unsteady, irresolute, perplexed, wavering, indeterminate, uncertain, cowardly, slothful, sluggish, idle;
— տագնապի տարակուսանաց, painful thoughts, mental anguish.
Տարտամ են յըթեռնուլն եւ յուսանելն։ Բայց դու ընդ իմ տարտամ անձին՝ մարտի՛ր ընդդէմ ախոյանին։ Տարտամ է կրթութեան. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։ Յիսուս որդի.։ Երզն. երկն.։)
ignorant.
place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.
Խորշի եւ տեղի տայ (ի մարդկանէ), եւ զմիայնութիւնն սիրէ։ Մի՛ խրոխտել ընդդէմ փորձութեանց, այլ խորշել եւ տեղի տալ. (Փիլ. իմաստն.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 14։)
avidity of vain or false glory, pride, ambition, vanity, self-conceitedness, foppishness.
Սնափառութեանն (ընդդէմ դնել) զանփառութիւնն։ Բաժանէ սնափառութեամբ յեղբարցն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
battle-array, rank, line, order;
battle, war;
— առնել, կարգել զ—ն, to marshal, to array;
— դնել, ի — մտանել, to make war, to fight, to assail;
հատանել զ— պարւուց զօրաց, to put to rout, to disperse, to defeat, to discomfit.
Հատեալ զռազմ պարուց նոցա. հերձեալ ընդ մեջ զջոլիրս ասպարափակ ռազմին բազմութեան։ Ճակատս ռազմի մարդկաց ընդդէմ միմեանց պատրաստէին. (Յհ. կթ.։)
Նա ի վիշտս եւ ի չարչարանս մարմնոյ է, եւ յռազմունս թշնամւոյն զշարժեալսն ընդդէմ իմ՝ անյայտացս։ Զհերձուածոզացն եհատ ռազմունս։ Զդիւացն քակեցեր զռազմունս. (Ժմ. յն.։)
vulgar, low, plebeian, popular, common, vile, trivial;
the vulgar, the common people, lower orders;
տգէտ —ն, the ignorant mob.
Ռամիկ ջոկացն սըլացեալ՝ որպէս մեղուս ընդդէմ ծաղկանց, հրաւիրեցին զտիեզերս յերկնից ի սուրբ արքայութիւն. (Շ. տաղ.։)
artlessness, ingenuousness, simplicity, candour, sincerity.
Անգործութեանն (ընդդէմ բերել) զգործասիրութիւնն, մեղմեխութեան՝ ըզռոշնութիւն, յարատութեան՝ զհամեստութիւնն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
amnios, secundine, after-birth;
matrix, womb, uterus.
Յովհաննէս մկրտիչ չեւ ելեալ ի սաղմաբոյն մզանացն՝ խաղայր ցնծայր ընդդէմ կուսորդւոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
cf. Տիտանիք;
Titan;
titanium.
Իբրեւ զնեբրովթ սկայ ընդդէմ աստուծոյ ... զտայն՝ որ ի վերայ հսկայիցն եւ տիտանեանցն առասպել է՝ ճշմարիտ առնեն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 82։)
betraying one's master, faithless, traitorous, treacherous, false.
Դրժօղ ընդդէմ տեառն իւրոյ. անհաւատարիմ. ապստամբ. ուրացօղ.
plotting against one's master.
Նենգօղ ընդդէմ տեառն. տիրադաւ.
Ի տիրանենգ անշնորհութեանց, յաստուածընդդէմ հերձուածութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
like a poor man;
cf. Տնանկաբար.
Տնանկօրէն կրիւք տխրաւոր, ընդդէմ վշտաց մահու ահաւոր. (Նար. մծբ.։)
cf. Տնկական.
of good family, high-born, illustrious, noble, patrician;
national;
relation, kindred;
—ք, produce, fruit, revenue, harvest.
Հոմացեղիցն եւ տոհմականաց, որոց սեպհական էր ընտանութիւնն, կատաղի ցասմամբ ընդդէմ զինեցայ. (Սկեւռ. աղ.։)
to be assured, to trust to, to confide in, to rely on, to have confidence in, to put one's trust in, to place confidence in, to rely or reckon on;
to hope;
to trust with, to confide to, to commit to, to put into the hands of, to deposit;
չ-, to distrust, to mistrust, to suspect, to be mistrustful;
յինքն or յանձն —, to rely on oneself, to presume, to have a great conceit of oneself, to assume too much.
cf. Տեւակութիւն.
