Definitions containing the research խան : 3200 results

Մանանեխ, ի

cf. Մանանիխ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ դադարիմ խնդրելով զմանանիխն։ Մերձեսցուք ի հաղորդութիւնն մանանխին։ Ձուկն եւ հաց փոխանակ մանանխին։ Պարտ է ճաշակել եւ ի մանանխոյս։ Որպէս մանանիխ լեալ կսկծեցուսցէ. (Եփր. աւետար.։)


Մանկաբար

adv.

like a child, childishly, in a puerile manner.

· Calfa

NBHL (1)

Զմանկաբար խանձարուրսն, զմսուրն, զի ոչ գոյր նոցա տեղի. տպ. մանկաբարձ. յն. մանկական. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ։)


Մանկազրաւ

adj.

childless;
without heir.

· Calfa

NBHL (1)

Եղբայր մանկազրաւ իշխանին գրիգորոյ. (Յհ. կթ. (իսկ ի ներգ. լինի մանկասպան։))


Մանկական, ի, աց

adj.

infantile, puerile, childish.

· Calfa

NBHL (2)

Ի մանկական տիսն հպարտացեալ՝ զընդդէմսն առնէ պատասխանի. (Լաստ.։)

Փոխանակ ամենայն զբօսանաց մանկականաց՝ միայն սէր քո բորբոքեսցի յոգի իմ. (Սարկ. աղ.։)


Մանկամայր, մօր

s.

mother, young mother.

· Calfa

NBHL (1)

Մանկամայրքն ոչ ձգել կարեն զմանկունսն՝ տագնապեալք ի խանդոյն, եւ ոչ մանկամբն աճապարել եւ փախչել. (Զքր. կթ.։)


Մանկասէր

adj.

fond of one's children.

· Calfa

NBHL (1)

Զբնութեան զախեալ զդրունս բացից, եւ զմանկասէր ոգւոց ցանկութիւն լցից։ Անասունքդ մանկասէրք եւ նախանձաւորք. (Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. լիւս.։)


Մանկիկ

s.

babe, baby;
child, little or dear child.

· Calfa

NBHL (1)

Մանկիկ մի փոքրիկ՝ ներսէս անուն։ Թողլով իւր ուստր մի՝ մանկիկ տղայ՝ փոխանորդ. (Յհ. կթ.։)


Հոռի

s.

the second month of the ancient Armenian calendar.

· Calfa

NBHL (1)

Հոռի, զի հորեն երկրագործք եւ մշակք, զցորեան ի զգինի ի շտեմարանս ժողովելով. որ ըստ իմիք յարմարի անշարժ տոմարի յայսմաւուրաց, կամ ժամանակի թարգմանչաց, ըստ որում հոռին պատասխանէ կէս մի սեպտեմբերի, եւ կէս մի հոկտեմբերի։


Հոսումն, ման

s.

flowing out, outpouring, effusion, discharge;
leakage.

· Calfa

NBHL (1)

Սանձեսցէ զանձնիշխան կամացն հոսումն. (Յճխ. ՟Դ։)


Հովուապետ, աց

s. fig.

chief shepherd;
Jesus-Christ;
pontiff, archbishop.

· Calfa

NBHL (1)

ἁρχιποιμήν princeps pastorum. Գլուխ եւ պետ հովուաց. եւ Քրիստոս տէրն մեր. որ եւ Հօտապետ. եւ Փոխանորդն քրիստոսի. քահանայապետ. եպիսկոպոսապետ.


Հում, հմոյ

adj. fig.

raw, unripe, sour, hard;
half-cooked;
cruel, ruthless, inhuman.

· Calfa

NBHL (1)

Ի գազանաբարոյութիւն նախանձեալք, եւ ի համազգիսն հումք եւ մարդատեացք. (Մեկն. ղեւտ.։)


Հուպ, հպոյ, հպի, ից

adj. prep. adv.

near, nigh, close, adjacent;
near, close to, by, by the side of;
—, ընդ —, — ընդ, — առ —, ի հպոյ, near, close, at hand;
by and by, shortly, soon, very soon, in a short time;
— լինել, երթալ, մատչել, to be near, to approach, to draw near, to go or come near to, or towards, to go closer to;
to touch.

