now ! come on !
mountain valley, vale, dale, dell;
սառնակոյտ ի լերանցամէջս, glacier.
Ջուրք զեղեալ կային.. . լերանցամեջք նեղուց են նոքօք լցեալ. (Վեցօր. ՟Դ։)
cf. Լեարդ.
Արամազդ զսա կամեցեալ պատուհասել եդ արծուի ուտել զլերդ նորա. (Նոննոս.։)
անդէն արիւնախառն լերդն ընդ բերանն դարձաւ՞ եւ սատակեցաւ. (Ճ. ՟Բ.։)
լերդ գետին. թուի լերկ, կամ կոր։
to frighten, to dread, to terrify, to scare.
ԼԵՐԴԱԲԵԿԵԼ. Ահաբեկ առնել յոյժ, որպէս թէ եւ զլեարդն եւ զլեղին պատառել. լեղապատառ ընել, խիստ վախցընել.
Շուք հանդերձից թագաւորաց բացուստ ի բաց զչարագործսն լերդաբեկէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
lobe (of the lungs).
λοβός (լծ. ռմկ. լօբ ). λοβός τοῦ ἤπατος ima pars hepatis. Ստորին ծայր լերդին՝ որպէս զբլթակ ունկան. Տե՛ս (Ել. ՟Ի՟Թ. 13. 22։ Ղեւտ. ՟Գ. 4. 10. 15։ ՟Դ. 1ր։ ՟Է. 4։ ՟Ը. 16։ ՟Թ. 10. 19։)
liver coloured.
germander.
whose heart is touched;
sad, melancholy.
akin, related, consanguinous;
— արիւն, relationship, consanguinity, ties of blood.
Յաղագս լերդակից արեանն եւ նա յանձն իւր հաւասար չարչարի. (Լմբ. սղ.։)
cf. Լերդակից.
հատոր լերդի. սրտի կտոր.
կիրակոս մօրըս լոյս աչաց, լերդահատոր սիւն յիմ սրտաց. (Գանձ.։)
the liver side.
Կողմն լերդի. ըստ յն. լեարդ.
Հարեալ նետիւ ընդ լերդակողմն. (Առակ. ՟Է. 23։)
haruspex, augur, diviner, soothsayer;
— լինիմ, to examine or consult the entrails, to prognosticate like an augur.
ԼԵՐԴԱՀՄԱՅ ԼԻՆԵԼ. ԼԵՐԴԱՀՄԱՅՈՒԹԻՒՆ. ἠπατοσκοπέω jecur speculor, exta consulo ἠπατοσκοπία jecinoris inspectio. Հմայել դիտողութեամբ լերդին. սուտ գուշակութիւն զննութեամբ լերդի.
հարցումն հարցանել ի դրօշելոյ, լերդահմայ լինել. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 21։)
Լերդահմայութիւն, եւ մտադիւրութիւն։ Զլերդահմայութիւն ի ձեռն առեալ. (Նչ. եզեկ.։)
soothsaying, (divination by the entrails of victims);
augury, omen.
ԼԵՐԴԱՀՄԱՅ ԼԻՆԵԼ. ԼԵՐԴԱՀՄԱՅՈՒԹԻՒՆ. ἠπατοσκοπέω jecur speculor, exta consulo ἠπατοσκοπία jecinoris inspectio. Հմայել դիտողութեամբ լերդին. սուտ գուշակութիւն զննութեամբ լերդի.
հարցումն հարցանել ի դրօշելոյ, լերդահմայ լինել. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 21։)
Լերդահմայութիւն, եւ մտադիւրութիւն։ Զլերդահմայութիւն ի ձեռն առեալ. (Նչ. եզեկ.։)
liver-wort.
consumption, phthisis, decline;
consumptive.
կրօղ զցաւ լերդի. եւ նոյն իսկ Ցաւ լերդի.
Երանելին պորփիւրիոս էր լերդացաւ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Զ.։)
Լերդացաւի եւ դալընկոտի գինի մատուցանէ. (Եփր. աւետար.։)
hepatite, liver-stone.
cf. Լերդաքար.
Ունօղ զորակ եւ զնմանութիւն լերդի.
Առ եզերբ ծովուն առեալ ձկանն քար լերդորակ՝ փոխանակ հացի քար տայր նմա. (Մագ. ՟Ժ։)
causing the mountains to tremble and quake.
Թնդեցուցիչ լերին. լեռը թնտացնօղ.
hairless, bald;
soft.
Եսաւ այր թաւ է, եւ ես լերկ. (Ծն. ՟Ի՟Է. 11։)
Որ լերկ են ըստ օրինացն, եւ անպատարագել իբրու զէշ. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
Ի սուրբ եւ ի լերկ սիրտսն որպէս ի տախտակհոգեւոր գրեսցուք. (Կլիմաք.։)
Լերկ եւ անապատ եղեալք յաստուածային պարգեւացն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Ը։)
Լերկք (ի բաղաձայն տառս՝) տասն, պ, կ, տ, զ, ն, ծ, չ, մ, ս, ր։ Գիմն (միջակ է) ի մէջ կենի, քէի, եւ խէի. զի քան զկենն թաւ է, եւ զքէն եւ զխէն ղե՛րկ։ Եւ գայն ի մէջ տիւնի եւ թոյի. զի քան ըզտիւնն թաւ է, եւ քան զթոյն լե՛րկ։ Ձա՛յն միջակ է սէի, զայի, եւ ցոյի. վասն զի քան զսէն եւ զայն թաւ է, եւ քան զցոյն լերկ։ Ժէն (ընդ մէջ) շայի եւ չայի, զի քան զշայն թաւ է, եւ քան զչայն լե՛րկ. (Թր. քեր.։)
Զերեքնի միջակացն, եւ զերեքն իլերկիցն եւ նոյչափ ի թաւիցն. (Երզն. քեր.։)
shrill, acute, sharp.
whose body or skin is without hair.
cf. Լերկամարմին.
Ազգ ձկանց, կէսք թեփամորթ եւ կէսք լերկամորթք. (Վեցօր. ՟Է։)
to become bald, to peel off, to come off.
Լերկ լինել. մերկիլ
Հերակլ ի ծովայնոյ լերկացեալ. որպէս ասեն, գլխացաւ, երեկորեայ առիւծ անուանեցաւ. (Միսայէլ խչ.։)
cf. Թեւաբուսիմ.
ԹԵՒԱԲՈՅՍ ԼԻՆԵԼ. ԹԵՒԱԲՈՒՍԻԼ. ԹԵՒԱԲՈՒՍԻԿ ԼԻՆԵԼ. πτεροφυέω pennas produco Բուսանել թեւոց. թեւաւոր գտանիլ. սկսանիլ թռչել. թեւս առնուլ. թեւանալ. թեւաւորւիլ.
Աստուծոյ ամենայն զօրութիւնքն թեւաբոյս լինին, վերին առ հայրն ճանապարհի ցանկացեալ. (Փիլ. ել.։)
Իբրու թեւաբոյս՝ իբրեւ ի յառաջադէմսն բերեալք. (Պիտ.։)
Արագիլ միանգամայն ընդ թեւաբուսիլն (հոգայ զծնողս)։ Թեւաբուսեալք հաւք՝ անդէն թռչին։ Թեւաբուսեալք յերկնաւոր ցանկութենէ՝ վերամբարձայածք շրջին. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին.։)
Ամենայն բանական բնութիւնս թեւաբուսեալ է թեւօք հոգւոյն. (Եւագր. ՟Բ։)
Ոչ կարելն արգելուլ զթեւաբուսեալս թեւօք հոգւոյն՝ ելանել ի վեր. (Լաստ. ընթերց.։)
Թեւաբուսեալք ապաշխարութեամբ եւ պահօք՝ վերանամք. (Տօնակ.։)
Թեւաբուսիկ եղեալ արդարոցն երամք թռչին. (Շ. հրեշտ.։)
cf. Թեւաբուսիմ.
ԹԵՒԱԲՈՅՍ ԼԻՆԵԼ. ԹԵՒԱԲՈՒՍԻԼ. ԹԵՒԱԲՈՒՍԻԿ ԼԻՆԵԼ. πτεροφυέω pennas produco Բուսանել թեւոց. թեւաւոր գտանիլ. սկսանիլ թռչել. թեւս առնուլ. թեւանալ. թեւաւորւիլ.
Աստուծոյ ամենայն զօրութիւնքն թեւաբոյս լինին, վերին առ հայրն ճանապարհի ցանկացեալ. (Փիլ. ել.։)
Իբրու թեւաբոյս՝ իբրեւ ի յառաջադէմսն բերեալք. (Պիտ.։)
Արագիլ միանգամայն ընդ թեւաբուսիլն (հոգայ զծնողս)։ Թեւաբուսեալք հաւք՝ անդէն թռչին։ Թեւաբուսեալք յերկնաւոր ցանկութենէ՝ վերամբարձայածք շրջին. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին.։)
Ամենայն բանական բնութիւնս թեւաբուսեալ է թեւօք հոգւոյն. (Եւագր. ՟Բ։)
Ոչ կարելն արգելուլ զթեւաբուսեալս թեւօք հոգւոյն՝ ելանել ի վեր. (Լաստ. ընթերց.։)
Թեւաբուսեալք ապաշխարութեամբ եւ պահօք՝ վերանամք. (Տօնակ.։)
Թեւաբուսիկ եղեալ արդարոցն երամք թռչին. (Շ. հրեշտ.։)
cf. Թեւազգեցիկ.
ԹԵՒԱԶԳԵՑԵԱԼ կամ ԹԵՒԱԶԳԵՑԻԿ ԵՂԵԱԼ. Զգեցեալ զթեւս. թեւաբուսեալ. թռուցեալ.
Թեւազգեցեալ՝ ել ի լուսեղէն բանակսն. (Ճ. ՟Բ.։)
Եւ եղեալ թեւազգեցիկք, ի վեր ի սուրբ սեղանն թռուցեալ բնակէին. (Փարպ.։)
Թեւազգեցիկք եղեալ՝ ի վերին օդս վերացան. (Տօնակ.։)
well feathered.
Արծիւ թեւալի, բազէ սխրալի։ Անիւք թեւալի՝ յարաշրջելի. (Գանձ.։)
cf. Թեւասքօղեմ.
Ծածկեալ զինքն թեւօք. թեւասքօղեալ.
Սրբասաց սերովբէքն հրեղէն բերանօքն թեւածածուկ եղեալ փառաւորէին. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
Թեւածածուկ լինէին. (Տօնակ.։)
cf. Թեւակոխեմ.
ԹԵՒԱԿՈՒՌ ԼԻՆԵԼ. Նոյն ընդ Թեւակոխել.
Լուսաւորեալ, եւ թեւակուռ թեւամուխ եղեալ Աստուածատուր հրամանացն որպիսութեանց. (Ագաթ.։)
cf. Թեւակուռ՞՞՞լինիմ.
ԹԵՒԱՄՈՒԽ ԼԻՆԵԼ. Մխիլ իբր թեւօք. թեւակոխել. միջամուխ լինել.
Թեւակուռ թեւամուխ եղեալ աստուածատուր հրամանացն որպիսութեանց. (Ագաթ.։)
cf. Թեւաթափ.
Ոյր թեւքն են հատեալ.
Նենգաւոր աղուեսուն, եւ թեւատեալ ամբարտաւան թռչնոյն սատանայի. (Վրդն. աւետար.։)
oxygenized, oxygenated.
oxydable.
suburb, village.
• , ի-ա հլ. «բլուր, հողաբլուր». յետին ժամանակի բառ, որ մի քանի անգամ ունին Միխ. ասոր, Սամ. անեց. և Մխ. այրիվ. այս-պէս. «Սա (Շամիրամ) արար զհողակոյտ բլուրսդ, զոր կոչեն թիլս» (Միխ. ասոր. տպ. Երուսաղէմ, էջ 35). «Շամիրամ շինեաց թլեր բլուր ի հողոյ կուտեալ ամրոց. բայց մեք զտաք պատճառ թլացացդ...» (պատմում է թէ Ասռուծու հրամանով մեհեանները կործա-նուեցան, կուռքերը գետնի տակ անցան և նրանց վրայ բլուրներ ձևացան). մինչև ցայսօր դևք կախարդք առ թլովդ գործելով զարուեստս իւրեանց։ (Այսպէս ըստ ՆՀԲ-ի օրինակի. Երուսաղէմի տիպը՝ էջ 35 չատ տարբեր է և ունի թիլս, թլացդ, թլօքդ ձևերը, փոխանակ ռամկական թլեր, թլացացդ։ առ թլովդ հոլովների). «Շամիրամ կին Նինոսի շինեաց թլեր, բլուր ի հողոյ կուտեալ ամրոց. բայց այլք վասն թլերոյդ ասեն թէ... զէա-խարդութիւնսն առ թլօքն առնեն» Սաւ անեց. 16.-«Շինեաց Շամիրամ... և արար հողաբլուրս ի վերայ նոցա, զոր թիլս անուա-նեն» Մխ. այրիվ. 46։
• = Արաբ. [arabic word] tall «բլուր, հողաբլուր», յգ. [arabic word] tilal «բլուրներ». բնիկ սեմական բառ է. հմմտ. եբր. [hebrew word] tel, ասոր. [arabic word] tela ա-ռամ. [hebrew word] tilla, խպտ. tal, ասուր. tilu, tillu «բլուր».-սեմականից փոխառեալ են պրս. tal «կոյտ, դէզ», քրդ. til «բլրակի գա-գաթ»։-Աճ.
• ՆՀԲ չունենալով Անեցին և Այրիվանե-զին, ո՛չ էլ Միխ. ասորու առաջին օրի-նակը և սխալելով սրա դևք, կախարդք ևն բառերից, ինչպէս և թլսմեր, տլըս-մերք «կախարդանք, յուռութք» բառերի պատահական նմանութիւնից, ստեղծում է անգոյ թլեր, ոյ կամ թիլ, թլոյ և թլաց1, ցաց ձևերը՝ «թըբլըսըմ, յուռութք» նշա-նակութեամբ։ Այսպէս է նաև ՋԲ։-Իսկ ԱԲ թէև ունի թիլ «հողաբլուր» նշանակու-թիւնը, բայց կրկնում է նաև ՆՀԲ-ի թիլ. թլացք ձևերը։ Սրանցից դուրս ՆՀԲ և ՋԲ դնում են թիլ «աւան, գիւղ», հանելով Թիլ տեղական յատուկ անունից։ԱԲ իրա-ւամբ ջնջած է այս։ Աղաբէգեան, Բիւզ. 1903, л 1943 դնում է «շիրիմ, տա-աան». վերջին անգամ Վարդանեան ՀԱ 1921, 640 ասոր. tēlā ձևից։ Վերի մեկնութիւնը Արմատական բառարանիս ձեռագրից առնելով հրատարակեց Աճե-մեան ՀԱ 1922, 592։
Գայ ի Թիլն, զոր համատնոյ կոչեն։ Գան ի վերայ Թլին. (Ուռհ.։)
ԹԻԼ, թլոյ. ԹԼԵՐ կամ ԹԻԼ. որ եւ ԹԼԱՑՔ. գրի եւ ՏԼԸՍՄԵՐ. Բառ ռմկ. թըլըսըմ, թըլըսըմլար. Նշանակ սնոտի պաշտաման եւ կախարդանաց, բախտի, եւ այլն.
