to plant;
to constitute, to place, to establish, to collocate.
· Calfa
Յիւրաքանչիւր բարս տնկեալ է ընտրողութիւն։ Ի բնական օրինաց՝ որ ի միտսն տնկեալ է. (Բրս. հց.։ Եզնիկ.։)
economical;
cf. Տնօրինական;
—ն, economy.
· Calfa
Յերիս բաժանեն զնա (զգործնական գիտութիւն). ի քաղաքականն, ի տնտեսականն, ի բարոյականն. (Սահմ. ՟Ի։ Տնտեսական խնամ շինութեան. Պիտ.։)
Զի՞նչ ակն ունել է, եթէ ոչ տան կամ քաղաքի՝ տնտեսականն կամ քաղաքավարական այր. (Փիլ. լին. ՟Դ. 118։)
cf. Տնտես. director, manager, administrator.
· Calfa
Եկն եհաս մեծն, եւ զտնօրէնն (զկոնոմոսն) արտաքս ձգեաց. (Կլիմաք.։)
Եպիսկոպոսք են, եւ տնօրէնք եկեղեցւոյ։ Թագաւորական իրաւանցն տնօրէն է ուղղիչ։ Իշխանն յաղագս մարմնոց տնօրէն լինելոյ՝ հարկս հանէ յաշխարհէն։ Ընդ հակռակս եղեալ իրերաց՝ չարի եւ մեղաց միմեանց գտաք տնօրէնք. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Տնտեսութիւն;
disposition, measure;
տնօրէնութեան տեղիք, the Holy places.
· Calfa
Զքաղաքաց տնօրէնութիւնս. (Պիտ.։)
Եթէ ի տերանց ձերոց առաքիցիք ի տնօրէնութիւն ինչ բռնի, արդարութեամբ վարեցարուք. (Շ. ընդհ.։)
Տնօրէնութիւն տեառն մերդասիրապէս ի մանկանց զպատերազմն նոցա թեթեւացոյց. (Կլիմաք.։)
Պատճառէ զտնօրէնութիւն իրիք (գործառնութեան), որ զսուտն բանսարկէ. (Կլիմաք.։)
cf. Տնտեսաբար.
· Calfa
Դարձեալ տնտես հաւատարիմ, մարմնոյ հոգւոյ՝ միտք անմարմին, զիւրաքանչիւր պէտըս նոցին՝ տնօրինաբար տալ ըստ կարգին. (Յիսուս որդի.։)
economical, administrative;
relating to the incarnation of our Lord;
— տեղիք, the Holy Land.
· Calfa
Յորժամ զարդարէ ոք զբարս, լինի բարոյական. կամ զտուն, եւ լինի տնօրինական։ Աստանօր բարոյականն ի տնօրինականումն տեսանի, եւ տնօրինականն ի քաղաքականումն։ Գործնականն բաժանի ի բարոյականն, ի տնօրինականն, եւ ի քաղաքականն, որ պարունակեալ ունի յինքեան զբարոյականն եւ զտնօրինականն. (Սահմ. ՟Ի։)
cf. Տնտեսեմ;
to dispose;
to dispense with, to exempt from;
— բարւօք զկեանս, to lead a more regular life;
cf. Մարդանամ.
· Calfa
Ըստ պիտոյիցն եւ ըստ պատշաճիցն միշտ տնօրինէ զվարդապետութիւնսն։ Զամենայն տեսակս առաքինութեանց յանձինս տնօրինեսցուք. (Նանայ.։)
tart or pie.
· Calfa
Զկտապսն, եւ զփոխընդեայս, զքաքարսն եւ զտոխղուսն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ. յն. զպղակունդս եւ զեփոյս։)
persistence, resistance, patience;
duration;
resisting, persisting, durable, lasting;
ի — or —ս, long, a long time;
ի — անկանել, ձգել, to be prolonged, protracted, to last;
— ունել, to have duration;
ի — կտտել or տանջել, to subject to lingering torture.