· Calfa

NBHL (1)

Հուպ ընդ հուպ փոխանորդելով զմիմեանս. (Խոր. ՟Բ. 73։)


Հպարտական, ի, աց

adj.

vain-glorious, boastful.

· Calfa

NBHL (1)

Հպարտական եւ իշխանական կենցաղ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)


Հպարտութիւն, ութեան

s.

pride, arrogance, haughtiness, vain-glory, superciliousness;
cf. Իջանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Բարձից ի նոցանէ զհպարտութիւն պարծանաց նոցա։ Արս արդարակորովս, որ ատիցեն զհպարտութիւն։ Խորտակեցից զհպարտութիւն ամբարտաւանութեանց ձերոց։ Կոխան լիցի պսակն հպարտութեան։ Հպարտութիւնք, ամբարտաւանութիւնք, խռովութիւնք։ Զհպարտութիւն զամենայն ի բա՛ց ընկեսցուք.եւ այլն։


Հռոգակեր

s.

stock-holder;
bursar scholar, exhibitioner.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ գազանք շաղղակերք, եւ արիւնարբու իշխանք եւ գործակալք, եւ կերակուր ամենայն հռոգակերք. (Վրդն. դան.։)


Հրաժարութիւն, ութեան

s.

cf. Հրաժարումն.

· Calfa

NBHL (1)

Կատարեալ հրաժարումն է՝ զաննախանձութիւն ուղղել եւ առ կեալն, եւ զվճիռ մահուն ունել։ Արդ է հրաժարումն՝ լուծումն ի նիւթական կապանացս. (Բրս. հց.։)


Հրաժարումն, ման

s.

renouncing, giving up, resignation, renunciation, abdication;
dismission;
departure from this life, decease, death;
monastic life;
—ումն յանձնէ, ի կամաց անձին, resignation, self-denial, thorough self-forgetfulness, abnegation.

· Calfa

NBHL (1)

Կատարեալ հրաժարումն է՝ զաննախանձութիւն ուղղել եւ առ կեալն, եւ զվճիռ մահուն ունել։ Արդ է հրաժարումն՝ լուծումն ի նիւթական կապանացս. (Բրս. հց.։)


Հրակիզեմ, եցի

va.

to burn, to fire, to set on fire.

· Calfa

NBHL (1)

Հրակիզեաց զամենայն սահմանս, կամ զսոդոս եւ զգոմոր, կամ զիշխանութիւնս. (Մանդ. ՟Ժ՟Թ։ Զքր. կթ. խչ. եւ Զքր. կթ. չրչր.։)


Հրամայական, ի, աց

adj.

imperative, imperious, lordly, dictatorial;
s. gr. imperative mood.

· Calfa

NBHL (1)

Զհետ իշախանացն հրամայական վճռին։ Մի ազգն է հաւատոց ի հրամայական կուսէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։ Կոչ. ՟Դ։)


Հրամանաբար

adv.

imperatively;
with authority, authoritatively;
imperiously.

· Calfa

NBHL (1)

Հրաման տալով. հրամայելով. իշխանաբար, տիրաբար, ճոխաբար.


Հրամանառու, աց

adj.

receiving an order.

· Calfa

NBHL (1)

Ես որ հանդիսապատիւս եմ հրամանառուացն, եւ ընդ իշխանութեամբ եմ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)


Հրամանատարութիւն, ութեան

s.

command, authority.

· Calfa

NBHL (1)

Յիշխանութեանն ապդլայի միւսոյ, եւ ի հրամանատարութեանն իզիտի. (Ասող. ՟Բ. 4։)


Հրամանատու, աց

adj.

commanding, permitting.

· Calfa

NBHL (1)

Դուք փոխանակ լսելոյ՝հրամանատո՞ւ կամիք լինել. (Մամբր.։)


Հրամուշկ

s. zool. Indian or Tibet-musk;
pyrausta.