Բժշկութիւն ցաւոց, տեւականութիւն (ընդդէմ) հեզութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
pike;
spade in cards;
— մօրուաց, fresh beard, down, downy beard;
ի — նիզակի or — նիզակաց, ի սուր — նիզակի, with the lance, with arms;
with lance or spear thrusts;
ի — նիզակի տապալեցի զնա, I brought him down with a lance thrust;
տիգօք աչաց ակնարկել, to glare at, to frown at, to dart an angry or threatening look, to look daggers at;
տիգօք աչաց խաղաց ի վերայ իմ, be sharpened his eyes upon me, he frowned on me.
Շուն ոչ միայն առ քարանց հանդուրժէ ձիգս՝ ընդդէմ կալով, այլեւ առ տիգաց եւ նետից ընդդէմ յարձակելով հարուածոցն. (Փիլ. լիւս.։)
making every one, or all the world tremble.
Սաստիւ սպառնացօղ ընդդէմ տիեզերաց.
minute, moment, instant, point;
—, — մի, a moment, a little time;
ի — ժամանակի, ի միում վայրկենի, in a moment, at that moment, instantly;
directly, incontinently, instantaneously;
cf. Ժամ.
Ոչ կարաց վայրկեան մի (կամ վայրկենի մի) կալ ընդդէմ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
evil-minded, wicked, malicious;
wanting in judgment, silly, stupid, foolish.
Որ առ նմա նախարարքն են, եւ պաշտպանք վատախորհուրդք։ Յիրաւի վատախորհուրդ խորհրդակցացն ընդդէմ դարձցի։ Ժողովուրդ վատախորհուրդ եւ անմիտ։ Վատախորհուրդք են՝ վատանշանք։ Այդ բանք եւ խորհուրդք՝ արանց վատախորհրդաց են. (Պտմ. աղեքս.։ Եւագր. ՟Ժ։ Մծբ. ՟Ժ՟Ը։ Բուզ. ՟Դ. 55։ Փարպ.։)
hopeless, in despair, desperate.
Սուրբ եւ գովելի է քաջայոյսն, որպէս ընդդէմ՝ պիղծ եւ պարսաւելի է վատայոյսն։ Մի՛ լինիք վատայոյս, զի բնութեամբ ունի զամենայն բարութիւն. (Փիլ. իմաստն.։ Վրդն. սղ.։)
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
fastening, lock, padlock;
stick;
shut;
— արկանել, to lock, to padlock, to latch, to bolt, to shut.
to shut, to close;
to shut up, to enclose, to fence in, to bar;
to shut, to lock;
ի ներքս —, to shut up, to beset, to hem round, to encircle, to surround, to encompass;
— բանտի, to imprison, to put in jail;
— զբան, to conclude, to close, to end;
— ինչ յումեքէ, to prohibit, to forbid;
— զարգանդ (կնոջ), to procure sterility;
— զոք ի ձեռս ուրուք, to deliver up, to betray;
ի ներքս փակեալ, herein enclosed;
փակեալ էին ընդ իշխանութեամբ մահու, they were subject to death;
փառքն աստուծոյ զքեւ փակեսցին, may divine glory encompass you !
cf. Դուռն, cf. Յոյս.
Փակեաց տէր Աստուած արտաքոյ նորա զտապանն։ Եթէ փակեսցէ ընդդէմ մարդկան, ո՞ բանայցէ։ Փակեաց զդուրս վերնատանն ընդդէմ նորա, եւ աղխեաց։ Այդ դուռն փակեալ կացցէ, եւ մի՛ բացցի։ Պարտէզ փակեալ։ Դրօք փակելովք՝ ուր էին աշակերտքն ժողովեալ վասն ահին հրէից եկն Յիսուս, եւ եկաց ի մէջ նոցա.եւ այլն։
cf. Փայտեղէն.
Խաչ արասցէ փայտեայ, եւ կամ յինչ եւ իցէ նիւթոյ։ Քարինս արձակեցեր պարսիւս այս փայտեայ ընդդէմ գողիագու. (Յհ. իմ. ատ.։ Նար. ՟Ղ՟Բ։)
blamable;
causal.
Փաստբանականք, այսինքն պատճառաբանականք։ Եւ վարժեսցուք զփաստբանականդ այսպէս։ Իսկ զկնի փաստբանականին՝ է տարակուսեալ, որ է ընդդէմ փաստբանականին. (Երզն. քեր.։)
inimical to serpents;
ophiomacus;
ichneumon.
ὁφιομάχος qui serpentes oppugnat. Մարտնչօղ ընդդէմ օձի. եւ իբր Օձամարտական.
hatred of strangers, inhospitality.