· Calfa
Վկայիցն հանդէսք ... արտաքոյ է տեւողութեան մարմնոյ ... (աստուած) տոկ շնորհէ նոցա. (Նար. երգ.։)
family, tribe, house, race, line, lineage, extraction.
· Calfa
Ցեղն յուդայի ըստ տոհմից։ Տոհմն զարայի ըստ արանց։ Յազգէ տոհմին յուդայի։ Առաքեցին որդիքն դանայ ի տոհմից իւրեանց։ Ըստ տոհմից հարցն։ Յակոբեան տոհմիս։ Յազգէն դաւթայ, ի տոհմէն փարեսեանց, ի ցեղէն յուդայ։ Ամենայն տոհմք ազանց։ Որ յազգիս մերում, եւ ոչ ի տոհմի մերում, եւ ոչ ի ժողովրդեան մերում։ Յիսրայելեան տոհմէ անտի (յն. յիսրայելէ)։ Պատուհաս մահու զնա տոհմաւ հարցեն (յն. ամենայն տամբ). եւ այլն։
Ոչ տոհմից փառաւորութիւն փառաւոր է առ աստուծոյ, այլ առաքինութեան բարետոհմութիւն։ Ամուսնաւորաց եւ մահկանացուաց ազգ է տոհմ աստուծոց նոցա. (Յճխ. ՟Ի։ Եզնիկ.։)
of the same family, descent or lineage, related, consanguineous;
abundant, rich produce.
· Calfa
Տոհմային եղբարբք հանդերձ։ Տոհմային քաղաքացւոց։ Տոհմային քաղաքակից ընկերութեան։ Բարեկամք եւ տոհմային սիրելիք։ Տոհմային բարեկամք սիրելիք. (՟Բ. եւ ՟Գ. Մակ.։)
to distinguish or separate according to family or tribe.
· Calfa
Զիւրաքանչիւր ոք ի մտելոցն տոհմորոշ առնեն. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ա.) (իբր յն. φυλοκρινέω genera dijudico. ուր այլք ընթեռնուն φιλοκρινέω studiose judico ).
to strut, to flaunt.
· Calfa
ՏՈՀՈՐԱԿԵԼ. Զգնալ. ճեմել. նազաքայլ ընթանալ. յն. գնացք. βάδισις gressus.
ranged in line.
· Calfa
Լծորդութիւն կոչի ձայնակցաց տառից ելանել յիւրաքանչիւր տողագիրն շարուց, տեղի տալով ընկերին՝ մտանել ի լուծ առ յարմարութիւն բանին. (Երզն. քեր.։)
to thread, to string;
to arrange, to place or put in order, to classify;
to draw up, to range, to marshal, to array;
to write, to compose.
· Calfa
Մրջիւնք յորժամ տողեալ (ա՛յլ ձ. տողին), միմեանց զհետ երթան, իւրաքանչիւր զիւր հատն ունի ի բերան. (Եպիփ. բարոյ.։)
tome, volume;
book;
calendar, almanac;
նորոգութիւն —ի, Reform of the Calendar;
— լեւոնի, Dogmatical Letter of Pope Leo I to the Patriarch Flavian.
· Calfa
Ուսուցանել զնոսա տոմար։ յայտնել կարգաւորութեամբ զտոմար իւրաքանչիւր ազգաց, սկիզբն արարեալ առաջի կարգեալ զտոմար ազգին եբրայեցւոց. (Շիր. զատիկ.։)
cf. Տառապեմ.
· Calfa
Տուայտիմ. կարկամիմ եւ ցամաքիմ. որպէս ռմկ. քաղուիլ, ճռզիլ)։
gift, donation;
collation;
tradition;
giving in, delivery, surrender;
— օրինաց, legislation, forming laws;
— եօթանասնից, the Septuagint.