· Calfa

NBHL (1)

Ազգ մշկոյ, այսինքն միսկի։ Խոր. աշխարհ.։ (Իսկ Ստեփ. լեհ. կամի իմանալ եւ զթիթեռնիկ յածեալ զճրագաւ, եւ խանձողեալ հրով նորին։)


Հրայրք

s. fig. fire, heat, ardour.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ տեսանիցեն (զոք,) թէ չկայցէ ի հրայրս, չցանկանայցէ իշխանութեան, յայնժամ սմա իսկ տայցեն զիշխանութիւնն. (Ոսկ. եփես.։)


Հրաշք, շից

s. fig.

miracle, marvel, wonder, prodigy, portent;
monster;
spectre, phantom, larvae, ghosts;
— իմաստութեան, prodigy of science, of wisdom;
—շս գործել, to work a miracle;
to perform miracles, to do or work wonders;
ի —շս զարմացման ածել, to surprise, to astonish, to stun, to amaze, to astound;
ո՜վ —շիցս, what a wonder ! good Heavens ! Goodness gracious !.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխանակ աստուծոյ՝ հրաշից երկիր պագանես. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ը։)


Հրապարակ, աց

s.

place, spot, ground;
public or market-place, market, exchange;
town-hall, town-house;
concourse of people, assembly, the public, crowd;
court, tribunal;
good cheer, feast;
արտաքին —ք դրանց, porch, portico, atrium, vestibule;
տիեզերական, ահեղ —, last judgment;
— մեհենից, gymnasium;
cf. Ըստ, ընթացք, թատր;
ի —ս, ի —ի անդ, —աւ, in the public places, in public, publicly, notoriously, evidently, frankly, plainly, openly;
— դնել, to consult, to deliberate;
— առնել, cf. Հրապարակեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Հրապարակ քաղաքի։ Ընդ հրապարակս քաղաքիս։ Յանկիւնս հրապարակաց։ Ի հրապարակէ մտեալ (ի տուն)։ Ոչ պակասեացի հրապարակաց նոցա վաշխ եւ նենգութիւն։ Կայ ի հրապարակի անդ մեռեալ։ Ձգեցին ի հրապարակն առ իշխանսն։ Խնդրէին ածել ի հրապարակ.եւ այլն։


Հրապարակաբանութիւն, ութեան

s.

cf. Ատենաբանութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Առ անօրէնութիւնս, եւ հրապարակաբանութիւնս, եւ առ այլսն իշխանութեանց. (Պղատ. սոկր.։)


Հրապարակակալական, ի, աց

adj.

democratic.

· Calfa

NBHL (1)

Բաժանումն այսպէս լինելով՝ միջոց թերեւս ունիցի միիշխանական եւ հրապարակակալական քաղաքավարութեան. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Հրապարակակալութիւն, ութեան

s.

democracy.

· Calfa

NBHL (3)

Այժմ են քաղաքավարութեանց երկու ոմանք իբրու մարք. միիշխանութիւն, եւ հրապարակակալութիւն. զմինն ունի սեռն պարսից, եւ զմիւսն մեք ... Եթէ եւ հրապարակակալութիւն էր ի սմա միայն լեալ ազատ արանց, ոչինչ էր թերեւս լեալն յոյժ չարաչար. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)

Հրապարակակալութիւն, սուղ իշխանութիւն, եւ հարստահարութիւն. (անդ. ՟Ը։)

Եւ այսոքիկ, մինչդեռ տակաւին քաղաքս ընդ հրապարակակալութեամբ էր. իսկ յորժամ եղեւ սուղիշխանութիւնն, հրամայեցի ածել եւ այլն. (Պղատ. սոկր.։)


Հրապարակեմ, եցի

va.

to publish, to make public, to promulgate, to divulge;
to declare, to disclose, to report.

· Calfa

NBHL (1)

ՀՐԱՊԱՐԱԿԵԼ. փոխանակ գրելոյ Հրապուրել.


Հրաւիրակ, աց

s.

inviter, host, hostess.