Ատելութիւն ընդդէմ օտարաց եւ հիւրից. ամարդութիւն. անգթութիւն.
law;
precepts;
faith, religion;
constitution;
rule, regulation;
right;
principle, maxim;
usage, uses, custom;
institution;
condition, fashion, mode;
district, canton, province;
— աւետեաց, guerdon or gift to a bringer of good news;
—ք քահանայապետականք, decretals;
հմուտ քահանայապետական օրինաց, decretalist, canonist;
—ք կանանց, menses, menstrua, catamenia;
—ք, or Գիրք Բ. օրինաց, or Երկրորդումն օրինաց, Deuteronomy;
—ք ազգաց, the law of nations;
—ք մտաց, principles;
— պատուոյ, decoration, insignia, badge;
—ք անօրէնք, corrupt practice, abuses;
—ք հզօրադունին, the law of might, the good old rule;
հակառակ or ընդդէմ օրինաց, against all rule, illegally;
աստուածային՝ յաւիտենական՝ բնական՝ քաղաքական՝ զինուորական՝ հին՝ նոր՝ աւետարանական՝ գրաւոր օրէնք, divine, eternal, natural, ancient, new, evangelical, written, civil, military law;
according to law, legally, legitimately, lawfully;
duly, suitably, regularly, properly;
խնդրել —ս, to come to Communion;
տալ —ս, to administer the Sacraments, to communicate;
արժանի լինել օրինաց, to be worthy of receving the Sacrament;
—ս դնել, հաստատել cf. Օրինադրեմ;
—ս դնել, to dictate or lay down laws;
to give laws to, to prescribe laws;
—ս տալ, to give laws;
պահել զ—ս, to keep, to obey the laws;
ընդ օրէնս համարել, to lay down or state as a principle;
խոտորել յօրինաց, to swerve, to depart or deviate from the laws;
զանցանել օրինօք, to transgress, to violate the law;
բառնալ՝ ջնջել զօրէնս, to abolish, to repeal, to abrogate a law;
բազում օրինօք հակառակիլ, to resist or oppose in many ways;
լինել ի կանանց օրինի or ի կանանց —ս, to have the menses;
ի կանաց օրինաց պակասել, to cease to be after the manner of women;
եթէ — իցէ ասել, if it may be said;
— է, it may be, it is allowed, one may;
— էր նմա, he was allowed to;
— էր քեզ, you might;
օրէ՞ն իցէ, իցէ՞ —, is it allowed to ? չէ —, it is not permitted to;
յետ օրինացն կցորդութեան, after the Holy Communion;
—ս իւր կալեալ էր, he holded as a maxim or principle;
—ս կարծեցին անձանց, they believed themselves permitted to.
transgressing, breaking law;
transgressor, law-breaker, prevaricator, infractor;
— լինել, to violate the laws, to prevaricate.
παράνομος legum violator παραβάτης transgressor. որ եւ ՕՐԷՆՍԶԱՆՑ, ՕՐԷՆՍԱԶԱՆՑ. Որ զանցանէ կամ զանց առնէ զօրինօք. յանցաւոր ընդդէմ օրինաց. պատուիրանազանց. ուխտազանց.
composing or writing a work or book, writing.
Փոյթ եղեւ մովսէսի օրինակագրութիւն ճշմարտութեան ընդդէմ մոլորութեան կռապաշտութեանն առնել. (Եփր. ծն.։)
Արիացեալ ամենայն զօրութեամբ իւրով ընդդէմ ամենաբոյծ շարժմանց. (Մաշտ. սքեմ.։) (գուցէ գրելի էր՝ ԱՄԵՆԱԲԻԾ։)
warlike, martial, brave soldier.
Քաջամարտիկ արանց պատերազմողաց։ Յնտրելոց զօրաւորաց արանց քաջամարտկաց։ Զմեծ ճգնութիւն քաջամարտիկ նահատակին իւրոյ։ Քաջամարտիկ լինելով ընդդէմ անօրէն բարբարոսացն։ Դու (արծիւ՝) տունջեան քաջամարտիկ ես, եւ ես (բու՝) գիշերոյ. (Յհ. կթ.։ Արծր.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Ճ. ՟Բ.։ Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ի՟Գ։)
full of hope, well secured, in good hopes, full of faith or reliance.
Գրոյ եւ յիշատակի արժանի է քաջայոյսն։ Սուրբ եւ գովելի է քաջայոյսն որպէս ընդդէմ՝ պիղծ եւ պարսաւելի է վատայոյսն. (Փիլ. իմաստն.։)
to set forth one's value or worth, to make oneself known, to shew one's courage or energy, to exert one's abilities, to excel.
Վարդանանք քաջացան ի մրցմունս կրթարանի ընդդէմ անօրինաց. (Շ. բարձր.։)
Որ քաջանայ ընդդէմ վատթար ցանկութեան։ Վշտանայ եւ նեղի ոչ քաջանալովն իւրով. (Լմբ. իմ.։ Վրք. հց. ձ։)
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
Զարիական մրցմունս նորա, եւ զքաջապինդ հանդէսս։ Քաջապինդ քաջողջութեամբ սրտի ընդդէմ նորա արիաբար շահատակեալ. (Յհ. կթ.։)
cf. Քառաթեւ.