· Calfa
Յունարէն թարգմանութեանս տուչութիւն. նոյն պէս էր եւ առաքելական տըւչութիւնն։ Զի մի՛ հեռասցին նոքա ի տըւչութենէ անտի առաքելոցն։ Պահեն նոքա զտըւչութենէ առաջին սովորութեանն. (Եւս. քր. եւ Եւս. պտմ.։)
commerce, traffic, trade;
interchange, exchange;
conference, communication, correspondence, frequentation, society;
commercial, mercantile, trading;
— շնչոյ, respiration, breath;
— ամուսնութեանց, marriages, weddings;
դադարումն —ից, stagnation of business, of affairs;
ի յետին — շնչոյն, at the last moment or gasp;
— առնել, to trade, to traffic, to negotiate;
ի — գեղարդանցն ճայթիւն որոտման ելանէր, a sound as of thunder proceeded from the clash of the spears;
cf. Թեւակոխեմ.
· Calfa
Առ նմա լինելով նախարարքն՝ յանկշիցին խօսիւք, տուեւառիւք, խրախճանութեամբք։ Ցաւք իմ (մեղաց) նորոգեցաւ յիս, եւ ահա զայս ծանեաք ի տուրեւառից մարդկան (ի զրոյցս). (Խոր. ՟Գ. 55։ Լմբ. սղ.։)
merchant, trader;
տուրեւառիկք or —իկ փոփոխումն, շահաւետութիւն, վաճառք, commerce, trade;
ի —իկ վաճառս ընդ ուրուք բերիլ, to trade, to negotiate, to traffic.
· Calfa
Յաղագս տուրեւառիկ ինչ շահից։ Եւ ոչ ի տուրեւառիկ վաճառս ընդ նոսա բերիլ։ Քաղաք՝ տուրեւառիկ վաճառացն տեղի սահմանեցաւ. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
topaz.
· Calfa
Տպազիոնս կարմիր է՝ նմանութեամբ կայծակի, եւ աչացաւացն յորժամ ցուցանի՝ առողջացուցանէ։ Տպազիոն կարմիր է, եւ գտանի ի տոպազէ քաղաք հնդկաց։ առնուլ ի հնդկայինն աշխարհէ եւ ի տպազ քաղաքէ ... զոսկետեսակն տպազիովն։ Տպազիոն ակն՝ որ յեթոպիա գտանի, զարմանալի է ի տեսս. (Լմբ. յայտն.։ Նլ. եզեկ։ Արծր. ՟Բ։ 11։ Բրսղ. մրկ.։)
to be printed, stamped or impressed.
· Calfa
Ի սրտէ մաքրեցան ... որ ոչ երբէք տպացան։ Այսոքիւք եւ զձեզ կամիմ տպանալ։ Երկնային իմաստութեանն ի ձեզ տպանալոյ. (Շ. թղթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։ Յհ. կթ.։)
to form, to figure, to model;
to imprint, to print, to mark;
to grave, to engrave;
to inculcate, to impress.
· Calfa
Ոչ այս է աստուած, որպէս երեւեցաւն, կամ տպաւորեցաք, կամ բանն նկարագրեաց. (Առ որս. ՟Է։)
amours, amorous desire, concupiscence;
cupidity, strong desire, ardent wish;
եղանակ —նաց անասնոց, rutting-season, rutting-time.
· Calfa
Առաւել եղեւ տռփանք աստուածային դեղոյ։ Առաքինութեան տռփանօք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Թ։)
cf. Տռփանք.
· Calfa
Երանի որ առ տէր այնպիսի ստացաւ տռփութիւն, որպէս ունի տռփողն չարեաց առ տռփելին իւր. (Կլիմաք.։)
logical.
· Calfa
Տեսակ հաւաքմանցն՝ ապացուցական, տրամաբանական, ճարտասանական, քերթողական ... Եթէ առաւել է ճշմարիտն քան զսուտն, լինի տրամաբանականն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
cf. Տրամաչափ.