Շամիրամ շինեաց թլեր բլուր ի հողոյ կուտեալ ամրոց. բայց մեք գտաք պատճառ թլացացդ ... մինչեւ ցայսօր դեւք կախարդք առ թլովդ գործելով զարուեստս իւրեանց։ Հլսմերք պղնձիք։ Ապողոնիոս տուանեցի շինեաց թլսմեր բազում դիւական զօրութեամբ. (Միխ. ասոր.։)
amulet, talisman.
• , ի-ա հլ. «բլուր, հողաբլուր». յետին ժամանակի բառ, որ մի քանի անգամ ունին Միխ. ասոր, Սամ. անեց. և Մխ. այրիվ. այս-պէս. «Սա (Շամիրամ) արար զհողակոյտ բլուրսդ, զոր կոչեն թիլս» (Միխ. ասոր. տպ. Երուսաղէմ, էջ 35). «Շամիրամ շինեաց թլեր բլուր ի հողոյ կուտեալ ամրոց. բայց մեք զտաք պատճառ թլացացդ...» (պատմում է թէ Ասռուծու հրամանով մեհեանները կործա-նուեցան, կուռքերը գետնի տակ անցան և նրանց վրայ բլուրներ ձևացան). մինչև ցայսօր դևք կախարդք առ թլովդ գործելով զարուեստս իւրեանց։ (Այսպէս ըստ ՆՀԲ-ի օրինակի. Երուսաղէմի տիպը՝ էջ 35 չատ տարբեր է և ունի թիլս, թլացդ, թլօքդ ձևերը, փոխանակ ռամկական թլեր, թլացացդ։ առ թլովդ հոլովների). «Շամիրամ կին Նինոսի շինեաց թլեր, բլուր ի հողոյ կուտեալ ամրոց. բայց այլք վասն թլերոյդ ասեն թէ... զէա-խարդութիւնսն առ թլօքն առնեն» Սաւ անեց. 16.-«Շինեաց Շամիրամ... և արար հողաբլուրս ի վերայ նոցա, զոր թիլս անուա-նեն» Մխ. այրիվ. 46։
• = Արաբ. [arabic word] tall «բլուր, հողաբլուր», յգ. [arabic word] tilal «բլուրներ». բնիկ սեմական բառ է. հմմտ. եբր. [hebrew word] tel, ասոր. [arabic word] tela ա-ռամ. [hebrew word] tilla, խպտ. tal, ասուր. tilu, tillu «բլուր».-սեմականից փոխառեալ են պրս. tal «կոյտ, դէզ», քրդ. til «բլրակի գա-գաթ»։-Աճ.
• ՆՀԲ չունենալով Անեցին և Այրիվանե-զին, ո՛չ էլ Միխ. ասորու առաջին օրի-նակը և սխալելով սրա դևք, կախարդք ևն բառերից, ինչպէս և թլսմեր, տլըս-մերք «կախարդանք, յուռութք» բառերի պատահական նմանութիւնից, ստեղծում է անգոյ թլեր, ոյ կամ թիլ, թլոյ և թլաց1, ցաց ձևերը՝ «թըբլըսըմ, յուռութք» նշա-նակութեամբ։ Այսպէս է նաև ՋԲ։-Իսկ ԱԲ թէև ունի թիլ «հողաբլուր» նշանակու-թիւնը, բայց կրկնում է նաև ՆՀԲ-ի թիլ. թլացք ձևերը։ Սրանցից դուրս ՆՀԲ և ՋԲ դնում են թիլ «աւան, գիւղ», հանելով Թիլ տեղական յատուկ անունից։ԱԲ իրա-ւամբ ջնջած է այս։ Աղաբէգեան, Բիւզ. 1903, л 1943 դնում է «շիրիմ, տա-աան». վերջին անգամ Վարդանեան ՀԱ 1921, 640 ասոր. tēlā ձևից։ Վերի մեկնութիւնը Արմատական բառարանիս ձեռագրից առնելով հրատարակեց Աճե-մեան ՀԱ 1922, 592։
having one's back injured, or one's shoulders out of joint.
Ոյր թիկունք են խլեալ, մաշեալ, տեռեալ. կռնակը քեղրթած.
Էչ անմիտ, թիկնախիլ, եւ կողավէր. (Տօնակ.։)
to fall in error together, to stray.
ԹԻՒՐԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Թիւրիլ ընդ այլում. կցորդիլ թիւրութեան այլոց.
Մի՛ լիցի քեզ թիւրեցելոցն լինել թիւրակից. (Խոսրովիկ.։)
to despise.
cf. Թիլ.
• , ԹԼԵՐ տե՛ս Թիլ.
ԹԼԵՐ կամ ԹԻԼ. որ եւ ԹԼԱՑՔ. գրի եւ ՏԼԸՍՄԵՐ. Բառ ռմկ. թըլըսըմ, թըլըսըմլար. Նշանակ սնոտի պաշտաման եւ կախարդանաց, բախտի, եւ այլն.
hem, border;
the privy parts;
prepuce;
— ածել, to border, to hem;
to ornament, to trim, to embellish;
— ածեալ պաճուճել զանառս արտեւանանց, to tint the eye-lashes carefully.
• «օձիքի և գրպանի եզերքին՝ ամրու-թեան կամ զարդի համար կարուած երիզ» Փիլ. ել. 545. «թարթիչների տակ ծարիրով քաշուած աղեղ» Մծբ. 356 (Թլիփ ածեալ (ծարրով) պաճուճեաց զանտառս արտեւա-նանց)։ Այս վերջին օրինակից հետևցնելով Հին բռ. =Բառ. երեմ. էջ 120 գրում է «թլիփ. զարդ», որին հետևում է նաև ՀՀԲ՝ դնելով «թլիփ. զարդ կամ պաճուճանք»։ Բայց իրա-պէս թլիփ բառի բուն նշանակութիւնն է «ե-ղերք, ծայր, մանաւանդ շրջաբոլոր ծաւր». և այս իմաստից է թլփատել «անդամի ծայրը շրջաբոլոր կտրել» (ըստ հրէական և իսլա-մական ծիսի) ՍԳր. թլփատութիւն ՍԳր. (հմմտ. յն. περιτέμνν և լտ. circumcido, որոնք բուն նշանակում են «շրջահատել»)։ Յետինները սխալ ստուգաբանելով բառս՝ են-թադրել են թլփատ «ծածուկ անդամ» Մամիկ, էջ 23, 24, 25, 48, թլիփ «ծածուկ անդամ» ԱԲ կամ «ծածուկ անդամի ծայրի կաշին» (ըստ արդի հայկաբանների)։
• Հիւնք. դլփին բառից։
περιστόμιον, περιστώα ora, limbus Սպառուած բոլորակ. շրջաբոլոր վերջք, որպէս յօձիս, եւ ի գրապանս.
Առբերանեայն ի նմին իսկ ի պճղնաւորէն ի միջին թլիփ ունի, զի մի՛ պատառեսցի. զի թլիփն անկուած խիտ եւ հոծ, եւ կարի յոյժ թաղկեալ է. (Փիլ. ել. ՟Բ. 118։)
Յեզաբէլ թլիփ ածեալ (ծարրով) պաճուճեաց զանտառս արտեւանանց. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
Թլիփ. զարդ։
the reins.
cf. Թոթով.
• «թոթով, լեզուն ծանր». իբրև մի-ջին հյ. բառ ունի Նորայր, Բառ. ֆր. էջ 141 ա︎ bègue բառի տակս
• ԳՒՌ.-Ալշ. թլաատ, Տփ. թլվատ, Երև. թըլ-պատ. ուրիշ տեղեր ունինք նաև թլիկ, թլու. թլոլ՝ նոյն նշ. վերջինից։
cf. Թոթովեմ.
cf. Թոթովութիւն.
obscure, dark, gloomy round about.
Իբր Շուրջանակի յորդեալ, մթացեալ, միգամած. (վասն որոյ երեւի գրելի, Թխպայորդ).
Եւ ոչ յամպն թլփայորդ սաստիկ մրրկեալ մտին. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)
circumcised member;
prepuce;
foreskin.
ἁκροβυστία praeputium Անդամ թլփատելի կամ թլփատեալ, իբր շրջակտուր. որ եւ կոչի ԱՆԹԼՓԱՏՈՒԹԻՒՆ.
Հրամայեաց կտրել զքիթս եւ զթլփատս նոցա. (Մամիկ.։)
to circumcise;
զգերեզման —, to desecrate sepulchres and despoil the dead.
περιτέμνω circumcido (յորմէ Պարատել. ըստ Հին բռ. ) Շուրջ կտրել զծայրս անդամոյն. յապաւել. կրճատել. ի բաց կտրել զթլիփն իբրեւ աւելորդ. (Ծն. ՟Ժ՟Է. 11։ Ել. ՟Դ. 25. եւ այլն։)
Թլփատեցարո՛ւք Աստուծոյ ձերում, եւ թլփատեցէ՛ք զանթլփատութիւն սրտից ձերոց. (Երեմ. ՟Դ. 4։)
Թլփատեցի՛ր. (Ածաբ. ծն.։)
Որ զգերեզման թլփատեալ. (իբր խորեալ. Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Պարտ եւ արժան է առ սակաւ մի յետոյ օրէնսդրութեանն՝ անդրէն դառնալ եւ թլփատել ի բամբասանաց. (Բրս. կանոն.։)
circumcision.
περιτομή circumcisio Թլփատիլն. յապաւումն. կրճատումն. կրճատութիւն. եւ Այր թլփատեալ. (Ծն. ՟Դ. 25։ Գծ. ՟Ժ՟Ա. 2. ՟Ա. Կոր. ՟Է. 19։ Փիլիպ. ՟Գ. 3։)
Ձիթենի վարսաւոր ... ի ձայնէ թլփատութեան նոցա ... անպիտանացան ոստք. թուի յապաւումն տնկոց. այլք իմանան յեբր. շառաչիւն։
to present a letter or petition.
ԹՂԹԱՄԱՏՈՅՑ ԼԻՆԵԼ. Մատուցանել ումեք զթուղթ ինչ.
Իսկ զՆեստորի կողմանն (նամակս) ինքեանք իսկ թղթամատոյցք լինէին առ թագաւորն. (Աբր. մամիկ.։ եւ Ճ. ՟Բ. ժող. եփես.։)
full of enmity;
injurious
Ի խորհուրդս ամբարհաւաճութեան՝ կշտամբութիւն թշնամանալից. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 7։)
present, gift, offer, offering;
— առնել՝ տալ՝ մատուցանել, to give, to make a present.
ԸՆԾԱՅ կամ ԸՆՁԱՅ. (զի ձ զկնի ն տառի մեղմ հնչի որպէս ծ) δῶρον , κάρπωμα, δόμα munus, donum, oblatio Ընձեռայք. իւրով ձեռամբ կամ ի ձեռանէ տուեալ տուրք՝ ի փոքուէ առ մեծն. պատարագ. նուէր եւ կաշառ. ընծայ. վր. մանձա.
Երթային ընծայքն յառաջ քան զնա։ Ընկա՛լ զընծայսն ի ձեռաց իմոց։ Մատուցին նմա զընծայսն՝ զոր ունէին ի ձեռս իւրեանց։ Ետ ամենայն Յուդա ընծայ Յովսափատայ։ Ի մթերից իւրեանց արկին յընծայսն Աստուծոյ։ Զոհ նաշհւոյ եւ գինի ի նուէր, ընծայ ի հոտ անուշից Տեառն։ Դիցէ զձեռն ի վերայ գլխոյ ընծային (որ ունի լինել ողջակէզ)։ Այց արարից ընծայից ձերոց (այսինքն երախայրեաց).եւ այլն։
Զառաջին պտուղ ընծային մատուցանէին կապեալ նախարարացն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Մարդիկ ի բազմութիւն ընձայիցն հային եւ փորձեն. իսկ Աստուած յոգւոցն ճշմարտութիւն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 61։)
that carries presents or offerings;
— լինել, cf. Ընծայաբերեմ.
Առեալ զգանձսն՝ հրամայեաց սպանանել զընծայաբերսն. (Արծր. ՟Բ. 3։)
ԸՆԾԱՅԱԲԵՐ ԼԻՆԵԼ. Ընծայս մատուցանել. ընծայել.
Ընծայաբեր լինել ճշմարիտ հաւատով՝ ամենասուրբ Երրորդութեանն։ Ընծայաբեր լինել Տեառն ըստ միոյ միոյ պարգեւին. (Յճխ. ՟Ե. ՟Ժ՟Բ։)
Գրեթէ բոլոր իսկ տարերքս ի միասին լեալ ընծայաբերք. (Խոր. վրդվռ.։)
Ընձայաբեր բագնեացն եղեալ. (Շ. վիպ.։)
Ոչ կարէ ընձայաբեր լինել Աստուծոյ. (Մաշկ.։)
Իրաւացի է իւրաքանչիւր ումեք ընծայաբեր յանձնէ լինել գերազարդս տօնի. (Ճ. ՟Ժ.։)
Լինի եւ հյց. խնդրով, որպէս Ընծայաբերել, կամ իբրու ընծայ մատուցանել իրս ինչ.
Ընծայաբեր լինիմ զծնունդս որովայնի իմոյ. (Ճ. ՟Ա.։)
Վասն ընծայաբեր լինելոյ նոցա զհաց պատարագին. (Լմբ. պտրգ.։)
to offer, to present, to sacrifice, to give, to dedicate, to attribute, to lend, to propose, to refer, to confer, to devote, to render, to ascribe;
to make, to furnish;
to impose, to inscribe;
ի լոյս —, cf. Լոյս;
— զոք ի կեանս, to give life to;
to vivify;
— զոք առատ պարդեւօք, to load with presents;
to confer great services.
