worthless, contemptible, vile, abject, despicable, ignoble.
Ընդհարցի մանուկն ընդ ծերոյն, եւ անարգն ընդ պատուականին։ Տեսիլ նորա անարգ՝ նուազեալ քան զամենայն որդւոց մարդկան։ Աստուածս համարեալ զորս եւ յանասունս թշնամեացն (կամ թշնամանացն) անարգք էին։ Չիք մարգարէ անարգ, եթէ ոչ յիւրում գաւառի եւ յիւրում տան։ Դուք փառաւորեալք, եւ մեք անարգք. եւ այլն։
that honours the humble.
Անարգամեծար խոնարհութեամբ արժանի համարեցար զերանութիւն մարդկան ընդունել. (Հ. կիլիկ.։)
infertile, unfruitful, poor, barren, sterile.
Անմասն յարգասեաց եւ յարգեանց գործոց. անարդիւն. անպտուղ. անգործ. անզօր եւ անկերպարան. ἁδρανής. infirmus
Հիւղն՝ զոր ասեն անարգասաւոր եւ անկերպարան։ Անարգասաւոր է հիւղն, եւ Աստուած ած զնա յարգասիս։ Անարգասաւորն զիա՞րդ կարէր յայլս արդիւնս ծնուցանել. (Եզնիկ.։)
free, unembarrassed;
without obstacle, freely.
to offend, to shock;
to despise, to depreciate, to disparage;
to disapprove, to disallow, to refuse, to reject;
to blame, to find fault with.
Որ անարգէ զտնանկն, մեղանչէ։ Անարգէ զհայր, եւ մերժէ զմայր։ Որ կամակորի ի ճանապարհս իւր, անարգեսցի։ Խոնարհեսցի մարդ, եւ անարգեսցի այր։ Անարգեսցին փառքն Մովաբու։ Գան հարին, անարգեցին։ Պատուեմ զհայր իմ, եւ դուք անարգէք զիս։ Որ արհամարհէն զիս, անարգեսցի։ Էին արքն անարգեալք յոյժ։ Եւ ես անարգեցի զնա՝ չթագաւորել։ Անարգեսցէ զչարն, եւ ընտրեսցէ զբարին։ Անարգէ Տէր զխորհուրդս ժողովրդոց։ Զպատկերս նոցա անարգեսցես։ Եւ դուք այսօր անարգեցէք զԱստուած։ Անարգեն զհրաման թագաւորի։ Անարգեաց զերդումն, եւ անց զուխտիւն։ Զվէմն՝ զոր անարգեցին շինօղքն։ Զբան Տեառն անարգեցին։ Անարգեաց Եսաւ զանդրանկութիւնն։ Անարգել զմարմինս իւրեանց յանձինս իւրեանց եւ այլն։
unworthy, unfit, improper;
condemnable, blamable, illegal, dishonest;
— համարել, to disdain.
Որ չէր արժան. անարդար. անիրաւ. անօրէն. նամուսթահագ, նահագ. իբր ἁπάξιος, indignus, ἅδικος, injustus, iniquus.
Անարժան գործք, կարգ, բանք։ Ոչ զոք հարցանէր ի մարդկանէ զարժանն եւ զանարժանն. (Փարպ.։)
cf. Անարժան;
յ—, unworthily.
Զամենայն խորհուրդս՝ հոգեւորական վարդապետութեանն անարժանիս. (ՃՃ.։)
unworthiness.
Անարժանութիւն ասեն զիրն գոլ։ Չմերձենալ Ի մեղաւորս անարժան է մարդասիրութեան նորա. (Երզն. մտթ.։)
weak, feeble, unmanly, timid, pusillanimous, cowardly;
gigantic, enormous, monstrous.
more or very feeble, very weak, very timid.
Առ ոստայնս սարդից, եւ ստուերս եւ երազս, եւ առ անարիագոյնս քան զայսոսիկ վարելով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25։)
of no trade, or profession;
artless;
guileless;
immaterial, simple, natural;
rough, rude.
Կամ անպաճոյճ. անզարդ. անշուք. պարզ. պայազը, սատէ.
Ոչ եղեալ մարդկային արհեստիւ. անձեռագործ. աննիւթ.
Զանարուեստ ձեռաց մարդկան զխորանն կանգնեաց. (Ճ. ՟Թ.։)
simplicity;
rudeness.
Ի միջասահմանի կալով (մարդոյն) արուեստից միանգամայն եւ անարուեստութեանց. (Պիտ.։)
indivisibility.
Ոչ ոք է ի մարդկանէ, որ ոչ որոշեաց զինքն յաստուածայնոյն կամաց ըստ մասին ինչ իրի կամ ժամանակի. բայց միայն Քրիստոսի անբաժանութիւն կամացն պահեցաւ. (Աթ. ՟Գ։)
irrational;
dumb;
animal;
blockhead.
Մարդն տաճար է Աստուծոյ, եւ բանական աշխարհ ի մէջ անբան աշխարհի. (Ոսկիփոր.։)
stupidity, irrationality, brutality.
