Definitions containing the research խան : 3200 results

Չաստուած, ոց

s.

false god, idol.

· Calfa

NBHL (1)

Նախանձեցուցին զիս չաստուածովք։ Երդնուին ի չաստուածսն. (Օր. ՟Լ՟Բ. 21։ Երեմ. ՟Ե. 7։)


Չարաբեռնութիւն, ութեան

s.

insupportable yoke, unsufferable grievance.

· Calfa

NBHL (1)

Հրամայեցեր առնուլ փոխանակ չարաբեռնութեանցն զբարիոք եւ զհանգստաւէտ բեռն եւ լուծ պատուիրանաց քոց. (Սարկ. աղ.։)


Չարագոյն

adj. adv.

very bad, worse;
more wicked;
of a bad colour;
cf. Չարաչար;
եւ որ —ն էր, and that which was most deplorable.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխանակ ցանկալի տեսլեանն ... դառնայ եւ լինի չարագոյն՝ չարատեսիլ. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)


Չարագործեմ, եցի

va.

to do mischief, to work evil, to injure;
to frame plots or conspiracies, to conspire.

· Calfa

NBHL (1)

Անձնիշխան կամօք չարագործեցան. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։)


Չարադեւ, դիւի

s. adj.

evil genius, devil;
possessed with a devil;
diabolical, wicked.

· Calfa

NBHL (1)

Չարադեւն (յազկերտ) լի ամենայն նենգութեամբ։ Իբրեւ զքեզ եւ զչարդարեւ իշխանն քո. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)


Չարալեզու

adj.

evil-tongued, slanderous.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զլեզուն սուսեր սատակիչ պատրաստեալ ... զսուրմակն չարալեզու փոխանակ սրբոյն սահակայ կացուցանէ. (Յհ. կթ.։)


Չարալլուկ

adj.

cruelly tormented, ill-treated, vexed, oppressed;
very painful, very grievous;
— տանջել, to torment, to torture;
— մեռանել, to die under atrocious tortures.

· Calfa

NBHL (1)

Չարալլուկ եւ վշտացեալք յառաւելութենէ խանդին ցաւոցն. (Պիտ.։)


Չարախոհ

cf. Չարախորհուրդ.

· Calfa

NBHL (1)

Գործովք՝ չարախոհիցն խոհերականաց տուեալ զպատասխանին. (Նիւս. թէոդոր.։)


Չարախորհուրդ

adj.

ill-intentioned, meditating, designing or planning evil, malignant, malicious.

· Calfa

NBHL (1)

Չարախորհուրդ իշխանին սիւնեաց վասակայ։ Կարծէր չարախորհուրդն շնորհ ինչ առնել նոցա. (Փարպ.։)


Չարախօսեմ, եցի

vn.

to speak ill of, to slander, to detract, to calumniate, to accuse, to defame;
to tittle-tattle, to gad about gossiping.

· Calfa

NBHL (2)

Որ չարախօսեսցէ զհօրէ կամ զմօրէ, մահու վախճանեսցի։ Նստան իշխանք, եւ չարախօսէին զինէն։ Զի որով չարախօսիցեն զձէնջ, յամօթ լիցին.եւ այլն։

Հարցին, զի չարախօսեսցեն զնմանէ։ Ի չարախօսելն (այսինքն ի չարախօսիլն) նորա ի քահանայապետիցն եւ ի ծերոց՝ ոչինչ ետ պատասխանի.եւ այլն։


Չարախօսութիւն, ութեան

s.

slander, detraction, defamation, calumny, false accusation, aspersion;
tittle-tattle, gossiping;
— մատուցանել զումեքէ, to accuse a person.

· Calfa

NBHL (1)

Ի բաց թօթափել զնախանձ, եւ զամենայն զչարախօսութիւն։ Գրգռութիւնք, չարախօսութիւնք, քսութիւնք. (՟Ա. Պետ. ՟Բ. 1։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 20։)


Չարակն

cf. Չարակնեայ.