ԸՆԾԱՅԵՄ կամ ԸՆՁԱՅԵՄ. προσφέρω, καρπόω offero Ընծայ մատուցանել. ընձեռել ընձեռայս, այսինքն ի ձեռանէ տալ տուրս եւ նուէրս. նուիրել. պատարագել. եւ Պտղաբեր լինել Աստուծոյ. տալ երախայրիս.
Որ Աստուածասէրն է, ընծայօղ է՝ որպէս Աբէլն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 62։)
Ցուցանեմ, եւ ոչ ընծայեմ։ Ի սպաս պաշտաման քեզ ընծայեցից։ Ընծայեցի քումդ եկեղեցեաց զայս նուէր բարեաց՝ բանից ցանկալեաց. (Նար.։)
ԸՆԾԱՅԵԼ. προφέρομαι, ἁνάγω profero, refero παρέχω adhibeo, praesto ἕναντι եւ այլն. ante եւ այլն. Յառաջ բերել. մատուցանել. վերագրել. յանդիման առնել, կր. լինել.
Կատարեցեր զփափաքումն ընծայելոյ քո ի տաճարին։ Որ ընծայես զարարածս բարձրելոյ քում հօր։ Որ ընծայեսցես զմեզ ի կեանսդ յաւիտենից. (Շար.։)
Խաչի կամաւ ընծայեաց։ Աճման հասակի զնոյն ընծայեցեր։ Յայտս մաքուրս՝ հերս ընծայես (իբր ընձիւղել)։ Ի մարմնոյս անօրինելոյ ընծային պտուղք դառնութեան։ Աչաց ընծայեաց զվերստին լոյս (ետ, շնորհեաց)։ Ընծայեալ մարմնոյս զմրաշարս գիծ (գրեալ, համարեալ) եւ այլն. (Նար.։)
Ընծայի ի նմա խորհուրդ լուսատեսակ խոստովանութեանն. այսինքն ի վեր երեւի. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
ԸՆԾԱՅԵԼ. որպէս Ընծայիւք պատուել.
Առատ պատարագօք ընծայեալ զնա. (Յհ. կթ.։)
ԸՆԾԱՅԵԼ. ըստ ՟Գ նշ. ասինքն Պատուել ընծայիւք.
Ընծայեալ զնոսա ոսկւով եւ արծաթով։ Զիւրաքանչիւր ի թագաւորացն ընծայեաց նմանապէս։ Ընծայեալ զնորածին արքայն. (Եպիփ. ծն.։)
to offer, to present;
to show, to expose, to place in sight;
to recommend, to introduce;
զանձն —, to pass one's self off for another, to counterfeit;
այլ իմն միտս —, to possess, or bear another meaning;
սիրելի զանձն, to make one's self beloved.
Ընծայել, ըստ ամենայն առման.
Զայս կնդրուկ ընծայեցուցանեմք։ Շունչ ընծայեցո՛։ Կենաց նորոգման ընծայեցուսցեն։ Գոդոյն Աբրահամու ընծայեցուցանէ։ Ընծայեցուցանես՝ ի քեզ բազմելոյդ մաքուր օրհնաբանս, եւ այլն. (Նար.։)
Այլ իմն միտս մեզ ընծայեցուցանէ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Զառ ի նոցանէ վկայութիւնսն ընծայեցուցանել։ Մի ըստ միոջէ մեկնութիւն ընծայեցուցանէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Սովոր իսկ են բանք կենարարին ի նմանեացն զնմանիսն ընծայեցուցանել. (Սեբեր. ՟Թ։)
ԸՆԾԱՅԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. συνίστημι commendo Գովելի ընծայել վկայութեամբ. յառաջ մատուցանել իբրեւ ընդունելի. յանձնել գովութեամբ.
Սկսանիմք այսուհետեւ վերստին զանձինս ընծայեցուցանել։ Զի ոչ եթէ որ զանձն իւր ընծայեցուցանէ, նա է ընտրեալ, այլ զոր տէրն ընծայեցուցանէ. (՟Բ. Կոր. ՟Գ. 1։ ՟Ժ. 18։)
Դուն ուրեք իբր անցողական, այսինքն Առնել՝ զի այլ ոք ընծայեսցէ ինչ ինքեան.
Ծառայեցոյց (սատանայ) զմարդիկ՝ իւր պաշտօնեայս առնելով, եւ ինքեան՝ զպարտուպատշաճ պատիւն Աստուծոյ՝ ընծայեցուցանելով. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։ (Բայց լինի եւ իմանալ որպէս վերագրել, կամ սեպհականել։))
offer, offering, dedication;
presentation;
թուղթ ընծայութեան, letter of recommendation;
Կոչումն ընծայութեան, catechism;
cf. Ընթերցուածագիր;
— լուսնի, new moon.
προσαγωγή accessus πάρεξις exhibitio ἁπόδειξις, ἕλεγχος argumentum Մատուցանելն, եւ մատչելն. տըւչութիւն. յանդիման կացուցումն. ցուցակութիւն. ապացոյց.
Որով եւ զընծայութիւնն ընկալաք հաւատովք ի շնորհս յայսոսիկ. (Հռ. ՟Ե. 2։)
Առ նորա անքննութիւնն՝ ընծայութիւն անգիտութեան մատուցանելի է. (Եզնիկ.։)
Զի երեւելեօքս եւ աներեւութիցն ընծայութիւն ի մէջ գայցէ. (Սեբեր. ՟Է։)
Եւ ըստ մտացն ընծայութեան վրիպեալ գտաւ յայլոց. (Կիւրղ. ծն.։)
Էած զինքն ընծայութեան թղթով առ վերակացու միաբանակեաց վանից. (Կլիմաք.։)
ԿՈՉՈՒՄՆ ԸՆԾԱՅՈՒԹԵԱՆ, կամ ԸՆԾԱՅՈՒԹԻՒՆ. κατήχησις catechesis, institutio Հրահանգ երախայից մկրտելեաց.
Յընծայութեան կամ ի պակասութեան լուսնի. (Երզն. մտթ.։)
to throw, to cast, to hurl, to repulse, to fling, to pour;
to destitute, to depose, to deprive;
— յերեսաց, to drive from his presence, to despise, to abandon;
— յերկիւղ, to frighten;
— յոք զհոգս իրիք, to confide the care of, to confide to;
— — զանձն իւր յառաջ, to present one's self, to throw one's self forward, to expose one's solf;
— զզէնս, to throw down one's arms, to surrender;
— ի կալանս, to thrust in prison;
— յերկիր, to throw down, to slay, to fell to the earth;
— արտաքս, to thrust out, to hunt or drive away;
to empty the stomach;
— քարինս, to throw stones;
կիցս —, cf. Կիցք;
to despise;
— զխարիսխ, to cast anchor;
զաստուածութեամբն —, to attribute to God;
ի վերայ միմեանց — զյանցանս, to lay the blame on one another;
to be thrown, or cast away;
— արտաքս, արտաքոյ դրան, to be thrown out, driven away;
— ի ճանապարհի, to be cast on the streets, to be thrown out on the common way.
ῤίπτω, ῤιπτέω, ἁπορρίπτω , ἑκρίπτω, ἑκβάλλω, καταβάλλω jacto, dejicio, projicio, abjicio եւ այլն. որ եւ գրի ԸՆԳԵՆՈՒԼ, նովին հնչմամբ. որպէս ներգործականն Անկանելոյ. Արկանել ի վայր, եւ ի բաց. ձգել՝ նետել՝ դուրս կամ երեսէն կամ զատ կամ մէկ դի.
Ընկէց զմանուկն ի ներքոյ միոյ եղեւին ծառոյ։ Ընկեցին զնա ի գուբ։ Ի գե՛տ ընկեսջիք։ Ընկեա՛ զդա ի գետին. եւ ընկէց զնա ի գետին, եւ եղեւ օձ։ Ընկեցի զայն ի հուր։ Ընկեցեալ ի ճանապարհի, կամ յանցս Երուսաղէմի։ Ընկեսցի արտաքոյ դրանն։ Զիւրաքանչիւր զէնս առ ոտս պատերազմողացն ընկենուին։ Ընկեցին զնոսա առ ոտս նորա։ Յետուստ կողմանէ ընկեցին խարիսխս չորս։ Ընկեսցո՛ւք ի մէնջ զլուծ նոցա։ Ընկեա՛ ի Տէր զհոգս քո. եւ այլն։
Ընկենլով ի թագաւորութենէ հրէից զհիւրկանոս։ Ընկեցեալ ի պատուոյն։ Զբազումս ընկենոյր ի թշնամեացն, եւ այլն. (Խոր.։)
Ի վերայ միմեանց ընկենուին զյանցանսն իւրեանց։ Մերժեալ ընկեցեալ լիցի յերկիր նզովից. (Եփր. ծն.։)
Դու Հռիփսիմէ ըստ անուան քում արդարեւ ընկեցեալ եղեր ... ի մահուանէ ի կեանս. (Ագաթ.) ի յն. ռի՛փդօ, ռիփսա՛մէնի։
Ընկեաց. ստէպ յայլ գիրս։
thrown away, cast, off, flung off;
abject, vile;
exposed, abandoned;
projectile;
— շարժումն, projection;
— ինչ, refuse;
— առնել զմանկունս ի զետ, զկարասին ի ծով, to throw the children in the river, merchandize in the sea;
— առնել զմանուկ, to expose a child;
— լինել, to be thrown out, abandoned.
Ընկեցեալ. արհամարհ, խոտան. անպիտան. անարգ. չնչին. երեսէ ձգած, կամ ձգելու.
Ընդ ընկեցիկսն եւ արհամարհեալս. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
Քահանայք էին եւ փարիսեցիք, ասէ, եւ ոչ էին լոկ մարդիկ նուաստ եւ ընկեցիկ. յն. վայրապար. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39։)
ԸՆԿԵՑԻԿ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. ἑκβολῆν ποιέω, ἑκτίθημι jactum facio, abjicio Ընկենուլ. արկանել. եւ Անկանիլ. ձգել, նետել, եւ ձգուիլ, ինկնալ.
Առնել ընկեցիկ զմանկունս նոցա։ Զկարասին ընկեցիկ առնէին. (Գծ. ՟Է. 19։ ՟Ի՟Է. 18։)
Ընդ միոյ մանկան ընկեցիկ եղելոյ. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 5։)
Թէպէտեւ ի յետին տեղիս իցէ ընկեցիկ եղեալ. (Նիւս. կազմ.։)
bed-fellow;
— լինել, to be a partisan.
ԸՆԿՈՂՆԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Իբրու Անկողնակից կամ կուսակից լինել. հակամիտել. մէկին կողմը պառկիլ.
Ընկողնակից լինի վարդապետն յաշակերտին ախտն. (Լմբ. ժղ.։)
loving riches, avaricious, greedy, covetous;
— լինիմ, — սիրեմ, to hoard up, to save sordidly, to be niggardly.
Ընչասիրաց եւ փառասիրաց. (Փիլ. լին.։)
Համբաւեալք իբրեւ զընչասէրս. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
ԸՆՉԱՍԷՐ ԼԻՆԵԼ. ԸՆՉԱՍԻՐԵԼ. չ. φιλοχρημονέω pecuniae avidus sum Սիրել զինչս.
Մի՛ ոք ընչասէր լինիցի ի սակս մանկանց, զի փարթամագոյն մնացուսցէ զսոսա. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
rich, fortunate, mouicd, opulent;
loaded with riches;
— լինել, to be rich, to have one's nest well feathered;
անթիւ —, very wealthy, extravagantly rich;
ըստ երկրի մասանց —, well off, in easy circumstances.
Ոչ ընչաւէտ իբրեւ զնա (զԱստուած), որոյ իւր են ամենայն ստացուածք երեւելիք եւ աներեւոյթք. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
familiar, domestic;
proper;
native;
tamed;
intimate, friend, relation;
domestic;
—ք, family;
հայր —նեաց, the father of a family;
— պատերազմ, intestine strife, domestic broils;
civil war;
— գաւաճան, թշնամի, traitor, intestine foe;
— հաւատոյ, faithful to the Truth;
— լինել գորց, to be familiar with, or versed in literature.
ԸՆՏԱՆԻ կամ ԸՆԴԱՆԻ. οἱκεῖος domesticus, familiaris, propinquus, cognatus, proprius Իբր Ընտան այսինքն ի տան կամ ի տանէ եղեալն. որպէս ընտանի ասին տանուտեառն՝ կինն, զաւակք, ծառայք, ընդոծինք. եւ ամենայն մերձաւոր, բարեկամ, ծանօթ, ընտել, հարազատ, ազգական. իւրքն. եւ իւրական. սեպհական. յանկաւոր. տան մարդ, տնեցի, ճանչւոր, եւ իրեն ընկածը.
Բազմութիւն ընտանի արանց քաջաց։ Ընտանի իւր բնակչօք։ Ի ձեր ընտանի տեառնէն։ Ընտանի դաւաճան կամ թշնամի. եւ այլն. (Խոր.։ Արշ.։ Մխ. երեմ.։ Նար.։)
Հայեցեալ ընդ ընդանի իւր անպատուութիւնն. (Ճ. ՟Բ. այսինքն անձնական։)
Ընտանիդ քո պայծառութեան։ Յընտանի փառացն։ Ի պատկեր ընտանի։ Ընտանի անուն, կամ ձայն, կոչումն, սովորութիւն, նիւթ. (եւ այլն. Նար.։)
Ընտանի մտաց է անդադարելի գոլ. (Կլիմաք.։)
Զաստուած հաշտ գոլ որոց ի յերկրիս, առ ի յընտանւոյ եւ ի բնաւորականէն իւրմէ բարերարութենէ. (Դիոն. եկեղ.։)
ԸՆՏԱՆԻ. ἤμερος, ἠμερώτατος cicur, mansuetus, domesticus իբր Ձեռասուն, ձեռնընդել, ընտել, տնական, ո՛չ վայրենի (կենդանի, տունկք, եւ այլն)
Կենդանեացն ջոլիրք՝ ընտանեաց, միանգամայն եւ վայրենեաց։ Հաց՝ սկզբունք արմտեաց եւ պտղոց ընտանի կերակրոց, զոր մարդկան ընտանի կենդանւոյ բաշխեալ ետ Աստուած։ Ի մրգաբերացն ընտանի պտուղս։ Ընտանի ծառք. եւ այլն. (Փիլ.։)
familiarity, confidence, communication, frequeutation;
habit;
intimacy;
friendship;
— ընդ կնոջ, carnal intercourse with a woman;
յ— կոչել, to domesticate, to tame.
