինքն պարտական)։ Յաղագս երկոցունց պարտեցայց քեզ զգովութիւն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. յովն.։)
to owe, to contract debts, to become indebted, to be bound;
to be obliged, beholden to;
ought, must.
· Calfa
Արագիլ ոչ փոխանակ կերակրելով զծնօղն (որպէս սովոր է առնել ի բնէ). պարտօղ ոչ իւիք լիցի (այսինքն պարտական)։ Յաղագս երկոցունց պարտեցայց քեզ զգովութիւն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. յովն.։)
to envelop, to enclose, to encircle, to surround, to shut in;
to circumscribe, to comprehend;
— թագաւ, to crown, to gird the brows with a crown.
· Calfa
Յաղթութեամբք՝ իշխանութեանս պարփակեցէք պարիսպ. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
command, rule, reign, sway, domination, dominion, authority, power;
government, state, kingdom, empire;
—ք, powers ( hierarchy of angels);
հոգեւոր —ք, ecclesiastical principalities, bishops, etc.
· Calfa
Տանիցին զձեզ ի ժողովուրդս, եւ ի պետութիւնս եւ յիշխանութիւնս։ Առ ի մատնել զնա պետութեան եւ իշխանութեան դատաւորին։ Իշխանութեանց եւ պետութեանց հնազանդ լինել. (Ղկ. ՟Ծ՟Բ. 11։ ՟Ի. 20։ Տիտ. ՟Գ. 1։)
Անկանելոց է յիշխանութենէ եւ ի պետութենէ իւրմէ, որ աստուածանալն անձամբ կամեցաւ. (Եզնիկ.։)
Նստոյց ընդ աջմէ իւրմէ յերկնաւորս՝ ի վերայ ամենայն իշխանութեան եւ պետութեան։ Զի յայտնեսցի արդ իշխանութեանց եւ պետութեանց՝ որ յերկինս են։ Եթէ աթոռք ... եթէ պետութիւնք. (Եփէս. ՟Ա. ՟Գ. Կող. ՟Ա. 16։)
Պետ գոլն. իշխանական գլխաւորութիւն. տէրութիւն եւ առաջնորդութիւն յո՛ր եւ է կարգի. որպէս յն. ἠγεμονία, τὸ ἠγεμονικόν imperiu, ducatus եւ այլն.
ՊԵՏՈՒԹԻՒՆ. Իշխանութիւն արքայական, եւ դատաւորոկան. որպէս յն. ἑξουσία potestas, potentia, principatus, magistratus τυραννία tyrannia, dominatio, imperium.
ՊԵՏՈՒԹԻՒՆ, թիւնք. Անուն միոյ յիննեակ դասուց հրեշտակաց, այն է եօթներորդ ի վերուստ ի վայր, եւ երրորդ ի ստորէ ի վեր. (որպէս յն. ἁρχή principatus. կամ ἑξουσία potestas. որ ի սուրբ գիրս անխտիր դնին որպէս Պետութիւնք կամ իշխանութիւնք)
to serve, to minister, to attend;
to be served or attended.
· Calfa
Գերաշխարհիկ եւ երկնաւոր իշխանութիւն (է) պաշտօն սարկաւագելոյ բազմաց. (Սարկ. քհ.։)
deaconship, deaconry;
service, ministry.
· Calfa
Ի ծնողացն իմոց աբիբաս կոչեցայ, արժանաւորեալ սարկաւագութեան աշտիճանի։ Սրբէ զղեւտացիսն սրսկմամբ ի գործ սարկաւագութեան։ Նայեցեալ ի սարկաւագութիւն ժողովոյն՝ հրեշտակք պատասխանէին նմա ի քարոզութեանն զտէր ողորմեա։ Յիշեա տէր զքահանայութիւնս մեր, եւ որ ի քրիստոսի զստրկաւագութիւնս. (Ճ. ՟Բ.։ Նախ. թուոց. Լմբ. պտրգ.։ Պտրգ. բրս.։)
Ընտրեսցես դու այր ի սպասաւորութիւն սարկաւագութենէ։ Կանայք որ ունին իշխանութիւն սպասու սարկաւագութեան. (Եփր. ՟ա. տիմ.։)
to rebuff, to spurn, to repulse, to shock, to estrange, to cause a separation, to alienate, to detach;
to scare, to startle, to cause or give umbrage to;
— ի ստենէ, to wean, to disaccustom.