Զանբանութիւն բազմաց ի մարդկանէ նշանակէ. (Լմբ. սղ.։)
Զգայթագղեալ մարդն անբանութեամբ. (Նար. ՁԷ։)
Մի՛ արդեօք յունական պերճ եւ ողորկ առասպելքն իցեն հանդերձ պատճառաւ. այլ ասես մեզ՝ պատճառս տալ անբանութեան նոցա. (Խոր. ՟Ա. 31։)
innocent, irreproachable;
— առնել, to exculpate.
malevolent, evil-minded.
Անբարեսէր մարդիկ, կամ մարմին, միտք. (Սարգ. յուդ. ՟Գ։ ՃՃ.։)
infinite, unbounded, unlimited, innumerable, immense.
Ի վերայ անբաւ մարդկան։ Լինիցին առաջինքն քո սակաւք, եւ վերջինքն քո անբաւք. (Յոբ. ԼԶ. 28։ ՟Ը. 7։)
Նուազք յանբաւից։ Ի յաճախութիւն անբաւիցն։ Անբաւից ծննդոց մարդկան։ Անբաւից հրաշից։ Բարեաց անբաւից. (Նար.։)
Անբաւ է մարդոյ տեսանել զԱստուած գոյիւ իւրով. (Ագաթ.։)
immense, unlimited.
Յանբաւածաւալ ճառագայթից արեգականն արդարութեան. (Ուռպ.։)
insufficient, incapable.
Վասն անբաւական սիրոյն՝ որ սիրեաց զմարդիկ. (Ագաթ.։)
incomprehensible, immeasurable, infinite.
Յաղագս անբաւելի՝ ինքեան եւ Հօր իւրոյ՝ մարդասիրութեանն. (Աթ. ՟Ը։)
infinity, immensity.
Անբաւութիւն մարդասիրութեան. (Արշ.։)
Անբաւութիւն մարդկան. (Խոսր.։)
cf. Անբեղնաւոր.
ἅφορος. non frugifer, sterilis. Որ չունի բերս. անարդիւն. անպտուղ. անբեղուն. ամուլ. հասըլսըզ, պերէքթսիզ.
infertility, barrenness.
ἁφορία. infertilitas. Չունելն զբերս. անպտղութիւն. պակասութիւն արդեանց. հասըլսըզլըգ.
houseless;
uninhabited, desert;
— առնել, to depopulate, to unpeople.
Ուր չկայցէ բնակիչ. անմարդի. անշէն. ամայի. զայրի մամուր, զայրի մեսքուն.
Հնգամասանց երկուս հաշիւ ընկալան մարդիկ, եւ անբնակք մնացին երեքն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Անբովանդակ.
Նոքա՝ որ արդարքն էին, անբովանդակելիք էին յուսով եւ հաւատով. (Վրդն. դան.։)
without flame.
Զհուր եթէ թաքուցանէ ոք ի յարդի, կայ մնայ ի մէջ յարդին անբոց. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
cf. Անբուժելի.
Զանբուժականն մարմնեղէն ախտին ի մարդկեղէն դեղարանաց. (Սհկ. գալստ.։)
cf. Անբուժելի.
Զանբուժականն մարմնեղէն ախտին ի մարդկեղէն դեղարանաց. (Սհկ. գալստ.։)
incurable, irremediable.
Զանբուժականն մարմնեղէն ախտին ի մարդկեղէն դեղարանաց. (Սհկ. գալստ.։)
that does not disgust;
— լինել, not to disgust.
Ի հրեշտակաց փառամատոյց պատմուճանաւ զարդարեալ անգարշ որդեա՛կ իմ վաչէ աղուանից արքայ. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
ignorant, unlearned, stupid, awkward;
յանգէտս, ignorantly, inadvertently;
at all events, at all hazards;
յանգէտս լինել, to connive, to dissemble.
Զազդ մի զանգէտ եւ զարդար կորուսանիցե՞ս։ Զանգէտսն ճարտարին համարձակեաց առատութիւն արուեստգիտութեան. (Ծն. Ի. 4։ Իմ. ԺԴ. 18։)
Անգէտ մարդկան. (Կորիւն.։)
ignorant.
Միթէ անգիտա՞կ ես զխարդախութիւն եւ զչար հնարս սատանայի. (Վրք. հց. ԺԵ։)
Անգիտակ զմի՛ արդեօքն կարծեցին. (Թէոդոր. Մայրագ.) իբրու բան անգէտ եղելոյ։
to be ignorant;
to forget one's self.
Ո՞րպէս արդեօք զայլ ինչ ուսցի՝ որ զինքն անգիտանայ. (Նիւս. երգ.։)
Եղելոյ առ նա մարդասիրութեանն ոչ անգիտանայր. (ՃՃ.։)
Անգիտանաս, ո՛վ դու, իմոց բիւրաւոր եւ զանազան ախտից։ Անգիտանալոյ վասն տնօրինական մարդասիրին խորհրդոյ. (Շ. թղթ. եւ Շ. հրեշտ.։)
not to be understood, incomprehensible.