· Calfa

NBHL (5)

Եւս առաւել ընդ չարականացն, եւ որ նախանձ ընդ անմեղին բերիցէ։ Չարակունքն ի ներքս էին։ Որպէս պոռնկին չէ օրէն յեկեղեցի մտանել, նոյնպէս եւ ոչ չարակն։ Ո՛րչափ նախանձողք, ո՛րչափ չարակունք։ Զի՞նչ պիղծ քան զչարակնն եւ զնախանձոտն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։ եւ Ոսկ. եփես. ՟Զ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)

Չէ իսկ հնար գտանել անսուրբ եւ անօրէն անձինս քան զչարականցն եւ զնախանձոտաց. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)

Զոր իբրեւ տեսանէ չարակնն, որպէս սայրասուր սրով հարկանի, նախանձի, մախայ։ Չարակն բանսարկուն ոչ կարացեալ տանել զտեսութիւն գերունակ փառաց նախաստեղծին. (Գր. հր.։)

Խաբեբայի եւ նախանձոտի եւ չարական. (Իրեն. առ Լեհ.։)

βάσκανος, βασκαίνων, πονηρόφθαλμος, φθονερός fascinator, invidus. Որոյ ակն է չար. յաչաղկոտ. նախանձոտ. մախացօղ. աչքիլօղ.


Չարակնեմ, եցի

vn. va. to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.

· Calfa

NBHL (4)

Ընդ ոմանս նախանձել եւ չարակնել։ Ոչ չարակնեմ ընդ արժանիս. (Փիլ. իմաստն.։)

Եթէ չարակնելն չարամահ սատակէ, ո՞րչափ եւս առաւել նախանձն։ Զանդաստանս նորա չարակնէ՝ ըղձանալով ցասմունս եւ երաժշտութիւնս վասն նորա. (Մանդ. ՟Թ. եւ ՟Ժ՟Գ։)

Պատճառս ի վերայ եդեալ, իբր թէ չարակնեալ (այսինքն չկամեցեալ առ նախանձու) զուրախանալն արքայի, կապեսցէ զնա։ Չարակնելով ագահեալ յամուրն արտագէրս. (Խոր. ՟Գ. 23. 31։)

βασκαίνω, βασκίζω τῷ ὁφθαλμῷ fascino, invideo. Յաչաղել. նախանձիլ. մախալ. աչքիլել, աչք տնկել.


Չարակնութիւն, ութեան

s.

evil eye, malevolence, envy, jealousy;
immodest, lascivious glance.

· Calfa

NBHL (3)

Չարակնութիւն անզգամութեան շլացուցանէ զբարիս. Նախանձ, բարկութիւն, չարակնութիւն. (Իմ. ՟Դ. 12։ Գաղ. ՟Ե. 21։)

Էր նմա նիւթեալ դաւաճանութիւն չարակնութեան նախանձու. (Յհ. կթ.։)

βασκανία, φθόνος invidia, fascinatio. Չարակնելն. յաչաղանք. եւ Չարակն գոլ. յաչաղկոտութիւն. նախանձելով աչքիլելը.


Չարահամբաւեմ, եցի

va.

to defame, to disparage, to sneer at, to blacken, to asperse.

· Calfa

NBHL (1)

Զիա՞րդ յանձին ունիք հայհոյել եւ չարահամբաւել։ Ի մեզ յարել զայդպիսի օտար խորհուրդ զրաբանութեան՝ առ ի չարահամբաւել զմեզ. (Փոտ. առ աշոտ. եւ ի պատասխանին.։)


Չարահաւ, աց

adj.

of evil origin, bad, wicked;
bad, unpleasant, disagreeable.

· Calfa

NBHL (1)

Լուծանի երախանն՝ վասն լինելոյ չարահաւ զկերակուրսն. (Սահմ. ՟Թ։)


Չարահաւատ

adj.

false, faithless, perfidious.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ այլ չարահաւատ ազգս նախանձեալ ի մարմին դարձան. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)


Չարահաւեալ

adj.

spoilt, corrupt;
diseased, contagious, infected.

· Calfa

NBHL (1)

Չարաչար սկսեալ. չարահաւ. չարահիւթ. խանգարեալ.


Չարահնար, ից

adj.

meditating or contriving evil, malignant, malicious, bad, wicked.

· Calfa

NBHL (1)

Չարահնար նենգողն իմ։ Չարահնար իշխանքն. (Ճ. ՟Գ. ՟Բ։)


Չարահնարութիւն, ութեան

s.

craftiness, astuteness, guile.

· Calfa

NBHL (1)

κακοτεχνία, κακουργία, δυστροπία mala ars, industria եւ այլն. Չարահնարն գոլ. եւ Չար հնարք. խարդախանք. անզգամութիւն.


Չարայաչաղ

adj.

jealous, meanly envious, ill-wishing, malignant.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր իցէ չար յաչաղանք. չարակն. չարանախանձ.

Չարայաչաղ մախանօք առ ինքն ձգէր. (Յհ. կթ.։)


Չարայուշ, ից

adj.

resentful, revengeful, rancorous, spiteful;
— լինել, to bear or owe a grudge, to foment rancour or hate.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ նախանձոտ, մի՛ չարայուշ։ Մի՛ չարակամ, մի՛ չարայուշ. (Եփր. պհ.։ Ճշ.։)


Չարայուշութիւն, ութեան

s.

resentment for injuries, revengefulness, rancour, spite.