· Calfa
Եթէ այսպէս սարտուցանէր խաննա զփեննա. (Եփր. թագ.։)
cf. Սաքրիմ.
· Calfa
Սարսեալ սաքրեն խաւարային իշխանութիւնք։ Կաճառք հրեզինացն երկեղալի դողմամբ ի քնէ սարսեալ սաքին. (Բենիկ.։)
cf. Սեւաստէ.
· Calfa
Թագաւորէ կայսր սեբոստոս սկտաւիոս, որ եւ աւգոստոս. յորմէ հետէ՝ աւգոստեանք, եւ սեբաստեանք անուանեցան թագաւորք հռովմայեցւոց. (Շիր. քրոն.։) Այլ ի յետին դարս ի մէջ յունաց Սեւաստոս եղեւ անուն ինչ պատուոյ իշխանաց։ Տես եւ բռ. յտկ. ան. Սեբաստիա, եւ Սեբաստիան գունդ։
cf. Սեւաստոս.
· Calfa
Թագաւորէ կայսր սեբոստոս սկտաւիոս, որ եւ աւգոստոս. յորմէ հետէ՝ աւգոստեանք, եւ սեբաստեանք անուանեցան թագաւորք հռովմայեցւոց. (Շիր. քրոն.։) Այլ ի յետին դարս ի մէջ յունաց Սեւաստոս եղեւ անուն ինչ պատուոյ իշխանաց։ Տես եւ բռ. յտկ. ան. Սեբաստիա, եւ Սեբաստիան գունդ։
cartilaginous.
· Calfa
Բառ յն. սիլախօս, սէլա՛խիօն. σέλαχος, σελάχιον cartilagineus, cartilaginosum. Աճառապատ. ներդապատ. մակդիր լողակաց՝ որոց պատեանքն է մաշկ աճառոտ փոխանակ թեփոց.
cf. Սեղանադիր;
waiter, servant;
house-steward;
temple-erector.
· Calfa
Զկազմիչ վկայութեանն խորանի զմեծն մովսէս, եւ զսեղանակազմն հեղիաս զնախանձայոյզ փառանցն աստուծոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
fornicator, whorekeeper;
suitor, gallant, sweet-heart, admirer.
· Calfa
Զսեղեխսն զայնոսիկ թուել. շնացօղ բարկութիւն, շնացօղ ագահութիւն. սեղեխ՝ մախանք, ոխակալութիւն. (Նիւս. կուս.։)
etc. lover-murder.
· Calfa
Ոչ զերկիւղ նախանձայոյզ քինու սեղեխասպանութեան առնն յիշեցեալ։ Ամուսնութիւն զսիղեխասպանութիւնն, եւ այլն. (Պիտ.։ 1)
to be proud of, to act the master, to make parade or show of, to strut, to pique oneself on, to tower or rise above, to domineer, to lord over;
to abound, to increase.
· Calfa
Մերթ՝ Ճոխանալ յորդութեամբ.
γαυριάω, γαυροῦμαι glorior, jacto, placeo mihi ἑντρυφάω oblecto me. Ճոխանալ ի վերայ այլոց. պանծանալ. պարծիլ. գոռոզանալ. սոնքալ. նազիլ.
diverse, varied, different;
of divers colours, variegated;
precious, excellent.