Անգիտելիք են ի մարդկանէ, կամ մարդկան մտաց. (Շ. բարձր.։)
Կամեցաւ եւ այլոց յայտնել զհաւատսն Աբրահամու, զի ի մարդկանէ անգիտելի էր. (ՃՃ.։)
ignorance, inexperience;
անգիտութեամբ, ignorantly.
Ածէիր ի վերայ մեր անգիտութիւն։ Քաւեսցէ վասն անգիտութեանն՝ զոր անգիտացաւ։ Զմեղս մանկութեան իմոյ եւ զանգիտութեան իմոյ մի՛ յիշեր։ Զվասն մեղացն եւ զվասն անգիտութեանն։ Յորս էր Աստուծոյ անգիտութիւն։ Ծանրացուցանէ անգիտութեամբ զբանս։ Պապանձեցուցանել զանզգամ մարդոց զանգիտութիւն։ Գիտեմ զի անգիտութեամբ արարէք. եւ այլն։
unfindable, rare, precious, dear.
Անգիւտ աշխատութիւն՝ սուտ վարդապետութիւն. (Ագաթ.։)
to despise, to slight, to reprove, to blame;
to jeer, to ridicule, to mock.
Բռնադատիս ի մարդասիրութենէ, եւ ոչ անգոսնիս։ Ոչ անգոսնիս յերկայնմտութեանց. (Նար.։)
Բարեկամք են ազգի մարդկան, եւ ոչ եթէ անգոսնօղ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
idle, inactive, indolent, lazy;
ineffectual, inefficacious, ineffective;
unexecuted, incomplete;
uncultivated;
երկիր —, waste land.
Աստուծոյ յայտնի է անգործք մարդոյն. (Եղիշ. ՟Բ։)
incompassionate, unpitying, inhuman;
cruel, barbarous, implacable.
Անգթին եւ տմարդւոյն ողորմեսցի. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
incessant, continual;
restless, agitated;
incessantly, continually.
Որ եղեր դու անդադար վարդապետ մեր. (Փարպ.։)
cultivated land, fields;
village.
irrevocable, irreclaimable;
impenitent;
held in mortmain;
Անդարձաբար.
Վասն չբժշկելոցն եւ անդարձից պաղատեցի։ Զկիսոց աստ եւ զանդարձիցն անդ պահանջէ վրէժս մարդասէր Աստուած առ ապաշխարողս, եւ բարկանայ անդարձից. (Ոսկ. մտթ. եւ Ես.։)
antidote, counter-poison.
Ի թիւնաւոր գազանաց եւ իժից քարբից անդեղայք ստեղծան յօգուտ եւ ի փրկութիւն մարդկան. (Կոչ. ՟Թ. 19։)
there;
-, — առ մնին, — վաղվաղակի, — իսկ, — եւ անդ, on the spot, immediately, out of hand, without delay.
Բարդիմ, եւ անդէն տոչորիմ. (Նար. ՀԱ։)
Կամ ի սկզբան անդ. արդէն. առաջուց. հէման պիրտէն.. ἑκ προοιμίων. initio.
vexatious, grievous;
melancholy.
Նռան շարաբ, որ օգտէ անդոհի՝ որ ի մարդոյ սիրտ ընկնի։ Փորանցի եւ վերաբերութեան եւ անդոհի օգտէ. (Բժշկարան.։)
without gates, open;
— բերան՝ լեզու, tattler, person of an unbridled tongue.
Անդուռն բերան (Պրպմ. ՟Խ՟Ը.) յն. բարդեալ բառ. ἁθυροστομία.
from, since, as soon as, when;
radically, originally, naturally;
anew, afresh;
even then;
— ի մանկութենէ իմնէ, from my infancy;
— յարարչութենէ աշխարհի, from the creation of the world.
ἅνωθεν, ἕτι, ἑξ αὑτοῦ. a principio, adhuc, jam, ex ipso. Անդուստ ի սկզբանէ. ի բնէ անտի. հետէ. արդէն, ի նմին իսկ իրէ. յինքենէ. բուն սկզբէն, անկից, իրմէն. թա. տէ օրատան, ասլընտան.
Անդստին ընդ յառնելն՝ փառս զգենուցուն։ Անդէն եւ անդստին ի գործ արկեալ զանդադար վարդապետութիւնն. (Ագաթ.։)
further.
Որպէս անդն ասաց, թէ արասցուք մարդ, նոյնօրինակ եւ աստ. (Ագաթ.։)
Անդ լերինք զցնծութիւն զգեցեալք, իսկ ա՛րդ անզարդացեալ. (Յհ. կթ.։)
Վաճառէր յԵգիպտոս, եւ զանդն աւուրս ի ծառայութեան եւ ի բանտի անցուցանէր. (Սարկ. մարդեղ.։)
retrogression;
reverberation, repercussion;
reflection;
rebound.
Դրամն է մարդ՝ տառիւքն անդրադարձութեամբ. (Մխ. դտ.։)
Մարդն՝ անդրադարձութեամբ՝ դրամ է. (Տօնակ.։)