ԸՆՏԱՆՈՒԹԻՒՆ կամ ԸՆԴԱՆՈՒԹԻՒՆ. οἱκειότης, τὸ οἱκεῖον familiaritas, privata necessitudo Ընտանի գոլն՝ ըստ ամենայն առման. մերձաւորութիւն. ազգականութիւն. ծանօթութիւն. հարազատութիւն. նմանութիւն. եւ Ընտելութիւն.
Սատակելի է իբրեւ թշնամի, սակաւ ինչ փոյթ արարեալք ընտանութեան. (Փիլ. բագն.։)
Ընտանութիւն առ հայրն։ Առ քեզ ընտանութեան։ Յընտանութենէ իմաստնոց։ Մերձաւոր ընտանութեամբ։ Յընտանութիւն արեանն Յիսուսի ներկեալ զարդարես. (եւ այլն. Նար.։)
Եւ իբր Ընդելութիւն. կամ հեղութիւն. ἠμερότης mansuetudo
Յընտանութիւն եւ ի հասարակութիւն կոչելով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
chosen, worthy;
fine, good;
civil, of good family, elegant, excellent, exquisite, nice, genteel, pretty, noble, polished, precious, pure, singular, sovereign, superb;
the best, the most excellent, the choice, the select, the flower, the cream;
զընտիր զարդուցն եդին ի հպարատութիւն, precious ornaments served to beget pride;
զ—ս Գաղղիոյ սատակեաց, he beat down the choice troops, the flower of France;
գումարել զ— նահատակս, զօրս, to reunite the bravest warriors, the picked soldiers;
— անասունք, very fast animals;
— յոյժ, best, first quality;
cf. Ընտրելագոյն;
— մատենագիր, classic author;
ընդ —ս հանել, to select, to make choice of, to elect;
յ— առնել, to give the choice, to permit the selection;
— առնել, to choose, to make choice of, to appreciate;
ընտրոյ տէր, he who has the choice, arbiter;
զնոսա թողացոյց ընտրոյ տեարս լինել, he left them the choice.
ἑκλεκτός, ἑπίλεκτος electus δόκιμος , δεδοκιμάσμενος probatus ἁγαθός, βέλτιστος bonus, optimus որ եւ գրի Ընդիր. Լաւ եւ պատուական՝ համեմատութեամբ իրի ընդ իրի. զատեալ եւ որոշեալ իբրեւ ազնիւ, հաճոյական, եւ խնդրելի. ըռինտ, պինտ աղէկը.
Ընտիր շիրիմք, կամ կառք, երիվարք, ոսկի, արծաթ, վէմ։ Ազգ ընտիր։ Երիտասարդք ընտիրք, եւ այլն։ Զամենայն ընտիրս պատարագաց ձերոց (ըստ յն. չէզոքաբար). (Օր. ՟Ժ՟Բ. 11։)
Զընտիր կողմն անդոյ իւրոյ, եւ զընտիր այգւոյ իւրոյ տուժեսցի. (Ել. ՟Ի՟Բ. 5։)
Եկեալ հասեալ ընտրիւք եւ վառելովք ոմամբք. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Որ լա՛ւ է ... նա է ընտիր ի մասանցն. (Եղիշ. ՟Ե։)
Ո՛չ յոռի տնկոց, այլ՝ յազնուաց եւ յընտրոց. (Ոսկ. ես.։)
Ընկէց զտախտակսն ընտիրս, զի ձեռք պիղծք մի՛ ընկալցին զնա. (Եփր. ել.։)
Յընտիր ընտիր անասնոց. (Ել. ՟Ի՟Դ. 5։)
Զընտիր ընտիրս յԻսրայէլէ սատակեաց. յն. զընտիրսն իսրայէլի. (Սղ. ՟Հ՟Է 31։)
Զընտիր ընտիր մայրիցն ... յընտիր մայրից. (Ել. ՟Ժ՟Է. 3. եւ 22։)
Ընտիր ընտիր մեղու. առջի ելած մեղրը. յն. առաջին. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 17։)
ԸՆԴ ԸՆՏԻՐՍ ՀԱՆԵԼ. Իբր Որոշել զընտիրսն. ընտրել.
Անդ ապա կրկնակի ընդ ընտիրս հանեալ. (Յհ. կթ.։)
ՅԸՆՏԻՐ ԱՌՆԵԼ ՈՒՄԵՔ. Առաջի դնել առ ընտրելոյ զոր կամի.
Կոչեցեալ առ իւր զեղբօրորդին (զղովտ՝) յընտիր առնէ նմա ի լաւագունի գաւառին. (Փիլ. իմաստն.։)
Զի թէ յընտիր ոք առնէր, կա՛մ զակն մի միայն հանել, եւ կամ ամենեւին իսկ զամենայն կորուսանել։ Քեզ եթէ յընտիր ոք առնէր՝ մեռեալս յարուցանել յանուն նորա, կամ թէ վասն նորա անուանն մեռանել, զո՞ր լաւ համարէիր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ ՟Բ. 21։)
Ոչ աղաչեաց պարզաբար (գալ ի տուն իւր), այլ զնոսա թողացոյց ընտրոյ տեարս լինել. (Ոսկ. գծ.։)
to elect, to choose;
to pick, to sort, to cull;
to discern;
to judge;
to distinguish, to difference, to know;
to decide;
to love, to embrace, to prefer;
— զարժանն, to discern what is just;
— զժամանակն, to choose the time, to select the opportunity;
անկիւնս անկիւնս ընտրեալ, angular;
ընտրեալ կալաւ, he has chosen;
ընտրեցից մեռանել, I would prefer to die.
ԸՆՏՐԵՄ ἑκλέγομαι, ἑπιλέγω, ἁερέω , ἁερετίζω, δοκιμάζω, διαστέλλω, διακρίνω eligo, deligo, seligo, probo, discerno որ եւ ԸՆԴՐԵՄ (նովին հնչմամբ). Որպէս թէ ընդ իր եւ ընդ իր որոշումն առնել լաւութեան. որոշել իբրեւ պատուական՝ ազնիւ եւ հաճոյական. դատել, զննել, զանազանել, եւ զատուցանել զլաւն եւ առնուլ՝ ի խնդիր ելանելով, կամ քաղելով.
Ընտրեաց իւր ղովդ զամենայն կողմանս Յորդանանու։ Զոր ընտրեսցէ տէր։ Ընտրեաց զձեզ քան զամենայն ազգս։ Ընտրեաց ի ժառանգութիւն իւր։ Ընտրեաց յամենայն երիտասարդաց իսրայելի։ Ընտրեաց հիւսն փայտ։ Զսուրբն ի պղծոյն ոչ ընտրէին։ Ընտրել ի մէջ սրբոյն եւ պղծոյն (այսինքն ընտրութիւն առնել)։ Ընտրեալքդ յորովայնէ.եւ այլն։
Ոչ է ամենայն մարդոյ ընտրել ընդ այս եւ ընդ այն. (Վրք. հց. ձ։)
Ժամանակին ընտրօ՛ղ լեր, եւ մի՛ գործոյն խտրօղ. (Լմբ. ժղ.։)
choice, election, suffrage, choosing, wish;
arbitration, deliberative, decision, discernment, distinction, discretion;
option;
scrutiny, taste;
անօթ ընտրութեան, a vessel of mercy, chosen instrument;
— ինքնակամ, liberty, free will;
— առնել, to distinguish;
ընտրութեամբ, by election, or choice.
αἴρεσις, ἑκλογή electio διαίρεσις, διάκρισις distinctio Ընտրելն. ընտրիլն. որոշումն. դատումն. կամք. զանազանութիւն. խտիր.
Անօթ ընտրութեան։ Ըստ ընտրութեանն յառաջադրութիւնն Աստուծոյ հաստատեսցի. (Գծ. ՟Թ. 15։ Հռ. ՟Թ. 11. եւ այլն։)
Ընտրութիւն ... Ընտրութիւն ելից նորա ... ընտրութիւնք բաժնի նորա. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Է. 1 = 7. (իբր որոշումն պաշտաման վիճակաւ)։)
Ընտրութիւնս առնէ։ Ընտրութիւն լինի ի մէջ քաջացն եւ վատացն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։)
according to, in relation to, as for, conformably with, agreeably to;
proportionably, at the rate of;
after;
near, relatively;
for, as for;
on;
of;
out;
— իս, — իմումս կարծեաց, according to me, in my opinion;
— իւրում կարի, according to capacity, to the best of one's ability;
այր — սրտին Աստուածոյ, a man after Gods own heart;
կին իցէ քո — միտս, if thou hast a wife after thine own heart;
— բախտի եղեալ նորա, fortunately;
— պատկերի մերում եւ — նմանութեան, in our image and likeness;
— հիւսիսոյ Կխրնոյ, north of Erzeroum;
— անձին, upon one's back;
wearing upon, — the shoulders, — the body;
— ճանապարհին, about the streets;
— հրապարակս գնալ, to pass through, or to wander about the public places;
— բնութեան բարի, naturally or essentially good;
ի չափու կալայց զանձն — օրինակի նորա, I shall be governed by his example;
ելանել — քաղաքն, to go out of town;
այր — առնէ, one after the other;
ամ — ամէ, annually, every year;
օր — օրէ, daily, every day;
— նախահօրն յանցանաց, for the sin of the first father;
— չափու եկամտիցն, in proportion to his income;
— աչս դատել, to judge from the appearance;
— իրետրս պատշաճեալ, well proportioned, symmetrical;
— տեղիս տեղիս եւ — աշխարհս աշխարհս, according to the various places, and different provinces;
— տունս ազգացն՝ ոչխար — երդ, a lamb for every family and every house;
հրաժարել — նմանութիւն, to have no equal, unique;
անցանել — ասհմանս քո, to pass through your confines;
— բանս անցանել, to be inexpressible;
— միտս անցանել, to be beyond understanding, to be past finding out, inconceivable, incomprehensible;
անցանել — չափ, to go beyond;
— ակն լինել յումեքէ, to be far from the sight of, alienated;
— ինքեան, of one's self;
naturally, essentially;
— ամենայնի, totally, in all, entirely;
— այնմ, as is said;
as they say;
— իրիք, — իմիք, in some part, in a certain sense, in some way, or manner;
in part;
— որում, as;
since;
therefore;
— որում..., — նմին, or նոյնպէս, or այսպէս, as..., as;
so..., as;
— օրէն, like, after the fashion of;
— նմանէ, after him;
— այսմանէ, like this, similarly, equally;
եւ որ — այսմանէ.
κατά, κατ’ (լծ. ըստ. որպէս եւ κάτω , է ի ստոր). secundum, juxta ἁκολούθως consequenter եւ այլն. Հանգէտ. հանգոյն. համեմատ. յար եւ նման այնպէս՝ որպէս. եւ Զհետ երթալով նմանութեան առաջնոյն որպէս երկրորդ. կամ ի ստորեւ քան զառաջինն կարգեալ. պէս.
Ըստ պատկերի մերում եւ ըստ նմանութեան։ Ըստ անուանց ազգացն։ Ըստ բանիդ ըստ այդմիկ։ Եղիցի ըստ բանի քում։ Ըստ իւրում կարի։ Ըստ ժամանակին՝ որպէս եւ խօսեցաւ։ Ըստ յաճախելոյ արմտեացն։ Ըստ պակասելոյ ամացն.եւ այլն։
Քննել զ՝ըստ բնութեան բարին. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)
Որ ոչ ումեք տուեալ յ՝ըստ աշխարհիս զօրաւորաց. (Սարկ. քհ.։)
Մարմնանայ ըստ մեզ՝ տեսլեամբ մարդոյ ըստ մեզ. (Լմբ. հանգ.։)
Ի նոյն տրական հոլով պէսպէս առմունք գտանին՝ բացատրելիք այլովք նախադրութեամբք կամ նախդրովք.
Գինդս ոսկիս մի մի ըստ դահեկանի ձուլոյ. (Ծն. ՟Ի՟Դ. 22.) այսինքն ի ձոյլ դահեկանէ, կամ արժօղ զձոյլ դահեկան։
Որ շատ խօսի, ապաքէն ըստ (կամ ընդ) նմին եւ լսիցէ. (Յոբ. ՟Ժ՟Ա. 2.) յն. փոխանակաւ կամ ընդ հակառակն լուիցէ։
Ըստ այսմ օրինակի, ըստ նշանակի, ըստ բնութեան. եւ այլն այսինքն սովին օրինակաւ, նշանակաւ, բնութեամբ կամ ի բնէ, եւ այլն։
Մեկնեալք ի միմեանց ըստ նախահօրն պատրանաց. (Շար.) այսինքն ի պատճառս, վասն։
Ըստ բոլոր ընկալեալ մարմնոյ. (Խոր. ՟Բ. 8. այսինքն ընդ բոլոր մարմին։)
Կալեալ զԵգիպտոս ըստ ՟Ճ՟Ձ՟Դ. ողոմպիադին. այսիբքն ի. շուրջ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ԸՍՏ. Աննախդիր բացառականաւ՝ ուր ըստն լինի իբր նախդիր, նշանակէ Հանգոյն եւ Զկնի միանգամայն, այսինքն հետեւելով առաջնոյն նովին կարգաւ եւ նմանութեամբ. կամ որպէս՝ Եւ որ ի կարգին. կամ Եւ այլն. καθεξῆς, ἑφεξῆς sic deinceps μετά, κατά post, juxta, ad, in, de
Եւ զթագաւորսն՝ որ ըստ նմանէ էին։ Այր ըստ առնէ՛ի վերայ գործոյ իւրեանց։ Այր ըստ առնէ մոլորեցան. (՟Ա. Մակ. ՟Ը. 8։ Թուոց. ՟Դ. 49։ Ես. ՟Խ՟Է. 18։)
Օր ըստ օրէ։ Ամ ըստ ամէ։ Մի ըստ միոջէ. եւ այլն։
Անսովոր թուի ասելն.
Զթռչնոց ասէ, զի ըստ հաստատութենէն երկնից թռնուցուն ... եղիցին թռչել ի վերայ երկրի ըստ հաստատութենէն երկնից. (Կիւրղ. ծն.։)
Ըստ այն մի գիշերն այլ ոչ եմուտ եւ այլն. իբր բաց յայնմ գիշերոյ. (Բուզ. ՟Գ. 5։)
ԸՍՏ. Աննախդիր հայցականաւ, որ եւ աննախդիր տրական, ուր Ըստն կարծի նախդիր, այլ պահէ զբուն նշանակութիւն, որպէս թէ լինէր վերջահոլով տրական.