· Calfa
Զստացուածս նորա զպէսպէսս ըմբռնեսցուք։ Պէսպէս գինեօք եւ անոյշ իւղովք լցցուք։ Փոխանակ պէսպէս պատուական (յն. մի բառ) իւղոցն եւ խնկոցն. (Առակ. ՟Ա. 13։ իմաստ. ՟Բ. 7։ Եսթ. ՟Ժ՟Դ. 2։)
necessaries, the necessary, the needful;
need, want, necessity, indigence;
exigence, necessity;
use, employ, business;
concise narration;
— or — մարմնոյ, needs, jobs, going to stool;
ի պէտս, for use or service;
for;
յի՞նչ պէտս, for what use or purpose ? why ?
— կենաց;
the necessities of life;
— են, — է, ի պէտս է, it must, it is necessary;
չեն —, it must not, it is not necessary;
յոչինչ պէտս, in vain, uselessly;
յանձին ունել, to have care, to be concerned, to reck;
պէտս ունել, to want, to need, to be or to stand in want of;
ի պէտս գալ, to be useful or serviceable;
պէտս առնել, պիտօք վարիլ, to use, to make use for, to avail oneself of;
պէտս ունել զիմեքէ, to devote or apply oneself to;
զպէտս հոգւոյն հատուցանել or վճարել տեառն, to breathe one's last, to die;
պէտս ունիմ or — են ինձ երթալ, I must go;
նստիլ ի պէտս, վճարել զպէտս մարմնոյն, to go to stool, to evacuate the bowels.
· Calfa
Փոխանակեցին զպէտս բնականս ի պետս անբնականս. (Հռ. ՟Ա. 26։)
impure, unclean, profane;
filthy, foul, dirty, abominable, detestable, execrable;
— առնել, cf. Պղծեմ.
· Calfa
Պիղծ է առաջի տեառն ամենայն անօրէն։ Պիղծ եւ անօրէն իշխանդ իսրայելի։ Պիղծ՝ վատ արանց. (Առակ. ՟Գ. 32։ Օր. ՟Ժ՟Ը. 12։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 25։ ՟Բ. Մակ. ՟Է. 36. եւ այլն։)
to deliver oracles, to foretell, to predict;
to use, to make use of.
· Calfa
χρηματίζω oraculum vel sententiam pronuncio, voluntatem declaro. Տալ հրաման պատասխանւոյ. պատգամս բարբառել. ճառել յաստուածակոյս կողմանէ. վարել ի պէտս զբան տեառն. վկայութիւն ի կիր արկանել. վկայել. հաստատել.
necessary;
suitable;
— է, cf. Պիտիմ;
it is becoming, proper, suitable;
զի՞ եւս — են մեզ վկայք, what need have we of witnesses ?
· Calfa
Ոչ ինչ է պիտոյ վասն բանիդ այդորիկ տալ քեզ պատասխանի։ Ինձ պիտոյ է ի քէն մկրտիլ։
Յորժամ միայն համաձակել պիտոյ էր, պատասխանատրեն. (Ոսկ. գծ.։)
doing shameful or filthy things, immodest, impure, dirty, obscene, lascivious.
· Calfa
Փենեհղզ նախանձեցաւ, եւ սպան զպղծագործն. (Կոչ. ՟Ծ՟Գ։)
full of filth, sunk in nastiness, dirty, impure, lewd.
· Calfa
Մի տեսցեն աչք մեր կոխան ոտիցպղծալից լեալ զսրբարանս մեր. (Ղեւոնդ.։)
to embellish, to bedeck, to adorn, to beautify, to set off, to trim studiously, to bedizen, to trick out.