Զհոգւոյն քառաթիւ առաքինութիւնս յընդդէման տապալէ։ Չորից արանցն սրբազանից ... քանզի ի նոյն քառաթիւս գոյացեալ եմք. (Պիտ.։ Սարգ. վերջաբ։)
four.
Զհոգւոյն քառաթիւ առաքինութիւնս յընդդէման տապալէ։ Չորից արանցն սրբազանից ... քանզի ի նոյն քառաթիւս գոյացեալ եմք. (Պիտ.։ Սարգ. վերջաբ։)
cf. Քերթութիւն.
Իսիոդոս ոչ ինչ ըողեալ որ ի հայհոյութիւն դիւաց (դից) է՝ շնչեաց քերթուածս ... Լի՛ է քերթուածք հոմերոնի առատ հայհոյութեամբք (ընդդէմ դից). (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
lyre-playing.
Ունէր հմտութիւն երաժշտականութեան առ քնարահարութիւն։ Քնարահարութիւն ընդդէմ իմ շարժեա՛ զտասն աղեմատանցդ։ Գործի հնչման սաղմոսաց հոգիատաւիղ քնարահարութեան։ Քնարահարութեամբն դիւրէր սաւուղայ. (Պտմ. աղեքս.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Նար խչ։ Երզն. քեր.։)
cf. Քրայական;
criminal, enormous, horrible;
— մեղք, յանցանք, high treason;
— մետաղք, mine, galleys, place of detention for criminals.
ՔՐԷԱԿԱՆ. Արժանի աքսորանաց եւ աշխատելոյ ի մետաղս. ծանրամաղ. մեծաղեռն. աստուածընդդէմ. արքայընդդէմ. քարուական (յանցաւորութիւն)
warring against J.-C, antichristian.
χριστομάχος christi adversarius. Որ մարտնչի ընդդէմ քրիստոսի՝ ուրանալով զաստուածութիւն նորա, եւ այլն.
crucifying J.-C.
Հրէայքն քրիստոսասպանք եղեն. Ստեփաննոս ընդդէմ քրիստոսասպանիցն անպարտելի դիմամարտ։ Սակս անարժան հաղորդութեան քրիստոսասպան լնիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։ Ճ. ՟Ա.։ Վրք. հց. ՟Ժ։)
cf. Օգուտ.
Վասն զի աստուած է, ոչ գոն նորա ընդդէմք, այլ յամենայն կողմանց ամենայնիւ օգտութիւնք երեւին. (Եղիշ. խաչել.։)
sweet, delicious;
mild, pleasant, agreeable, charming, amiable, affable, dear, be loved;
sweetness, honey;
— or —ցունս, sweetly, softy, gently, pleasantly, nicely;
— հայեցուածք, mild, looking;
— բնաւորութիւն, good temperedness;
— բարք, gentle manners;
— յիշատակ, pleasing remembrance;
— է տեսանել, it is pleasant to see;
— է նեաց, it is a pleasure for them to;
— է ինձ, I should like;
— էր մեզ տեսանել, we saw with pleasure.
Յերկաքանչիւրոցն յարձակեալ՝ ի քաղցրնոցն եւ ի տրտմականացն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։ Չարութիւն դառնին՝ ընդդէմ էր ողորմութեանն քաղցրոցն. Եփր. համաբ.։)
to blow, to breathe;
to swell, to inflate;
to expire;
to die;
cf. Հոգի, cf. Ոգի;
հողմն փչէ, the wind blows.
Օդք ջերմայինք պղտորեալք՝ ժանգահոտութեամբ փչէին։ Հողմն սասատիկ ի մերոցն կուսէ ընդդէմ պարսկականին փչեալ. (Խոր. ՟Գ. 8. 37։)
Դադարեցաւ ընդդէմ Քրիստոսի ի զրախօսութենէ։ Բե՛ր անցուսցուք ի մէջ զՆեստորի զրախօսութիւնսն. (Պրպմ.։)
Այսպիսիքս տան պատճառ վայրապարաց զրպարտողաց մարդկան ի զլացութիւն եւ ի զրախօսութիւն (ընդդէմ) տէրունական գրոց. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)
θεομαχία bellucontra deum Մարտ ընդդէմ Աստուծոյ. Աստուծոյ դէմ կռիւ, կռուիլը.
Նորին հակաբանութիւն հնագիտական ընդդէմ անգիտակաց ոմանց։ Լուծմունք եւ հակաբանութիւնք. (Սարկ. հանգ.։)