Ըստ լեզուս իւրեանց։ Ըստ ծնունդս իւրեանց։ Ըստ տոհմս իւրեանց։ Ըստ տունս ազգացն՝ ոչխար ըստ երդ. (Ծն. ՟Ժ. 5. 20. 32։ Ել. ՟Ժ՟Բ. 3։)
Երթալ ըստ կամս իւրեանց։ Տալ ցորեան ըստ բերան։ Գրգել ըստ օրէնս նախնեաց։ Հատուցանել իւրաքանչիւր ըստ գործս։ Ըստ աչս դատել.եւ այլն։
Աղօթս արասցէ քեզ, ո՛չ իմաստուն մարդ՝ ըստ իս, այլ յիս առաջնորդական պետ ոգին. (Փիլ. լին. ՟Դ. 198։)
Բարեբանէին ըստ արժանի (այսինքն արժանեաց) իմոց փառացն։ Թողլով զպատշաճն ըստ իս (այսինքն ինձ), յանպատշաճագոյնն իմ ընկղմեցան խորհուրդս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զիջանելով ըստ իս որ ինչ այդր կայցէ. (Ոսկ. գծ.։)
Սոյնպէս լինի առընթեր աներեւոյթ բայից՝ յունական ոճով, փոխանակ դերբայի՝ որ չիք առ յոյնս. զոր օրինակ,
Ըստ կազդուրել մանկանց. (Ծն. ՟Լ՟Գ. 14։)
Ըստ վարել հալածչաց. (Ողբ. ՟Ա. 6։)
Նմանեցուցանելով ըստ ասելն եւ ըստ գործելն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Տեղիք ինչ են ծովուց, որոց ջուրն ըստ աճել լուսնին աճէ, եւ ըստ լնուլն լնու, եւ ըստ պակասելն պակասէ. (Եզնիկ.։)
Ադամ եղեւ (իբր զմի ի մէնջ), փոխանակ զի ասիցէ, թէ կամեցաւ լինել. այլ եղեւ ըստ դնել մտաց իւրոց չարաց. (Եփր. ծն.։)
ԸՍՏ. Ըստ հոմաձայնութեան յն. κατά եւ լտ. per, որպէս Ընդ, դէպ ի.
Ոմանք ըստ հրապարակս, կամ ըստ լայնափողոցս, եւ կամ ըստ նրբափողոցս յարձակեալ գնան. (Նիւս. բն. ՟Ժ՟Ա։)
ԸՍՏ. առընթեր բայիցս Անցանեմ, Ելանեմ, եւ այլն. (ուր ի յն. դնի հայցական խնդիր), նշանակէ Քան զ. անդր քան. արտաքոյ, ի դուրս. օտար. հեռի. բաց ի. ի.
Անցանել ըստ բլուրս եւ ըստ արձանս ըստ այս։ Ըստ Յորդանան։ Ըստ Հռովս։ Ըստ հաստատութիւն եւ ըստ երդումն. (Ծն. ՟Լ՟Ա. 52։ Թուոց. ՟Լ՟Բ. 29։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 1։ ՟Ա. Մակ. ՟Է. 18։)
Անցանել ըստ սահման, ըստ ջուր, ըստ բանակ, ըստ օրէնս Աստուծոյ.եւ այլն։
Ելին ըստ քաղաքն։ Ելից ըստ քաղաքս. (Ծն. ՟Խ՟Դ. 4։ Ել. ՟Թ. 29։)
Անփորձութեամբ կառավարին ըստ ձեռն ելեալքն։ Ըստ գաւիթն ոչ ելանելով արտաքս. (Փիլ.։)
Ըստ Աստուծոյ երկիւղին սահմանս արտաքս ելեալ։ Ըստ երկիր անդր ոչինչ է. (Եզնիկ.։)
Անցեալ է ըստ օրինակ, եւ հրաժարեալ ըստ նմանութիւն։ Անցեալ է ըստ քանակութիւն, եւ վրիպեալ ըստ բժշկութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Ե. եւ ՟Ե։)
Մինչ յաշխարհիս էաք, ըստ ակն էաք ի Տեառնէ. այժմ իբրեւ ելանեմք յաշխարհէ, ըստ տեառն լինիմք. (Ճ. ՟Բ.։)
Զի՞նչ բնաւ պիտոյ են աչք օտարոտիք ի մեր վկայութիւն՝ ըստ այնմ (կամ այն) որ միշտ զմեզ հանապազ տեսանելոց են աչք (Աստուծոյ). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
ԸՍՏ ԱՅՆՄ. ԸՍՏ ԱՅՆՄՆ. մ.շ. Ըստ այնմ բանի գրոցն. ըստ ասացելումն. որպէս. զոր օրինակ.
Ըստ այնմ, թէ ակնկալութիւն արարածոցս յայտնութեան որդւոյն Աստուծոյ սպասէ. (Ագաթ.։)
Ըստ այնմն, յիննսներորդ սաղմոսին ասացեալ. (Բրս. հց.։)
Ըստ իրիք տարբերութիւն՝ զգոլն նորին գոյացութեան ոչ փոփոխէ։ Փայտ առ փայտ՝ մեծ ըստ իրիք է, եւ դարձեալ նոյնպէս փոքր երեւի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Բարերար է. ըստ որում Աստուած է. ահագին է վասն զի Տէր է. (Փիլ. լին. ՟Դ. 53։)
Ըստ որում եւ Եսայի ասէ։ Ըստ որում երանելին Պօղոս գրէ. (եւ այլն. Աթ. ՟Ա։)
Իշխանութիւն դատելոյ առնու, ո՛չ ըստ որում բան է եւ Աստուած՝ որդին առնու, այլ ըստ որումն եղեւ մարդ, է՛ համարելի զառնուլն մարդկութեան. (Կիւրղ. գանձ.։)
Սովոր են մարդիք ըստ որում ի դիմաց, այսպէս եւ ի խօսից ճանաչել զծանօթսն. (Սկեւռ. յար.։)
Ղազար, եւ ըստ նմայքն, որ սքանչելեօքն փրկչին յարեան. (Խոսրովիկ.։)
Դաս ունի այբն նախկին գոլոյ, եւ ըստ նմանէքն եւ տեսակ զատելոյ յայլս զատուցեալ. (Մագ. քեր.։)
Ըստ օրէն հիւսանց, որք արհեստին են մակացուք։ Ըստ օրէն նոցա ի վերինս հայելով։ Ըստ օրէն բուժողացն։ Ըստ օրէն տեսլեան։ Ըստ օրէն աչաց։ Ըստ օրէն (այնր) զոր Գրիգորն արժանի գովեստի վարկանի. (Մագ.։)
accusation, blame, reprimand, censure, reprehension, reproach, stain, imputation, criticism;
defect, fault, wrong;
blamable, reprehensible;
— լինել, to be blamed, or scolded;
to accuse, to charge with, to blame, to scold, to censure, to condemn;
to know, to be informed of, to understand;
— լինել ինիք, to obtain, to succeed in, to enjoy, or realize one's wishes;
— յանձն առնուլ, to be blameworthy, to be in the wrong;
reprehensibly;
culpably;
with shame, or remorse.
κατάγνωσις reprehensio, improbatio, damnatio ἕγκλημα crimen, culpa, accusatio որ եւ գրի նովին հնչմամբ ՍՏԳԻՒՏ. իբր Ըստգտանք. արատ գտեալ. եւ Արատ գտանելն, պախարակումն. յանդիմանութիւն. մեղադրութիւն. եւ Յանցանք. վնաս. (ըստ յն. ասի, ըստգիտութիւն, ըստճանաչումն). մեղադրանք, յանցանք.
Առանց ըստգիւտի՝ խղճի մտացն գտեալ. որ եւ անստգիւտ. (Կոչ. ՟Գ։)
Նախ այս իսկ ոչ փոքր ըստգիւտ է նոցա՝ պատատիլ այնչափ իրաց բազմութեան (հոգոց աշխարհի). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
ԸՍՏԳԻՒՏ ա. μεμπτρός incusandus, reprehensione dignus որպէս Ըստգտանելի. պախարակելի. մեղադրութեան կամ յանդիմանութեան արժանի.
Ո՞վ ոք երբէք ըստգիւտ զանձն համարեցաւ՝ չարակնեալ. (ոչ ոք երբէք. Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)
Զի՞նչ անդամ իցէ, որ ըստգիւտն համարիցի ի սքանչելի արարածս մարմնոյս այսորիկ։ Զի՞նչ ըստգիւտ է ի մարմնի քում ստեղծեալ. (Կոչ. ՟Դ. եւ ՟Թ։)
ԸՍՏԳԻՒՏ ԼԻՆԵԼ. որպէս Մեղադրելի լինել. յանդիմանիլ.
Որ լիրբ է մտօք՝ ըստգիւտ լիցի բազմաց. (Սիր. ՟Ժ՟Թ. 5։)
Շատ է այնպիսւոյն պատուհասն՝ ըստգիւտ լինել ի բազմաց անտի. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Եւ որպէս Մեղադիր լինել. պախարակել. յանդիմանել.
Մի՛ ըստգիւտ լինել գունոյս մերոյ. (Պտմ. աղեքս.։)
Չեւ եւս արդար է ըստգիւտ լինել նմա. (Փիլ. սամփս.։)
Այլ երբեմն ըստ հոմաձայնութեան յունին, որպէս Գիտել, ճանաչել. եւ Գամագիւտ լինել, գտանել, հասանել.
Վկայեն եղջերուք բանիս, զորոց անարութիւն յառաջագոյն ըստգիւտ եղեալ բնութեանն (ետ նոցա զէնս զբազմոստեան եղջիւրս). (Փիլ. լիւս.։)
Որով կարասցէ ըստգիւտ լինել խնդրոյն, որում էր ցանկացօղ. (Ճ. ՟Գ.։)
ԸՍՏԳԻՒՏ. մ. Ստգտանելի օրինակաւ. ըստգտանօք. իբրեւ ըստգտեալ. որպէս յանցաւոր. ամօթով. խղճիւ.
Մի՛ տացէ ինձ Տէր ըստգի՛ւտ երթալ աստի. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Ըստգիւտ շրջել առանց համարձակութեան իբրեւ զպատժապարտ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
Այնպէս ստգիւտ եւ գաղտագողի զյաղթութեանն առնուցուն ի գլուխ զպսակ, թագընկէցք առաւել քան թէ թագառուք լինելով. (Յհ. իմ. ատ.։)
Իմաստունն բազում ինչ ըստգիւտ պախարակէ զառաջին զկեանսն իւր. (Փիլ. իմաստն.։)
crown, diadem, royal crown;
the Crown or regal authority, kingdom;
glory, honour;
— պապական, tiara, the pope's crown;
— եպիսկոպոսական, mitre;
— ոսկի, crown of gold;
cf. Պսակ;
— առնուլ, to become king, to reign, cf. Թագաւորեմ;
թագ ազնուականաց ―, coronet;
թագ դնել, կապել (անձին), to crown one's self, to put on the crown, to bind on the diadem;
թագ դնել (այլում), to crown, to place a crown on the head of, to cause to rule, cf. Թագաւորեմ;
եդաւ զթագ զասիացւոց, he crowned himself with the diadem of Asia;
թագաւ / թագիւ պսակիլ, to be crowned;
առնուլ զթագ ուրուք, to mount another's throne;
թագ ի գլուխ, crowned, wearing a crown on the head.
- ի, աւ կամ իւ կամ ով, աց կամ ից, իւք, օք, ովք որ եւ թ. թաճ. δίδημα diadema, corona regis Պսակ կամ կամ խոյր արքայական ի ձեւ գլխոյ նռան.
Ետ ցնա թագ եւ պատմուճան եւ զմատանին զիւր։ Պսակեցաւ կրկին՝ թագաւն ասիացւոց, եւ թագաւն եգիպտացւոց։ Եդ ի վերայ գլխոյ նորա զթագ կանանցն։ Թագ ի բեհեզոյ եւ ի ծիրանւոյ։ Թագ արքայութեան։ Զթագն գեղեցկութեան։ Մեծութիւն քո թագ ի վերայ գլխոց նոցա. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 15։ ՟Ը. 14։ Եսթ. ՟Բ. 17։ ՟Ը. 15։ Ես. ՟Կ՟Բ. 3։ Իմ. ՟Ե. 17։ ՟Ժ՟Ը. 24։)
Թագք եւ պատիւք միաբանեալ են ընդ լաւ շնորհսն. (Եփր. աւետար.։)
Կրկին թագիւ առ ի նմանէ պսակեալ։ Պսակեալ թագիւն։ Թագով պսակեալ. (Յհ. կթ.։)
Շուրջ զթագաւն աստեղք բոլորեալք. (Ճ. ՟Բ.։)
ԹԱԳ ԱՌՆՈՒԼ, է Թագաւորել.
Թագ առնուլ, եւ ծիրանիս արկանել. (՟Ա. Մակ. ՟Ը. 14։)
Զորոյ զթագն (յետ նորա) եղբայրն առեալ. (Շ. վիպ.։)
ԹԱԳ ԴՆԵԼ կամ ԿԱՊԵԼ՝ ԱՆՁԻՆ, է Թագաւորել. իսկ այլում՝ է Թագաւորեցուցանել.
Խնդրէր Տրիփոն թագաւորել ... եւ դնել թագ։ Եդաւ զթագ զասիացւոցն. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 39։ ՟Ժ՟Ա. 13։)
Սանատրկոյ թագ կապեալ ինքեան. (Խոր. ՟Գ. 3։)
Թագ կապեալ ի գլուխն. է զարդարել զմեռեալն որպէս թագաւոր։
ԹԱԳ Ի ԳԼՈՒԽ. իբր մ. δεδέμενος Թագ ունելով ի գլուխն. պսակեալ գոլով. (յն. կապեալ) այսինքն պսակեալ.
իբրեւ զթագաւոր թագ ի գլուխ. (Երգ. ՟Է. 5։)
Թագ ի գլուխ մտցեն ի հանգիստն լուսոյ։ Ըստ իւրաքանչիւրոցն լաւութեան վարուցն թագ ի գլուխ մտցեն յարքայութիւնն. (Յճխ. ՟Զ. եւ ՟Թ։)
Թագ ի գլուխ հրճուի եւ պարծի ի պսակիչն իւր Քրիստոս. (Խոր. հռիփս.։)
placing the crown on the kings head;
having the hereditary office of crowning the king at his coronation;
— լինել, to crown.