· Calfa
Մտօք ճոխացուցէր, իշխանականին գոյիւ պճնեցեր. (Նար. ՟Է։)
Յորժամ տեսանեմք օտար կամ աղքատ, զյօնսն ի վեր պճնեմք (յն. ի վեր ձգեմք), եւ պատնսխանոյ անգամ չվարականիմք զնոսա արժանի. (Ոսկ. հռ.։)
to affirm, to fortify, to consolidate, to confirm, to strengthen;
to tighten, to strain, to restrain, to draw closer, to bind faster, to tie tight;
to constrain, to enforce, to press;
to invigorate, to corroborate, to encourage, to inspirit, to remove one's fear;
to persist, to insist, to urge, to be bent upon, to pretend, to maintain;
— զմէջ or գօտի ընդ մէջ, to gird up one's loins;
to arm or prepare oneself;
— զանձն, to refrain oneself, to keep with in bounds, cf. Ժուժկալեմ;
— զանձն ընդդէմ, to provide against;
— զհաւատս, to confirm the faith.
· Calfa
Պնդեա զմէջ քո ... եւ երթ յռամաթ գաղաադ։ Պնդեա իբր այր զմէջ քո, հարցից զքեզ՝ եւ տուր ինձ պատասխանի։ Որով պնդեալ զմէջս մտաց ձերոց՝ զուարթացեալք, բովանդակ սպասիցէք հասելոց ձեզ շնորհացն։ Եղիցին գօտիք ձեր պնդեալ ընդ մէջս ... եւ դուք նմանողք մարդկան՝ որ ակն ունիցին տեառն իւրեանց։ Պնդեալ զմէջս ձեր ճշմարտութեամբ եւ այլն։ Զմէջս պնդել, ժրանալ, հատանել անցանել զայն ճանապարհն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։ 3)
pander, pimp;
procuress, go-between, bawd.
· Calfa
Կոչեաց իշխանն զկին մի (կամ զոմն մի) պոռնկնխառնիչ, որ է կաւատ։ Եմուտ պոռնկնխառնիչն ի տուն, եւ տեսանէ զերիտասարդն մեռեալ. (Հ=Յ. եւ Տէր Իսրայէլ. յուլ. ՟Թ.։)
cf. Պոռնկեցուցանեմ.
· Calfa
Պոռնկացուցանիցեն զուստերս քո դիցն իւրեանց։ Մի պղծիցես զդուստր քո՝ պոռնկեցուցանելով զնա։ Առ ի պոռնկեցուցանելոյ զնա ընդ իշխանին. (Ել. ՟Լ՟Դ. 16։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 29։ ՟Ի. 5. եւ այլն։)
to cause to commit fornication, to prostitute, to abandon to prostitution;
to induce to idolatry, to idolize.
· Calfa
Պոռնկացուցանիցեն զուստերս քո դիցն իւրեանց։ Մի պղծիցես զդուստր քո՝ պոռնկեցուցանելով զնա։ Առ ի պոռնկեցուցանելոյ զնա ընդ իշխանին. (Ել. ՟Լ՟Դ. 16։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 29։ ՟Ի. 5. եւ այլն։)
navel, umbilicus;
belly;
middle, centre;
— երկրի, mount, mountain;
— կամարաց, key-stone of an arch;
— ի վեր, —յորսայս, supinely, with one's face upward;
—ոյ ծառայ, slave to one's belly, gourmand, *greedy-gut.
· Calfa
Իյորկորամոլ ճակաճանաց, որ փոխանակ աստուծոյ պատուեն զպորտս. (Պիտ.։)
pontifex maximus.
· Calfa
ես ինքնագլուխ պռտապապոյս (փոխանակ գրելոյ՝ պռոտոպապս) Հռովմայ՝ սեղբեստրաս, եւ ամենայն աշխարհի. (Թղթ. դաշ.։)
crowned;
crowning.
· Calfa
Պսակակապ գլխով ճոխանալով գնան ի տուն իւրեանց յաւիտենական. (Մեկն. ղկ.։)
wearing a crown.
· Calfa
Մինչ ածխանալ տեսանել զքաղաքն ակնունէր, պսակակիր տեսանէր. (Փիլ. յովն.։)
cf. Պտղաբերիմ.
· Calfa
Փայտ կենաց՝ որ փոխանակ մահացու պտղոյն զքրիստոս պտղաբերեցեր. (Շար.։)