· Calfa
Ութսներեակն բաղկացեալ յերկուց առաքինի տրամագծաց, յայնմանէ որ յերկպատիկսն եւ յերեքկիսն ըստ աղիւսաձեւոյ չորեքկարգեան. (Փիլ. լին. ՟Գ. 38. (զոր օրինակ 6. 8. 9. 12. որ է 35։ եւ 6. 9. 12. 18, է 45. իսկ 35 եւ 45 են 80)։)
dispositio;
class of verbs.
· Calfa
Վայրենի ախտիցն տրամադրութիւն։ Իրիցագոյն է քան զանիրաւութիւն արդարութիւն. եւ քան զիւրաքանչիւր ոք ի հակռակ տրամադրութեանցն. (Փիլ. լին.։)
to specify.
· Calfa
Տեսակարարէ զհաւաքաբանութիւնն միջին սահմանս ( միջնորդ եզրն). (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
visible;
seeing;
—ք, organ of sight, the eyes;
cf. Շուրջ.
· Calfa
Զի լոյսն անտես իմանալի՝ մաքուր հոգւոց տեսանելի. (Շար.։)
to see, to perceive;
to regard, to contemplate;
to observe, to consider, to remark, to examine;
to know;
to provide, to supply, to furnish;
to take care of, to tend;
to go to see, to visit;
to spy, to watch;
— զմիմեանս պատերազմաւ, to engage in war amongst themselves;
to grapple with each other;
— զպէտս ուրուք, to provide with necessaries;
զտուն —, to manage household or domestic affairs;
չ-ոյն առնել, to pretend not to see;
տեսէք զինչ լսէքդ, pay attention to what you hear;
տեսջիր, զամենայն նշանսն արասցես, take care to work all the wonders;
աստուած տեսցէ իւր ոչխար յողջակէզ, God will provide himself with a lamb for the burnt offering;
հիւանդ էի եւ տեսէք զիս, I was sick, and you visited me;
տես ինձ, see, you see;
ապա թէ ոչ՝ տեսից վասն քո, if not you will see how I will pay you;
տես քեզ արս զօրաւորս, choose valiant men to accompany you.
· Calfa
Մինչդեռ ժամանհակս ի ձեռս է, տեսցես վասն իւրաքանչիւր սխալանաց. (Մաշկ.։)
Տեսայ զառաքելական նկարագիրս մարգարէական բարբառօքն պայծառացեալ։ Տեսարո՛ւք զայս ե՛ղբարք. (Սեբեր. ՟Է։ Վրք. հց. ձ։)
seeing;
prophet, seer.
· Calfa
Իսրայէլ՝ տեսօղ զաստուած։ Ոչ տեսօղ աստհուծոյ, այլ աստուած ճշմարիտ անուանեալ։ Ամենայն տեսողացն երիկամունք դողային։ Տեսողացն ընթացեալք ի քաղաքն պատմէին։ Նա է իմաստուն, որ զտեսօղ միտքն գլուխ պահէ հոգւոյն. (Փիլ. իմաստն.։ Նար. կուս.։ Եղիշ. ՟Գ. Շար.։ Նախ. ժող.։)
Որպէս թաքնոց իմացականին տեսողաց,
գրէ (Մաքս. ի մեկն.)
predicted, foretold, prophesied.
· Calfa
Մարգարէաքարոզ եւ տեսանողագուշակ երեւման տնօրինեցելոյն մարմնով յիսուսի. (Նար. առաք.։)
visual;
prophetic;
—ն, the eyes.
· Calfa
Ամենայն տեսանելեացն (իրաց) կերպարանք ի մաքրութիւն բբին իլ ներքս անկանելով՝ զտեսանողական զգործն կատարեն. (Նիւս. երգ.։)
fond of seeing.
· Calfa
Լուարո՛ւք տեսասէրք կաքաւչաց, որք եւ այլն. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
theatre, spectacle;
scene;
sight, the eyes;
landscape, scenery;
watch-tower;
look-out man, top-man;
vedette;
շուրջ —, amphi-theatre;
— աշխարհի լինել, to be a subject of scorn or opprobrium.