Ասպետ՝ որ թագ դնէ արքայի ի թագաւորելն.
Տալով նմա իշխանութիւն ազգաւ թագադիր լինել Արշակունեաց։ Իշխել նմա թագ ի գլուխ դնել թագաւորին, եւ կոչիլ թագադիր, այլ եւ ասպետ. (Խոր. ՟Բ. 3. եւ 7։)
king;
*bridegroom;
թագաւոր թագաւորաց, the king of kings;
թագաւոր Հայոց, the — of Armenia!
կեցցէ՛ թագաւոր, long live the -!
God save the -!
թագաւոր կենդանեաց, the — of beasts (lion);
թագաւոր թռչնոց, — of birds (eagle);
թագաւոր ծաղկանց, queen (Arm. king) of flowers (rose);
թագաւոր իժ, cf. Արքայիկ՞՞՞օձ;
թագաւորք, certain hymns of the Armenian Church;
թագաւոր կալ յումեքէ ի վերայ աշխարհի ուրուք, to be made — of some country;
թագաւոր առնել, to make —, to cause to reign.
βασιλεύς rex Արքայ, որ ունի զթագ արքունի ի գլուխն, որպէս եւ զթագաւորութիւն. միահեծան իշխան ի տէրութեան. ինքնակալ. լայնաբար՝ եւ Նախարար ինքնագլուխ. թագւոր, խոնդիքար. շահ, փատիշահ.
Թագաւորին բաղակայ։ Չորք թագաւորք ընդ հնգից։ Թագաւորք ի քէն ելցեն։ Ես կացի թագաւոր ի նմանէ ի վերայ սիոնի։ Թագաւոր իմ եւ Աստուած իմ։ Տէր թագաւոր յաւիտեանս յաւիտենից։ Յիսուս Նազովրեցի՝ թագաւոր հրէից։ Թագաւոր թագաւորաց, եւ Տէր տերանց.եւ այլն։
Ո՞ այլ ոք առաջին թագաւոր. բայց թէ երանականն եւ փառաւորեալ սուրբ երրորդութիւնն, ըստ մարգարէին՝ թէ թագաւոր մեծ ի վերայ երկրի Աստուած է. (Վահր. յայտն.։)
Միոյ իշխանութեան երկու թագաւորք ոչ լինին. (Եղիշ. ՟Ը։)
Թագաւոր ո՛չ եթէ յորժամ կամի՝ թագաւորէ, այլ յորժամ Տէր տացէ զօրութիւն թագաւորելոյ. (Ճ. ՟Ա.։)
Սովորութիւն ունիմք մեք զթագաւոր անունդ ի վերայ երկուց իրաց ասել. մի՝ ի վերայ աշխարհակալին, եւ մի ի վերայ այնորիկ՝ որ այն ինչ փեսայացեալ լինի. (Տօնակ.։)
ԹԱԳԱՒՈՐ ԿԵՆԴԱՆԵԱՑ՝ կոչին նմանութեամբ Առիւծ, եւ Արծուի, եւ այլն.
Հրաման ել ի թագաւորէն կենդանեաց ցամաքայնոց՝ գալ առ նա ամենեցուն. (Մխ. առակ.։)
cf. Թագակից;
— լինիմ, cf. Թագաւորակցիմ.
Գահակից. թագակից. ի միասին թագաւորեալ. եւ Հաղորդ թագաւորական պատուոյ.
Թագաւորակից գոլով եւ Սուրբ հոգին ընդ Հօր եւ ընդ Որդւոյ։ Որդի աթոռակից եւ թագաւորակից հօր. (Կիւրղ. գանձ.։)
Մարդկութեան նորա, որ է ամենայն եկեղեցի ... օծեալ ի թագաւորութիւն երկնից, զի թագաւորակից եղիցի նմա. (Աթ. ՟Ա։)
Զինքն կարծիցէ թագաւորակից մեզ լինել. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Թագաւորակից լինել Քրիստոսի. (Երզն. մտթ.։)
Մերթ՝ Ժամանակակից ի թագաւորելն.
(Աբգար) թագաւորակից Քրիստոսի ըստ մարմնոյ. այսինքն թագաւորեալ առ ժամանակօք ծննդեան փրկչին. (Հ. դեկտ։)
that refuses a crown;
— առնել, to dethrone.
Որ ընկենու զթագն կամ զպսակն ի գլխոյ իւրմէ.
Թագընկէցք առաւել՝ քան թէ թագառուք լինելով. (Յհ. իմ. ատ.։)
sepulture, burial, interment;
funeral;
զ— իշոյ թաղիլ, to be buried like an ass.
ταφή sepultura κηδεία funeratio Թաղիլն, եւ ելն. ամփոփումն ի գերեզման. եւ Դիապատումն, յուղարկաւորութիւն. թաղում.
Զանապական թաղումն քո յերկրի։ Թաղմամբ ի նոր գերեզմանի. (եւ այլն. Շար.։)
Զթաղումն իշոյ թաղեսցի. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 19.) իմա՛ թաղմամբ իշոյ, կամ անթաղ մնասցէ. այլք իմանան՝ ի գերեզման իշոյ. զի անխտիր ասի, ոչ լինել թաղման կամ գերեզմանի արժանի։
rag, tatter, old clothes;
old, ragged, shabby, threadbare, all in rags;
cf. Գրգլեակ.
ԹԱՄԲԱՏԵԱԿ ԹԱՄԲԱՏՈՑ. Գրգլեակ. զգեստիկ. հանդերձիկ. քուրձ. անարգ հանդերձ որպէս թամբ արկեալ զանձամբ. կամ ծածկոյթ մինչեւ ի թամբն, այսինքն յազդերս. քուրջ, չուլ .... (որպէս եւ թէմպէ ՝ է հեյպէ. թէմպէլիթ ՝ կէս կամ ամբողջ բեռն գրաստու)
Զերծուն առնուն զթամբատեակսն, զոր ուրուք ուրուք արկեալ էր զնոքօք. (Թղթ. բարուք.։)
Գնայր բոկ, եւ զգեցեալ էր թամբատեակ մի. (Եփր. թագ.։)
Զկեղծ զաղտեղութեան թամբատոց զայսց ի բա՛ց պատառեսցուք. յն. վատթար ձորձ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։ ( Ստեփ. լեհ. ընթեռնու, թամբատաց։))
to wet, to bathe, to dip, to drench, to soak;
to moisten, to bedew, to water;
թանալ զանկողին իւր արտասուօք, to bathe one's pillow with tears;
արտասուօք թանալ զոտս ուրուք, to bathe the feet with one's tears;
թանալ զսուր ի պարանոց ուրուք, to cut the throat, to massacre;
թանալ յարիւնս բազմաց, to butcher, to slaughter, to shed much blood, to swim in blood;
թանալ ի գինի, to soak, to steep in wine;
գնացին առանց թանալոյ ի վերայ ծովուն, they passed the sea dry-shod.
կր. թացայ (լծ. լտ. թի՛նկօ) βάπτω mergo, tingo βρέχω pluo, rigo Խոնաւութեամբ տոգորել. թրջել. առոգանել. թաթաւել. ներկանել. շաղախել. մխել կամ ընկղմել ի ջուր, եւ ի խոնաւ ինչ. թրջել, թաթխել, թաթախել.
Թացցէ քահանայն զմատն իւր յարեանն։ Եթաց զմատն իւր յարեանն։ Թացցէ զմատն յիւղոյ անտի։ Ի ջուր թացցի։ Առցեն զոպայ, եւ թացցէ ի ջուրն։ Թացցես զպատառ քո ի քացախիդ։ Թացցի ոտն քո յարեան։ Արտասուօք իմովք զանկողինս իմ թացի։ Արտասուօք սկսաւ թանալ զոտս նորա.եւ այլն։
Ո՞ ոք ի ձէնջ կամիցի թանալ զսուր իւր ի պարանոց ընկերին. (Ոսկ. եփես. ՟Բ։)
Յորժամ անձրեւ է, հարկ է իմաստնոյն թանալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Երկիրն թացաւ, եւ գզաթն ցամաք մնաց։ Որք թանալոց էին յարիւնս բազմաց. (Եղիշ. դտ. եւ Եղիշ. յես.։)
Սորայս լեզու միշտ ի մէնջ զթանալն կամի. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
Գնացին առանց թանալոյ ի վերայ նորին. այսինքն անթաց ոտիւք. (Լմբ. իմ.։)
to shun, to elude, to set one's self free, to steal, or to get away, to escape, to fly from, to avoid;
to be ashamed, to shuffle, to use chicanery;
-զելով խօսել, to speak with respect or reverence.
ὐποστέλλω, -μαι subtraho me Հնարիլ ճողոպրել զանձն (յամօթոյ, յերկիւղէ, եւ այլն). խորշիլ. խոյս տալ լռելեայն. քաշուիլ, սկըրդիլ ելլալ.
Տե՛ս, թէ ո՞րքան խորշանօք եւ թանգուզելով (խօսի). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
dearness, high price, dearth, famine, scarcity;
արտունջ ունել զթանկութենէ իրաց, to complain of the high price of things.
Ծանրագինն գոլ. սղութիւն.
Թանկութիւն ամենայն իրաց լինի. (Շիր.։)
cf. Թարախալից.
Առեալի չաստուածոցն ծրարս թարախածորս. (Խոր. առ արծր.։)
to reflect, to shine;
թափանց առնել, cf. Թափ անցուցանել.
ԹԱՓԱՆՑ ԱԾԵԼ. Նշողել թափանցանց լինելով. պայծառ փայլել.
Եհար զմի ոմն ի նոցանէ գեղարդեամբ, եւ թափանց արարեալ՝ ընկէց յայնկոյս պարսպին. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Թափանցական;
ելանել, լինել, բերիլ, to penetrate, to pierce;
— լինել մտաց, to think, to understand, to penetrate, to perceive.
διῆκων permeans, penetrans συνήμενος conjunctus Թափ անցեալ կամ անցանօղ. ընդ մտեալ ի ներքս ի խորս. միջամուխ. միացեալ կամ միաւորեալ.
Նիգ մի ի մէջ սեանցն թափանցանց։ Արար զմիջին պարզունակն թափանցանցն ի մէջ սեանցն. (Ել. ՟Ի՟Զ. 28։ ՟Լ՟Զ. 3։)
Թափանցանց միութեամբ զսոյն կենդանացուցեալ նորոգ պաշտպանէ։ Թափանցանց խառնութեամբ ընդ թանձրութիւն մերոյս գոյութեան մտեալ անցանէ. (Նար. ՟Հ՟Է. ՟Ղ՟Գ։)
ԹԱՓԱՆՑԱՆՑ ԼԻՆԵԼ, ԲԵՐԻԼ, ԵԼԱՆԵԼ, եւ այլն. cf. ԹԱՓ ԱՆՑԱՆԵԼ. διήκω
Անաստուածի կարծիք են՝ ոչն կարծել զաստուածային ակն ընդ ամենայն թափանցանց լինել. (Փիլ. լին. ՟Ա. 69։)
Կարէ միտքն թափանցանց լինել. (Լմբ. ժող.։)
Յաստուածայնոյն թափանցանց լինելոյ նշուղից. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ի թափանցանց բեւեռացն լինել ի ձեռս եւ յոտս նորա. (Իգն.։)
Մինչ ի մարմին եւ յոսկերս թափանցանց բերեալ։ Թափանցանց (բերելով) ընդ թիկունսն յայնկոյս յերկիր հարստէր. (Յհ. կթ.։)
Թէեւ գազանք ինչ անհնարինք պատահեսցեն, եւ կամ պարիսպք երկաթիք, հարկանել սատակել կործանել՝ թափանցանց ելանել. ա՛յլ ձ. թափ անցանել. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 9.) յն. ծակել. τιτράω perforo։
that penetrates, piercing;
transparent, diaphanous;
— լինել, cf. Թափ անցանել.
Լոյս է թափանցիկ ամենայն կուրացելոց աչաց. այսինքն թափ անցանօղ եւ ընդ աչս կուրաց. (Մամբր.։)
Լուսափայլին, եւ դարձեալ ի յազգակիցսն զիւրեանցսն թափանցիկ առնեն. այսինքն փոխանցեն. (Դիոն. ածայ.։)
Ի սիրտն թափանցիկ առնէ զխոցուածն. այսինքն միջամուխ առնէ. (Կլիմաք.։)
(Բեւեռքն) թափանցիկ լինէին ընդ ներբանս ոտից նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
Շեշտ ընդ մէջ թիկանցն թափանցիկ լեալ՝ յերկիր անկանի սլաքն. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Թափանցիկ եղեալ ընդ երկինս՝ յանմատոյց տեսիլն մերձեցուցանէ. (Եղիշ. ՟Ե։)
Թափանցիկ եղեալ բարերարականն նորա նախախնամութիւն յամենայն էսս. (Դիոն. երկն.։)
Ի վայրկենի ընդ ամենայն խորհուրդս լինի թափանցիկ (միտքն)։ Հոգւոյն սրբոյ շնորհքն ընդ մաքուր միտսն թափանցիկ լինի։ Եւ նորա յղկելովն թափանցիկ լինի ընդ նորին անօսրութիւնն պայծառութեամբ մտացն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժող.։)
Դիւրին սահմանեցեր զթափանցիկն ընդ անձուկ ծակ ասղան լինել մալխոյ. (Սկեւռ. աղ.։)
ԹԱՓԱՆՑԻԿ. իբր ռմկ. ըստ յն. διαφανής (անդր կամ յայնկոյս երեւելի). diaphanus, pellucidus այսինքն Թափանցելի ի լուսոյ, անդիմահար, լուսանցոյց, (որպէս ապակի, օդ). ի սուրբ գիրս թարգմանի Երեւելի, կամ Պայծառ։ Կան եւ քանի մի վկայութիւնք՝ որք յայս միտս թերեւս ձգեսցին, բայց մարթին եւ ի բուն նշանակութիւն վերածիլ.
Թափանցիկ հրածին ամպոյն սիւն գործեալ յայրին. (Շար.։)
Իբրեւ կայծակամբք թափանցիկ սուզեալ. (Մագ. ՟Զ։)
Զաստուածային գիտութեանն ճառագայթս ի բոլոր լրումն եկեղեցւոյն թափանցիկ փայլեցուցանել. (Լմբ. պտրգ.։)
vagabond;
vagrant, wandering, roving, rambling;
— շրջել cf. Թափառիմ.