· Calfa

NBHL (1)

Օր կոչման հրաւիրակի. (յն. պատասխանատուութեան). (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 6։)


Հրաւիրան, ի

s.

cf. Հրաւէր ;
predestination.

· Calfa

NBHL (1)

Նախանկար հրաւիրանօք. (Նար. խչ.։)


Հրիտակ, աց

s.

inheritance;
legacy, bequest, gift by will, endowment;
— առնել, to bequeath.

· Calfa

NBHL (1)

Զշարժուն ինչ կամ զհրիտակ, որում իշխան է՝ թէ օտարի տայ։ Առցէ զհրիտակն. (Մխ. դտ.։ Կանոն.։)


Հրճուեցուցանեմ, ուցի

va.

to rejoice, to divert, to amuse;
— զլսելիս, to delight the ears, to charm, to please.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխանակ երգոյ, որ հրճուեցուցանէ զլսելիս. (Աթ. ՟Թ։)


Հիւանդանոց, աց

cf. Հիւանդարան.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխանակ հիւանդանոցացն յունաց. (Խոր. ՟Գ. 20։)


Հիւանդութիւն, ութեան

s.

indisposition, ailing, illness, sickness, infirmity, disease, complaint, disorder, malady, distemper;
passion;
թեթեւ, դժնդակ, վտանգաւոր, մահացու, ծանր —, slight, painful, dangerous, serious, fatal illness;
հիւանդանալ —, անկանել ի —, to catch, to contract a disease;
ախտանալ — անբուժելի, to be seized with an incurable malady;
զայրացուցանել կամ մեղմացուցանել զ—, to increase, to alleviate pain or sickness;
բժշկալ զ—, to cure;
անցուցանել զ—, բժշկիլ, կազդուրիլ ի —թէնէ, to get well, to be cured, recovered from illness;
կեղծել զ—, to feign sickness;
cf. Թօթափիմ, cf. Հինօրեայ.

· Calfa

NBHL (1)

Չա՛ր է նախանձ. ի հիւանդութենէս յայսմանէ լի են դատաստանք դատաւորաց։ Մերժել զհիւանդութիւնս այնոցիկ, որք զտունս պայծառս շինեն։ Հիւանդութիւնս այս (կոծոյ) առաւել յաղթահարէ զկանայս. քանզի պարծանս համարին զլալիւնս եւ զաղաղակս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18. եւ 16։)


Հիւպատ, ից

cf. Հիւպատոս.

· Calfa

NBHL (2)

ՀԻՒՊԱՏ կամ ՀԻՊԱՏ. ՀԻՒՊԱՏՈՍ ՀԻՊԱՏՈՍ. Բառ յն. ի՛բադօս. ὔπατος . որ ըստ լտ. գօնսուլ. consul. Բդեաշխ. իշխան հրամանատար. փոխարքայ. տարեւոր գործակալ կամ կուսակալ.

Ի ՀԻՒՊԱՏՈՋՆ, կամ Ի ՀԻՊԱՏՒՈՋՆ. իբր Ի Հիւպատոսութեան. յամի իշխանութեան այս անուն կամ այն անուն հիւպատոսաց, եւ կայսերաց հիւպատեամբ ճոխացելոց. յն. իբադի՛ա. ὐπατεία consulatus, Cos. Coss. իբր consule, consulibus. այսինքն առ հիւպատոսաւ, առ հիւպատոսօք.


Հիւպատութիւն, ութեան

s.

cf. Հիւպատոսութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԻՒՊԱՏՈՍՈՒԹԻՒՆ ՀԻՒՊԱՏՈՒԹԻՒՆ. որ եւ ՀԻՊԱՏՈՍՈՒԹԻՒՆ. ՀԻՊԱՏՈՒԹԻՒՆ. Բդեշխութիւն. իշխանութիւն եւ ամն իշխանութեան հիւպատոսաց.