· Calfa
Ողորմապէս լինէր տեսարան մեծ։ Քանզի տեսարան եղեն հրեշտակաց եւ մարդկան։ Զի՞նչ իցէ՝ տեսիլ եղեաք. գո՛յ հնար մարդկան լինել տեսարան։ Չարագանեալ եւ կործանեալ, եւ տեսարան աշխարհի եղեալ։ Որ ի տեսարան հանէ զայնոսիկ, որք պհարկեշտութեամբ եւ ամօթխածութեամբ ի տան են սնեալք. (Վրք. հց. ՟Դ։ Շար.։ Ոսկ. ՟բ. կոր.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։ Լմբ. իմ.։)
theory;
vision;
the eyes;
interview.
· Calfa
Ի հետակայում տեսաւորութեան (կամ տեսութեան) ուսցուք։ Պղատոնական տեսաւորութիւնք խորինք եւ դժուրաք. (Սահմ. ՟Ա։ Անյաղթ պորփ.։)
aspect;
appearance, look, sight, view;
air, mien, visage, image;
spectacle, representation;
vision, apparition, phantom, spectre, dream;
phenomenon;
contemplation;
theory, idea;
գեղեցիկ —, — գեղոյ, beauty, loveliness;
գեղեցիկ տեսլեամբ, handsome, beautiful, charming;
երկնային —, celestial vision;
— դիմաց, figure, physiognomy;
ի — ածել, to represent, to perform, to put upon the stage;
— լինել աշխարհի, to be made a spectacle unto the world;
— տեսանել, to have a vision;
արար տօն տեսլեան, խաղու, he held a festival with public games;
ի — ամենեցուն, before all men, or all eyes;
եղեւ բան տեառն առ աբրամ ի տեսլեան, God spoke in a dream to Abram;
տեսլեամբ բնութեան պարապեալ, given to the contemplation of nature;
— աչացն է հաւատարիմ եւ ոչ լուր ականջացն, hearing is believing but seeing has no fellow.
· Calfa
Զազիրք տեսլեամբ։ Գեղեցիկս տեսլեամբ։ Տեսիլ նորա իբրեւ զտեսիլ սառին։ Իբրեւ զտեսիլ որդւոց թագաւորի։ Աչք նորա իբրեւ զտեսիլ արուսեկի։ Եւ էր տեսիլ նորա իբրեւ զիփայլակն։ Իբրեւ զտեսիլ բորոտութեան ի մորթ մարմնոյ նորա։ Թխացան քան զածուխ տեսիլք իւրեանց։ Տեսիլ փառացն տեառն իբրեւ զհուր բորբոքեալ։ Եւ ոչ զտեսիլ նորա տեսէք։ Եղեւ տեսիլ երեսաց նորա այլակերպ։ Իջանել հոգւոյն սրբոյ մարմնաւոր տեսլեամբ իբրեւ զաղաւնի ի վերայ նորա։ Փափաքէ պատկերի մեռելոյ անշունչ տեսլեան։ Այնպէս անշքեսցի տեսիլ քո ի մարդկանէ.եւ այլն։
Տեսիլ եղեաք աշխարհի եւ հրեշտակաց եւ մարդկան. (՟Ա. Կոր. ՟Դ. 9։)
Ազգի ազգի տեսիլք մոլեգինք լինին ի քաղաքս բազումս. բայց մեք ունիմք զտեսիլ մեծամեծաց սքանչելեացն աստուծոյ։ Որ ոք զտեսիլ աշխարհիս սիրեցին տեսանել։ Տեսօղ պէսպէս տեսլեանց երեւելի արարածոցս. (Վեցօր. ՟Դ. ՟Զ։)
special, formal.
· Calfa
Փորձեցայց դարձեալ ըստ իւրաքանչիւր ազգաց յարմարել զտեսլական օրէնս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
fond of seeing.
· Calfa
Մխիթարութիւն է տեսլասէր ոգւոյ։ Զտեսլասէրս ի զանզան նորահրաշ տեսութիւնս քաղաքաց. (Փիլ. լին.։ Պիտ.։)
circus, theatre, spectacle, scene;
sight, the eyes.