(լծ. արաբ. պրս. թաֆ, թայիֆ, եւ այլն) μέτοικων, πλανήτης , πεπλανόμενος, πλαζόμενος, ἁλώμενος, ἑωσμένος vagus, vagabundus, errabundus, oberrans Որ թափառ շրջի. թափառեալ. յածեալ ընդ աշխարհ. մոլորական. աստանդական. վտարանդի. տարագիր. գաղթական. պանդուխտ. բարբարական. տէտիրկին.
Յանապատ վայր՝ յորում թափառականն (այսինքն թափառեալ) շրջէր. (Փիլ. իմաստն.։)
Զտանուտէրն անհանգիստ եւ թափառական տատանեալ. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
Թափառական այր կարծեցեալ. (Շ. վիպ.։)
to overturn, to cast down, to fling or throw down;
to spill;
to empty, to exhaust;
to take away, to take by force, to possess one's self of;
to cast off;
to disengage, to deliver, to release, to relieve;
թափել զատամն, to extract, to pull out, to draw a tooth;
թափել զդրունս, to unhinge the doors;
բեւեռովք զբեւեռ թափել, one nail drives out another (new things or persons make old ones forgotten);
cf. Բեւեռ;
թափել կապուտ, աւար բազում, զկապուտ սաստիկ, to make a great booty, to pillage, to sack;
թափել զոք յիմեքէ, to despoil, to deprive of;
թափել զոգի ուրուք, to harass, to hold in suspense;
թափել զքուն, to rouse one's self, to awaken;
թափել զգինի, to get sober again, to sleep off drunkenness or debauch, cf. Աթափեմ, cf. Զգաստանամ;
թափել զոք ի ձեռաց ուրուք, to save one from the hands of another, to liberate, to rescue;
թափել զբարկութիւն յումեքէ, to free from the effects of another's resentment, to pardon;
թափել ի բաց զոգի, to die, to perish;
թափել զցասումն, զոխս ի վերայ ուրուք, to vent one's anger, to wreak one's vengeance;
թափել զթոյնս յոք, to give vent to one's angry passions;
թափել զմաղձն, to discharge ones bile, to vent one's spleen;
ածել —, to add, to subjoin;
to conclude;
թափել զտունն, to remove, to change habitation, to empty a house of its furniture;
թափել զսուր իւր յոք, to draw the sword against, to brandish the sword;
թափել զբաժակ, to drink off the cup to its dregs;
to drink up;
թափել զանձն, to escape, to disengage one's self, to get rid off, to abscond, cf. Նուաստանամ;
to humiliate, to abase, to lower one's self to;
թափել զինքն ի գրաստէն, to dismount, to leap from horseback;
թափել զինչս, to spend, to dissipate, to waste, to squander;
թափել զոյժ եւ զզօրութիւն, to make great efforts, to employ all one's energy, to do any thing in the world;
to strive with all one's heart, to sharpen one's tools, to prepare one's self;
թափել ի լծոյ, to throw off the yoke;
թափել զոք ի կենաց, to deprive of life, to massacre;
թափել ի միմեանց (զարս ի կռուի), to separate the combatants;
թափել զբանն յումեքէ, to interrupt a discourse;
թափեաց նաւն զբեռն, the ship is unloaded.
ἁποχέω, ἑκχέω, καταχέω, ἑκκενόω, κατακενόω effundo, evacuo Որպէս թէ թափով իմն հեղուլ, կամ թափո՛ւր առնել. Հեղուլ ի դուրս. դատարկել զիմն. կամ հեղուլ ի ներքս ամանոյ յաման, որով մին դատարկի, եւ միւսն լցեալ լինի. վաթել, վոթել, պարպել, եւ լեցնել.
Եւ եղեւ ի թափել նոցա զքուրձս իւրեանց. (Ծն. ՟Խ՟Բ. 35։)
Եփեաց զբլիթսն, եւ առ զտապակն, եւ թափեաց առաջի նորա. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 9։)
Թափեաց ի գլուխ նորա ի բազմականին. (Մտթ. ՟Ի՟Զ. 7։)
Եւ ոչ թափեալ աման յամանոյ. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 11։)
Եւ գուբք սպառեալ թափեալ էին. (Յուդթ. ՟Է. 11։)
Հրաման տացէ քահանայն թափել զտունն (այսինքն դատարկել ի կահուց). (Ղեւտ. ՟Ժ՟Դ. 36։)
Թափեաց զնոսա նաւն ի կղզին. (Բուզ. ՟Դ. 6։ (cf. ՍԹԱՓԵԼ, իբր Թափել)։)
Թափեսցեն զսուր իւրեանց ի քեզ։ Թափեսցեն զամենայն սուրս իւրեանց ի վերայ Եգիպտոսի, եւ լցցի երկիրն վիրաւորօք. (Եզեկ. ՟Ի՟Ը. 7։ ՟Լ. 11։)
Ի քարընկէց բարկութենէ թափեսցի լիով կարկուտ. (Իմ. ՟Ե. 23։)
Ի նորա գլուխն թափէ (յն. դարձուցանէ) զպատուհասն. (Ոսկ. ես.։)
Զիւրեանց զոյժ եւ զօրութիւն թափիցեն (յն. լուծցեն), եւ նմա ինչ ոչ ազդիցեն. (Ոսկ. ես.։)
ԹԱՓԵԼ. ἑξαιρέω, ἁφαιρέω, ἑκτινάσσω, ἑκκόπτω, ῤύομαι եւ այլն. Թօթափել. ի բաց հանել. ի բաց կորզել, ճողոպրել, ազատել. եւ կր. փրթանիլ. մեկնիլ. ի բաց գնալ.
Թափել զոք ի մահուանէ, ի ձեռաց այլոյ, կամ զգերիս. կամ ի բերանոյ առիւծու աքեացս, կամ զատամն, կամ զդրունս քաղաքին։ Թափել ի նոցանէ զբովսն։ Թափիլ թեւոց, ուսոց յանրակէ. եւ այլն։
Մինչեւ զախտն փոյթ ընդ փոյթ թափեաց (յեղբօրէն). (Կլիմաք.։)
Քուն մահու թափեալ. (Շ. տաղ.։)
Ոչ իշխէր աղաչել, եւ բնաւ թափել (ի բաց յԱստուծոյ) զբարկութիւնն. (Ոսկ. ես.։)
Դարձի՛ր առ Յովաբ. եւ ոչ կամեցաւ թափել. իմա՛, թափիլ. այսինքն մեկնիլ, (ռմկ. եախան թողուլ) (՟Բ. Թագ. ՟Բ. 23։)
Չեն թափելոց ի ձէնջ. (Երեմ. ՟Լ՟Ե. 8։)
Թափեալ ի հարցն գահուէ. այսինքն զրկեալ. (Խոր. ՟Գ. 65։)
Գոյն արքունական ծիրանեաց ոչ թափեսցի։ Զմայլեալք յուրախութիւն, որ ոչ թափի։ Թափին տրտմութիւնք յարտասուաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։ Ճ. ՟Գ.։ Մխ. երեմ.։)
Թափեալ զինքն ի գրաստէ անտի՝ յընթացս հասանէր առ սուրբն։ Վաղվաղակի թափէին յախտէն իւրեանց։ Ե՛րթ թափեա՛ց յինէն այսուհետեւ թշնամի ճշմարտութեան. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Զոհեա՛, եւ ե՛րթ թափեա՛ զմեզ ի քէն. ռմկ. խալըսել. (ՃՃ.։)
Թափեաց յինքն զամուր ամուր բերդիցն՝ զոր կալեալ էր պարսկացն. (Բուզ. ՟Ե. 1։)
ԹԱՓԵԼ ԶՈԳԻ. Քաղել, հանել, մաշել. հոգին հանել, սիրտը հալեցնել։ (Յոբ. ՟Է. 15։ Ողբ. ՟Բ. 12։ Յհ. ՟Ժ. 24։)
ԹԱՓԵԼ ԶԳԻՆԻ, կամ ՅՈՐԺԱՄ ԹԱՓԻ ԳԻՆԻՆ. Սթափիլ յարբեցութենէ։ (Սղ. ՟Հ՟Ե. 65։ ՟Ա. Եզր. ՟Գ. 23։)
ԹԱՓԵԼ ԶԱՆՁՆ, կամ ԹԱՓԻԼ. որպէս յն. թափինօ՛օ, եւ քէնօ՛օ. ταπεινόω, κενόω humilio, exinanio Խոնարհել զանձն. նուաստանալ. ունայնացուցանել որդւոյն Աստուծոյ զանձն ի մարդեղութեան.
Զինքն թափեաց՝ զկերպարանս ծառայի զգենլով. (Անան. եկեղ։)
Ամենայն ծունր կրկնեսցի թափեցելումն վասն մեր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Առ որս. ՟Ե։)
ԱԾԵԼ ԹԱՓԵԼ ՎԱՂՎԱՂԱԿԻ. ἑπάγω subjicio, subjungo, adjicio, infero, addo Ի վերայ ածել. կամ յարել. յաւելուլ։ (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2. եւ այլն։)
ԹԱՓԻԼ. որպէս Անկանիլ. երթալ, հասանել.
ԹԱՓԻԼ Ի ԽԵԼԱՑ, կամ Ի ՄՏԱՑ. Խելագարիլ.
Յորմէ թէ խաբին եղկելիքն, կատարելապէս ի խելաց թափեսցին. (Կլիմաք.։)
act of concealing, of being concealed;
concealment, secret;
hiding-place;
retreat;
hidden, occult, secret;
թաքստեան լինել, ի թաքուստ մատնել, նստիլ/թաքչիլ ի թաքստեան, լինել ի թաքստի, to be concealed, hidden, placed in ambush;
— ունել, to hide, to abscond, to lie in ambush;
դնել ի թաքստեան, to place or hide upon the sly, or in a dungeon;
ի նմանէ չէր ինչ նորա —, he hid nothing from him, he had no secrets with him;
թաքստիւ, secretly, privately, in a hidden manner
τὸ κρυφαῖον, τὸ ἁπόκρυφον occultatio, occultum Թաքչելն. թաքնութիւն. ծածկութիւն. պահեստ. տեղի թաքչելոյ.
Այլ եւ յանցուցեալ եւ թագստեան եղեալ, զո՛ւր եսն յԱստուծոյ հարցանի. (Խոր. ՟Ա. 4։)
Թաքուստ ունին զորոգայթն, ուր առաջնորդեն մեզ կործանիլ. (Լմբ. սղ.։)
chained, bound with iron;
— առնել, to enchain, to put in chains or fetters, cf. Շղթայեմ.
Կապեալ երկաթով. որպէս Երկաթագամ.
Հրամայեաց արկղ գործել երկաթակապ. (Խոր. ՟Գ. 45։)
Զամենեսին իբրեւ զգազանս ինչ ի վայրէ երկաթակապս ածեալ. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 8։)
ԵՐԿԱԹԱԿԱՊ ԱՌՆԵԼ. σιδηρόω Կապել շղթայիւք. երկթի զարնել.
Զզինուորսն երկաթակապ առնելով՝ տո՛ւք տանել ի կարմիր ծովն բնակել. (ՃՃ.։)
that lives long;
— լինել քան զոք, to outlive, to survive.
ԵՐԿԱՅՆԱԿԵԱՑ ԼԻՆԵԼ. Յերկար կեալ. երկայնօրեայ լինել. շատ ապրիլ։ (Ել. ՟ի. 12։ Օրին. ՟դ. 41։ ՟ե. 16։ ՟ժէ. 20։ Դտ. ՟բ. 7։ Իմ. ՟գ. 17։)
patient, that suffers patiently, that perseveres;
— լինել, cf. Երկայնամտեմ.
μακρόθυμος longanimis, lenis, patiens Ոյր միտքն կամ սիրտն եւ հոգին է լայն եւ ընդարձակ. յերկարատեւ համբերօղ. եւ հեզ. (որպէս եւ կարճամիտն է անհամբեր) ըստ յն. եւ եբր. երկայնահոգի, կամ երկայն՝ այսինքն ծանր ի ցասումն.
Տէր աստուած ... երկայնամիտ. (Ել. ՟Լ՟Դ. 6։ Իմ. ՟Ժ՟Ե. 1։)
Յերկայնամտէն գտանել յանցանացն ներողութիւն. (Լմբ. սղ.։)
ԵՐԿԱՅՆԱՄԻՏ ԼԻՆԵԼ. cf. Երկայնամտել.
Երկայնամի՛տ լերուք եղբա՛րք իմ մինչեւ ի գալուստն տեառն. (Յկ. ՟Ե. 7։)
Սակաւիկ մի երկայնամի՛տ լեր. (Եղիշ. ՟Գ։)
Երկայնամի՛տ լեր առ իս. կամ լինիցի առ նոսա. (Մտթ ՟Ժ՟Ը. 26։ Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 7. եւ այլն։)
Երկայնամի՛տ եղերուք ի վերայ բարկութեան հասելոյ ձեզ յաստուծոյ. (Բարուք. ՟Դ. 25։)
Երկայնամիտ լինիմք ի վերայ տգիտութեանդ ձերոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)
length;
court;
longitude;
depth;
— աւուրց՝ կենաց, long days;
length of days, long life, longevity;
խաղալ գնալ յ— գետոյն, to skirt, to run along the river;
յ—, of the length of;
to the...
longitude.
Երկայնութիւն տապանի, կամ փեղկի։ Սուր՝ թզաւ յերկայնութիւն։ Քսան վտաւանաւ երկայնութեամբ։ Երկայնութիւն ճանապարհի, կամ կենաց, աւուրց. (Ծն.։ Ել.։ Օրին.։ Դտ.։ Դան.։ եւ Խոր.։ Եղիշ. եւ այլն։)
Ի վերայ բերել հրամայէ զկարգ եւ զդիր աւուրցն եւ կանոնաց՝ ըստ երկայնութեան եւ թակրճութեան. (Յհ. իմ. ատ.։)
Բազումք ի ձէնջ տաղտկացեալ են առ ի բանիցն՝ տաղտկութիւն ընթերցողացն լինիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։ Խոր. ՟Բ. 56։)
division into two parts;
— լուսնոյ, dichotomy.