Հիւպատոսութիւն, ութեան

s.

consulship, consular dignity.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԻՒՊԱՏՈՍՈՒԹԻՒՆ ՀԻՒՊԱՏՈՒԹԻՒՆ. որ եւ ՀԻՊԱՏՈՍՈՒԹԻՒՆ. ՀԻՊԱՏՈՒԹԻՒՆ. Բդեշխութիւն. իշխանութիւն եւ ամն իշխանութեան հիւպատոսաց.


Հիւսնոց, աց

s.

carpenter's shop.

· Calfa

NBHL (1)

(իբր հիւսանոց) Գործարան հիւսան. տիւրկէրի խանութ.


Հիւրասպանութիւն, ութեան

s.

slaying strangers.

· Calfa

NBHL (1)

Զօտարսն զենլով՝ ուրախանայր հիւրասպանութեամբ. (Նոննոս.։)


Հիքութիւն, ութեան

s.

misfortune, misery, adversity, wretchedness.

· Calfa

NBHL (1)

Նախանձոտն զայլոց թշուառութիւն՝ իւր փառաւորութիւն համարի, եւ զբարիս ընկերացն՝ անձինն հիքութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)


Հնարեմ, եցի

va.

cf. Հնարիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ռմկ. այսինքն Հնարս խորհել, գտանել. ճարտարեք. որ առ նախնիս առաւել ասի ՀՆԱՐԱՒՈՐԵՄ։ Յայս միտ լինի արդեօք առնուլ զքանի մի վկայութիւնսդ. Փենեհէզ զայս գիւտս նախանձու հնարեաց գտանել վասն պսակելոյ անձին իւրոյ. (Եփր. թուոց.։)


Հնգետասաներորդ, աց

adj. adv. fifteenth.

· Calfa

NBHL (1)

Հնգետասաներորդ՝ իշխանն արծրունեաց աշխարհին. (Ագաթ.։)


Հնդկագոյն

adj.

brown, black.

· Calfa


Հնչեմ, եցի

vn. va. to sound, to resound, to boom, to echo;
— պղնձոյ, to toll, to ring, to gingle, to tinkle;
— ծովու, to murmur, to roar;
— հողմոց, to blow, to whistle, to rustle;
— հրացանի, to whizz, to whistle;
— հրետի, to boom;
— բանից, to announce, to spread abroad, to publish;
— զբառս, to pronounce;
ոչ բարւոք — ականջաց, to grate upon, to offend the ear;
— դրամոց, to chink.

· Calfa

NBHL (1)

եւ ն. Արմատն է Հունչք. (լծ. կանչել. խանչել. գանգել. վանգել. գոչել) ἡχέω, ἑξηχέω sono, tinnio φωνέω vocem edo βοάω clamo βομβέω bombum edo ῤήγνυμαι scindo, crepo ἁκουστόν ποιέω, ἁκούομαι audire facio, audior եւ այլն. Ձայն արձակել կամ հանել. արձագանգս տալ. շռնչել. շառաչել. հռչակել, իլ. լսելի առնել եւ լինել. եւ Դղրդիլ, շարժիլ ի ձայնէ.


Հոգողութիւն, ութեան

s.

care, solicitude.

· Calfa

NBHL (1)

Տուաւ շնորհ հոգողութեան (սրբոյն մեսրոպայ)։ Յայսպիսի մեծ հոգողութենէ։ Բազում հոգողութեամբ ուսուցանել տուեալ։ Ըստ իշխանաց հոգողութեան. (Փարպ.։)


Հոլաթեւեմ, եցի

vn. va. to open or extend the wings;
to cover with the wings.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս հողմ սաստիկ ի վերուստ հոլաթեւեալ ի վերնատունն կայր սրբոցն։ Եկն ի բարձանց իշխանութեամբ ապենիազն՝ հոլաթեւեալ աղաւնակերպ ի ձայն հնչման. (Տաղ.։)


Հոլովումն, ման

s. gr.

rolling, rotation, whirling;
movement, turn, vicissitude;
declension.

· Calfa

NBHL (1)

Սայլիցն հոլովմամբ։ Ի հոլովմանց խոհարանի իշխանական սրտին. (Արծր. ՟Դ. 11. եւ 2։)