· Calfa
ՏԵՍԼԱՐԱՆ. ὅμμα visus, oculus. որպէս Տեսութիւն աչաց կամ մտաց. տեսանելիք. Զի ներքին տեսլարանն կոյր էր, չէր ինչ օգուտ արտաքին բաց լինել. (Ոսկ. ես.։)
visual;
contemplative, ascetic, intellectual.
· Calfa
առաւօտ՝ գործիական առաքինութիւնն, եւ երեկոյ՝ տեսողականն, որ է լրումն նորին։ Կուսանաց՝ քրքումք, տեսողականացն՝ արմաւենի. (Լմբ. սղ.։)
the contemplative faculty;
contemplative life.
· Calfa
Ո՞ տայր ինձ թեւս որպէս աղաւնոյ՝ թռչել ի գործիականն, եւ հանգչել ի տեսողականութիւնն խոնարհութեամբ. (Կլիմաք.։)
Յարուցանէ ի գործիական առաքինութիւնն, որ սկիզբն է տեսողականութեանն։ Ոչ կաթրէ վայելել ի գործիական առաքինութիւնն, եւ պայծառանալ ի տեսողականութիւնն։ Ի յաճախութեան տեսողականութեանն առանց երկիւղի. (Լմբ. առակ. Լմբ. ժղ. Լմբ. յայտն.։)
sight, vision, look, view;
theory, plan, speculation;
visit;
contemplation, consideration;
idea, conception, knowledge, notion;
vision, dream;
prophecy;
ecstasy;
տեսութեան or դիտական ասպարէզ, field of view or vision;
համառօտ —, cursory view, short notice, sketch;
հասարակաբար տեսութիւն, at or with a single glance, in a summary way.
· Calfa
Յանրջական տեսութիւն յաստուծոյ առաքելոցն առեալ հրաման. (Խոր. ՟Բ. 8։)
Յառաջ քան զփոխումն եկն ի տեսութիւն մտաց (որպէս յն), եւ զաչս իւր բացեալ՝ պշուցեալ հայէր. (Կլիմաք.։)
Լցեալ է աստ տեսութիւնն զաքարիայ։ Ըստ տեսութեան դանիէլի (ի տեսլեան նաբուդ՛՛)։ Աստանօր կատթարեցեր զմարգարէիցն զտեսութիւն. (Իգն.։ Սարգ. Շար.։)
inspector, director, overseer, intendant, guardian;
bishop.
· Calfa
Տեսուչ հոգւոց եւ մարմնոց լինիցին։ Որբոց եւ այրեաց տեսուչք։ Հայր եւ տեսուչ կացոյց զշաղիտա եւ զեպիփան։ Աղեքսանդրոս զանդրոմաքոս կողմանց տեսուչ կացոյց. (Յճխ. ՟Գ. ՟Ի։ Խոր. ՟Գ. 20։ Եւս. քր. ՟Բ։)
deprived, stripped of leaves, leafless;
stripping or despoiling of leaves;
— առնել, to pluck or strip off leaves;
— լինել, to shed or lose leaves.
· Calfa
Որպէս զծառս տերեւաթափս։ Ծառ տերեւաթափ եւ պտղակորոյս։ Որթք տերեւաթափ եղեալ՝ զարդարին ըստ ժամանակին։ Յաշունն տերեւաթափ լինին եւ ցամաքին տունկքն։ Այս դրժանք տերեւաթափ լինելոյ. (Մեսր. երեց։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։ Տօնակ.։ Փիլ. ել.։ Լմբ. սղ.։)
heaps of dried leaves.
· Calfa
Ի պրակս եւ ի ցամաք տերեւակոյտս ի ներքս գալարել (նապաստակին). (Փիլ. լիւս.։)
cf. Տերեւախիտ.
· Calfa
Ամենայն մասանմբք առաքինութեան ծաղակազարդեալք՝ պտղալի եւ տերեւամած. (Ոսկիփոր.։)