Բաժանումն՝ լսի երկատութիւն, այսինքն յերկուս որոշել. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Է։)
Միակն ոչ զերկատութիւն յինքեան ըստանձնեալ բերէ. (Մագ. ՟Խ՟Դ։)
doubtful, uncertain, undetermined, perplexed;
յերկբայս լինել, to doubt, to have doubts;
to scruple, to demur;
յերկբայս արկանել, to call into question;
յերկբայս առնել, to bring into suspicion, to make suspicions.
ἁμφίβολος ambiguus, dubius որ եւ ԵՐԿԲԱՅԱԿԱՆ. Տարակուսական. յերկուանալի.
Ոչ մարթ գոյ ներանիւթել զերկբայն յերկբայէ։ Ոչ կամէր զերկբայսն յերկբայիցն սահմանել. (Անյաղթ պորփ.։)
Երդումն առ մեզ վասն այնորիկ լինի, զի զերկբայ եւ զկեղակարծելի իրս հաւատարմացուցանեմք. (Ոսկիփոր.։)
Երկմիտ է եւ երկբայ՝ յերկուանօղ անզգամն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 12։)
Զերկբայ կամս. (Ոսկ. փիլիպ.։)
ՅԵՐԿԲԱՅՍ ԼԻՆԵԼ, եւ ԱՌՆԵԼ. որպէս Երկբայիլ, եւ Երկբայեցուցանել.
Որ այսպիսեաց եւ այսքան պատգամաց յերկբայս լինէր. (Իգն.։)
fear;
—ս արկանել, to terrify, to frighten.
ԵՐԿԵՂՈՒԿՍ ԱՐԿԱՆԵԼ. Ահ արկանել. երկեցուցանել. վախ ձգել, վախցընել.
Ապա այլ իմն երկեղուկս արկանէ. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
irresolute, perplexed, wavering, distrustful, suspicions, doubtful;
— յերկմիտս լինել cf. Երկմտեմ.
δίθυμος, διακρινόμενος, ἅπορων discors, haesitans, ddubius Որ է յերկուս միտս, որպէս երկբայութեամբ վարանեալ. թերահաւատ. տարակուսեալ. խարդախ մտօք.
Զի որ երկմիտն է, նման է հողմակոծեալ եւ տատանեալ ալեաց ծովու։ Այր երկմիտ առանց հաստատութեան է յամենայն ճանապարհս իւր. (Յկ. ՟Ա. 6. 8։)
ՅԵՐԿՄԻՏՍ կամ ՅԵՐԿՄԻՏ ԼԻՆԵԼ. ὐποστέλλομαι reformido, subtraho me Տարակուսիլ. վարանիլ. խիթալ. վախվըխել, կասկածիլ.
Եթէ զսիրելին վասն մեր ետ, է՞ր վասն այլոցն յերկմիտս լինիք. (Ոսկ. հռ. ՟Ը. 32։)
Այլ յերկմիտս եմ, գուցէ ոչ ընդունիցի զիս։ Յերկմիտ եղեալ՝ զուղիղ ճանապարհն ոչ գիտեմ. (Ճ. ՟Ա.։)
Լուաւ, թէ գողացեալ է. յերկմիտս եղեւ իբրեւ զմարդ, եւ տրտմեցաւ. (Բրսղ. մրկ.։)
adoration, worship;
prostration;
— կռոց, idolatry;
— մատուցանել, to worship.
προσκύνησις, προσκύνημα adoratio, veneratio Պագանելն զերկիր. ծնրադրութիւն. պաշտօն. մեծարանք աստուծոյ, եւ աստուածայնոց.
Ի վայր խոնարհեալ ծնրադրական երկրպագութեամբ։ Որում կրկին ծունր երկրպագութեան ամենայն եղելոց։ Քեզ երկրպագութեամբ ունել շնորհ տիրամայր. (Նար.։)
also, still, more;
— առաւել, the more so;
— քան զ—, more and more, instantly.
ἕτι etiam, adhuc, quoque, amplius, ultra որպէս թէ՝ Եւ սա. եւ այս. այսինքն Նաեւ. այլեւ. տակաւին. ա՛յլ աւելի. եւ այլ առաւել. ա՛լ.
Եւ բուսոյց եւս։ Եւ ստեղծ եւս։ Եւ դադարեաց եւս աւուրս ստեղծ եւս։ Եւ դադարեաց եւս աւուրս եօթն։ Եւ դադարեաց աւուրս եօթն եւս։ Միթէ եւ դատաստա՞ն եւս դատել. այժմ եւ զքեզ եւս չարչարեսցուք։ Զի՞ եւս տակաւին դատիցիմ։ Զի՞ եւս աշխատ առնես։ Զի՞նչ եւս պիտոյ են մեզ վկայք։ Միւս եւս ջրհոր։ Միւս եւս պակաս է քեզ։ Միթէ գո՞յ եւս մեր այսուհետեւ բաժին. եւ այլն։
Արդ եթէ ե՛ւս (այսինքն դեռ) վհատիցես վասն լուծ եւ բեռն լսելոյ. (եւ այլն. Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։)
Եթէ ե՛ւս (տակաւին) ընդ երկուեալ եմք, թէ իբրու այլաբար ունի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
ԵՒ ԵՒՍ. շ. եւ մ. ի մի զօդեալք որպէս նոյն ընդ վերնոյն, կամ ընդ Եւս եւ. καὶ ἕτι, ἕτι δὲ, ἕτι καὶ ἕτι et adhuc, atque etiam. Երբեմն զատուցեալ, զոր օրինակ.
Եւ բուսոյց եւս։ Եւ ուղտուցդ քոց եւս, եւ այլն։
Այսինքն թէ՝ եւ վասն խաղաղութեան դարձեալ ա՛յլ աղաչանս աստուծոյ մատուսցուք»։
ԵՒ ԵՒՍ. յետադաս, իբր Այլ եւս, անդր եւս. անընդհատ տեւողութեամբ.
Մի՛ յիշեսցի անուն իսրայէլի եւ եւս. (Սղ. ՟Ձ՟Բ. 5։)
Տէր թագաւորէ յաւիտեան, եւ յաւիտեան՝ եւ եւս. (Ել. ՟Ժ՟Ե. 18։)
ԵՒՍ. իբր անուն հոլովական՝ նշանակութեամբ շաղկապի.
Եւ ստեղծ եւս տէր աստուած ... Ոչ վարկպարազի կայ առ էստեղծն՝ եւսն. (Փիլ. այլաբ.։)
Եւսն ա՛յլ է, եւ Եւ եւսն ա՛յլ. (Խոսր.։)
Ե՛ՒՍ. մ. Առաւել. ա՛յլ աւելի. ա՛լ աւելի.
Ե՛ՒՍ. տուօղ առաւելութիւն ածականաց իբր մասնիկ բաղդատական եւ գերադրական. որպէս Աւելի, առաւել, այլ եւս քան. ա՛լ, ա՛լ աւելի.
Վկայութիւն մեծ եւս քան զյովհաննու։ Մեծ եւս քան զայս սէր ոչ ոք ունիցի։ Մեծամեծս եւս քան զսոյնս ցուցանէ նմա զգործս։ Երանելի եւս էք, կամ է.եւ այլն։
Յե՛ւս սքանչելիսն հանէ զնշանն. (Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 25։)
Յեւս համարձակութիւն ելանէ». այսինքն յառաւել. (Խոսր.։)
ԵՒՍ ՔԱՆ. նխ. Գեր քան, առաւել քան. աւելի.
Ե՛ւս՝ քան յամենայնէ, յերկուց այսոցիկ զգուշացարո՛ւք յախտից. (Կլիմաք.։)
Եւ ե՛ւս քան զսոսին բաւես։ Նաեւ եւ ե՛ւս քան զայս։ Ե՛ւս քան զսոյն։ Զե՛ւսն քան զսահման. (եւ այլն. Նար.։)
Ե՛ՒՍ ՔԱՆ ԶԵՒՍ. մ. Առաւել քան զառաւել. տակաւին եւս աւելի. շատ աւելի, էւելօք, էտեւէն ալ նմանապէս.
Հոլանեցայց սոյնպէս եւս քան զեւս». յն. ե՛ւս սոյնպէս. (՟Բ. Թագ. ՟Զ. 22։)
Եւ սովն ե՛ւս քան զեւս սաստկանայր». յն. լոկ, սաստկանայր. (Ծն. ՟Խ՟Գ. 1։)
Իսկ ԵՒՍ ԱՌԱՒԵԼ, է կրկին մակբայ. ա՛լ աւելի։ cf. Առաւել։
cf. Եօթնալոյս.
ԵՕԹՆԱՐՓԵԱՆ ԵՕԹՆԱՐՓԵՆԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻՆ. ἐπταφαής septem partibus lucens, micans Արփիափայլ եօթնեակ պայծառութեամբ. եօթնալոյս. եօթնանշոյլ. (ըստ եօթնեակ շնորհաց հոգւոյն). (Ես. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Խելամո՞ւտ իցես բազմաստեղացն, եօթնարփին շնորհացն հոգւոյն». տպ. եօթնարփեան. (Լծ. կոչ.։)
Կրկինս մարդ եօթնարփեան շնորհօք քո լցցի. (Մխ. աղ.։)
Լցեալ շնորհօք եօթնարփենի. (Գանձ.։)
cf. Եօթնալոյս.
ԵՕԹՆԱՐՓԵԱՆ ԵՕԹՆԱՐՓԵՆԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻՆ. ἐπταφαής septem partibus lucens, micans Արփիափայլ եօթնեակ պայծառութեամբ. եօթնալոյս. եօթնանշոյլ. (ըստ եօթնեակ շնորհաց հոգւոյն). (Ես. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Խելամո՞ւտ իցես բազմաստեղացն, եօթնարփին շնորհացն հոգւոյն». տպ. եօթնարփեան. (Լծ. կոչ.։)
Կրկինս մարդ եօթնարփեան շնորհօք քո լցցի. (Մխ. աղ.։)
Լցեալ շնորհօք եօթնարփենի. (Գանձ.։)
cf. Եօթնալոյս.
ԵՕԹՆԱՐՓԵԱՆ ԵՕԹՆԱՐՓԵՆԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻՆ. ἐπταφαής septem partibus lucens, micans Արփիափայլ եօթնեակ պայծառութեամբ. եօթնալոյս. եօթնանշոյլ. (ըստ եօթնեակ շնորհաց հոգւոյն). (Ես. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Խելամո՞ւտ իցես բազմաստեղացն, եօթնարփին շնորհացն հոգւոյն». տպ. եօթնարփեան. (Լծ. կոչ.։)
Կրկինս մարդ եօթնարփեան շնորհօք քո լցցի. (Մխ. աղ.։)
Լցեալ շնորհօք եօթնարփենի. (Գանձ.։)
cf. Եօթնալոյս.
ԵՕԹՆԱՐՓԵԱՆ ԵՕԹՆԱՐՓԵՆԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻՆ. ἐπταφαής septem partibus lucens, micans Արփիափայլ եօթնեակ պայծառութեամբ. եօթնալոյս. եօթնանշոյլ. (ըստ եօթնեակ շնորհաց հոգւոյն). (Ես. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Խելամո՞ւտ իցես բազմաստեղացն, եօթնարփին շնորհացն հոգւոյն». տպ. եօթնարփեան. (Լծ. կոչ.։)
Կրկինս մարդ եօթնարփեան շնորհօք քո լցցի. (Մխ. աղ.։)
Լցեալ շնորհօք եօթնարփենի. (Գանձ.։)
steeple, bell-tower, belfry;
ելանել ի —, to go up on the -.
Ի բաղադրութիւնս կամ ի բարդութիւնս է իբր Պէս, պիսի. (լծ. ընդ ազն. ազգ. կէն. գոյն. պրս. սան) ուստի կազմի, Ո՛րզան, Բազմազան, Սրբազան եւ այլն. եւ հետագայ բառք։
passage, transition;
— առնել, to pass, to omit, to skip, to leave, to neglect, to fail;
— լինել, to be wanting, to fail;
— առնուլ, to flee, to run away.
Ի ձեռն փողոյն ելեալ ձայնն՝ աճառապատ արտուղութեանն զանցիւք. (Նիւս. կազմ.։)
ԶԱՆՑ ԱՌՆԵՄ, արարի. παρέρχομαι, παροδεύω, ὐπερείδω praetereo, transeo, omitto, negligo, despicio Անցանել իբր քերելով՝ անհոգաբար. անտես կամ անփոյթ առնել. թողուլ անցնիլ, երեսը չնայիլ, երեսի վրայ թողուլ, անհոգ ըլլալ.
Մի՛ զանց առներ ի ծառայէ քումմէ։ Զանց առնիցէ տէր զդրօքն։ Կամէր զանց առնել առ նոքօք։ Տեսեալ զնա՝ զանց արար։ Գուցէ տեսանիցես, եւ զանց առնիցես զնոքօք։ Որոց զիմաստութեամբ զանց արարեալ։ Մի՛ զանց առնիցես զնովաւ։ Աստուած իմ մեծ է, եւ ոչ արասցէ զանց զինեւ.եւ այլն։
Արդ զայլսն զանց առնելի է, բայց զմի ոչ վայրապար թերեւս յիշելի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Զանց առնել զերկուց թագաւորացն զհանդէս. (Լաստ. ՟Ի՟Ե։)
Զանց առնել զանցաւորօքս։ Զամենեքումբք զանց արարին վասն անճառ երանութեան։ Մի՛ իւիք զանց առնել ի ճշմարիտ աւանդիցն. (Յճխ.։)
Բազում օրինակք խորին խորհրդոյ, զորոց ոչ է մարթ զանց առնել. (Տօնակ.։)
ԶԱՆՑ ԱՌՆԵԼ. ὐπερβαίνω transcendo, excedo, supero Գերազանցել. գեր ի վերոյ լինել. եւ Զանցանել ըստ չափ. վրայ ելլալ, յաղթել.
Ժողովուրդ զժողովրդեամբ զանց արասցէ առաւելութեամբ։ Զանց առնել առաւելութեամբ՝ դարձեալ այսպէս, գեղեցիկ զյոռւովն, (եւ) արդար զանիրաւաւն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 158։)
Զարծուով զանց արարեալ ամենեւին. (Ոսկիփոր.։)
Զո՞ր պատասխանատուութիւն ունիցիմք՝ զանց առնելով քան զպէտսն. այսինքն չափը անցնելով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34։)
ԶԱՆՑ ԼԻՆԵԼ. Թողեալ լինել. վրիպիլ. ըստ յն. անցանել. παρέρχομαι, διέρχομαι
Ոչ զանց եղեալ մոռացաւ մեզ. (Նիւս. կազմ.։)