· Calfa

NBHL (1)

Քինախնդրութիւն եւ չարայուշութիւն եւ նախանձ՝ բարկութեանն են ծնունդ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)


Չարաշուք

adj.

bad, very ignoble, vile, infamous;
wicked, ferocious, cruel;
unfortunate, miserable, pitiful.

· Calfa

NBHL (1)

Չարաշուք իշխանութեամբն եւ պէսպէս խորամանկութեամբ հնարէին գայթագղեցուցանել զուղիղս. (Ճ. ՟Բ.։)


Չարասէր

adj.

inclined to evil, perverse, evil-minded, malevolent, malignant, wicked, mischievous.

· Calfa

NBHL (1)

Իշխանութիւն առեալ չարասէր սպասաւորացն։ Դու խաւարային ես եւ չարասէր։ Չարասէր մոգպետն։ Առաւել զարմանային չարասէրքն։ Չարասէրն սատանայ իբրեւ զօրավար ի մէջ նոցա երեւէր. (Եղիշ. ՟Բ։)


Չարատես

s.

pessimist, croaker;
cf. Չարատեսիլ.

· Calfa

NBHL (2)

Մի՛ վրդովիր ի չարատես տանջանացդ. պատրաստեալ է քեզ փոխանակ մրցանացդ անթառամ պսակ. (Տօնակ.։)

(Կերակուրն մարսեալ) փոխանակ ցանկալի տեսլեանն՝ լինի չարագոյն՝ չարատեսիլ. (Մծբ. ՟Ժ՟Ա։)


Չարատեսիլ

adj.

of a horrible appearance, ill-looking, evil-faced, very ugly, dreadful, horrible.

· Calfa

NBHL (2)

Մի՛ վրդովիր ի չարատես տանջանացդ. պատրաստեալ է քեզ փոխանակ մրցանացդ անթառամ պսակ. (Տօնակ.։)

(Կերակուրն մարսեալ) փոխանակ ցանկալի տեսլեանն՝ լինի չարագոյն՝ չարատեսիլ. (Մծբ. ՟Ժ՟Ա։)


Չարացուցանեմ, ուցի

va.

to render bad, wicked or worse, to provoke or excite to evil;
to incite to anger, to exasperate, to envenom.

· Calfa

NBHL (1)

Չարացուցին զնա ի վերայ բարեպաշտ իշխանին. (Կիր. պտմ.։)


Չափ, ուց, ոց

s. mus. adj. prep. fig.

measure;
that by which any thing is measured;
extent, dimension, measurement;
quantity, dose;
measure, bounds, compass;
mediocrity;
moderation;
rule, proportion, measure;
reach, value, capacity;
boundary, limits, end;
measure, time;
cadence, metre, foot, measure, rhythm;
age of discretion, manhood;
measured, regular, moderate;
middle, moderate;
even, to, about, as, by, with;
— ինչ, some, a little;
—ով, with measure or moderation, moderately;
in verse;
—ով բան, բանք —աւ, verse, poetry;
— հասակաւ, middle-sized;
ի — հասեալ, of age, grown up, formed;
ըստ —ու, in proportion;
ձեօք —, as much as you;
արեամբ —, to blood-shed;
ի — հասանել, to arrive at or to be in the flower of manhood;
to become of age, to be grown up, adult, marriageable;
ի — աւուրց հասանել, to be getting old;
ի —ու ունել զանձն, գիտել զ— անձին, to conduct oneself with moderation, to restrain, to regulate oneself, to be master of oneself;
ի —ու ունել, to confine within due limits, to limit, to keep within bounds, to restrain, to repress;
զ— առնուլ, to measure, to prove, to weigh;
to try, to feel;
զամենայն ինչ առնել —ով եւ կշռով, to do all by weight and measure;
անդր քան զ— անցուցանել, անցանել ըստ —, to go rather too far, beyond bounds, to outstrip, to carry to excess;
— դնել, — եւ սահման դնել, to place limits to, to moderate, to restrain;
կալ ի —ու, to restrain oneself;
to keep one's temper;
ծախս առնել ըստ —ու եկամտիցն, to spend in proportion to one's income;
չկալ ի —ու, to make a bad use of, to misuse;
առնուլ զ— հանդերձի, to take the measure for a coat;
ճանաչել զ— անձին, to know one's ability;
զառն — ոչ գիտել, to know not a man;
not to know mankind, to be ignorant of human nature;
ուխտել երդմամբ —, to confirm on oath;
բրել զտեղին իբրեւ առն —, to dig a hole to a man's depth, to excavate the earth to the depth of a man's height;
ունի սա — ժամանակի առաւել քան զինն հարիւր ամաց, it has lasted for more then nine hundred years;
ունի — ժամանակի հարիւր ամաց, it is a period of a hundred years, it is a century;
հինգ հարիւրով —, about five hundred;
cf. Հինգ;
միտք նորա —ով, person of shallow intellect or weak mind;
առաւել քան զ—ն, very much, immeasurably, exceedingly, extremely, excessively;
միջովք — եւ բարձիւք —, from the loins to the thighs;
զհասարակ — գիշերաւ, about midnight;
գալով — բանին քոյոյ, when your word shall be proved true;
լրացեալ է —ն, the measure is heaped up;
the cup is full.

· Calfa

NBHL (1)

Թոյլ ետ աստուած՝ բանիւք չափ միայն ճոխանալ թշնամեացն. (Ոսկ. ես.։)


Չէզոք, աց

adj. gr.

neuter, indifferent;
neuter.

· Calfa

NBHL (1)

Զհեշտութիւն ախորժեմք գոլ մեզ, եւ զտրտմութիւն ոչ կամիմք եւ ոչ ախորժեմք, եւ զչէզոքն ի սոցանէ փոխանակ հեշտութեան ոչ ախորժեմք, բայց փոխանակ տրտմութեան ախորժեմք. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)


Չղջիկան, աց

cf. Չիղջ.

· Calfa

NBHL (1)

Չղջիկանի՝ գիշեր փոխանակ տունջեան է. (Եփր. համաբ.։)


Չմարդու

cf. Տմարդի.

· Calfa

NBHL (1)

Չմարդու (կամ չմարդոյ) գտաք առ շնորհակալիսն։ Չմարդու (լաւ եւս՝ այլ ձ. չմարդի) գոլով զոմանս յիշխանացն կապէր. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Ը։)


Շանսխուր

s.

price of a dog;
hire of a prostitute.

· Calfa

NBHL (2)

Զնշան փոխանակ՝ ասէ, պատարագ մի՛ մատուցանիցես, զդինս շան եւ զոչխար փոխանակ շան չհրամայէ մատուցանել պատարագ։

ՇԱՆՍԽՈՒՐ կամ ՇԱՆ ՍԽՈՒՐ. ἅλλαγμα κύνος commutatio, vel permutatio canis. Փոխարէնք շան. որ է գին՝ կամ ծախք կամ վարձ տուեալ փոխանակ շան. եւ Կապէնք շնութեան.


Շառագունութիւն, ութեան

s. fig.

red, redness;
flush, blush, shame, bashfulness.

· Calfa

NBHL (1)

Ի պղծեալ բագինսն հպեալք՝ փոխանակ թագաւորաց խոհակերք լինին. եւ շառագունութեամբ արեանն՝ իբրեւ մարմնավաճառք ի սպանդանոցի նստելով. յն. արիւն եւ շարաւ. (Նիւս. թէոդոր.։)


Շառաչեմ, եցի

vn.

cf. Շաչեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Այն բարբառ փոխանակ ցօղոյ հասնիցէ ի վերայ մեր՝ շուրջանակի շառաչիցէ ի մէջ բոցոյ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)


Շառաւիղ, աց

s. fig. geom.

shoot, sprout, twig, sucker, sprig;
offspring, scion, sons, descendants, posterity;
beam of light, gleam, ray;
branch, part, member of body;
cf. Ճառագայթ;
— արմատոյ, root-tips;
— անուոյ, spoke of wheel;
— օրհնութեան, blessed offspring;
— դառնութեան, accursed progeny.

· Calfa

NBHL (1)

Ազգին շառաւիղ, փոխանորդութեան ոստ. (Նիւս. կազմ.։)


Շատաշուրջ

cf. Շատաշրջող.

· Calfa

NBHL (1)

Պատասխանեն նոքա խրատտուաց իւրեանց, մի՛ լինել շատաշրջողս. (Շ. ընդհանր.։)


Շատաշրջիկ

cf. Շատաշրջող.

· Calfa

NBHL (1)

Պատասխանեն նոքա խրատտուաց իւրեանց, մի՛ լինել շատաշրջողս. (Շ. ընդհանր.։)


Շատաշրջող

adj. s.

roving, rambling, wandering;
vagabond, vagrant, roamer, stroller, idler, lounger, loiterer;
— լինել, to stroll, to roam, to rove, to ramble, to wander.

· Calfa

NBHL (1)

Պատասխանեն նոքա խրատտուաց իւրեանց, մի՛ լինել շատաշրջողս. (Շ. ընդհանր.։)


Շատիմ, տեայ

vn.

cf. Շատանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Դալարակերք լինին, եւ դուզնաքեօքն շատին։ Փոխանակ ջրոյ շատեալ օդոյն ցրտութեամբ։ Ոչ շատեալք միայն ամուսնովք, եւ ի պոռնիկս մոլեալք։ Երկրորդ մրցանակօքն շատեալ. (Փիլ.։)


Շարադասեմ, եցի

va.

to range, to arrange in order, to set to rights, to dispose, to put in order, to lay out.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխանակ սրբոյ երրորդութեանն չորրորդութիւն խորհեցան. ստացական դէմ ընդ անստացականացն դիմաց շարադասեն. (Աթ. ՟Բ։)


Շարախառն

adj.

compound, combined, united.

· Calfa

NBHL (1)

Շարախառն կցորդութիւն։ Շարախառնութիւնք եւ փոխանցականօք ներգործութեամբք։ Ոչ տուեալ թոյլ շարախառն ամբոխիլ զբոլորս. (Դիոն.։)


Շարժակից լինիմ

vn.

to be moved together.

· Calfa

NBHL (1)

Շարժակից եւ փոփխակից լինել։ Կա՛մ սոցա անշարժ կալ, եւ կամ հոգւոյն՝ շարժակից լինել. (Սահմ. ՟Ա։ Լծ. սահմ.։ ՛Կայ եւ Շարժակցի, այլ թերեւս փոխանակ գրելոյ՝ շարակցի. Սարկ. հանգ.։))


Շարունակեմ, եցի

va.

to contain, to enclose, to conserve;
to continue, to last.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէս եւ անձնիշխանս՝ աստուած շարունակէ եւ պահպանէ զնոսա. (Մաքս. ի դիոն.։)

Զանպարագիրն աստուած տեսին ի մարմնի շարունակեալ։ Վասն մեր ի խանձարուրս շարունակեցաւ։ Զհամատարած եւ զլայնանիստ ծովն շարունակեաց զերկրաւս։ Շարունակել ի տոռունս մեղաց. (Զքր. կթ. ստէպ։)


Շեղջեմ, եցի

va.

cf. Շեղջակուտեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Շեղջեցի զչարիս, եւ ձգեցի ընդ իս։ Որ անձամբ անձին շեղջիցէ զցանկութիւն։ Եւ այսուիկ շեղջէ զշեղջս նախանձու. (Սեբեր. ՟Թ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։ Եւագր. ՟Ժ։)


Շեշտ, ից

s. gr. mus. adv.

shrill voice;
accent, acute accent;
an Armenian note;
cf. Շեշտակի;
— ոլորիլ, to end in a point.

· Calfa

NBHL (1)

(Սուսերաւ) շեշտ ընդ մէջ ճեղքէր զամուր գլխանոցն. (Յհ. կթ.։)


Շեշտակի

adv.

acutely, pointedly, piercingly, sharply, keenly;
instantly.

· Calfa

NBHL (1)

Շեշտակի ճեպով յղեալ զնմանէ իշխանն. (Կաղանկտ.։)


Շէկ, շիկաց

adj.

of fawn colour, reddish, leonine, light, tawny.

· Calfa

NBHL (1)

Դալնկագոյն նախանձ, շէկ արիւնռուշտ սրտմտութիւն. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Ուղեկից

s.

fellow-traveller, fellow-passenger;
—ք, retinue, train, attendants, suite, cortege.

· Calfa

NBHL (1)

Զուղեկցացս փոխանորդէ զպնդութիւն՝ լքումն։ Աղօթք՝ ճանապարհորդաց ուղեկից։ Երանութիւնն՝ որ ի տեառնէ, ուղեկից է նոցա։ Ուղեկից լինել ընդ նմա. (Պիտ.։ Խոսր.։ Բրս. հց.։ Ճ. ՟Ա.։)


Ուղեւորիմ, եցայ

vn.

to set out on a journey, to start, to go to travel, to travel, to take a journey, to journey.

· Calfa

NBHL (1)

Իշխանութիւն ունիմ յերկինս ուղեւորել, եւ ընդ հրեշտակս պարել։ Ճանապարհորդաց առաջնորդ, որք ուղեւորին ի ծովու եւ ի ցամաքի։ Ի նոյն շաւիղ ուղեւորեալ, իւրում հօտին առաջնորդեալ. (Նար. երգ.։ Շ. բարձր.։ Յիսուս որդի.։)